19/09/2024
Μουσικοθεραπεία
Η Mουσικοθεραπεία (Music Therapy) υπάγεται στις Θεραπείες μέσω Τέχνης. Είναι η επιστημονικά τεκμηριωμένη θεραπευτική παρέμβαση που αξιοποιεί το δημιουργικό δυναμικό του ανθρώπου και την έμφυτη ικανότητα του για μουσική έκφραση και επικοινωνία. Συγκεκριμένα. η Παγκόσμια Ομοσπονδία Μουσικοθεραπείας ορίζει τη μουσικοθεραπεία ως τη χρήση της μουσικής ή/και των μουσικών της στοιχείων (ήχος, ρυθμός, μελωδία και αρμονία) από έναν πιστοποιημένο μουσικοθεραπευτή, με έναν πελάτη ή μια ομάδα, σε μια διαδικασία σχεδιασμένη να διευκολύνει και να προάγει την επικοινωνία, τις σχέσεις, τη μάθηση, την κινητοποίηση, την έκφραση, την οργάνωση και άλλους συναφείς μη μουσικούς στόχους, με σκοπό να συναντήσει τις εκάστοτε ανάγκες του ανθρώπου.
Ο κυριότερος στόχος της μουσικοθεραπείας είναι να αναπτύξει ή/και να αποκαταστήσει λειτουργίες του ατόμου με σκοπό την όσο το δυνατόν καλύτερη ενδοπροσωπική ή/και διαπροσωπική ενσωμάτωση, οδηγώντας σε μια καλύτερη ποιότητα ζωής, μέσα από την πρόληψη, την αποκατάσταση ή τη θεραπεία.
Στις συνεδρίες ακολουθείται η Ανθρωπιστική θεραπευτική προσέγγιση η οποία βασίζεται στις αρχές της Προσωποκεντρικής- Πελατοκεντρικής Θεραπείας. Η προσέγγιση αυτή, στη βάση της, εστιάζει στο υγιές δυναμικό του πελάτη (και όχι στην οποιαδήποτε παθολογία του) και στην έμφυτη μουσικότητα την οποία καθένας από εμάς διαθέτει. Από τη στιγμή που η μουσικοθεραπεία βασίζεται στην ανάδυση και ανάπτυξη των υγιών και λειτουργικών πτυχών του ανθρώπου, μπορεί να συμβάλλει θετικά στη σωματική, διανοητική, συναισθηματική και πνευματική υγεία κάθε ανθρώπου, οποιασδήποτε ηλικίας και ψυχοπαθολογίας, ακριβώς όπως και η μουσική. Τέλος, είναι σημαντικό να αναφερθεί πως στη συγκεκριμένη προσέγγιση η σχέση πελάτη-θεραπευτή δεν είναι ένας παράγοντας ή συστατικό της θεραπείας, αλλά είναι η ίδια η θεραπεία και η βάση για αλλαγή. Για τον Carl Rogers (1993), η ρύθμιση μιας σχέσης που χαρακτηρίζεται από αρμονία, αυθεντικότητα, άνευ όρων θετική υπόληψη, μη κριτική αποδοχή και ενσυναίσθηση είναι μια βασική προϋπόθεση για την ανθρωπιστική θεραπευτική διαδικασία
Σχετικά με τη μουσικοθεραπεία ως οργανωμένο επάγγελμα ψυχοθεραπείας, οι μουσικοθεραπευτές συμφωνούν στα δομικά συστατικά της:
• Ο πελάτης δεν χρειάζεται καμία γνώση μουσικής.
• Όλα τα είδη μουσικής μπορεί να έχουν θεραπευτική αξία για τον ασθενή. Δεν υπάρχουν συνταγές.
• Η μουσικοθεραπεία δίνει έμφαση στη θεραπευτική διαδικασία που δημιουργείται στην τριμερή σχέση θεραπευτής-πελάτης-μουσική.
• Ο μουσικοθεραπευτής δημιουργεί μαζί με τον πελάτη αυτήν τη μοναδική μουσική για τη θεραπεία του και χρησιμοποιεί ένα ευρύ φάσμα εμπειριών που προκύπτουν από τη μουσική αλληλόδραση (αυτοσχεδιασμός, σύνθεση κ.ά.).
• Πρόκειται για ολόπλευρη προσέγγιση του ανθρώπου με έμφαση στην αφύπνιση της δημιουργικότητάς του.
• Εφόσον η διαπροσωπική σχέση παίζει ουσιαστικό ρόλο, πρόκειται για μορφή ψυχοθεραπείας και διέπεται από τις αντίστοιχες δυναμικές και αρχές.
• Σε κάθε περίπτωση, ο μουσικοθεραπευτής υποχρεούται, από την εκπαίδευσή του ακόμα, να βρίσκεται σε προσωπική ψυχοθεραπεία και να λαμβάνει εποπτεία.
Οι συνεδρίες πραγματοποιούνται συνήθως μια φορά την εβδομάδα και η διάρκεια καθορίζεται ανάλογα με τον πελάτη και τις ανάγκες του.
Μουσικοθεραπεία σε παιδιά
Η Μουσικοθεραπεία απευθύνεται σε παιδιά και εφήβους με τις παρακάτω δυσκολίες:
• Νοητική, Κινητική ή Αισθητηριακή Αναπηρία
• Προβλήματα ή Απουσία Λόγου
• Ειδικές Αναπτυξιακές Μαθησιακές Διαταραχές (δυσλεξία, δυσγραφία, δυσαριθμησία)
• Συναισθηματικές ή Αγχώδεις Διαταραχές που μπορεί να παρουσιάζουν: Δυσκολία συγκέντρωσης, Χαμηλή αυτοεκτίμηση, Τάση για απομόνωση, Υπερβολικό Άγχος, Φοβίες, Διαταραχές συμπεριφοράς, Κατάθλιψη κ.α.
• Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ: Αυτισμός, Σύνδρομο Asperger)
• Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠ-Υ)
• Σύνδρομο Down και άλλα Σύνδρομα
• Χρόνιες ασθένειες ή Καρκίνος
Μέσω της μουσικοθεραπείας το παιδί:
• αποκτά μια δημιουργική διέξοδο έκφρασης των συγκινησιακών του εντάσεων και καταφέρνει να τις αποφορτίσει και να τις διαχειριστεί.
• συνειδητοποιεί και επεξεργάζεται βαθύτερα συναισθήματα, δυσκολίες, ανησυχίες και επιθυμίες του.
• βελτιώνει την ικανότητά του να επικεντρώνει την προσοχή του, να εστιάζει σε συγκεκριμένες δραστηριότητες οριοθετημένα και να αλληλεπιδρά.
• αναπτύσσει τις επικοινωνιακές και κοινωνικές δεξιότητές του.
• ανακαλύπτει, εξελίσσει και αξιοποιεί την έμφυτη δημιουργική του ικανότητα.
• μειώνει το άγχος του, οργανώνει τη σκέψη και δομεί τον λόγο του.
• εισπράττει χαρά και ικανοποίηση, ενισχύει την αυτοεκτίμησή του και αναβαθμίζει την ποιότητα ζωής του.
• μαθαίνει να βάζει προτεραιότητες και να κάνει επιλογές.
• Χαλαρώνει και αποκτά μεγαλύτερη ενέργεια και όρεξη για δραστηριότητες ή μαθήματα που ακολουθούν.
• διαχειρίζεται δύσκολα συναισθήματα με δημιουργικό τρόπο και όχι με τρόπο καταστροφικό (πχ εκρήξεις θυμού, βία, αυτοτραυματισμοί).
• είναι ελεύθερο να ανακαλύψει τον εαυτό του
Ως βασικότερες τεχνικές στις συνεδρίες με παιδιά είναι ο κλινικός μουσικός αυτοσχεδιασμός, η σύνθεση και ανάλυση τραγουδιών με θεματικές που ο ίδιος ο πελάτης επιλέγει και η μουσική ακρόαση (είτε απόλυτα δεκτική είτε πιο διαδραστική με τη μορφή του GIM*- μουσικό ταξίδι με καθοδήγηση).
*GIM: Guided Imagery and Music
Σε κάθε περίπτωση, ανάλογα με τους στόχους και τις προτιμήσεις του πελάτη στις συνεδρίες μουσικοθεραπείας ενσωματώνονται και άλλα μέσα όπως η ζωγραφική, το παιχνίδι, η εκδραμάτιση, ο χορός. Επιπλέον, ανάλογα με τον πελάτη στη συνεδρία κυριαρχεί άλλοτε η μουσική και άλλοτε ο λόγος ως θεραπευτικό μέσο.
Μουσικοθεραπεία σε ενήλικες
Η Μουσικοθεραπεία απευθύνεται σε ενήλικες με τις παρακάτω δυσκολίες:
• Συναισθηματικές ή Αγχώδεις Διαταραχές που μπορεί να παρουσιάζουν: Δυσκολία συγκέντρωσης, Χαμηλή αυτοεκτίμηση, Τάση για απομόνωση, Υπερβολικό Άγχος, Φοβίες, Διαταραχές συμπεριφοράς, Κατάθλιψη κ.α.
• Ψυχώσεις, Σχιζοφρένεια, Διαταραχές προσωπικότητας κλπ
• Εθισμός (ναρκωτικά, αλκοόλ, τζόγος, διαδίκτυο)
• Χρόνιες παθήσεις και καρκίνος
• Διαταραχές μνήμης (άνοια και parkinson)
• Τραυματικές εμπειρίες
ενώ παράλληλα μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά σε γονείς που τα παιδιά τους αντιμετωπίζουν κάποιο πρόβλημα είτε υγείας είτε ψυχολογικό.
Μέσω της μουσικοθεραπείας το άτομο:
• αποκτά μια δημιουργική διέξοδο έκφρασης των συγκινησιακών του εντάσεων και καταφέρνει να τις αποφορτίσει και να τις διαχειριστεί.
• συνειδητοποιεί και επεξεργάζεται βαθύτερα συναισθήματα, δυσκολίες, ανησυχίες και επιθυμίες του.
• ανακαλύπτει, εξελίσσει και αξιοποιεί την έμφυτη δημιουργική του ικανότητα.
• μειώνει το άγχος του, οργανώνει τη σκέψη και δομεί τον λόγο του.
• εισπράττει χαρά και ικανοποίηση, ενισχύει την αυτοεκτίμησή του και αναβαθμίζει την ποιότητα ζωής του.
• μαθαίνει να βάζει προτεραιότητες και να κάνει επιλογές.
• μαθαίνει τεχνικές χαλάρωσης και διαχείρισης κρίσεων.
• μειώνει τα επίπεδα πόνου που προέρχονται από χρόνια προβλήματα και προβλήματα υγείας.
• ενισχύει τις κινητικές του δεξιότητες
• βελτιώνει τη βραχυπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη μνήμη του
Ως βασικότερες τεχνικές στις συνεδρίες μουσικοθεραπείας είναι ο κλινικός μουσικός αυτοσχεδιασμός, η σύνθεση και ανάλυση τραγουδιών με θεματικές που ο ίδιος ο πελάτης επιλέγει, η μουσική ακρόαση (είτε απόλυτα δεκτική είτε πιο διαδραστική με τη μορφή του GIM*- μουσικό ταξίδι με καθοδήγηση) και τεχνικές φωνητικού αυτοσχεδιασμού
*GIM: Guided Imagery and Music
Σε κάθε περίπτωση, ανάλογα με τους στόχους και τις προτιμήσεις του πελάτη στις συνεδρίες μουσικοθεραπείας ενσωματώνονται και άλλα μέσα όπως η ζωγραφική, το παιχνίδι, η εκδραμάτιση, ο χορός. Επιπλέον, ανάλογα με τον πελάτη στη συνεδρία κυριαρχεί άλλοτε η μουσική και άλλοτε ο λόγος ως θεραπευτικό μέσο. Τέλος, υπάρχει η δυνατότητα ομάδων μουσικοθεραπείας όπου αυτό κρίνεται χρήσιμο για τους πελάτες και υπάρχει κοινό θεραπευτικό αίτημα.
