19/11/2019
Οι τρομοκρατικές απειλές στα κράτη του ΝΑΤΟ: μια συλλογή
Άμυνα εναντίον της τρομοκρατίας: θα χρειαστούν περισσότερες υπερσύγχρονες τεχνολογίες για να διατηρήσουμε ασφαλή τη Συμμαχία
Ο Friedrich Steinhäusler εκθέτει λεπτομερώς τις προσπάθειες του ΝΑΤΟ για την αντιμετώπιση των ασύμμετρων απειλών από την Ρίγα και μετά.
Τα κράτη μέλη του NATO αντιμετωπίζουν ασύμμετρες απειλές για την ασφάλεια από την εθνική και τη διεθνή τρομοκρατία, όπως απέδειξαν οι επιθέσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες το 2001, την Τουρκία το 2003, την Ισπανία το 2004 και το Ηνωμένο Βασίλειο το 2005.
Πέρα από τα γεγονότα αυτά, οι αρχές στην Ευρώπη έχουν ματαιώσει τουλάχιστον 19 κύριες τρομοκρατικές επιθέσεις από την 11/9 και μετά.1
Τον Απρίλιο του 1999, η Συμμαχία αναγνώρισε την τρομοκρατία ως έναν από τους κινδύνους που επηρεάζουν την ασφάλεια των μελών της όπως σκιαγραφήθηκε στην Στρατιωτική Γενική Ιδέα (SC), και κατά τη Διάσκεψη Κορυφής της Πράγας τον Νοέμβριο του 2002 εγκρίθηκε μια στρατιωτική γενική ιδέα για άμυνα εναντίον της τρομοκρατίας.
Ωστόσο, πολλές από τις προκλήσεις ασφαλείας που αντιμετωπίζει η Συμμαχία, ακόμη αναδύονται και δημιουργούν υψηλούς κινδύνους.
Ενδεχομένως αξίζει τον κόπο να τις εξετάσουμε πιο λεπτομερώς, όπως επίσης να πράξουμε αναλόγως και για τα μέτρα που υιοθέτησε το NATO από την Πράγα και μετά για να τις αντιμετωπίσει.
Παγκόσμια τζιχάντ
Η ρισάλα («μήνυμα») του Osama Bin Ladenτον Απρίλιο του 2006 επαναλάμβανε τη στρατηγική του για την διεξαγωγή μιας παγκόσμιας τζιχάντ, καλώντας όλους τους άνδρες, τις γυναίκες και τους νέους να προσφερθούν για επιθέσεις αυτοκτονίας και ανέφερε ειδικά το Αφγανιστάν και το Ιράκ.
2 Δεν μπορεί πλέον να αποκλειστεί μια τζιχάντ εναντίον της κυβέρνησης του Αφγανιστάν και των στρατευμάτων του NATO εξ αιτίας διαφόρων παραγόντων.
Οι πολέμαρχοι και οι αρχηγοί των φυλών συνεχίζουν να ασκούν επιρροή και είναι ασαφής η πίστη τους προς το καθεστώς της Καμπούλ.
Επιπρόσθετα, η ανικανότητα της Αφγανικής κυβέρνησης να προλάβει την επανεμφάνιση του οπίου ως ενός σημαντικού αγαθού είχε ως αποτέλεσμα την βελτίωση των οικονομικών πόρων των τρομοκρατών με την παραγωγή του οπίου να υπερβαίνει τους 6.000 τόνους το 2006, όπως τεκμηρίωσε το Γραφείο πάνω στα Ναρκωτικά και το Έγκλημα των Ηνωμένων Εθνών.
Τα Δυτικά μέσα μαζικής ενημέρωσης επιμόνως αναφέρουν ότι η Υπηρεσία Πληροφοριών του Πακιστάν (ISI) παρέχει υποστήριξη διοικητικής μέριμνας στους Ταλιμπάν, συμπεριλαμβανομένης και της εκπαίδευσης πάνω στην τρομοκρατία με αυτοκτονίες.
Τέλος, πιστεύεται ότι πολλά μέλη της al Qaida είναι ακόμη ελεύθερα στα αναρχούμενα σύνορα στην περιοχή μεταξύ Αφγανιστάν και Πακιστάν.
Εν τω μεταξύ, για πρώτη φορά στην Αραβική ιστορία η δύναμη στο Ιράκ πέρασε από τους Σουνίτες στους Σιίτες.
Στο βιβλίο του Radicalization of the Sunni-Shiá Divide το 2006, ο Ely Karmon τεκμηρίωσε το πως η Ιρανοί Σιίτες υποστήριξαν την ατζέντα των Ιρακινών Σιιτών σε ολόκληρη την περιοχή μέσα από τις τοπικές πολιτικές ομάδες όπως η al-Da`waa al-Islamiya στο Ιράκ, η Amal στον Λίβανο, η Hizb-I Wahdat στο Αφγανιστάν, και η Tahrik-I Jafaria στο Πακιστάν. Τα κράτη μέλη του NATO που προσφέρουν στρατεύματα στο Ιράκ κινδυνεύουν να συρθούν σε αυτή την πόλωση.
Επιθέσεις Αυτοκτονίας
Οι επιθέσεις αυτοκτονίας είναι η πλέον θανατηφόρα μορφή τρομοκρατίας, που αντιπροσωπεύει μόνο το 3% όλων των τρομοκρατικών επεισοδίων αλλά που προκάλεσαν το 48% όλων των σχετιζομένων με την τρομοκρατία απωλειών στην περίοδο μεταξύ του 1980 και του 2003.
Οι επιθέσεις αυτές αυξήθηκαν από ένα μέσο όρο των τριών περίπου ετησίως στην δεκαετία του 1980 σε σχεδόν πενήντα τον χρόνο το 2005.
Πάνω από 300 επιθέσεις αυτοκτονίας σε 16 κράτη –Αφγανιστάν, Τσετσενία/Ρωσία, Κίνα, Ινδονησία, Ιράκ, Κασμίρ/Τζαμμού, Κένυα, Μαρόκο, Πακιστάν, Παλαιστίνη/Ισραήλ, Σαουδική Αραβία, Σρι Λάνκα, Τυνησία, Τουρκία, Ηνωμένες Πολιτείες, και Υεμένη – είχαν ως αποτέλεσμα να σκοτωθούν πάνω από 5.300 άνθρωποι και να τραυματιστούν πάνω από 10.000.
Και όπως έγραψε ο Scott Atran αλλά και άλλοι, το 75% όλων των γνωστών βομβιστικών επιθέσεων αυτοκτονίας παγκοσμίως συνέβη μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες της 11ης Σεπτεμβρίου.
3 Πρέπει επίσης να θυμόμαστε ότι αυτού του είδους οι επιθέσεις μπορεί να έχουν πανίσχυρες οικονομικές και περιβαλλοντολογικές επιπτώσεις ακόμη και όταν πραγματοποιούνται εκτός Ευρώπης.
Τον Οκτώβριο του 2002, ένα μικρό σκάφος, που μετέφερε βομβιστές αυτοκτονίας κτύπησε με επιτυχία ένα σούπερ τάνκερ, το Limburg, έξω από τις ακτές της Υεμένης, διασκορπίζοντας 90.000 βαρέλια πετρελαίου στον Κόλπο του Άντεν και προκάλεσε μια σύντομη άνοδο στην τιμή του πετρελαίου.
Εγχώρια-ανεπτυγμένη τρομοκρατία
Στην Ευρώπη, η εγχώρια-ανεπτυγμένη τρομοκρατία συνεχίζει να είναι μια απειλή ασφαλείας για τα κράτη μέλη του NATO.
Δυστυχώς, οι επιθέσεις αυτοκτονίας είναι ανεκτές, και ακόμη και τις θαυμάζουν, τα πλέον φτωχά και τα λιγότερο ενσωματωμένα άκρα κάποιων Μουσουλμανικών κοινοτήτων στην Ευρώπη.
Βρετανοί υπήκοοι εκτέλεσαν τις επιθέσεις αυτοκτονίας εναντίον του δημοσίου συστήματος μεταφορών στο Λονδίνο το 2005.
Εν τω μεταξύ, οι δυνάμεις ασφαλείας του Ηνωμένου Βασιλείου απέτρεψαν δολοφόνους που σχεδίαζαν να χρησιμοποιήσουν τοξίνη, όπως επίσης και να εκτελέσουν τρομοκρατικές επιθέσεις εναντίον της πολιτικής αεροπορίας.
Στην Γερμανία, η αστυνομία ματαίωσε σχέδια για την έκρηξη φορητών βομβών σε πολλά τρένα το 2006.
Μέχρι σήμερα, τα άτομα που ήθελαν να εμπλακούν σε τρομοκρατικές ενέργειες στις πατρίδες τους έπρεπε να ταξιδεύσουν στην γεμάτη βουνά περιοχή κατά μήκος των συνόρων του Πακιστάν και του Αφγανιστάν για την απαραίτητη εκπαίδευση.
Στο μέλλον, μπορεί να έχουν στην διάθεσή τους μια ευρύτερη επιλογή από στρατόπεδα εκπαίδευσης.
Οι τρομοκράτες μπορούν να μάθουν τα βασικά για τις βομβιστικές ενέργειες στους δρόμους, τα παγιδευμένα αυτοκίνητα και το αντάρτικο πόλεων στο Ιράκ, και μετά να επιστρέψουν στις πατρίδες τους και να χρησιμοποιήσουν την εμπειρία αυτή για να κτυπήσουν προορισμούς στα κράτη μέλη του NATO.
Ραδιολογική επίθεση
Επιπλέον, τα Προκαταρκτικά Ευρήματα και οι Εισηγήσεις του Προηγμένου Εργαστηρίου Έρευνας ΝΑΤΟ-Ρωσίας του Δεκεμβρίου του 2006 βρήκαν ότι σε μια τρομοκρατική επίθεση μπορεί να χρησιμοποιηθεί ραδιενεργό υλικό για να προκαλέσει μια ανεξέλεγκτη έκρηξη για τον ιονισμό της ακτινοβολίας.
4 Ο αντικειμενικός στόχος της χρησιμοποίησης μια συσκευής ραδιολογικής διασποράς (RDD) είναι η μόλυνση ανθρώπων και του περιβάλλοντος, η πρόκληση μαζικού πανικού μάλλον παρά μαζικής καταστροφής.
Χιλιάδες πιθανών κατάλληλων ραδιενεργών πηγών χρησιμοποιούνται σε ερευνητικές εγκαταστάσεις, ιατρικά ιδρύματα, βιομηχανικές εγκαταστάσεις, όπως και σε στρατιωτικές.
Εξαρτώμενη από τον τύπο της πηγής και τα ραδιοϊσότοπα που χρησιμοποιήθηκαν, η καταλληλότητα για μια ραδιολογική τρομοκρατική επίθεση διαφέρει σημαντικά.
Υπάρχουν εκατοντάδες περιστατικά ιατρικών και βιομηχανικών ραδιενεργών πηγών που κλέπτονται, εγκαταλείπονται, ή χάνονται παγκοσμίως κατ’ έτος.
Εξ αιτίας της σχετικής ευκολίας για την κατασκευή μιας RDD, αυξάνεται η πιθανότητα του να επιδιώξουν οι τρομοκράτες να οργανώσουν μια τέτοια επίθεση με στόχο μια περιοχή υψηλής αξίας σε ένα κράτος μέλος του NATO.
Όπλα μαζικής καταστροφής
Οι τρομοκράτες έχουν δείξει επανειλημμένως τόσο την πρόθεσή τους όσο και την μερική ικανότητά τους να χρησιμοποιήσουν όπλα μαζικής καταστροφής (WMD).
Στην Ιαπωνία, υπήρξαν δύο επεισόδια απελευθέρωσης αερίου σαρίν το 1994 και το 1995· στις Ηνωμένες Πολιτείες, απελευθερώθηκε άνθρακας σε αρκετές περιπτώσεις το 2001· και η al Qaida έχει δηλώσει την πρόθεσή της να αναπτύξει ένα πυρηνικό όπλο μαζικής καταστροφής.
Στην περίοδο μεταξύ του 1990 και του 2004, έγιναν γνωστές τουλάχιστον 27 περιπτώσεις στις οποίες εκτράπηκαν με επιτυχία πυρηνικά υλικά.5
Για το ικανό να προβλεφθεί μέλλον, η παγκόσμια τρομοκρατία θα παραμείνει η μεγαλύτερη απειλή για τη διατλαντική άμυνα
Η φυσική προστασία περίπου 450 τόνων στρατιωτικού και πολιτικού διαχωρισμένου πλουτωνίου είναι υψίστης σπουδαιότητας. Εάν οι τρομοκράτες επιλέξουν το τεχνολογικά ευκολότερο μονοπάτι για τη χρησιμοποίηση εμπλουτισμένου ουρανίου (HEU) για ένα χονδροειδή πυρηνικό μηχανισμό, θα χρειαστούν περίπου 25 κιλά από τους περισσότερους από τους 1.700 τόνους εμπλουτισμένου ουρανίου που είναι αποθηκευμένοι παγκοσμίως.
Η αποκάλυψη του δικτύου μαύρης αγοράς πυρηνικών που λειτουργεί από τον Δρ Abdul Qadeer Khan έδειξε την αδυναμία των διεθνών προγραμμάτων ελέγχου.
Επομένως, πλέον δεν μπορεί να απορριφθεί η πιθανότητα μιας καταστροφικής τρομοκρατικής επίθεσης εναντίον ενός κράτους μέλους του NATO με WMD.
Το σχέδιο δράσης του NATO.
Η Συμμαχία έχει δείξει την αποφασιστικότητά της να αντιδράσει σε αυτές τις απειλές με ποικίλους τρόπους.
Για παράδειγμα, μετά την επίθεση της 11/9, οι Σύμμαχοι του NATO επικαλέστηκαν το Άρθρο 5, τον όρο της συλλογικής άμυνας της Συνθήκης της Ουάσινγκτον, σε λιγότερο από 24 ώρες μετά από τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου.
Το NATO ανέπτυξε αεροπλάνα Εναέριας Προειδοποίησης και Ελέγχου στην Επιχείρηση Eagle Assist στις Ηνωμένες Πολιτείες στις 9 Οκτωβρίου 2001 και ναυτικές δυνάμεις στην Ανατολική Μεσόγειο στις 6 Οκτωβρίου 2001 (επισήμως ονομάστηκε Επιχείρηση Active Endeavour στις 26 Οκτωβρίου 2001). Επίσης οι Σύμμαχοι ενέκριναν μια συμφωνημένη στρατιωτική γενική ιδέα για άμυνα εναντίον της τρομοκρατίας στη Διάσκεψη Κορυφής της Πράγας το 2002.
Ωστόσο, απομένει να γίνει μεγάλη πρόοδος. Κατά τα επόμενα 10 με 15 χρόνια τα κράτη μέλη του NATO θα αντιμετωπίσουν ενδεχομένως τις εξής απειλές:
Παγκοσμίως λειτουργούντα και αυξανόμενα ολέθρια τρομοκρατικά δίκτυα πάνω στο μοντέλο της al Qaida, έναν αυξανόμενο αριθμό αποτυχημένων ή που αποτυγχάνουν κρατών στην Αφρική και τη Μέση Ανατολή, την αυξανόμενη διαθεσιμότητα εξελιγμένου συμβατικού οπλισμού όπως οι πύραυλοι εδάφους-αέρος, η κακή χρήση αναδυομένων τεχνολογιών ως όπλων όπως η νανοτεχνολογία, η διατάραξη της ροής ζωτικών πόρων μέσω επιθέσεων πάνω στην παροχή ενέργειας, και η εξάπλωση των ραδιολογικών όπλων και των όπλων μαζικής καταστροφής – είτε είναι αυτά πυρηνικά, βιολογικά, είτε χημικά στη φύση τους.
Εν ολίγοις, η Συμμαχική ασφάλεια μπορεί να τεθεί σε κίνδυνο από τις ταχέως αναδυόμενες κρίσεις σε απομεμακρυσμένα κράτη επειδή τα αποτυχημένα κράτη έχουν αποδειχθεί ότι έχουν φιλόξενο περιβάλλον για τους τρομοκράτες που μας απειλούν στις πατρίδες μας. Επομένως οι παραδοσιακές και προσχεδιασμένες λύσεις του Ψυχρού Πολέμου, δεν ταιριάζουν πλέον.
Ευτυχώς, οι πρόσφατες Διασκέψεις Κορυφής του NATO ενέκριναν αυξητικά μέτρα για να ενισχύσουν τις Συμμαχικές δυνατότητες για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας.
Από το 2004 και μετά, μια συγκεκριμένη πρωτοβουλία που είναι γνωστή ως “ Πρόγραμμα Εργασίας για Άμυνα Εναντίον της Τρομοκρατίας”, δρομολογήθηκε κάτω από τη Διάσκεψη των Διευθυντών Εθνικών Εξοπλισμών, και στοχεύει στην συντονισμένη ανάπτυξη υπερσύγχρονης τεχνολογίας για την επιτυχημένη αντιμετώπιση των τρομοκρατικών απειλών.
Τα αναμενόμενα μέτρα, μεταξύ άλλων, περιλαμβάνουν την επιτυχημένη αντιμετώπιση των αυτοκινήτων βομβών και των βομβών στην άκρη του δρόμου, τη μείωση της έκθεσης σε κίνδυνο των αεροπλάνων σε μεταφερόμενους από ανθρώπους πυραύλων αεράμυνας και το ευπρόσβλητο των ελικοπτέρων από οβίδες, και την προστασία των λιμένων και των πλοίων από φορτωμένα με εκρηκτικά ταχύπλοα και δύτες εντός του νερού.
Επιπλέον οι Σύμμαχοι έχουν τώρα στη διάθεσή τους μια πλήρως επιχειρησιακή Δύναμη Αντίδρασης του ΝΑΤΟ (NRF).
Η NRF θα λειτουργήσει ως ο καταλύτης για μετασχηματισμό και διαλειτουργικότητα, και κάνοντας το αυτό θα ενισχύσει την ποιότητα των Συμμαχικών ενόπλων δυνάμεων είτε χρησιμοποιηθούν αυτές για επιχειρήσεις του NATO, της ΕΕ ή εθνικές.
Στην Ρίγα, τα κράτη μέλη εξέφρασαν την υποστήριξή τους για μηχανισμούς για την διασφάλιση της μακροπρόθεσμης δημιουργίας δύναμης και για να επιτραπεί μια περισσότερο ικανή να διατηρηθεί και διαφανής προσέγγιση για τη διατήρηση των μελλοντικών δυνατοτήτων της Δύναμης.
Και ενώ ούτε η NRF, αλλά ούτε και προσφάτως εγκριθείσα Πρωτοβουλία Μετασχηματισμού των Δυνάμεων Ειδικών Επιχειρήσεων έχουν ως σκοπό το να χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για αντιτρομοκρατικούς σκοπούς, ενισχύουν την ικανότητα της Συμμαχίας να δρομολογεί εκστρατευτικές επιχειρήσεις.
Η ικανότητα αυτή, με την σειρά της, θα αποδειχθεί σταθερά χρήσιμη για την αντιμετώπιση των απειλών π[ου προέρχονται από μέσα από τα αποτυχημένα κράτη.
Επίσης τα κράτη του NATO αντέδρασαν και διπλωματικά. Το Σχέδιο Δράσης της Σύμπραξης εναντίον της Τρομοκρατίας του Ευρω-Ατλαντικού Συμβουλίου Σύμπραξης, που δρομολογήθηκε στην Πράγα, ενημερώνεται κατ’ έτος.
Η Συμμαχία έθεσε άλλο ένα σημαντικό ορόσημο στη Διάσκεψη Κορυφής της Ρίγα τον Νοέμβριο του 2006, εγκρίνοντας μια Περιεκτική Οδηγία Πολιτικής η οποία, μεταξύ άλλων πραγμάτων, εστιάζει πάνω στις απειλές που δημιουργεί η τρομοκρατία και η εξάπλωση των όπλων μαζικής καταστροφής.
Συμπεράσματα
Στη διάρκεια της Διάσκεψης Κορυφής της Ρίγα, τα κράτη του NATO τόνισαν ότι η συλλογική άμυνα παραμένει ένας κεντρικός σκοπός της Συμμαχίας. Για το ικανό να προβλεφθεί μέλλον, η παγκόσμια τρομοκρατία θα παραμείνει η μεγαλύτερη απειλή για τη διατλαντική άμυνα. Τα Ευρωπαϊκά μέλη της Συμμαχίας έχουν ήδη γευτεί ένα ευρύ φάσμα σχετικών με την ασφάλεια γεγονότων πέρα από τις τρομοκρατικές επιθέσεις στην Τουρκία, την Ισπανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γερμανία.
Εκτός Ευρώπης, οι συλλήψεις στο Τορόντο το 2006 μπορεί να είναι ενδεικτικές της στενότερης συνεργασίας και της πιθανής συνεργασίας μεταξύ των κοιμούμενων τρομοκρατικών πυρήνων στην Βόρειο Αμερική.
Στο Αφγανιστάν οι βομβιστές αυτοκτονίας και οι αυτοσχέδιοι εκρηκτικοί μηχανισμοί όλο και περισσότερο έγιναν η μέθοδος προτίμησης για επίθεση για τους αντάρτες που έχουν συμμαχήσει με τους Ταλιμπάν.
Εάν επιτύχουν, οι επιθέσεις αυτές μπορούν να διευκολύνουν την επιστροφή της al Qaida.
Και στο Ιράκ, οι τρομοκράτες αυξανόμενα εμπλέκουν τις καθοδηγούμενες από τις ΗΠΑ δυνάμεις του συνασπισμού σε συχνές επιθέσεις χρησιμοποιώντας μια μεγάλη ποικιλία από αυτοσχέδιους εκρηκτικούς μηχανισμούς των οποίων η καταστρεπτικότητα μπορεί να εισαχθεί στα ίδια τα κράτη του NATO.
Οι μελλοντικές τρομοκρατικές επιθέσεις μπορεί να δημιουργούνται είτε εντός των συνόρων των κρατών μελών του NATO εξ αιτίας των τρομοκρατών που έχουν μεγαλώσει εντός αυτών είτε να προέρχονται από τρομοκράτες έξω από τον Ευρω-Ατλαντικό χώρο.
Τέτοιες επιθέσεις μπορούν να συμβούν με μικρή, αν υπάρξει κάποια, ειδοποίηση, να εμπλέκουν μη συμβατικές μορφές ένοπλης επίθεσης, και να εμπεριέχουν τη χρήση ασύμμετρων μέσων, και ακόμη και WMD.
Ευτυχώς, η ενίσχυση της ικανότητας της Συμμαχίας για την αντιμετώπιση της πρόκλησης των ασύμμετρων απειλών, είναι μία από τις μεγαλύτερες προτεραιότητες του NATO.