09/07/2026
Η ελληνική λαογραφική βιβλιογραφία πρόσφατα πλουτίστηκε με τρεις ιδιαιτέρως σημαντικές εκδόσεις, που εντάχθηκαν στη σειρά «Λαογραφία / Laographia» των εκδόσεων «Ηρόδοτος». Η εκδοτική αυτή σειρά, στην οποία εντάσσονται επιστημονικές λαογραφικές μελέτες αρχικά είχε ως διευθυντή τον Καθηγητή Μ. Γ. Μερακλή, τον οποίο από το 2023 διαδέχθηκε ο Καθηγητής Μ. Γ. Βαρβούνης, Διευθυντής του Εργαστηρίου Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Πολιτισμικές Σπουδές: Νέος Ελληνισμός και Βαλκάνια» του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης.
Στη σειρά αυτή, η οποία έχει και επιστημονική ομάδα κριτών, αποτελούμενη από Καθηγητές Λαογραφίας ελληνικών πανεπιστημίων και ερευνητές του «Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας», της Ακαδημίας Αθηνών, δημοσιεύονται, μετά από κρίση, μελέτες παραδοσιακής και σύγχρονης Λαογραφίας, καθώς και ειδικοί συλλογικοί τόμοι, με τους πλέον αυστηρούς επιστημονικούς κανόνες, με στόχο την ανάπτυξη και εδραίωση των ελληνικών επιστημονικών λαογραφικών σπουδών. Στους 20 μέχρι το 2023 τόμους της σειράς, που περιλαμβάνουν συλλογικά επιστημονικά έργα, συναγωγές μελετών, μεταπτυχιακές και διδακτορικές διατριβές, καθώς και μονογραφίες για ζητήματα σχετικά με τον λαϊκό πολιτισμό, τόσο του ελληνικού, όσο και άλλων λαών, προστέθηκαν πρόσφατα τρεις ακόμη τόμοι.
Ο πρώτος είναι η συγκέντρωση μελετών του Ν. Καρπούζη, Μελετήματα Επτανησιακής Λαογραφίας (Αθήνα 2026, εκδ. Ηρόδοτος – σειρά Laographia ΧΧΙ). Σε αυτό τον τόμο περιλαμβάνονται δέκα μελέτες, οι οποίες δημοσιεύτηκαν από το 2007 μέχρι το 2016, έχουν την ίδια θεματολογική οπτική και αναφέρονται σε ζητήματα παραδοσιακού και σύγχρονου λαϊκού πολιτισμού από τα Ιόνια νησιά (ως επί το πλείστον από την Κεφαλονιά). Αν και η λαογραφία ως επιστήμη εξετάζει κατεξοχήν τις συγχρονικές όψεις του πολιτισμού. Εντούτοις, εφόσον συνδέεται πολλαπλώς με θέματα που σχετίζονται με την παράδοση, οφείλει να ερευνά τόσο τον συγχρονικό όσο και τον διαχρονικό άξονα. Την απασχολούν ζητήματα μετάδοσης μέσα στον χρόνο και στον χώρο ανάμεσα σε κοινωνικές ομάδες, ζητήματα της παράδοσης, επομένως όχι μόνο ως αντικειμένου, αλλά δυναμική διαδικασία, η μελέτη της οποίας είναι το αντικείμενο των λαογραφικών σπουδών.
Ο δεύτερος αποτελεί έκδοση της διδακτορικής διατριβής του Παντ. Λέκκου, Ο Ιερός Νιπτήρας μεταξύ ορθοδόξου λαϊκού θεατρικού δρωμένου και εκκλησιαστικής ακολουθίας (Αθήνα 2026, εκδ. Ηρόδοτος – σειρά Laographia ΧΧΙΙ), η οποία εκπονήθηκε στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης. Η μονογραφία αυτή έχει στόχο να παρουσιάσει και να αναδείξει τον ιερό Νιπτήρα ως ακολουθία της Εκκλησίας, ενταγμένη στον εορτολογικό κύκλο του Πάσχα, που παριστάνει-δραματοποιεί το βιβλικό γεγονός της ταπείνωσης του κυρίου προς παραδειγματισμό των Αποστόλων, χρησιμοποιώντας στοιχεία της θεατρικής σύμβασης (ρόλοι, διάλογοι, σκηνικά στοιχεία). Γι’ αυτό τον σκοπό και αφού γίνεται η αγιογραφική και η αγιοπατερική ανάλυση του γεγονότος, παρουσιάζεται η ανά τους αιώνες χειρόγραφη παράδοση της ιερής ακολουθίας, με τη σταδιακή διαμόρφωσή της (στο πλαίσιο του ασματικού και του μοναχικού τυπικού και με βασικούς τόπους τα Ιεροσόλυμα και την Κωνσταντινούπολη) και η ανάλυση των μεσαιωνικών ακολουθιών, με τα σημαντικά στοιχεία δραματοποίησης που αναπτύσσονται εντυπωσιακά στις νεότερες ακολουθίες και οι οποίες τελούνται έως τις ημέρες μας. Ωσαύτως εξετάζεται η θέση του ιερού Νιπτήρα μεταξύ του λαϊκού θεάτρου και της χριστιανικής λατρείας, παρουσιάζεται το θέατρο στην ανατολική ρωμαϊκή αυτοκρατορία και η σχέση του με την Εκκλησία, αλλά και αναλύονται τα στοιχεία από το λαϊκό θέατρο που έχουν εμφιλοχωρήσει στην ακολουθία του Νιπτήρα και την καθιστούν λειτουργικό δράμα.
Τέλος ο τρίτος περιλαμβάνει την διδακτορική διατριβή του Γεώργ. Στούκη, Λαϊκή πίστη και τελετουργίες για την Παναγία και τους αγίους στη Βοιωτία (Αθήνα 2026, εκδ. Ηρόδοτος – σειρά Laographia ΧΧΙΙΙ), η οποία εκπονήθηκε στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης. Η μελέτη αυτή εξετάζει τη λαϊκή θρησκευτικότητα στη Βοιωτία, με επίκεντρο τις λατρευτικές πρακτικές, τις τελετουργίες και τις αντιλήψεις που συνδέονται με την Παναγία και τους αγίους, τόσο τους τοπικούς όσο και τους οικουμενικά τιμώμενους. Η έρευνα βασίζεται σε συνδυασμό επιτόπιας εθνογραφικής καταγραφής, αρχειακής έρευνας και αξιοποίησης εκτεταμένης πρωτογενούς και δευτερογενούς βιβλιογραφίας, επιχειρώντας συνολική και κριτική προσέγγιση του θέματος. Η μελέτη καλύπτει σημαντικό βιβλιογραφικό κενό, καθώς έως σήμερα η σχετική έρευνα περιοριζόταν κυρίως σε αποσπασματικές ή σε τοπικού χαρακτήρα αναφορές, χωρίς συστηματική σύνθεση και συγκριτική εξέταση του υλικού. Παράλληλα διερευνάται η διαχρονική εξέλιξη των λαϊκών θρησκευτικών πρακτικών και η σύνδεσή τους με τη συλλογική μνήμη, την τοπική ταυτότητα και τη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα της Βοιωτίας. Μέσα από τη σύνθεση και την ερμηνεία του υλικού, η μελέτη αναδεικνύει νέα ερμηνευτικά στοιχεία για τη λαϊκή λατρευτική παράδοση και την πίστη των Βοιωτών, συμβάλλοντας στη μελέτη της παραδοσιακής και σύγχρονης λαϊκής θρησκευτικής συμπεριφοράς.
Μέσα στη χρονιά θα ενταχθούν στη σειρά αυτή τρεις ακόμη μελέτες, οι οποίες τώρα βρίσκονται στο στάδιο της τελικής προετοιμασίας της έκδοσής τους. Πρόκειται για μια εκδοτική προσπάθεια η οποία αναδεικνύει την δυναμική της επιστήμης της Λαογραφίας, με την δημοσίευση κυρίως έργων νέων λαογράφων, που αποτελούν την συνέχεια των λαογραφικών σπουδών στον τόπο μας, δείχνοντας έμπρακτα το ερευνητικό και επιστημονικό έργο που επιτελείται σήμερα.
