Πανελλήνια Ένωση Φιλολόγων

52ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ

Οι Ανθρωπιστικές Σπουδές τον 21ο αιώνα: Κρίση, προκλήσεις και νέες προοπτικές

Το Δ.Σ. της Πανελλήνιας Ένωσης Φιλολόγων, επιθυμώντας να συμβάλει τόσο στον προβληματισμό που αναπτύσσεται σχετικά με τη βαθιά κρίση που διέρχονται οι Ανθρωπιστικές Σπουδές στην εποχή μας, όσο και στη αναζήτηση νέων προοπτικών, στην τακτική του συνεδρίαση της 10ης Μαρτίου 2026 αποφάσισε ομόφωνα το 52ο Πανελλήνιο Συνέδριο της Ένωσης να έχει ως θέμα «Οι Ανθρωπιστικές Σπουδές τον 21ο αιώνα: Κρίση, προκλήσεις και νέες προοπτικές».
Θεωρούμε αναγκαίο να διευκρινίσουμε ότι, παρά το ευρύ φάσμα που καλύπτουν οι Ανθρωπιστικές Σπουδές, είμαστε, εκ των πραγμάτων, υποχρεωμένοι να περιορίσουμε τη θεματική του συνεδρίου μας στα γνωστικά αντικείμενα, τα οποία μας αφορούν άμεσα.

ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ
Α. Ιστορικό πλαίσιο
1. Η εξέλιξη των Ανθρωπιστικών Σπουδών από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο έως τον 21ο αιώνα. Από την αμφισβήτηση στην κρίση.
2. Οικονομικές, κοινωνικές, ιδεολογικές και πολιτικές αιτίες της αμφισβήτησης και της κρίσης.
Β. Η Φιλοσοφία, η Ιστορία, η Γλώσσα, οι Κλασικές Σπουδές, η Λογοτεχνία ως αντικείμενα μελέτης και έρευνας
1. Ο Μεταμοντερνισμός και οι σύγχρονες θεωρητικές προσεγγίσεις της Φιλοσοφίας.
2. Οι ιστορικές σπουδές και το «τέλος της Ιστορίας». Η αμφισβήτηση των «Μεγάλων Αφηγήσεων».
3. Η Γλώσσα «υπό κρίσιν»: Από την αμφισβήτηση της γραφής στην κυριαρχία της προφορικότητας.
4. Η αναθεώρηση του παρελθόντος και η παρακμή των Κλασικών Σπουδών
5. Η αποδόμηση της Λογοτεχνίας και οι Πολιτισμικές Σπουδές (ο λογοτεχνικός κανόνας, η λογοτεχνική αξία κ.λπ.).
Γ. Η θέση των Ανθρωπιστικών Σπουδών στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση
1. Τα φιλολογικά μαθήματα στα Προγράμματα Σπουδών τον 21ο αιώνα (στόχοι, περιεχόμενο γνωστικών αντικειμένων, οδηγίες και κατευθύνσεις, κριτήρια αξιολόγησης).
2. Το πρόβλημα των σχολικών εγχειριδίων. Επιλογή και διάταξη του περιεχομένου. Η προοπτική του πολλαπλού βιβλίου.
3. Η ψηφιοποίηση της γνώσης και η επίδραση της στη διδακτική μεθοδολογία.
4. Η αξιολόγηση των μαθητριών και μαθητών και η πρόσβαση στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.
Δ. Στρογγυλό τραπέζι: Η θέση και ο ρόλος του φιλολόγου στο σχολείο. Αναζητώντας τη λύση ενός μεγάλου προβλήματος.

Σημείωση 1η: Η εξειδίκευση των θεματικών ενοτήτων είναι ενδεικτική
Σημείωση 2η: Η Γ θεματική ενότητα καλύπτει όλα τα γνωστικά αντικείμενα του κλ. ΠΕ02

ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ
1. Το Συνέδριο θα πραγματοποιηθεί στον Νομό Λαρίσης (Λάρισα) από τις 5-7 Νοεμβρίου 2026.
2. Προτάσεις για συμμετοχή στο Συνέδριο με εισήγηση μπορούν να υποβάλουν απόφοιτοι των φιλοσοφικών σχολών της χώρας, φιλόλογοι που υπηρετούν ή που έχουν αφυπηρετήσει από τα σχολεία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης της Ελλάδας και της Κύπρου και πανεπιστημιακοί καθηγητές.
3. Οι προτάσεις για συμμετοχή στο Συνέδριο πρέπει να σταλούν στην ηλεκτρονική διεύθυνση της ΠΕΦ ([email protected]) έως τις 31/5/2026.
H πρόταση θα περιλαμβάνει τον τίτλο της εισήγησης, περίληψη (όχι μεγαλύτερη της μιας σελίδας), ιδιότητα, διεύθυνση (ηλεκτρονική και ταχυδρομική) και τηλέφωνο του υποψήφιου εισηγητή.
4. Οι εισηγήσεις του Συνεδρίου θα έχουν διάρκεια 20΄ και θα εκδοθούν σε ειδικό τόμο από την Π.Ε.Φ.

Για το Διοικητικό Συμβούλιο

2η μέρα στην Ανατολική Ρωμυλία.
Επισκεφθήκαμε τη Σωζοπολη, τον Θολωτό τάφο έξω από την Αγχίαλο και τη Μεσήμβρια. Ελληνικές αποικίες στον Εύξεινο Πόντο.
Η ομάδα μας άοκνη και με αμείωτο το ενδιαφέρον.

Λογοτεχνικό και ιστορικό οδοιπορικό της Π.Ε.Φ στην Ανατολική Ρωμυλία.
1η μέρα: Φιλιππούπολη.
Περιήγηση στην παλιά πόλη με τα εντυπωσιακά, πολυώροφα αρχοντικά, τις χριστιανικές εκκλησίες, το ελληνιστικό θέατρο, το Γυμνάσιο που φοίτησε ο Μαρασλής, τα καλντερίμια, τα στεφάνια του Βαγιού και σύμμαχό μας την υπέροχη λιακάδα.

ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ

Πάλι τα ίδια και τα ίδια, θα μου πεις, φίλε.
Όμως τη σκέψη του πρόσφυγα, τη σκέψη του αιχμαλώτου,
τη σκέψη
του ανθρώπου σαν κατάντησε κι αυτός πραμάτεια
δοκίμασε να την αλλάξεις, δεν μπορείς.
[…]
Κι α σου μιλώ με παραμύθια και παραβολές
είναι γιατί τ’ ακούς γλυκύτερα, κι η φρίκη
δεν κουβεντιάζεται γιατί είναι ζωντανή
γιατί είναι αμίλητη και προχωράει · (1)

Αυτής της αμίλητης φρίκης, που δεν κουβεντιάζεται, είμαστε μάρτυρες σήμερα, παρακολουθώντας τον ζωντανό εφιάλτη ενός παράλογου πολέμου που ξετυλίγεται αμείλικτος μπροστά στα μάτια μας και μας απειλεί με μια παγκόσμια σύρραξη που θα σημάνει την καταστροφή της ανθρωπότητας. Σήμερα, λοιπόν, που γιορτάζεται η Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης, αναρωτιέται κανείς, μήπως τούτη η εποχή, η σκληρή και κακορίζικη, «δεν είναι εποχή/ για ποίηση/ κι άλλα παρόμοια» (2); Ή πάλι, μήπως τώρα είναι η εποχή που χρειαζόμαστε την Ποίηση περισσότερο από κάθε άλλη φορά; Αν σιγήσει ο ποιητής, ποιος θα μιλήσει για τη ζωντανή και «αμίλητη φρίκη»; Ποιος θα μιλήσει για τις «Φωνές/τη νύχτα/μακρινές φωνές, μάνας τρελής στους έρημους δρόμους/ κλάμα παιδιού χωρίς απάντηση/σαν τρυπημένες σάπιες σημαίες/ Εφιάλτες/στα σιδερένια κρεβάτια/’όταν το φως λιγοστεύει τα ξημερώματα» (3);
Ο ποιητής είναι αυτός που έχει ευθύνη απέναντι στην ανθρωπότητα να μιλήσει για όλα αυτά. Να μιλήσει, χωρίς φόβο, με φωνή δυνατή και καθαρή. Να πει την αλήθεια, χωρίς «παραμύθια και παραβολές» για να μας παρηγορήσει. Ο ποιητής είναι αυτός που θα μας ανοίξει τα μάτια και θα διαλύσει τις αυταπάτες μας. Ο ποιητής είναι αυτός που θα ρίξει φως στο σκοτάδι της άγνοιάς μας. «Έστω και ανάπηρος, να δείξει τα χέρια του. Να κρίνει, για να κριθεί» (4).

Από την ΠΕΦ

______________
(1) Γ. Σεφέρης, "Τελευταίος Σταθμός".
(2) Νίκος Εγγονόπουλος, "Ποίηση 1948".
(3) Μ. Αναγνωστάκης, "Στον Νίκο Ε… 1949".
(4) Μ. Αναγνωστάκη, "Επίλογος", «Έστω./Ανάπηρος, δείξε τα χέρια σου./Κρίνε, για να κρι-/θείς».

ΚΕΝΤΡΟ ΟΔΥΣΣΕΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ- ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ - ΔΗΜΟΣ ΙΘΑΚΗΣ
ΛΕ΄ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΟΜΗΡΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ

Το Κέντρο Οδυσσειακών Σπουδών και η Πανελλήνια Ένωση Φιλολόγων διοργανώνουν το ΛΕ΄ Σεμινάριο Ομηρικής Φιλολογίας που θα πραγματοποιηθεί στην Ιθάκη από Παρασκευή 12 έως και Κυριακή 14 Ιουνίου 2026 με τη στήριξη του Δήμου Ιθάκης.

Το θέμα του Σεμιναρίου είναι:

«Ευγνωμοσύνη-αχαριστία-γενναιοδωρία στα ομηρικά έπη».

Οι έννοιες αυτές εμφανίζονται συχνά στα δύο ομηρικά έπη αλλά και σε νεότερες προσλήψεις τους. Προσδιορίζουν σε σημαντικό βαθμό τη βαθύτερη αιτιότητα που διέπει την Ιλιάδα και την Οδύσσεια, αιτιολογούν επιμέρους πράξεις και συμπεριφορές, ενώ επιτρέπουν στον ποιητή να αποτυπώσει ηθικές και ψυχολογικές παραμέτρους που πλαισιώνουν και προεκτείνουν τα γεγονότα της τρέχουσας αφήγησης προσφέροντας έτσι σημαίνοντα ανθρωπολογικά εργαλεία για την κατανόηση του ομηρικού κόσμου. Η εμβάθυνση και η ανάλυση των θεμάτων αυτών στο πλαίσιο του Σεμιναρίου αναμένεται, επομένως, να συμβάλει στην ουσιαστικότερη παρουσίασή τους στη διδακτική πράξη.

Όσοι/ες ενδιαφέρονται να συμμετάσχουν με ανακοίνωση στο Σεμινάριο παρακαλούνται να υποβάλουν στην ΠΕΦ τίτλο και περίληψη (έως μισή σελίδα) ως τις 30 Απριλίου 2026. Οι ανακοινώσεις που θα επιλεγούν για να περιληφθούν στο πρόγραμμα του Σεμιναρίου θα πρέπει να έχουν διάρκεια έως 20 λεπτά και, την ημέρα της παρουσίασης, θα πρέπει να συνοδεύονται από τη σχετική βιβλιογραφία η οποία και θα μοιραστεί σε εκτυπωμένη μορφή στους συμμετέχοντες του Σεμιναρίου ώστε να κατατοπιστούν πληρέστερα οι Σύνεδροι και να χρησιμεύσει για περαιτέρω εμβάθυνση στο θέμα.

Το Διοικητικό Συμβούλιο της Π.Ε.Φ.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 4 Μαρτίου 2026

Ολοκληρώθηκε το διήμερο Διεθνές Συνέδριο της Εταιρείας Συγγραφέων

«Γράφω, μεταφράζω, σκέφτομαι στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Τι σημαίνει να είσαι συγγραφέας σήμερα»

Μεγάλη συμμετοχή, γόνιμοι προβληματισμοί, διάλογος & θετικά σχόλια



Με υψηλή συμμετοχή, έντονο επιστημονικό ενδιαφέρον και ουσιαστικό δημόσιο διάλογο ολοκληρώθηκε το Διεθνές Συνέδριο «Γράφω, Μεταφράζω, Σκέφτομαι στην Εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης. Τι σημαίνει να είσαι συγγραφέας σήμερα» της Εταιρείας Συγγραφέων, στις 27-28 Φεβρουαρίου, στο Ινστιτούτο Γκαίτε, το πρώτο στην Ελλάδα αφιερωμένο συστηματικά στη σχέση των Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων και της Τεχνητής Νοημοσύνης με τη συγγραφή, τη μετάφραση, την εκπαίδευση και τα πνευματικά δικαιώματα. Η διοργάνωση αποτέλεσε κορυφαία δράση στο πλαίσιο των 45 χρόνων παρουσίας της Εταιρείας Συγγραφέων στον δημόσιο λόγο, σηματοδοτώντας μία εξωστρεφή, παρεμβατική τοποθέτηση απέναντι στις καίριες τεχνολογικές και πολιτισμικές μεταβολές της εποχής.

Κατά τη διάρκεια των διήμερων εργασιών, συζητήθηκαν όλα τα κρίσιμα ζητήματα που προκύπτουν από τη χρήση της ΤΝ στο λογοτεχνικό πεδίο, αλλά και γενικότερα στην παραγωγή δημιουργικού λόγου για τους/τις συγγραφείς και τους/τις επαγγελματίες του λόγου σε όλα τα επί μέρους πεδία: συγγραφή, μετάφραση, κριτικός λόγος, εκπαίδευση, πνευματικά δικαιώματα κ.ά., και το Συνέδριο πέτυχε, κατά γενική ομολογία, το στόχο του να αναδείξει τις προκλήσεις αλλά και τις προοπτικές στην Εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, μέσω της αναζήτησης εναλλακτικών λύσεων αλλά και τη δημιουργία δικτύων ανταλλαγής προβληματισμού και συνεργασίας με άλλες χώρες και διεθνείς φορείς.

Τα τρία προπαρασκευαστικά webinars που προηγήθηκαν (5, 12 και 18 Φεβρουαρίου) ανέδειξαν ήδη πριν από το Συνέδριο την πολυπλοκότητα του πεδίου. Στο πρώτο («Μεταξύ εντολών και ανυπότακτης δημιουργικότητας. Μεταφραστές/τριες και Τεχνητή Νοημοσύνη») συζητήθηκαν τα prompts, η μετεπιμέλεια και η επαγγελματική ταυτότητα του μεταφραστή· στο δεύτερο («Οι μεροληψίες στο ChatGPT: Σοφοφύλακες και “στοχαστικοί παπαγάλοι”») αναλύθηκαν οι ενσωματωμένες ιδεολογικές και κοινωνικές προκαταλήψεις των γλωσσικών μοντέλων· στο τρίτο («Μεταφορές, για την κατανόηση της ΤΝ»), η ΤΝ προσεγγίστηκε ως «όροφος στο κτίριο της τεχνολογίας», ως «φράγμα που συγκεντρώνει σταγόνες ανθρώπινης διάνοιας» και ως «ικρίωμα» δημιουργίας. Κεντρικό συμπέρασμα: η ΤΝ δεν είναι ουδέτερο εργαλείο ούτε αυτόνομος δημιουργός· είναι πεδίο πολιτικής, οικονομικής και πολιτισμικής διαπραγμάτευσης.

Το Συνέδριο διοργανώθηκε με την υποστήριξη και υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού, και σε συνδιοργάνωση με το Ινστιτούτο Γκαίτε (Goethe-Institut Athen), τη Φιλοσοφική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) και την Πανελλήνια Ένωση Φιλολόγων (ΠΕΦ).

Επίσημοι χαιρετισμοί και έναρξη των εργασιών

Εκ μέρους της Εταιρείας Συγγραφέων χαιρέτισε ο Πρόεδρός της και Πρόεδρος της Επιστημονικής Επιτροπής του Συνεδρίου Κώστας Κατσουλάρης. Εκ μέρους του Υπουργείου Πολιτισμού παρευρέθηκε και χαιρέτισε ο υφυπουργός Πολιτισμού Ιάσων Φωτήλας, ενώ εκ μέρους του συνδιοργανωτή Goethe-Institut Athen χαιρέτισε η Sonja Griegoschewski, Γενική Διευθύντρια του Goethe-Institut Athen και των Ινστιτούτων Goethe της Περιφέρειας Ευρώπη I. Εκ μέρους του ΕΚΠΑ και της συνδιοργανώτριας Φιλοσοφικής Σχολής χαιρέτισε ο Κοσμήτωρ Δημήτριος Λ. Δρόσος, ενώ εκ μέρους της Πανελλήνιας Ένωσης Φιλολόγων, που επίσης ήταν φορέας της συνδιοργάνωσης, η Πρόεδρος Μαρία Πεσκετζή. Τέλος εκ μέρους του ΟΣΔΕΛ, σταθερού φορέα υποστήριξης των δράσεων της Εταιρείας Συγγραφέων, ο Πρόεδρος Αντώνης Καρατζάς. Παρευρέθηκαν πολλοί εκπρόσωποι φορέων όπως η Πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Μεταφραστών, ο Πρόεδρος της ΠΕΕΜΠΙΠ, εκδότες, κ.ά. Τον Δήμαρχο Αθηναίων εκπροσώπησε ο συγγραφέας Θανάσης Χειμωνάς, Εντεταλμένος Δημοτικός Σύμβουλος Κοινωνικής Ένταξης Μεταναστών και Προσφύγων, και μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων. Σύντομη παρέμβαση έκανε η ποιήτρια και μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων Σοφία Κολοτούρου, η οποία ευχαρίστησε την Εταιρεία που φρόντισε να είναι οι εργασίες του Συνεδρίου προσβάσιμες για τα άτομα με αναπηρία, ενώ δήλωσε συγκινημένη που μπόρεσε για πρώτη φορά να παρακολουθήσει ισότιμα με τους άλλους Συνέδρους όλες τις εργασίες.

Οι εργασίες του Συνεδρίου: Κριτικός στοχασμός χωρίς αυταπάτες

Τις Εργασίες του Συνεδρίου συντόνισε ο Νίκος Ερηνάκης, Ταμίας του ΔΣ της Εταιρείας Συγγραφέων και μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής του Συνεδρίου.

Εισαγωγικά των κύριων εργασιών του Συνεδρίου, η Άννα Αφεντουλίδου Γενική Γραμματέας του ΔΣ της Εταιρείας και μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής του Συνεδρίου, παρουσίασε τη γενεαλογία του Συνεδρίου, πώς ξεκίνησαν όλα, έναν χρόνο πριν, με μια έρευνα που έκανε η Εταιρεία Συγγραφέων σχετικά με τις απόψεις των μελών της γύρω από θέματα της Τεχνητής Νοημοσύνης. Το κλίμα που κυριάρχησε στις απαντήσεις της έρευνας ήταν ένα αίσθημα αβεβαιότητας σχετικά με την ΤΝ, και ήταν πρόδηλο ότι οι συγγραφείς θέλουν να συζητήσουν για το θέμα αυτό. Καταλήγοντάς, η Γ.Γ. τόνισε: «Οι συγγραφείς της Ελλάδας, όπως και οι συνάδελφοί μας στην Ευρώπη, θέλουμε αξιόπιστη, έγκυρη και έγκαιρη ενημέρωση, ζητάμε διαφάνεια σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται το έργο μας, αναγνώριση της προσφοράς μας, και προ πάντων προστασία των πνευματικών και επαγγελματικών μας δικαιωμάτων. Η σχέση της ΤΝ και της ανθρώπινης δημιουργικότητας δεν ισχυριζόμαστε πως είναι αναπόφευκτα ανταγωνιστική. Λέμε ότι πρέπει να βασίζεται στη δικαιοσύνη και τον σεβασμό».

Ο Βρετανός καθηγητής Ψηφιακών Ανθρωπιστικών Σπουδών Ντέιβιντ Μπέρι (David M. Berry) στην εναρκτήρια των εργασιών του Συνεδρίου ομιλία του με τίτλο «Ο θάνατος του συγγραφέα στην εποχή των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων» εστίασε στο πώς τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα/LLM εγκαινίασαν μια νέα συγγραφική συνθήκη και διερεύνησε εναλλακτικές λύσεις που μπορούν να αντισταθούν στην κανονικοποίηση, προβάλλοντας ιδιαίτερα το θέμα της προφορικότητας καθώς και της αναγκαιότητας των αναγνωστικών στρατηγικών.

Στο πρώτο στρογγυλό τραπέζι με θέμα «Η λογοτεχνική δημιουργία στην εποχή των Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων: Τι συμβαίνει, τι θα συμβεί, τι θα θέλαμε να συμβεί» και συντονιστή τον Νίκο Ερηνάκη, όπου συμμετείχαν οι συγγραφείς Δημοσθένης Κούρτοβικ, Λίλα Κονομάρα, και η ερευνήτρια Δέσποινα Καταπότη, οι συγγραφείς υπερασπίστηκαν, με στιβαρά επιχειρήματα και πειστικό λόγο, την ανθρώπινη δημιουργικότητα, τονίζοντας το μοναδικά «ανθρώπινο» περιβάλλον της αίσθησης, της συγκίνησης, της ατομικής ιδιαιτερότητας. Συζήτησαν γύρω από την ιδιότυπη σχέση της μνήμης και της λήθης, που αποτελεί ίδιον του ανθρώπινου ψυχισμού, αλλά και για τον ενδιάθετο ρυθμό του λόγου στην πεζογραφία, και την ιδιαίτερη αντίληψη του κόσμου που συνιστά ο ποιητικός λόγος, και εκφράστηκε η πεποίθηση ότι παρόλη την εξέλιξη των μοντέλων της ΤΝ, οι ψηφιακές της εκδοχές δεν μπορούν να επιτύχουν την πραγματική «πρωτοτυπία», δεν μπορούν να προσεγγίσουν την ανθρώπινη «μοναδικότητα».

Ο Γερμανός φιλόσοφος και διεπιστημονικός ερευνητής Κρις Ντουάρτ (Christoph Durt) στην έναρξη της δεύτερης μέρας του Συνεδρίου, σε μία διάλεξη με τίτλο «Μεγάλα γλωσσικά μοντέλα/LLM και ο θάνατος του συγγραφέα», προσέγγισε θεωρητικά τα συστήματα που βασίζονται σε LLM, όπως το ChatGPT, και έδειξε για ποιους λόγους λανθασμένα αντιμετωπίζονται ως συγγραφείς ή συν-συγγραφείς. Τη θέση του αυτή τη στήριξε παρουσιάζοντας την αλληλεπίδραση μεταξύ της συγγραφής, της ερμηνείας και του νοήματος στο πλαίσιο του κειμένου που δημιουργείται από το LLM. Όπως εύστοχα τόνισε, ο «θάνατος του συγγραφέα» δεν είναι το τέλος της συγγραφής, αλλά μάλλον η κατάρρευση μιας συγκεκριμένης αντίληψής της.

Στο δεύτερο στρογγυλό τραπέζι με θέμα «Τα εργαλεία ΤΝ στη Μετάφραση: Είναι η ευκολία παγίδα; Μεταφραστές ή επιμελητές, και ποια η διαφορά;» και συντονιστή τον Χρήστο Αστερίου, όπου συνομίλησαν οι μεταφραστές/τριες Βασίλης Μπαμπούρης, Λίζυ Τσιριμώκου, Θανάσης Χατζόπουλος (και με την ιδιότητα του ποιητή) και Κατερίνα Σχινά, τονίστηκε και πάλι το θέμα της ανθρώπινης αξιολογικής μοναδικότητας. Και ενώ υπογραμμίστηκαν οι πολύ σκληρές επιπτώσεις της χρήσης των εργαλείων ΤΝ στο επαγγελματικό πεδίο της μετάφρασης, φάνηκε μέσα από την παράθεση παραδειγμάτων και τη γόνιμη συζήτηση που ακολούθησε, ότι η ανθρώπινη επινοητικότητα και το γλωσσικό αίσθημα –που είναι τόσο πολυπαραγοντικά προσδιορισμένο–, παραμένει σε επίπεδο ποιοτικό αναντικατάστατο. Επιπλέον, τονίστηκε η θετική συμβολή των ψηφιακών εργαλείων στο επίπεδο της έρευνας και του πραγματολογικού σχολιασμού, αλλά όχι στο επίπεδο της μεταφοράς της «λογοτεχνικότητας».

Ο Ολλανδός καθηγητής Τεχνητής Νοημοσύνης και Ανθρωπιστικών Σπουδών Τόμπιας Μπλάνκε (Tobias Blanke) στην ομιλία του με τίτλο «Γιατί η τεχνητή νοημοσύνη (ξαφνικά) επενδύει τόσο πολύ στον πολιτισμό; Η ακόρεστη όρεξη της βαθιάς μάθησης», εστιάζοντας στο επιστημονικό πεδίο της βαθιάς μάθησης, τόνισε τον ενθουσιασμό αλλά και την ανησυχία με την οποία το κοινό υποδέχθηκε τα προϊόντα της. Αφού μίλησε αναλυτικά για την έννοια και τα όρια της βαθιάς μάθησης, τόνισε πως έχουμε οδηγηθεί σε μια μοντελοποίηση βιομηχανικής κλίμακας, που έχει ως αποτέλεσμα η πολιτιστική παραγωγή να ακολουθεί πλέον την ίδια βιομηχανική λογική εξαγωγής και συγκέντρωσης τεράστιων συνόλων δεδομένων, έτσι ώστε να μην διακρίνεται από άλλες εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, όπως είναι για παράδειγμα η εξυπηρέτηση πελατών για καταναλωτικά προϊόντα. Τέλος, ανίχνευσε τους τρόπους με τους οποίους στο παραπάνω πλαίσιο «το πολιτιστικό νόημα συγχέεται με την ομοιότητα, η δημιουργικότητα με τα στατιστικά μοτίβα και ο εκδημοκρατισμός με την αφελή εμπιστοσύνη στις αλγοριθμικές λύσεις».

Στο τρίτο στρογγυλό τραπέζι με θέμα «Η ΤΝ στην Εκπαίδευση. Ευκαιρία ή κερκόπορτα;» και συντονιστή τον Γιάννη Μπασκόζο, όπου συμμετείχαν οι εκπαιδευτικοί από όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης Μαρία Φειδάκη, Μαρία Παπαδοπούλου, Βαγγέλης Ηλιόπουλος (και με την ιδιότητα του συγγραφέα παιδικής λογοτεχνίας) και Διονύσης Γούτσος, ακούστηκαν πολλά και αρκετά δυσοίωνα για τις νεότερες γενιές που μεγαλώνουν και αναπτύσσονται με «λυσάρι» και βοηθό την ΤΝ. Αλλά όπως σε όλα τα κοινωνικά πεδία, έτσι και στο πεδίο αυτό υπογραμμίστηκε πως τίποτε δεν είναι μονόδρομος αρκεί να υπάρχει θεσμικά εδραιωμένη βούληση μαζί με πραγματικά παιδαγωγικά κριτήρια για να αντιστραφεί μια κατάσταση που φαίνεται πως πάει να εδραιωθεί. Τονίστηκε εμφατικά η πολιτική διάσταση της σχέσης της ψηφιακότητας με την εκπαίδευση, τη διαπαιδαγώγηση και τον κοινωνικό ρόλο που καλείται να παίξει το σχολείο σε μια εποχή πολύ δύσκολη για την κοινωνικοποίηση και την ενηλικίωση των νεότερων γενιών, αλλά και για τη σχέση τους με το βιβλίο, την ανάγνωση, τη γραφή και τη λογοτεχνία. Όπως σε όλες τις περιπτώσεις που θίγονται εκπαιδευτικά ζητήματα, ακολούθησε θερμός και πολύ ενδιαφέρων διάλογος.


Το λόγο πήρε στη συνέχεια η Γερμανίδα συγγραφέας και Αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Συγγραφέων (European Writers' Council) Μόνικα Πφούνμαϊερ (Monika Pfundmeier), η οποία στην ομιλία της με τίτλο «Γράφοντας το μέλλον, Κάνοντας το σωστό, Συνεχίζοντας τον αγώνα. Προοπτικές για και από την Ευρώπη από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Συγγραφέων» μετέφερε όλη την πλούσια εμπειρία της δράσης του EWC μιλώντας για το τι πρέπει να κάνουμε αλλά και τι μπορούμε να κάνουμε –ως οργανισμός, ως μεμονωμένα όντα, ως συγγραφείς– για να συνεχίσουμε να γράφουμε, να αγωνιζόμαστε και να ζούμε σε έναν κόσμο οπωσδήποτε διαφορετικό από αυτόν που ως τώρα ξέραμε, τονίζοντας ότι «η ανθρώπινη γραφή δεν γίνεται και δεν πρέπει να αντικατασταθεί από την ΤΝ». Ιδιαίτερα χρήσιμη στάθηκε και η ανάλυση γύρω από το τρίπτυχο συνδικαλιστικό αίτημα «Διαφάνεια-Αδειοδότηση-Αμοιβή», που αποτελεί μία από τις βασικές αρχές του EWC στον αγώνα του για τη διαφύλαξη των επαγγελματικών αλλά και ηθικών δικαιωμάτων των συγγραφέων της Ευρώπης.

Στο τελευταίο στρογγυλό τραπέζι με θέμα «Κριτικές προσεγγίσεις των Μεγάλων Γλωσσικών Συστημάτων - Από ποιους, για ποιους, με ποιους. Για την Κοινωνία ή για την Αγορά; Ανεξέλεγκτη κούρσα ή δημόσιος έλεγχος;», και συντονίστρια την Τιτίκα Δημητρούλια, συνομίλησαν οι συγγραφείς, Σταύρος Ζουμπουλάκης, Κώστας Κατσουλάρης, Μανώλης Πατηνιώτης και Νικόλας Σεβαστάκης.

Συζητήθηκαν οι πολιτικές διαστάσεις του θέματος, το ζήτημα των οικονομικών συμφερόντων και των τεχνολογικών κολοσσών, και αναδείχθηκαν οι όροι για εκείνη τη δημοκρατική και συμπεριληπτική κοινωνία που θα θέσει πραγματικά και ολοκληρωμένα το ζήτημα του δημοσίου ελέγχου της ΤΝ. Επιπλέον, συζητήθηκαν όλες οι σημαντικές κοινωνικές και πολιτικές συνέπειες της ανεξέλεγκτης ανάπτυξης και χρήσης της.

Τις εργασίες του Συνεδρίου έκλεισε ο τιμημένος με το παράσημο του Ιππότη του Εθνικού Τάγματος της Λεγεώνας της Τιμής, Γάλλος φιλόσοφος και μαθηματικός Ντανιέλ Αντλέρ (Daniel Andler) στην ομιλία του με τίτλο «Δημιουργικότητα, επίλυση προβλημάτων και τεχνητή νοημοσύνη», που αναφέρθηκε στις διαστάσεις της ανθρώπινης νόησης και ευφυΐας καθώς και στη σχέση της δημιουργικότητας με την επίλυση προβλημάτων. Επιχειρηματολόγησε με εντυπωσιακό και επιστημονικά τεκμηριωμένο τρόπο για το πώς η ΤΝ, παρ’ όλες τις φαινομενικά απεριόριστες ικανότητες της επίλυσης προβλημάτων, δεν μπορεί εγγενώς να είναι πραγματικά δημιουργική.

Και το Συνέδριο ολοκληρώθηκε με τη σύνοψη των συμπερασμάτων από τη Γενική Γραμματέα Άννα Αφεντουλίδου και το μέλος του Δ.Σ. της Εταιρείας Συγγραφέων Νίκο Ερηνάκη, όπου τονίστηκε: «Πιστεύουμε πως με το συνέδριό μας αυτό, πραγματικά συμβάλαμε στον δημόσιο διάλογο για τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα, την ΤΝ και τους ανθρώπους του λόγου σε όλα τα επιμέρους πεδία: συγγραφή, μετάφραση, εκπαίδευση αλλά και την επικοινωνία και την προφορικότητα, τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του ατομικού και δημόσιου λόγου, τις νέες διαστάσεις του ιδιωτικού και του συλλογικού. Συζητήσαμε πολλές πλευρές, υπαρξιακές, ηθικές, πολιτικές και ακούστηκαν πολύ ενδιαφέρουσες και διαφορετικές απόψεις».

Η Εταιρεία Συγγραφέων ιδρύθηκε το 1981. Είναι μη κερδοσκοπικό σωματείο που εκπροσωπεί τους/τις Έλληνες/ίδες συγγραφείς και δραστηριοποιείται για την προάσπιση των συγγραφικών δικαιωμάτων και την προαγωγή και τη διάδοση της ελληνικής λογοτεχνίας στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Μέσα από παρεμβάσεις, συνεργασίες και πολιτιστικές δράσεις εθνικής και διεθνούς εμβέλειας, συμβάλλει ενεργά στον δημόσιο διάλογο για το βιβλίο και τη σύγχρονη γραφή και στην προάσπιση της ελευθερίας και της πολυφωνίας στον λόγο και την έκφραση.


Φωτογραφικό υλικό: https://flic.kr/s/aHBqjCLTxm

Φωτογραφίες: Panos Fragkoulidis

Παρακολουθείστε βιντεοσκοπημένες τις εργασίες του Συνεδρίου :

https://bit.ly/HellenicAuthorsSocietyconf

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΗΣ ΕΛΕΝΗΣ ΓΛΥΚΑΤΖΗ-ΑΡΒΕΛΕΡ

Η Πανελλήνια Ένωση Φιλολόγων εκφράζει τη θλίψη της για τον θάνατο της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ, διαπρεπούς Ελληνίδας βυζαντινολόγου.

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ γεννήθηκε στην Αθήνα, το 1926, από Μικρασιάτες γονείς. Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών (Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας). Στα δύσκολα χρόνια της Κατοχής, ως φοιτήτρια, έλαβε μέρος στην ΕΠΟΝ. Το 1956, εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, όπου συνέχισε τις σπουδές της στην École des Hautes Études. Το 1960, αναγορεύθηκε διδάκτωρ της Ιστορίας και το 1966, Docteur des Lettres. Η κριτική σκέψη, οι βαθιές ιστορικές γνώσεις και οι επιστημονικές της εργασίες την καθιέρωσαν ως εξαίρετη βυζαντινολόγο.

Το 1976, εξελέγη πρύτανης του Πανεπιστημίου της Σορβόννης και το 1982, πρύτανης της Ακαδημίας του Παρισιού. Από το 1989 έως το 1991 ήταν πρόεδρος του Πολιτιστικού Κέντρου Ζορζ Πομπιντού, του οποίου είχε διατελέσει αντιπρόεδρος επί σειρά ετών.

Ανέλαβε αρκετές διοικητικές θέσεις σε πολλούς εκπαιδευτικούς και πολιτιστικούς οργανισμούς και με πρωτοβουλίες της προωθήθηκαν ιδέες, όπως η συγγραφή της ιστορίας της Ευρώπης, υπό την αιγίδα της UNESCO.

Το επιστημονικό της έργο επικεντρώθηκε στη γεωπολιτική, τη διοικητική οργάνωση και τη διπλωματία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Με το έργο της αυτό συνέβαλε στην αναθεώρηση παρωχημένων αντιλήψεων και στην εκ νέου «ανάγνωση» της Βυζαντινής Ιστορίας. Για την προσφορά της στην επιστήμη και στα Γράμματα τιμήθηκε από πλήθος Πανεπιστημίων και της απονεμήθηκαν πολλά διεθνή βραβεία και διακρίσεις.

Η μνήμη της θα παραμείνει ζωντανή μέσα από το μεγαλόπνοο έργο της.

Το Δ.Σ. της Π.Ε.Φ.

Ανακοίνωση της ΠΕΦ
Για τα φωτογραφικά ντοκουμέντα με τους 200 εκτελεσμένους κομμουνιστές στην Καισαριανή

Η δημοσιοποίηση των ιστορικών φωτογραφιών από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών ηρώων, οι οποίοι στάθηκαν αγέρωχοι απέναντι στη ναζιστική θηριωδία, έχουν προκαλέσει ρίγος συγκίνησης στον ελληνικό λαό.

Στα βλέμματα των μελλοθάνατων ηρώων είναι ζωγραφισμένη η τόλμη, η αφοβία και η ακλόνητη πίστη τους στον αγώνα για έναν κόσμο χωρίς καταπίεση και εκμετάλλευση.

Επιπλέον, τα ντοκουμέντα αυτά αποτελούν σύμβολα του ηρωικού αγώνα του λαού μας, αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας του και ιστορικά τεκμήρια ανεκτίμητης αξίας. Είναι χρέος της πολιτείας να αναλάβει πρωτοβουλίες προκειμένου να αποκτηθούν και να γίνουν κτήμα του λαού μας και της ιστορικής του μνήμης.

Σήμερα ειδικά, όταν η ανθρωπότητα βιώνει απειλές και ανασφάλειες από πολεμικές συγκρούσεις που μαίνονται σε διάφορα σημεία του πλανήτη, είναι ανάγκη να επαγρυπνούμε και να αντλούμε παραδείγματα από τις θυσίες και τα ολοκαυτώματα ηρωικών μορφών, όπως οι 200 της Καισαριανής.

Προκαλεί θλίψη και οργή, το γεγονός ότι τέτοια πολύτιμα ντοκουμέντα γίνονται αντικείμενο αγοραπωλησίας σε διεθνή παζάρια και ηλεκτρονικές δημοπρασίες, ενώ η κατάληξή τους να είναι αβέβαιη. Η ιστορική μνήμη δεν εμπορευματοποιείται!

Η Βουλή των Ελλήνων έχει άφευκτο χρέος να προβεί σε όλες τις απαραίτητες νομικές και άλλες ενέργειες για να σταματήσει η δημοπράτηση των συγκεκριμένων φωτογραφιών και να εξαντλήσει κάθε μέσο προκειμένου να αποκτηθούν και να αποδοθούν στο Μουσείο Εθνικής Αντίστασης του Δήμου Καισαριανής, στο Δήμο Χαϊδαρίου και στους φορείς της Εθνικής Αντίστασης, τον πραγματικό δηλαδή προορισμό τους προς όφελος της ιστορικής μνήμης και γνώσης.

Εξάλλου, τα συγκεκριμένα τεκμήρια αποτελούν πολύτιμη πηγή αντικειμενικής ιστορικής γνώσης, η οποία θωρακίζει τόσο την ιστορική έρευνα όσο και τη διδασκαλία της Ιστορίας στα σχολεία μας από στρεβλώσεις και παραχαράξεις. Η διδασκαλία της συγκεκριμένης ιστορικής περιόδου στο πλαίσιο του μαθήματος της Ιστορίας θεωρούμε ότι πρέπει να επικεντρώνεται στην ανάδειξη της αντιφασιστικής πάλης και αντιστασιακής εποποιίας του λαού μας, ως απάντηση στην ανορθολογική θεωρία των άκρων. Ταυτόχρονα, όμως, τέτοιου είδους μαρτυρίες διδάσκουν το σημαντικότερο ιστορικό μάθημα, τον αγώνα για μια καλύτερη ζωή.

Η Πανελλήνια Ένωση Φιλολόγων καλεί την ελληνική πολιτεία να ανταποκριθεί στο παλλαϊκό αίτημα για την απόκτηση των εν λόγω φωτογραφιών, θυμίζοντας τα λόγια του μεγάλου μας ποιητή Κώστα Βάρναλη, που συμπυκνώνουν το βαθύτερο νόημα αυτής της θυσίας: Απ’ τα ιερά τους κόκαλα, πρώτη του Μάη και πάλι,/ θα ξεπηδήσει ο καθαρμός κι η λευτεριά του ανθρώπου.

Το Δ.Σ. της

Π.Ε.Φ.

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

Σήμερα, 9 Φεβρουαρίου 2026, ημερομηνία που έχει ανακηρυχθεί ως Παγκόσμια Ημέρα της Ελληνικής Γλώσσας, η σκέψη μας γυρνάει στην προσφορά και τη σημασία της ελληνικής γλώσσας για την ανθρωπότητα και τον πολιτισμό.
Στην εποχή μας, ωστόσο, φαίνεται ότι βάλλεται τόσο ο πολιτισμός όσο και η ίδια η ανθρωπότητα. Η ελληνική γλώσσα, η οποία έθεσε τα θεμέλια του ανθρώπινου πολιτισμού, χρησιμοποιείται πολλές φορές ως διπλωματικό εργαλείο επιτελείων που με τη δράση του αντιμάχονται κάθε ίχνος πολιτισμού και ανθρωπισμού. Έννοιες, τις οποίες γέννησε η γλώσσα μας όπως,ο άνθρωπος, η φιλοξενία, η ελευθερία, η δημοκρατία μοιάζουν να χάνουν το νόημά τους, ειδικά όταν ακούγονται από τους εκπροσώπους οργανισμών, οι οποίοι ενεργούν ακριβώς αντίθετα.
Τί θέση,λοιπόν,έχουν τα λόγια του Οδυσσέα Ελύτη, του Γιώργου Σεφέρη, του Γιάννη Ρίτσου σε προπαγανδιστικά κείμενα του ΝΑΤΟ; Πόση αξίαέχουν τέτοια εγκώμια για την ελληνική γλώσσα; Ρητορικά τα ερωτήματα.Αν μη τι άλλο, οι ποιητές που μίλησαν για τη γλώσσα μας, μίλησαν και για το «φτωχό σπίτι στις αμμουδιές του Ομήρου» και για την «ελευθερία και γλώσσα».Με αυτά τα υλικά φτιάχτηκε η γλώσσα του Ομήρου, του Διγενή, του Ερωτόκριτου, του δημοτικού τραγουδιού και των μεταγενέστερων πεζογράφων και ποιητών. Αυτό είναι «το μεδούλι των κοκάλων» μας και γι’ αυτό σεβόμαστε τις γλώσσες και τον πολιτισμό των υπόλοιπων λαών.
Η σκέψη μας λοιπόν γυρνά στους στίχους των μεγάλων ποιητών μας, με την ευθύνη που έχουμε ως Φιλόλογοι απέναντι στις επόμενες γενιές οι οποίες θα κληθούν να υπερασπιστούν την δύναμη της γλώσσας μας.
Λαμβάνοντας υπόψη μας τα προγράμματα σπουδών, παλιά και νέα, εκφράζουμε την ανησυχία μας, γιατί η γλωσσική παιδεία που παρέχει το σχολείο προσαρμόζεται διαρκώς στις «γλωσσικές» επιταγές των ΜΜΕ και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, καθώς και στις διάφορες μόδες και συρμούς. Χάνεται η διαλεκτική σχέση της γλώσσας με τη λογοτεχνία ενώο γλωσσικός πλούτος τσακίζεται στις μυλόπετρες των λεγόμενων δεξιοτήτων και τηςχρησιμοθηρικής χρήσης της γλώσσας.Η γλωσσική παιδεία, και μαζί με αυτήν η σκέψη, υποβαθμίζονται συνεχώς και με ποικίλους τρόπους.
Ως Πανελλήνια Ένωση Φιλολόγων οφείλουμε να μην περιοριστούμε στις πικρές διαπιστώσεις, αλλά, με κάθε τρόπο, να σταθούμε στο πλευρό των φιλολόγων, οι οποίοι καθημερινά αγωνίζονται, όχι μόνο για να εξασφαλίσουν τη γλωσσική επάρκεια τωνμαθητριών και μαθητών μας, αλλά, κυρίως, για να τους μεταδώσουν τον γλωσσικό μας πλούτο και να καλλιεργήσουν τη σκέψη τους.
Σήμερα που το πιστεύω του Διονύσιου Σολωμού, «Μήγαρις έχω άλλο στο νου μου πάρεξ ελευθερία και γλώσσα», εξαφανίζεται μέσα στη δυστοπία της εποχής μας, η υπεράσπιση της γλώσσας μας για εμάς τους φιλόλογους ταυτίζεται με την υπεράσπιση του ανθρώπου και της ελευθερίας του.
Διαλέγουμε λοιπόν μια άλλη ποιητική αναφορά για να τιμήσουμε την Παγκόσμια Ημέρα της Ελληνικής Γλώσσας, η οποία, αντανακλώντας την ιστορική μας πορεία, λειτουργεί σαν πυξίδα για το μέλλον της ελληνικής γλώσσας.

Σε τούτα εδώ τα μάρμαρα
Κακιά σκουριά δεν πιάνει
Μηδέ αλυσίδα στου ρωμιού
Και στ' αγεριού το πόδι
Εδώ το φως εδώ ο γιαλός
Χρυσές γαλάζιες γλώσσες
Στα βράχια ελάφια πελεκάν
Τα σίδερα μασάνε.
(Γιάννης Ρίτσος, Δεκαοκτώ λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας)

Για το Δ.Σ.

Η Πρόεδρος Ο Γενικός Γραμματέας
ΜΑΡΙΑ ΠΕΣΚΕΤΖΗ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΑΡΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ