14/09/2026
ΑΤΑΧΙΑ SCHOOL KAI OIKONOMIKH ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ «Βγαίνει;»
Αυτή είναι ίσως η συχνότερη ερώτηση που δεχόμαστε τέσσερα χρόνια τώρα. Βγαίνει οικονομικά το Ataxia; Φέτος το σχολείο μας θα συμπληρώσει μετά από 4 χρόνια λειτουργίας, όλες τις τάξεις Δημοτικού , όμως η χρονιά ξεκινά με απώλειες. Δυστυχώς το Νηπιαγωγείο μας με μόλις τρεις μαθητές/τριες μπήκε σε αναστολή λειτουργίας για αυτή τη χρονιά. Αυτό μας οδηγεί αναπόφευκτα να ανοίξουμε μια συζήτηση σχετικά με τη βιωσιμότητα του εγχειρήματος.
“Βγαίνει” λοιπόν το σχολείο; Όχι, με τους όρους που συνήθως εννοούμε όταν ρωτάμε αν κάτι “βγαίνει” αλλά αυτό ήταν κάτι που το γνωρίζαμε από την αρχή.Αν είχαμε καθίσει πριν από τέσσερα χρόνια με ένα επιχειρηματικό σχέδιο, ένα Excel και μοναδικό κριτήριο τη σχέση κόστους και απόδοσης, το Ataxia δεν θα είχε υπάρξει ποτέ. Κανένα σοβαρό business plan δεν θα πρότεινε ως καλή επένδυση ένα μικρό σχολείο σε ένα χωριό της Βοιωτίας που γερνά και ερημώνει, με λίγα παιδιά, περιορισμένη τοπική ζήτηση και μια παιδαγωγική πρόταση που η μεγάλη πλειονότητα της ελληνικής κοινωνίας δεν γνωρίζει καν τι σημαίνει.
Τι ακριβώς όμως εννοούμε όταν λέμε «βιωσιμότητα»; Έχουμε μάθει να χρησιμοποιούμε τη λέξη με έναν σχεδόν αυτονόητο τρόπο, όπου βιώσιμο είναι εκείνο που μπορεί να αναπαράγει οικονομικά τον εαυτό του, που καλύπτει τα έξοδά του, βρίσκει πελάτες, μεγαλώνει., αποκτά «κλίμακα» και που στην καλύτερη περίπτωση, αφήνει πίσω και ένα πλεόνασμα.Ο τεχνοκρατικός πολιτισμός έχει μια εκπληκτική ικανότητα να μετατρέπει τα πάντα σε μετρήσιμα αποθέματα.Ανθρώποι, χρόνος, γη, γνώση, εκπαίδευση όλα μπαίνουν στην ίδια ζυγαριά με κύρια αξία "βάρους" τους την οικονομική.Όμως αυτό που αξίζει να υπάρχει είναι πάντα αυτό που αποδίδει οικονομικά;
Δεν πιστέψαμε ποτέ ότι ένα σχολείο δεκαπέντε ή είκοσι παιδιών θα αλλάξει την ελληνική εκπαίδευση.Πιστέψαμε όμως κάτι ταυτόχρονα μικρότερο και μεγαλύτερο.Ότι για να συζητήσουμε σοβαρά για δημοκρατική εκπαίδευση στην Ελλάδα, κάποια στιγμή πρέπει να πάψουμε μόνο να μιλάμε γι' αυτήν και να μπορέσουμε να τη δούμε.
Έτσι έπρεπε να υπάρξει ένας τόπος στον οποίο ένα παιδί μπορεί πραγματικά να έχει λόγο για τη ζωή του,όπου η συνέλευση αποτελεί διαλογικό χώρο πραγματικών αποφάσεων, όπου ο εκπαιδευτικός δεν καλείται να υποδυθεί τον δημοκρατικό μέσα σε μια κατά βάση ιεραρχική δομή και όπου η κοινότητα μπαίνει μέσα στο σχολείο και το σχολείο μέσα στην κοινότητα.
Αυτό εννοούμε όταν μιλάμε για προεικονισμό.Δεν περιμένουμε πρώτα να αλλάξει ο κόσμος για να φτιάξουμε το σχολείο που θα μπορούσε να υπάρχει μέσα σε εκείνον τον κόσμο. Αντίθετα, προσπαθούμε, με όλες τις αντιφάσεις μας, να δημιουργήσουμε ένα μικρό κομμάτι του τώρα. Αυτό δεν εγγυάται την επιτυχία των εγχειρημάτων που λειτουργούν κατά αυτόν τον τρόπο , τα κάνει όμως εργαστήρια δυνατότητας. Μιας δυνατότητας που μπορεί να εμπνεύσει, αλλά και αναπνοής στο σήμερα.
Αφελείς; Μας έχουν αποκαλέσει, με διάφορους τρόπους, αφελείς, ρομαντικούς, ονειροπόλους.Μπορεί.Αλλά υπάρχει μια ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στην αφέλεια και στο πείραμα.Ο αφελής αγνοεί τις συνθήκες.Ο πειραματιζόμενος τις γνωρίζει( έστω ψηλαφιστά) και παρ' όλα αυτά δοκιμάζει.Γνωρίζαμε ότι η αριθμητική δεν βγαίνει εύκολα. Γνωρίζαμε ότι η ελληνική νομοθεσία δεν είναι φτιαγμένη για δημοκρατικά σχολεία. Γνωρίζαμε ότι το χωριό ερημώνει. Γνωρίζαμε ότι δεν υπήρχε έτοιμο κίνημα να μας περιμένει και να μας στηρίξει - αν και το ελπίζαμε, ότι το σχολείο θα μπορούσε να αποτελέσει προϊόντος χρόνου μια κοινωνική συνάρθρωση της παιδείας που θέλουμε- ( εκεί ίσως να ήμασταν αφελείς).
Δεν θεωρούμε γενικά ότι κάναμε λάθος υπολογισμό.Κάναμε ά λ λ ο ν υπολογισμό.Υπολογίσαμε ότι ίσως αξίζει να ξοδέψεις ένα μέρος του χρόνου, της εργασίας και των χρημάτων σου για να υπάρξει για λίγο στον πραγματικό κόσμο κάτι που διαφορετικά θα παρέμενε μόνο σε βιβλία, συνέδρια και συζητήσεις.
Πλέον ξέρουμε πολύ περισσότερα από όσα γνωρίζαμε τέσσερα χρόνια πριν.Χάθηκε τεράστια ενέργεια στο να εξηγούμε τι δεν είμαστε, αντί να συζητάμε τι προσπαθούμε να γίνουμε.Αλλά υπάρχει και μια δυσκολότερη πιθανότητα που οφείλουμε να κοιτάξουμε κατάματα:ίσως η κοινωνία να μη ζητά ακόμη αυτό που εμείς θεωρούμε ότι χρειάζεται, αλλά αυτό είναι μια μεγάλη συζήτηση. Ας συνεχίσουμε πιο γειωμένα στα απολύτως πρακτικά και ορατά.
Κάπου εδώ υπάρχουν βολικές και λιγότερο ή περισσότερο ρεαλιστικές εξηγήσεις, το κόστος, η δυσκολία μετακίνησης κτλ. Ένα πραγματικά δημοκρατικό σχολείο οφείλει πράγματι να αναμετρηθεί με αυτό. Γιατί δημοκρατική παιδεία στην οποία μπορούν να έχουν πρόσβαση μόνο οικογένειες συγκεκριμένου εισοδήματος αποτελεί αντίφαση. Από την άλλη σε αυτά τα σχολεία υπάρχουν άνθρωποι που εργάζονται και πρέπει να πληρώνονται παραπάνω από καλά.( Στο Αταξία μάλιστα στον δάσκαλο παρέχουμε και δωρεάν σπίτι). Επομένως έπρεπε να λύσουμε άλλη μια δύσκολη εξίσωση. Να μπορεί το σχολείο να είναι όσο το δυνατόν πιο ανοιχτό - να μην είναι δηλαδή το οικονομικό παράγοντας αποκλεισμού- με την οικονομική συμμετοχή των οικογενειών να παραμένει όσο γίνεται χαμηλότερη και να διαφοροποιείται ανάλογα με τις δυνατότητές τους και από την άλλη να πληρώνονται υψηλά όσοι και όσες εργάζονται.
Αρνούμαστε να οικοδομήσουμε ένα ελευθεριακό σχολείο επάνω στην ευχάριστη γαλέρα εκπαιδευτικών που θα εργάζονται επειδή αγαπούν την ιδέα και άρα μπορούν να αμείβονται ελάχιστα. Θέλουμε τον εκπαιδευτικό, όσο γίνεται καλύτερα αμειβόμενο και ισότιμο στη λήψη αποφάσεων. Αυτό είναι βασικό.
Μέσα σε αυτές τις συνθήκες έστω ότι κάποτε το Ataxia κλείνει.Σημαίνει ότι απέτυχε;Εάν παιδιά έζησαν για χρόνια διαφορετικές σχέσεις εξουσίας· εάν εκπαιδευτικοί δοκίμασαν άλλους τρόπους να υπάρχουν μαζί τους· εάν οικογένειες αναθεώρησαν όσα θεωρούσαν αυτονόητα για το σχολείο· εάν ένα χωριό ξαναείδε παιδιά στους δρόμους του· εάν εκπαιδευτικοί από αλλού πήραν πρακτικές και τις μετέφεραν στα δικά τους σχολεία· εάν δημιουργηθεί ένα δεύτερο εγχείρημα που δεν θα επαναλάβει τα δικά μας λάθη τότε σε ποια ακριβώς ημερομηνία θα καταγράψουμε την αποτυχία;
Εδώ βρίσκεται και η διαφορά ανάμεσα στο σχολείο ως επιχείρηση και στο σχολείο ως κοινό.Μια επιχείρηση χρειάζεται πρωτίστως να αναπαράγει τον οργανισμό της.Ένα κοινό χρειάζεται να αναπαράγει τις κοινωνικές σχέσεις, τη γνώση και τη δυνατότητα συλλογικής δράσης που το γέννησαν.
Πόσο πρέπει να αντέξει ένας προεικονισμός για να θεωρηθεί ότι πέτυχε;Ίσως όχι για πάντα.Ίσως αρκετά ώστε να τον δουν οι άλλοι.Αρκετά ώστε κάποια παιδιά να τον ζήσουν.Αρκετά ώστε κάποιοι εκπαιδευτικοί να τον πάρουν μαζί τους.Λίγο ακόμη, ώστε αυτό που κάποτε έμοιαζε αδύνατο να πάψει να είναι αδιανόητο. Μετά δεν θα έχει τόση σημασία αν θα λέγεται Ataxia, γιατί τα σχολεία μπορούν να κλείσουν. Οι δυνατότητες όμως που άνοιξαν, όχι τόσο εύκολα.
Υ.Γ. Για πρώτη φορά φέτος καταθέσαμε αίτηση για χρηματοδοτικό πρόγραμμα ΕΣΠΑ.Τέσσερα χρόνια δράσεων ελεύθερης συνεισφοράς, συμμετοχής γονέων ανάλογα με τις δυνατότητές τους, προσωπικής εργασίας και χρημάτων από τις τσέπες μας έχουν κόστος. Το Ataxia μάς κατατρώει χρόνο, εργασία και οικονομικούς πόρους.Αποτελεί ήττα να αναζητήσει ένα αυτοοργανωμένο εγχείρημα δημόσιους ή ευρωπαϊκούς πόρους;
Ανάλογα ποια εξουσία αγοράζουν. Αν μια χρηματοδότηση απαιτεί να αλλάξουμε την παιδαγωγική μας, τη συλλογική διοίκηση, την ανεξαρτησία μας ή να μετατρέψουμε τα παιδιά σε προϊόν και το σχολείο σε υπηρεσία, το τίμημα είναι μεγαλύτερο από το όφελος και όχι δεν θα πάρουμε.Αν όμως δημόσιοι πόροι μπορούν να χρησιμοποιηθούν χωρίς να αγοράζουν εξουσία πάνω στο εγχείρημα και για να διευρύνουν την πρόσβαση σε αυτό, τότε η άρνησή τους από ιδεολογική καθαρότητα μπορεί να καταλήξει σε μια αυτονομία που χρηματοδοτείται επ' αόριστον από τις πλάτες λίγων ανθρώπων. Δεν έχουμε ανάγκη ήρωες, έχουμε ανάγκη πολιτών που δημιουργούν και συνεργάζονται.
Αταξία,
Δημοκρατικό σχολείο του Βουνού,
Για τη ζωή, τη γη, τον πολτισμό
