Ιστορικό Αρχείο Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών

24/07/2026

🔶Η κατάρρευση της χούντας μέσα από τα στρατόπεδα: Ιστορίες της επιστράτευσης του 1974

Η πτώση της δικτατορίας των συνταγματαρχών και η αποκατάσταση της Δημοκρατίας τον Ιούλιο του 1974 υπήρξαν η κορύφωση μιας σύνθετης και σταδιακής αποσάθρωσης του χούντας. Στην πορεία αυτή, η αποτυχημένη γενική επιστράτευση του Ιουλίου του 1974 αποτέλεσε μία από τις πιο κρίσιμες στιγμές, καθώς αποκάλυψε με δραματικό τρόπο την οργανωτική ανεπάρκεια και την αποσύνθεση του καθεστώτος. Με αφορμή, λοιπόν, τη σημερινή επέτειο αποκατάστασης της Δημοκρατίας, δημοσιεύουμε ένα αφιέρωμα αποτελούμενο από τέσσερα διαφορετικά κείμενα που προσεγγίζουν την επιστράτευση του 1974 μέσα από συμπληρωματικές οπτικές.

Στο πρώτο κείμενο, ο ιστορικός Γιώργος Τσιρίδης εξετάζει τη συνολικότερη σημασία της επιστράτευσης, εντάσσοντάς την στη μακρά διαδικασία απονομιμοποίησης της δικτατορίας και της μετάβασης στη δημοκρατία. Στο δεύτερο κείμενο, μέσα από τη συζήτηση του Δημήτρι Γαρρή με τον Αργύρη Βασιλάκη, αναδεικνύεται η εμπειρία ενός φαντάρου στη Χίο και η εικόνα της χαοτικής λειτουργίας του κρατικού μηχανισμού. Στο τρίτο κείμενο, παρουσιάζεται μία άγνωστη ως σήμερα επιστολή του επιστρατευμένου Μανόλη Αναγνωστάκη προς τον Λεωνίδα Κύρκο, η οποία αποτυπώνει το αισιόδοξο κλίμα των πρώτων εβδομάδων της Μεταπολίτευσης. Τέλος, στο τέταρτο κείμενο, η μαρτυρία του εφέδρου υπολοχαγού Καταδρομών Βασίλειου Μπεκιάρη φωτίζει την εμπειρία της Β΄ Μοίρας Καταδρομών και την αποτυχημένη αποστολή της προς την Κύπρο.

Ολόκληρο το αφιέρωμα εδώ: https://antidiktatorikos.uoa.gr/i-katarreusi-tis-xountas-mesa-apo-ta-stratopeda-h-epistrateush-tou-1974/

02/07/2026

🏦187 χρόνια πριν 2 Ιουλίου 1839 – Η θεμελίωση του κεντρικού κτηρίου του Πανεπιστημίου Αθηνών

Δύο χρόνια μετά την ίδρυση του Πανεπιστημίου (1837), τέθηκε ο θεμέλιος λίθος του πρώτου ιδιόκτητου κτηρίου του, στη σημερινή οδό Πανεπιστημίου. Μέχρι τότε το ίδρυμα στεγαζόταν προσωρινά στην οικία του Σταμάτη Κλεάνθη στην Πλάκα. Επειδή το νεοσύστατο ελληνικό κράτος αδυνατούσε να χρηματοδοτήσει το έργο, με Βασιλικό Διάταγμα της 23ης Φεβρουαρίου 1839 συστάθηκε η «Επί των Συνδρομών προς Ανέγερσιν του Ελληνικού Πανεπιστημίου Επιτροπή», η οποία ανέλαβε την οργάνωση πανελλήνιου εράνου. Τρεις κορυφαίες μορφές του Αγώνα της Ανεξαρτησίας, ο Γεώργιος Κουντουριώτης, ο Ανδρέας Ζαΐμης και ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο Ανακτοσύμβουλος Αύγουστος-Κρίστιαν Μπράντις και οι καθηγητές Κωσταντίνος Σχινάς, Γεώργιος Ράλλης, Θεόδωρος Ράλλης, Νεόφυτος Βάμβας και Γεώργιος Γεννάδιος ορίστηκαν μέλη της επιτροπής αυτής, προσωπικότητες που συνέβαλαν καθοριστικά στην κινητοποίηση των πολιτών και των κοινοτήτων. Η ανταπόκριση υπήρξε συγκινητική. Πολίτες, κοινότητες και μεγάλοι ευεργέτες προσέφεραν χρήματα, υλικά και κάθε δυνατή συνδρομή, μετατρέποντας την ανέγερση του Πανεπιστημίου σε ένα πραγματικά εθνικό εγχείρημα. Η θεμελίωση πραγματοποιήθηκε στις 2 Ιουλίου 1839, παρουσία του βασιλιά Όθωνα, της βασίλισσας Αμαλίας, εκπροσώπων της πολιτείας, της Εκκλησίας, του Πανεπιστημίου και πλήθους Αθηναίων. Τον θεμέλιο λίθο τοποθέτησε ο ίδιος ο βασιλιάς Όθων. Τα σχέδια του μνημειακού νεοκλασικού κτηρίου εκπόνησε ο Δανός αρχιτέκτονας Χανς Κρίστιαν Χάνσεν. Το κτήριο του Πανεπιστημίου αποτέλεσε ένα από τα πρώτα μεγάλα δημόσια νεοκλασικά οικοδομήματα της Αθήνας και έθεσε τα θεμέλια της μετέπειτα Αθηναϊκής Τριλογίας. Μέχρι σήμερα παραμένει διαχρονικό σύμβολο της παιδείας, της επιστημονικής γνώσης και της πνευματικής ταυτότητας του νεότερου ελληνικού κράτους.

26/06/2026

📌Το Ιστορικό Αρχείο του ΕΚΠΑ στην εκδήλωση «Γνωριμία με το Μουσείο & το Α΄ Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής»

Το Ιστορικό Αρχείο του ΕΚΠΑ είχε τη χαρά να συμμετάσχει στην εκδήλωση «Γνωριμία με το Μουσείο & το Α΄ Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής» της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, η οποία πραγματοποιήθηκε με επιτυχία στις 25 Ιουνίου 2026. Μέλη του προσωπικού του Ιστορικού Αρχείου παρευρέθηκαν στην εκδήλωση, συμβάλλοντας παράλληλα με τη διάθεση πολύτιμου αρχειακού υλικού που τεκμηριώνει την ιστορία του Μουσείου και του Α΄ Εργαστηρίου Παθολογικής Ανατομικής. Έγγραφα και άλλα ιστορικά τεκμήρια από τις συλλογές του Αρχείου αξιοποιήθηκαν για την ανάδειξη της εξέλιξης των δύο αυτών σημαντικών θεσμών της Ιατρικής Σχολής στο πλαίσιο του ρόλου του Ιστορικού Αρχείου ως θεματοφύλακα της διαφύλαξης, τεκμηρίωσης και ανάδειξης της ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και της πολύτιμης πανεπιστημιακής του κληρονομιάς.

Θερμά συγχαρητήρια στους διοργανωτές για την εξαιρετική πρωτοβουλία και την άρτια διοργάνωση της εκδήλωσης.

#ΙστορικόΑρχείοΕΚΠΑ #ΕΚΠΑ #ΙατρικήΣχολή #ΠανεπιστημιακήΙστορία #Αρχεία #ΠολιτιστικήΚληρονομιά

12/06/2026

Με ιδιαίτερη χαρά μας, πραγματοποιήθηκε πριν λίγες ημέρες η πρόσκτηση τμήματος του αρχείου του Σταύρου Πατρικουλάκου στο Ιστορικό Αρχείο ΕΚΠΑ, έπειτα από ευγενική δωρεά του ιδίου.

Πρόκειται για μία συλλογή τεκμηρίων που συνιστά μια σημαντική πηγή για τη μελέτη της φοιτητικής ζωής και της πολιτικής δραστηριοποίησης κατά την περίοδο της δικτατορίας.

Τα τεκμήρια που περιλαμβάνονται στη συλλογή — δελτία φοιτητικού εισιτηρίου, προγράμματα μαθημάτων, έγγραφα φοιτητικών συλλόγων, δελτία συσσιτίου κ.α.— προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για τις συνθήκες διαβίωσης, τις οικονομικές δυσχέρειες και τις καθημερινές πρακτικές των φοιτητών στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Παράλληλα, στοιχεία όπως κινηματογραφικά προγράμματα και φοιτητικές ανακοινώσεις συμβάλλουν στην κατανόηση της πολιτισμικής ζωής της εποχής.

Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα τεκμήρια που σχετίζονται με τον αντιδικτατορικό αγώνα και τη δράση του φοιτητικού κινήματος. Το υλικό που αφορά την εξέγερση του Πολυτεχνείου, όπως οι οδηγίες προστασίας από τα δακρυγόνα και τα καλέσματα συμπαράστασης προς τους εξεγερμένους φοιτητές, αποτυπώνει εύγλωττα το κλίμα έντασης και συλλογικής κινητοποίησης της περιόδου.

Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε θερμά τον κ. Πατρικουλάκο για την ευγενική του προσφορά.

11/06/2026

📌10 Ιουνίου – Μνήμη Διστόμου

Με αφορμή τη χθεσινή επέτειο της σφαγής του Διστόμου (10 Ιουνίου 1944), το Ιστορικό Αρχείο του ΕΚΠΑ τιμά τη μνήμη των θυμάτων και αναδεικνύει το αρχειακό υλικό του Αργύρη Σφουντούρη, το οποίο φυλάσσεται στις συλλογές του. Ο Αργύρης Σφουντούρης, επιζών της σφαγής του Διστόμου, κατέγραψε μέσα από το έργο και τη δημόσια παρουσία του το τραύμα, τη διεκδίκηση της ιστορικής δικαιοσύνης και την ανάγκη της συλλογικής μνήμης.
Στις εικόνες παρουσιάζονται το εξώφυλλο της ποιητικής συλλογής «Τα Διστομίτικα» και το ποίημα «Δέηση», γραμμένο είκοσι χρόνια μετά τη σφαγή, όπου η μνήμη μετατρέπεται σε προσωπική και συλλογική μαρτυρία.

«Πώς να ξεχάσω;»

#Δίστομο #10Ιουνίου1944 #ΑργύρηςΣφουντούρης #ΙστορικόΑρχείοΕΚΠΑ #Μνήμη #Ιστορία

04/06/2026

Με ιδιαίτερη επιτυχία πραγματοποιήθηκε η «Λογοτεχνική περιδιάβαση στην ιστορία του ΕΚΠΑ» για τα 189 χρόνια από την ίδρυσή του.

Με μεγάλη προσέλευση κοινού και ιδιαίτερη επιτυχία πραγματοποιήθηκε χθες η εκδήλωση «Λογοτεχνική περιδιάβαση στην ιστορία του ΕΚΠΑ», που διοργάνωσε το Ιστορικό Αρχείο του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, με αφορμή τη συμπλήρωση 189 χρόνων από την ίδρυση του Πανεπιστημίου, στο πλαίσιο των επιμορφωτικών, πολιτιστικών και καλλιτεχνικών δράσεων «Το ΕΚΠΑ στην Πόλη», μιας πρωτοβουλίας του καθηγητή και μέλους του Συμβουλίου Διοίκησης του ΕΚΠΑ κ. Αχιλλέα Χαλδαιάκη.

Την εκδήλωση χαιρέτισε θερμά ο Πρύτανης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Γεράσιμος Σιάσος, ο οποίος αναφέρθηκε στη σημασία της ανάδειξης της ιστορικής διαδρομής του Ιδρύματος και στον ρόλο που διαδραματίζουν δράσεις όπως το «ΕΚΠΑ στην Πόλη» στη σύνδεση του Πανεπιστημίου με την κοινωνία, τον πολιτισμό και τη δημόσια ιστορία. Παράλληλα, τόνισε τη διαχρονική και πολύπλευρη συνεισφορά του Ιστορικού Αρχείου του ΕΚΠΑ στην υλοποίηση σημαντικών εκδηλώσεων, πρωτοβουλιών και δράσεων του Πανεπιστημίου, οι οποίες συμβάλλουν καθοριστικά στη διατήρηση, ανάδειξη και διάδοση της ιστορικής μνήμης και της ακαδημαϊκής κληρονομιάς του Ιδρύματος.

Η εκδήλωση αποτέλεσε μια ξεχωριστή περιδιάβαση στη μνήμη και την ιστορία του αρχαιότερου πανεπιστημιακού ιδρύματος της χώρας μέσα από επιλεγμένα λογοτεχνικά κείμενα, τα οποία ζωντάνεψαν στιγμές της πανεπιστημιακής ζωής, της αθηναϊκής καθημερινότητας, των κοινωνικών αγώνων και της ιστορικής πορείας του ΕΚΠΑ.

Καθηγητές, καθηγήτριες, φοιτήτριες, φοιτητές και φίλοι του Πανεπιστημίου ένωσαν τις φωνές τους σε μια αφήγηση που εκτεινόταν από τον 19ο έως τον 20ό αιώνα. Μέσα από έργα σημαντικών λογοτεχνών και διανοουμένων, όπως οι Θεόδωρος Ορφανίδης, Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Κωστής Παλαμάς, Γρηγόριος Ξενόπουλος, Γεώργιος Σουρής, Νίκος Καζαντζάκης, Οδυσσέας Ελύτης, Κώστας Βάρναλης και πολλοί ακόμη, αναδείχθηκαν στιγμές της ακαδημαϊκής καθημερινότητας, των κοινωνικών ζυμώσεων, των φοιτητικών διεκδικήσεων και της πνευματικής ζωής που συνδέθηκαν με την πορεία του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Τον συντονισμό της εκδήλωσης είχαν ο καθηγητής του ΕΚΠΑ και Πρόεδρος της Διοικούσας Επιτροπής του Ιστορικού Αρχείου ΕΚΠΑ κ. Βαγγέλης Καραμανωλάκης και η συνεργάτιδα του Ιστορικού Αρχείου κ. Χριστίνα Μπάκουλα, οι οποίοι συνέβαλαν καθοριστικά στη σύνθεση και την παρουσίαση της λογοτεχνικής αυτής διαδρομής, αναδεικνύοντας σημαντικές πτυχές της ιστορίας του Ιδρύματος μέσα από τον λόγο και τη λογοτεχνία. Την ατμόσφαιρα της βραδιάς πλαισίωσαν μουσικά ιντερμέδια υψηλής αισθητικής από την υψίφωνο Νικολέτα Κουτσαμάνη και τον πιανίστα Μάριο Καζά, οι οποίοι συνέβαλαν στη δημιουργία μιας ολοκληρωμένης καλλιτεχνικής εμπειρίας για το κοινό.

Η θερμή ανταπόκριση των παρευρισκόμενων επιβεβαίωσε το διαρκές ενδιαφέρον για την ιστορία και την πολιτιστική κληρονομιά του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, καθώς και τη σημασία πρωτοβουλιών που φέρνουν την πανεπιστημιακή κοινότητα σε δημιουργικό διάλογο με την πόλη και τους πολίτες. Το Ιστορικό Αρχείο του ΕΚΠΑ συνεχίζει με συνέπεια το έργο της ανάδειξης και διάδοσης της ιστορικής μνήμης του Πανεπιστημίου, συμβάλλοντας στην εξωστρέφεια του Ιδρύματος και στη διάχυση της γνώσης και του πολιτισμού στο ευρύτερο κοινό.

03/06/2026

Η «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ» παρουσιάζει τεκμήρια από το Ιστορικό Αρχείο του ΕΚΠΑ που αποκαλύπτουν άγνωστες πτυχές της φοιτητικής ζωής του Ελύτη, του Καζαντζάκη, της Πολυδούρη, του Παλαμά και άλλων λογοτεχνών οι οποίοι σημάδεψαν τα ελληνικά γράμματα.
Ευχαριστούμε θερμά την κα Βίκυ Κατεχάκη για το αφιέρωμα.

Σας υπενθυμίζουμε τη σημερινή εκδήλωση με τίτλο

"ΤΟ ΕΚΠΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ. Λογοτεχνική περιδιάβαση στην ιστορία του ΕΚΠΑ: 189 χρόνια από την ίδρυσή του",

στις 7 μ.μ. στο Αμφιθέατρο "Αλκης Αργυριάδης" στο κεντρικό κτίριο του ΕΚΠΑ (Πανεπιστημίου 30).

Η «Κ» παρουσιάζει τεκμήρια από το Ιστορικό Αρχείο του ΕΚΠΑ που αποκαλύπτουν άγνωστες πτυχές της φοιτητικής ζωής του Ελύτη, του Καζαντζάκη, της Πολυδούρη, του Παλαμ....

28/05/2026

Ο αγαπητός συνάδελφος Ανδρέας Αντωνόπουλος παρουσιάζει αύριο, Παρασκευή 29/5 και ώρα 7 μ.μ. το νέο του βιβλίο με τίτλο
"Ο Λάμπρος Κορομηλάς και το Μακεδονικό Ζήτημα".
Στο κεντρικό κτίριο του ΕΚΠΑ (Αμφιθέατρο Δρακόπουλου), οδ. Πανεπιστημίου 30.
Ευχόμαστε από καρδιάς να είναι καλοτάξιδο!

27/05/2026

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

Το Ιστορικό Αρχείο του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών,

στο πλαίσιο των επιμορφωτικών, πολιτιστικών και καλλιτεχνικών δράσεων «Το
ΕΚΠΑ στην Πόλη», σας προσκαλεί στην εκδήλωση:

«Λογοτεχνική περιδιάβαση στην ιστορία του ΕΚΠΑ» με την ευκαιρία της
συμπλήρωσης 189 χρόνων από την ίδρυσή του.

Την εκδήλωση θα προσφωνήσει ο Πρύτανης του Εθνικού και Καποδιστριακού
Πανεπιστημίου Αθηνών καθηγητής Γεράσιμος Σιάσos.

Μέσα από επιλεγμένα λογοτεχνικά κείμενα, καθηγητές, καθηγήτριες, φοιτητές
και φοιτήτριες του ΕΚΠΑ θα ζωντανέψουν στιγμές της πανεπιστημιακής ζωής,
της αθηναϊκής καθημερινότητας, των κοινωνικών αγώνων και της ιστορικής
διαδρομής του Πανεπιστημίου.

Οι αναγνώσεις θα πλαισιωθούν από μουσικά ιντερμέδια με την υψίφωνο
Νικολέτα Κουτσαμάνη και τον πιανίστα Μάριο Καζά.
(βλ. συνημμένα το πρόγραμμα)

Τετάρτη 3 Ιουνίου 2026
Ώρα 19:00–21:00
Αμφιθέατρο «Άλκης Αργυριάδης»