03/02/2018
ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΙΣ ΣΥΝΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ
Κακοποιημένη θεωρείται μία γυναίκα που υφίσταται κατ’ εξακολούθηση σωματική ή ψυχολογική βία από έναν άντρα, ο οποίος την εξαναγκάζει να ακολουθεί τις επιθυμίες του, χωρίς να ενδιαφέρεται για τα δικαιώματά της.
Πότε μια γυναίκα έχει κακοποιηθεί;
Στην αρχή κάποιας σχέσης κάποια προειδοποιητικά σημάδια κακοποίησης μπορεί να διαπιστωθούν είτε από το σύντροφο ή το σύζυγο.
• Ζηλεύει παθολογικά
• Ελέγχει κάθε κίνηση
• Εκνευρίζεται και γίνεται βίαιος χωρίς ιδιαίτερο λόγο.
Αν τα παραπάνω σημάδια ενταθούν τότε περνάμε στο στάδιο της κακοποίησης. Δηλαδή:
• Ο σύντροφος χτυπάει, απειλεί, πετάει αντικείμενα
• Απομονώνει το θύμα από το φιλικό ή οικογενειακό περιβάλλον του
• Εκβιάζει, χρησιμοποιώντας τα παιδιά (αν υπάρχουν)
• Εξαναγκάζει το θύμα να καλύπτει τις οικονομικές ανάγκες του σπιτιού, δεν ξοδεύει χρήματα για την οικογένεια ή διεκδικεί τα προσωπικά της έσοδα
• Δημιουργεί κλίμα φόβου και ανασφάλειας.
Όταν λέμε κακοποίηση εννοούμε τη σωματική και σεξουαλική βία, τη συναισθηματική κακοποίηση καθώς και την οικονομική αποστέρηση. Παρόλο που διαφορετικές μορφές κακοποίησης μπορεί να συμβαίνουν ξεχωριστά ή συνδυαστικά, η σωματική βία είναι η πιο προφανής. Η συναισθηματική βία μπορεί να συμπεριλαμβάνει τον εκφοβισμό ή τον εξευτελισμό, καθώς και απειλές για σωματική κακοποίηση όπως ότι θα τις σκοτώσουν, θα τις ακρωτηριάσουν ή ότι θα τις αφήσουν ανάπηρες. Ακόμα, απειλές εναντίον άλλων μελών της οικογένειας αποτελούν μία συνήθης τακτική των θυτών με σκοπό να προκαλέσουν τον εκφοβισμό και την υποταγή του θύματος. Η οικονομική αποστέρηση μπορεί να πάρει διάφορες μορφές. Από τη μία, η κακοποιημένη γυναίκα μπορεί να αποτελεί τη μοναδική οικονομική πηγή της οικογένειας. Από την άλλη, μπορεί να της απαγορεύεται να δουλέψει, να έχει δικά της χρήματα, να έχει ευθύνη ή γνώση για τα οικονομικά του σπιτιού της. Κατά συνέπεια, η οικονομική αποστέρηση, ως απόρροια της βίας, εντείνει την εξάρτηση της γυναίκας από το θύτη. Τέλος, η σεξουαλική κακοποίηση, συμπεριλαμβάνει τη βίαιη και εξαναγκαστική ερωτική συνεύρεση, με σκοπό την επίδειξη δύναμης και κυριαρχίας.
Η συντροφική βία, δηλ. η βία μεταξύ του ζευγαριού, εμφανίζεται σε όλες τις πολιτισμικές και ταξικές ομάδες και δεν διαχωρίζει χώρες, μορφωτικό επίπεδο, πλούσιους και φτωχούς, εθνικότητα ή ηλικία. Είναι κοινώς αποδεκτό ότι αποτελεί μορφή καταπάτησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ίσως από τις σοβαρότερες, καθώς γίνεται από ανθρώπους εμπιστοσύνης και όχι από αγνώστους. Είναι ένα φαινόμενο που συμβαίνει πολύ συχνά, αλλά μαθεύεται σπάνια. Συχνά συμβαίνει πίσω από τις κλειστές πόρτες των σπιτιών και θεωρείται ιδιωτική υπόθεση. Παρόλο που και οι γυναίκες μπορεί να είναι βίαιες στις σχέσεις τους με τους άνδρες, το μεγαλύτερο μέρος της βίας στο ζευγάρι το υφίστανται οι γυναίκες από τους άνδρες. Οι προεκτάσεις και οι επιπτώσεις του φαινομένου είναι πολυδιάστατες, αφού απειλείται η σωματική, συναισθηματική, η ψυχική, η διανοητική και η οικονομική ασφάλεια των θυμάτων γυναικών και υπονομεύεται άμεσα και πολλές φορές ανεπανόρθωτα η αυτοεκτίμηση και η εικόνα που τα ίδια τα άτομα έχουν για τον εαυτό τους.
Η συντροφική βία μπορεί να ποικίλει ως προς την συχνότητα και την σοβαρότητα. Μπορεί να κυμαίνεται από μία φορά χειροδικίας που ίσως επηρεάσει το θύμα, ίσως και όχι, ή να έχει την μορφή χρόνιου και άγριου ξυλοδαρμού.
Η συντροφική βία έχει να κάνει με την εξουσία και τον έλεγχο. Ο δράστης θέλει να έχει την κυριαρχία στο θύμα και θέλει όλη την εξουσία στην σχέση τους. Χρησιμοποιεί βία για να μπορέσει να εξασφαλίσει και να διατηρήσει εξουσία και δύναμη. Οι δράστες της ενδοοικογενειακής βίας έχουν μάθει καταχρηστικές, επιδέξιες τεχνικές και συμπεριφορές που τους επιτρέπουν να κυριαρχούν και να ελέγχουν άλλα άτομα και να εξασφαλίζουν τις αντιδράσεις που επιθυμούν. Η βία (σωματική, ψυχολογική, σεξουαλική ή οικονομική) χρησιμοποιείται με σκοπό να εκφοβίσει, να ταπεινώσει ή να τρομάξει το θύμα ή να το κάνει ανίσχυρο.
Χαρακτηριστικά ανδρών που κακοποιούν:
1. Έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση.
2. Πιστεύουν όλους τους μύθους σχετικά με τις σχέσεις κακοποίησης.
3. Έχουν μία παραδοσιακή εικόνα για την αντρική ανωτερότητα και το στερεότυπο του αντρικού ρόλου στην οικογένεια. Επίσης, πολλοί, σαν παιδιά, υπήρξαν μάρτυρες άσκησης βίας, του πατέρα τους προς τη μητέρα τους ή είχαν κακοποιηθεί οι ίδιοι από τους γονείς τους.
4. Κατηγορούν τους άλλους για τις πράξεις τους.
5. Ζηλεύουν παθολογικά.
6. Παρουσιάζουν διπλή προσωπικότητα.
7. Έχουν έντονες αντιδράσεις άγχους, στην διάρκεια των οποίων, χρησιμοποιούν το αλκοόλ ή την κακοποίηση των γυναικών τους προκειμένου να εκτονωθούν.
8. Συχνά χρησιμοποιούν την ερωτική επαφή σαν πράξη επιθετικότητας προκειμένου να τονώσουν την αυτοπεποίθηση και τον ανδρισμό τους.
9. Δε θεωρούν ότι η βίαιη συμπεριφορά τους μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες.
Χαρακτηριστικά γυναικών που κακοποιούνται:
1. Έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση και υποτιμούν την ικανότητά τους στο να επιτυγχάνουν σε οτιδήποτε μπορεί να αναλάβουν.
2. Πιστεύουν όλους τους μύθους σχετικά με τις σχέσεις κακοποίησης.
3. Έχουν μία παραδοσιακή αντίληψη, πεποίθηση θα λέγαμε, για το ρόλο τους στο σπίτι, βλέπουν τον σύζυγο σαν τον αρχηγό της οικογένειας, και πιστεύουν απόλυτα στην εικόνα της ενωμένης οικογένειας και στο στερεότυπο του γυναικείου ρόλου τον οποίο έχουν διδαχθεί και σύμφωνα με τον οποίο, οι ίδιες είναι ανίκανες να φροντίσουν τον εαυτό τους και πρέπει να εξαρτώνται πάντα από έναν άντρα.
4. Πιστεύουν ότι μπορεί να συγκρατήσουν τον θύτη από το να χάσει τον έλεγχο και αποδέχονται την ευθύνη για τις δικές του πράξεις.
5. Υποφέρουν από ενοχές, αλλά αρνούνται τον τρόμο και το θυμό που νιώθουν.
6. Έχουν έντονες αντιδράσεις άγχους με ψυχοφυσιολογικά συμπτώματα.
7. Χρησιμοποιούν την ερωτική επαφή σαν μέθοδο για να εδραιώσουν την καλή σχέση με το σύζυγο.
8. Πιστεύουν ότι κανείς δε θα μπορούσε να τις βοηθήσει να βγουν από την άσχημη κατάσταση στην οποία βρίσκονται, εκτός από τον ίδιο τους τον εαυτό.
9. Έχουν μία μη ρεαλιστική ελπίδα ότι η αλλαγή «θα έρθει» και πιστεύουν στις «υποσχέσεις» του συντρόφου τους.
Οι λόγοι διατήρησης μιας βίαιης σχέσης
Οι στενές σχέσεις είναι περίπλοκες και υπάρχουν διάφοροι παράγοντες που επηρεάζουν την απόφαση του θύματος να μείνει σε μια σχέση. Ενώ θέλουν, φυσικά, να σταματήσει η βία, τα θύματα μπορεί να μην θέλουν την απομάκρυνση του συντρόφου τους για διάφορους λόγους π.χ. να μην έχουν την οικονομική δυνατότητα, να αγαπούν τον δράστη-σύζυγο, να φοβούνται τα αντίποινα μελλοντικά κλπ. Η σύζυγος μπορεί να νιώθει ότι η ίδια της η επιβίωση μπορεί να εξαρτάται από την απόφασή της να μείνει ή να εγκαταλείψει μία βίαιη σχέση.
Μερικοί λόγοι που τα θύματα μένουν σε μία βίαιη σχέση είναι:
• Φόβος για τον δράστη-συζύγου
• Ελπίδα βελτίωσης της συμπεριφοράς του δράστη-συζύγου
• Αγάπη για τον δράστη-σύζυγο
• Απειλές του δράστη-συζύγου ότι θα βλάψει το ίδιο το θύμα, αγαπημένα πρόσωπα, ακόμα και τα ίδια τα παιδιά του
• Απειλές αυτοκτονίας
• Ο δράστης-σύζυγος ρίχνει την ευθύνη στο θύμα-σύζυγο
• Η πεποίθηση ότι η βία είναι φυσιολογική
• Η πεποίθηση ότι η κατάχρηση αλκοόλ, οι οικονομικές δυσκολίες ή άλλοι εξωτερικοί παράγοντες είναι η αιτία
• Χαμηλή αυτοεκτίμηση του θύματος-συζύγου
• Ο φόβος του αγνώστου και ο φόβος της αλλαγής
• Αμηχανία και ντροπή προς το οικογενειακό, κοινωνικό κλπ. περιβάλλον
• Η πεποίθηση ότι κανείς δεν μπορεί να βοηθήσει
• Οι πιέσεις από οικογένεια κυρίως αλλά και από φίλους
Ο κύκλος της βίας
Η ενδοοικογενειακή βία αποτελεί μοτίβο σωματικής, ψυχολογικής, σεξουαλικής και οικονομικής βίας και δεν πρόκειται ούτε για μοναδική, ούτε για μεμονωμένη πράξη βίας. Η αμερικανίδα ερευνήτρια Leonore Walker περιέγραψε τον κύκλο της βίας για να εξηγήσει μοτίβα συμπεριφοράς σε μία καταχρηστική σχέση. Όπως η ίδια αναφέρει, οι κακοποιημένες γυναίκες δεν κακοποιούνται συνέχεια, ούτε σε τυχαία χρονικά διαστήματα. Ο κύκλος της κακοποίησης εμφανίζεται να έχει τρεις διαφορετικές φάσεις που ποικίλουν σε χρόνο και έκταση και όχι μόνο ανάμεσα σε διαφορετικά ζευγάρια, αλλά και στο ίδιο το ζευγάρι. Αυτές οι φάσεις είναι:
• Η φάση της δημιουργίας της έντασης
• Η έκρηξη ή το επεισόδιο της κακοποίησης, και
• Η φάση της ηρεμίας ή η περίοδος της συμφιλίωσης
Εάν ο κύκλος δεν σπάσει έγκαιρα, τότε οι επιθετικές πράξεις θα είναι όλο και πιο συχνές και όλο και πιο έντονες, με ακόμη μεγαλύτερο κίνδυνο για το θύμα, μέχρι και τον θάνατο. Σταδιακά, η περίοδος του μέλιτος εξασθενεί και το ζευγάρι προχωράει και πάλι προς την συσσώρευση της έντασης. Ο κύκλος επαναλαμβάνεται και με τον καιρό, η φάση του μέλιτος μικραίνει, ενώ οι φάσεις συσσώρευσης της έντασης και βίας μεγαλώνουν.
Όταν το θύμα παγιδευτεί στον κύκλο της βίας, βιώνει πολλά συναισθήματα. Κατά το βίαιο στάδιο, συχνά, φοβάται τον σύντροφό της, όταν, όμως, περάσει η βία και το ζευγάρι βρίσκεται στην φάση του μέλιτος, το θύμα μπορεί να νιώσει ανανεωμένη αγάπη προς τον δράστη. Η συμπεριφορά του είναι άριστη και το θύμα θυμάται όλα τα χαρακτηριστικά που αγαπάει σε αυτόν. Κατά την φάση της συσσώρευσης της έντασης, το θύμα συχνά γραπώνεται από μία αίσθηση ελπίδας. Πάνω απ’ όλα θέλει να αλλάξουν τα πράγματα. Πέρα από την αγάπη, την ελπίδα και τον φόβο, οι κακοποιημένες γυναίκες, συχνά, βιώνουν ντροπή, αμηχανία και, κυρίως, απομόνωση.
Συσσώρευση έντασης
Κατά την διάρκεια αυτής της φάσης, συμβαίνουν κάποια επεισόδια μικρής σημασίας. Η γυναίκα μπορεί να ελέγχει αυτά τα επεισόδια με διάφορες τρόπους. Συνήθως, προσπαθεί να ηρεμήσει τον δράστη με την βοήθεια τεχνικών που έχουν αποδειχθεί επιτυχείς σε προηγούμενες βίαιες καταστάσεις. Μπορεί να γίνεται περιποιητική, υποχωρητική και να προλαβαίνει όλες τις εκρήξεις του δράστη, ή μπορεί να κρατάει αποστάσεις και να αποφεύγει την ρήξη. Αφήνει στον δράστη να υποστηρίξει πως δέχεται ότι ο θυμός του είναι δικαιολογημένος. Αν τα κάνει αυτά καλά, τότε το επεισόδιο θα αποφευχθεί.
Η γυναίκα δεν ενδιαφέρεται για την πραγματικότητα της κατάστασης, γιατί προσπαθεί απεγνωσμένα να τον εμποδίσει για την την κακοποιήσει περισσότερο. Προσφεύγει σε μια πολύ συνηθισμένη ψυχολογική άμυνα: αρνείται στον εαυτό της να θυμώσει από την άδικη επίθεση. Δικαιολογεί τον δράστη ότι ίσως έχει προβλήματα στην δουλειά ή είχε πιεί πολύ και δεν ήξερε τι έκανε. Ο άνδρας είναι κακόκεφος, κακολογεί, απομονώνει την γυναίκα, την προσβάλει, επιβάλει την στοργή και την αγάπη του, φωνάζει, εκβιάζει, απειλεί, καταστρέφει διάφορα αντικείμενα και επικρίνει. Ο δράστης, παρακινούμενος από την φανερά παθητική αποδοχή της βίαιης συμπεριφοράς, δεν προσπαθεί να ελέγξει τον εαυτό του. Η στάση της κοινωνίας ενισχύει την πεποίθησή του στο δικαίωμα να εξουσιάζει την γυναίκα του. Οι περισσότεροι δράστες είναι βίαιοι μόνο στα σπίτια τους, γιατί όλοι καταλαβαίνουν ότι μία τέτοια συμπεριφορά δεν είναι ανεκτή δημόσια.
Καθώς ο άντρας και η γυναίκα αισθάνονται την κλιμάκωση της έντασης στην πρώτη φάση, γίνεται ολοένα και πιο δύσκολο να ελέγξουν την κατάσταση. Ο άντρας αυξάνει την καταπίεσή του, και η γυναίκα δεν μπορεί να κρατήσει κάποια ισορροπία. Η ένταση συνεχίζει να αυξάνεται και αναπόφευκτα φτάνει στο οριακό σημείο.
Έκρηξη
Υπάρχει ένα σημείο προς το τέλος της φάσης δημιουργίας της έντασης, που η διαδικασία ξεφεύγει από κάθε έλεγχο. Η δεύτερη φάση χαρακτηρίζεται από την ανεξέλεγκτη έκρηξη των εντάσεων που έχουν δημιουργηθεί στην πρώτη φάση. Η έλλειψη ελέγχου και τα σοβαρά επεισόδια κακοποίησης διαχωρίζουν αυτήν την φάση από την προηγούμενη. Και οι δύο έχουν χάσει τον έλεγχό τους. Η επίθεση χαρακτηρίζεται από σωματική, σεξουαλική και/ή ψυχολογική κακοποίηση. Η οξεία αυτή φάση τελειώνει όταν ο δράστης σταματήσει την κακοποίηση, δημιουργώντας μια σωματική μείωσης της έντασης που συσσωρευόταν. Αυτό ενισχύει την βίαιη συμπεριφορά για τον λόγο ότι ο δράστης βιώνει την βία ως μία αναγκαία απελευθέρωση της έντασης.
Όταν η επίθεση τελειώσει ακολουθεί μία άρνηση για το τι έχει συμβεί. Οι δράστες και τα θύματα βρίσκουν τρόπους να δικαιολογήσουν την σοβαρότητα τέτοιων επιθέσεων. Εάν υπάρχει σωματική βία, η γυναίκα ελαχιστοποιεί τον τραυματισμό της.
Συμφιλίωση – Περίοδος μέλιτος
Η τρίτη φάση, η περίοδος «του μέλιτος», χαρακτηρίζεται από υπερβολική αγάπη και ευγένεια του δράστη. Ο δράστης ζητάει συγχώρεση, κλαίει, προσπαθεί να βοηθήσει το θύμα, της δείχνει σεβασμό και υποσχέσεις ότι θα αλλάξει. Αυτή είναι η στιγμή που η γυναίκα ενθαρρύνεται να παραμείνει στην σχέση. Η κακοποιημένη γυναίκα θέλει να πιστεύει ότι θα σταματήσει να υποφέρει. Δεν υπάρχουν εντάσεις και βία. Βλέπει την «καλή πλευρά» του συντρόφου της, πιστεύοντας ότι μπορεί να τον βοηθήσει να αλλάξει. Σε αυτήν την φάση, πραγματοποιείται το συμβιωτικό δέσιμο. Και οι δύο εξαπατούν τον εαυτό τους ότι μπορούν να αποκτήσουν τελικά μία καλή σχέση.
Ψυχολογική κατάσταση της κακοποιημένης γυναίκας
Ο κύκλος της βίας γίνεται όταν ο θύτης σιγά-σιγά, απευαισθητοποιείται και έχει ανάγκη να δικαιολογήσει την βίαιη συμπεριφορά του με το να ταπεινώνει το θύμα. Η υποτίμηση του θύματος οδηγεί σε περισσότερη βία καθώς ο θύτης θεωρεί ότι το θύμα «αξίζει» αυτήν την βίαιη συμπεριφορά. Το θύμα τελικά σταματά να αντιδρά στην κακοποίηση. Η κακοποιημένη γυναίκα, ανήμπορη να αλλάξει την συμπεριφορά του συζύγου της και απελπισμένη από την συνεχή κακοποίηση έχει πολύ λίγες επιλογές να αλλάξει την ζωή της. Γίνεται όλο και πιο παθητική και συγκαταβατική, καθώς βιώνει συνεχώς καταστάσεις τις οποίες δεν μπορεί να προβλέψει και να ελέγξει. Με τον καιρό, αποδέχεται τον ρόλο του θύματος ως αναπόφευκτο στοιχείο της σχέσης κακοποίησης. Οπότε, η θυματοποίηση γίνεται τόσο έντονη, οδηγώντας την γυναίκα σταδιακά σε συναισθηματική παράλυση.
Η αβεβαιότητα για το μέλλον και ο τρόμος που παραλύει, κατακλύζουν μόνιμα το μυαλό της κακοποιημένης γυναίκας. Κατά την διάρκεια της επίθεσης, η γυναίκα χάνει την αίσθηση του εαυτού της. Καθώς είναι ανήμπορη να ελέγξει την βία ή να υπερασπιστεί τον εαυτό της, απομονώνεται ψυχοσωματικά από την εμπειρία που βιώνει. Θεωρεί ότι όλο αυτό δεν συμβαίνει στην ίδια, αλλά σε κάποια άλλη γυναίκα, και αυτή είναι θεατής στο επεισόδιο. Αυτή η διαδικασία επιτρέπει στην γυναίκα να αρνείται το φόβο, την οργή και την έλλειψη κάθε ελπίδας και να συνειδητοποιεί μόνο τοα συναισθήματα αγάπης προς τον θύτη. Η αποσύνδεση από το συνειδητό εμποδίζει την ικανότητα της κακοποιημένης γυναίκας να αντιδρά κατάλληλα στα σημάδια του κινδύνου. Η αποσύνδεση αυτή ενισχύει την τάση για άρνηση και την «μαγική» πεποίθηση ότι η κακοποίηση δεν θα επαναληφθεί. Αυτός, ακριβώς, ο τρόπος σκέψης αποτελεί αξεπέραστο εμπόδιο για την θεραπεία.
Με το πέρασμα του χρόνου, η κακοποιημένη γυναίκα αποδέχεται τον τρόπο που ο δράστης αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα και βλέπει τον εαυτό της όπως τον περιγράφει ο δράστης, δηλ. πιστεύει και η ίδια ότι είναι άχρηστη, ηλίθια, άσχημη ή ανεπιθύμητη κλπ. Καθώς η αυτοεκτίμησή της κλονίζεται, η ικανότητα να παίρνει πρωτοβουλίες και να αποφασίζει η ίδια για τον εαυτό της μειώνεται και αρχίζει να αποδέχεται τον σύντροφό της σαν παντοδύναμο και παντογνώστη. Μία γυναίκα που ζει με έναν σύντροφο-θύτη, θέλει να πιστεύει ότι κατά βάθος, ο ίδιος λυπάται πολύ για την συμπεριφορά του, ότι θα αλλάξει και ότι η περίοδος που λέγεται «μήνας του μέλιτος» και συνήθως ακολουθεί μία πράξη κακοποίησης, θα συνεχίσει για πάντα.
Η αμφιθυμία (η συνύπαρξη ταυτόχρονα δύο αντίθετων συναισθημάτων), ένας κυρίαρχος παράγοντας στην ψυχολογία της κακοποιημένης γυναίκας, εκφράζεται ως αναποφασιστικότητα σχετικά με το να μείνει ή να φύγει από την συγκεκριμένη σχέση. Αυτή η αμφιθυμία ενισχύεται εν μέρει από τα αισθήματα αδυναμίας, έλλειψης εμπιστοσύνης στον εαυτό της και τον φόβο της αλλαγής. Επιπλέον, η έλλειψη οικονομικής ανεξαρτησίας είναι ένα πρακτικό πρόβλημα που αυξάνει τις δυσκολίες και τα εμπόδια για να φύγει. Επίσης, η μειωμένη αυτοπεποίθηση και το αίσθημα της ντροπής μπορούν να αποτρέψουν μια γυναίκα από το να ζητήσει βοήθεια από φίλους, συγγενείς ή επαγγελματίες. Ντροπιασμένη από την εικόνα του εαυτού της μετά από ένα επεισόδιο κακοποίησης και απρόθυμη να συζητήσει την κατάστασή της, η γυναίκα αναγκάζεται να υποχωρήσει και να απομονωθεί.
Η απομόνωση μπορεί να επιβληθεί και από την παθολογική ζήλεια του βίαιου συντρόφου, η οποία μπορεί να απομακρύνει την γυναίκα ακόμη και από την απλή καθημερινή επαφή με άλλους ανθρώπους. Οι φίλοι και οι συγγενείς φοβισμένοι από την βία και απρόθυμοι να αντιμετωπίσουν την αμφιθυμία του θύματος, παύουν να το στηρίζουν. Η απομόνωση που πλέον χαρακτηρίζει τις κοινωνικές σχέσεις του θύματος ενδυναμώνει ακόμη περισσότερο την θέση του καταπιεστή.
Ο κύκλος της βίας ισχυροποιεί την πεποίθηση της γυναίκας ότι δεν μπορεί να ελέγξει την ζωή της. Η εξάρτηση και η απώλεια του ελέγχου μπορεί να ενισχυθούν ακόμα περισσότερο και από τους κοινωνικούς θεσμούς, την αστυνομία, το νομικό σύστημα ή τις υπηρεσίες πρόνοιας, που ενδέχεται να αποδειχθούν αναποτελεσματικοί, ανεπαρκείς και αδιάφοροι στις ανάγκες της.
Το συναίσθημα της ντροπής
Η ντροπή είναι ένα βαθύ συναίσθημα ότι το άτομο δεν είναι αρκετά ικανό, βιώνει συναισθήματα αναξιότητας και αδυναμίας και για τον λόγο αυτό θέλει να κρυφτεί. Πολύ συχνά τα θύματα κακοποίησης κατηγορούν τον εαυτό τους για το γεγονός που τους συνέβη. Αυτή η αυτοκατηγορία τροφοδοτεί και το συναίσθημα της ενοχής και της ντροπής, που τελικά γίνονται το εμπόδιο στο να διαχειριστεί το θύμα τα συναισθήματά του και να ζητήσει στήριξη ώστε να ξεπεράσει το γεγονός. Βιώνονται συναισθήματα ενοχής και αυτοκατηγορίας από το θύμα για πράγματα που έκανε ή δεν έκανε: «αν δεν ήμουν εκεί», «αν δεν φορούσα αυτό το φόρεμα», «αν δεν τον προκαλούσα», σκέψεις που βάζουν σε λειτουργία αυτόν τον μηχανισμό. Αναλαμβάνει την ευθύνη του γεγονότος και πονάει λιγότερο με τον καιρό, καθώς το διαχειρίζεται μόνη της η γυναίκα, ντρέπεται να το πει στο περιβάλλον της μήπως την κατηγορήσουν ξανά, μένει με τις ενοχές, την ντροπή και την σιωπή της. Η σιωπηλή διαχείριση της κακοποίησης έχει λιγότερη έκθεση και περισσότερο εσωτερικό πόνο, καθώς οι αυτοκατηγορίες μπλοκάρουν την αλληλεπίδραση και την επαφή με τους άλλους ανθρώπους και έτσι έρχονται είτε η μοναξιά, είτε η υπερβολική σεξουαλική δραστηριότητα, αναζητώντας με αυτόν τον τρόπο αγάπη και επιβεβαίωση, όμως με έναν τρόπο απαξιωμένο, αλλοτριωμένο και αρκετά χειριστικό.
Το συναίσθημα της ντροπής δημιουργεί στο άτομο συναισθήματα αναξιότητας και την πίστη ότι φταίει για όλα όσα συμβαίνουν γύρω του, αναλαμβάνει την ευθύνη όλου του κόσμου και βλέπει τα πάντα μέσα από ένα φίλτρο ντροπής. Έτσι δεν μπορεί να ακούσει καθαρά τα λόγια του άλλου, ενώ ακούει πολύ συχνά μέσα από τα λόγια των άλλων κριτική απέναντι στην οποία η γυναίκα γίνεται πολύ επιθετική, και έτσι γίνεται πολύ ανίκανη να ακούσει την διαφορετικότητα του άλλου. Έχει έντονο τον φόβο της απόρριψης. Οδηγείται στην μοναξιά και την απομόνωση και αναπτύσσει έντονα φόβο για την ουσιαστική επαφή. Η κακοποιημένη γυναίκα δεν μπορεί να ακούσει τις πραγματικές της ανάγκες, αναπτύσσει αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές και αρνητικές, υποτιμητικές ιδέες για τον εαυτό της. Συχνά βιώνονται συναισθήματα βαθιάς θλίψης και ένα ιδιαίτερο πάγωμα στην προσπάθεια να κρατηθούν μέσα της όλα τα συναισθήματα, ώστε να μην πονά, μα ιδιαίτερα το συναίσθημα του θυμού, ώστε να μην αντιδρά.
Η αλλαγή είναι μία σταδιακή διαδικασία
Το να αφήσει μία γυναίκα το θύτη σύντροφό της είναι μία αργή και σταδιακή διαδικασία που συμπεριλαμβάνει διάφορα στάδια αλλαγής στη ζωή του θύματος. Στη διάρκεια της διαδικασίας αλλαγής, το θύμα μπορεί να φύγει και να γυρίσει στο θύτη σύντροφό του αρκετές φορές μέχρι να τερματίσει οριστικά αυτή τη σχέση. Αυτό θεωρείται ένα φυσιολογικό κομμάτι της διαδικασίας. Ακόμα και όταν το θύμα εξακολουθεί να ζει με το θύτη σύντροφό του, μπορεί να κάνει εξαιρετικά σημαντικές αλλαγές στη ζωή του. Οι αλλαγές λοιπόν, σε επίπεδο νοοτροπίας και συμπεριφοράς την κάνουν να βλέπει την κατάστασή της και τη ζωή της διαφορετικά. Αυτές οι αλλαγές προετοιμάζουν τη γυναίκα να αναλάβει πρωτοβουλίες για να τερματίσει την κακοποίησή της.
Μύθοι και Αλήθειες για την Κακοποίηση
Μύθος: Ότι τα θύματα προκαλούν την κακοποίηση τους.
Αλήθεια: Αυτή είναι η πιο συχνή δικαιολογία που χρησιμοποιούν οι θύτες.
Μύθος: Ότι σε μερικές γυναίκες αρέσει να τις κακοποιούν.
Αλήθεια: Σε κανένα δεν αρέσει να κακοποιείται, αλλά ο φόβος είναι ο κυριότερος λόγος που δεν αντιδρούν.
Μύθος: Ότι η βία μεταξύ συζύγων δεν είναι ποινικό αδίκημα.
Αλήθεια: Η βία είναι ποινικό αδίκημα το οποίο μπορεί να οδηγήσει και στη φυλακή.
Μύθος: Ότι τα παιδιά δεν επηρεάζονται.
Αλήθεια: Οι επιπτώσεις της βίας (άμεση ή έμμεση) πάνω στα παιδιά είναι πάντοτε τραυματικές.
Κλείνοντας, θα ήθελα να τονίσω ότι τα θύματα πρέπει να βρουν τη δύναμη να αντιδράσουν, αν θέλουν να αλλάξουν τα μόνα πρότυπα που έχουν μάθει μέσα στην χρόνια σχέση κακοποίησης, αυτά δηλαδή της αδυναμίας, της αμφιθυμίας και της αδράνειας. Πρέπει να βρουν τη δύναμη να σπάσουν τη σιωπή τους, να εμπιστευθούν τους ανθρώπους και τους φορείς που μπορούν πραγματικά να τους βοηθήσουν και να πιστέψουν στον εαυτό τους γιατί κανένας άνθρωπος δεν είναι χαζός, άχρηστος ή ανίκανος. Γιατί τους αξίζει μία καλύτερη ζωή με αξιοπρέπεια και γιατί τους αξίζει να τους εκτιμούν, και να τους σέβονται γι’ αυτό που πραγματικά είναι.
Ελισάβετ Ζομπάκου
Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας, Ψυχοθεραπεύτρια
Βιβλιογραφία:
1. Διαχείριση συναισθηματικού - ψυχικού τραύματος – Κακοποίηση, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
2. Ορέστης Γιωτάκος, Ο κύκλος της κακοποίησης, εκδόσεις Αρχιπέλαγος
3. Δήμητρα Φαρμάκη, Ψυχολόγος, Κακοποίηση της γυναίκας
4. Χιριγκόγιεν Μαρί Φράνς, Η κακοποιημένη γυναίκα – η βία μέσα στο ζευγάρι, Εκδόσεις Πατάκης
5. Δήμητρα Πατρικαράκου, Βεβήλωση - Μια αληθινή ιστορία κακοποίησης, Εκδόσεις Αρμός
6. Beverly Engel, Γυναίκα και συναισθηματική κακοποίηση: Το τέλος του εφιάλτη, Εκδόσεις Φυτράκης
ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΙΣ ΣΥΝΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ « namaste.gr.com