Research Group: Dimitris Kamouzis, Charalampos Minasidis, Alexandros Makris
Περιγραφή της Έρευνας
Σκοπός
του συγκεκριμένου ερευνητικού έργου είναι η σύνθεση μιας κριτικής ιστορικής ανάλυσης της Μικρασιατικής Εκστρατείας του 1919-1922 μέσα από τη μελέτη της τραυματικής εμπειρίας του πολέμου και των επιπτώσεών του στους Έλληνες στρατιώτες που συμμετείχαν σε αυτόν. Για το σκοπό αυτό, η έρευνα θα στραφεί σε δύο κύριες κατευθύνσεις: Το πρώτο μέρος θα ανασυνθέσει το οδυνηρό βίωμα των ελληνικών στρατευμάτων στη Μικρά Ασία, ενώ το δεύτερο θα εστιάσει στις προκλήσεις αποκατάστασης και κοινωνικής επανένταξης που αντιμετώπισαν οι παλαίμαχοι στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου.
Ο ελληνοτουρκικός πόλεμος αποδείχτηκε μια εξαιρετικά δυσάρεστη και τραυματική εμπειρία με πολλές και έντονες φυσικές και ψυχολογικές προκλήσεις για τους Έλληνες στρατιώτες. Το πρώτο σκέλος της προτεινόμενης έρευνας θα επικεντρωθεί στις υποκειμενικές εμπειρίες τους και στηριζόμενο στις αφηγήσεις των στρατιωτών θα εξετάσει τις σωματικές και συναισθηματικές αντιδράσεις τους. Σε αυτή την κατεύθυνση θα ανιχνεύσει τις ψυχολογικές μεταπτώσεις τους όπως αυτές διαμορφώθηκαν από την πλήξη, την αποξένωση, τη νοσταλγία, την ανησυχία για την ευημερία των οικογενειών τους και την απώλεια των συστρατιωτών τους. Παράλληλα θα παρουσιάσει τις συνέπειες της έκθεσής τους στον κρατικό εξαναγκασμό, στις αντίξοες συνθήκες, στις ασθένειες, στην αιχμαλωσία και στο βίαιο θάνατο, ενώ από την άλλη πλευρά θα προσεγγίσει το ζήτημα της αναπόφευκτης αποκτήνωσης ενός σημαντικού μέρους εξ αυτών, που τους μετέτρεψε σε θύτες ή παριστάμενους εθνοτικής βίας και εγκλημάτων πολέμου.
Η εμπειρία του πολέμου δεν τελείωσε με τη λήξη των εχθροπραξιών και την αποστράτευση, αλλά συνόδευσε πολλούς βετεράνους καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Μια από τις σημαντικότερες προκλήσεις του Μεσοπολέμου αποτέλεσε η περίθαλψη, αποκατάσταση και κοινωνική επανένταξη των παλαιών πολεμιστών (αρτιμελών και μη). Ένα ζητούμενο της έρευνας είναι να διερευνήσει πως ο κρατικός μηχανισμός και εν μέρει η ιδιωτική πρωτοβουλία ανέλαβαν την πρόνοια για αυτή την καινούργια κοινωνική κατηγορία. Στο πλαίσιο αυτό θα εξετάσει τις ποικίλες τάσεις στο εσωτερικό των παλαιμάχων ως προς την αποτελεσματικότητα των προνοιακών μηχανισμών που αναπτύχθηκαν για την αντιμετώπιση του συγκεκριμένου προβλήματος. Συγχρόνως θα επιδιώξει να αναδείξει την εικόνα του «παλαιού πολεμιστή» όπως αυτή διαμορφώνεται στο δημόσιο λόγο της εποχής -παλαιοπολεμιστικά έντυπα, επιστολές διαμαρτυρίας, αρθρογραφία στον Τύπο, λογοτεχνία, φωτογραφίες, συμμετοχές σε εκδηλώσεις μνήμης – δίνοντας έμφαση στον οικογενειακό, κοινωνικό και οικονομικό αντίκτυπο του σωματικού και ψυχολογικού τραύματος. Το έργο θα αντλήσει υλικό από ένα ευρύ φάσμα αρχειακού υλικού, εκδόσεων της εποχής και δευτερογενών πηγών. Summary of the Research
The aim of this research project is to provide a critical historical analysis of the Asia Minor campaign of 1919-1922 through the study of the wartime trauma and its impact on the Greek soldiers who participated in the war. To this end the scope of the research will be twofold: The first part will reconstruct the multifarious painful experiences of the Greek troops in Asia Minor, whereas the second will focus on the rehabilitation and social reintegration challenges these war veterans faced in Greece throughout the interwar period. The Greek-Turkish war proved to be a severe traumatic experience with numerous and intense physical and emotional challenges for the Greek soldiers. The first section of the proposed research will focus on the soldiers’ subjective experiences and based on their narratives will examine their physical and emotional reactions. To this end it will trace their psychological changes as these were conditioned by weariness, alienation, homesickness, the concern about their families’ wellbeing and the loss of their brothers-in- arms. It will also present the consequences of the soldiers’ exposure to state coercion, adverse conditions, illnesses, captivity and violent death, while at the same time approach the issue of the inevitable dehumanization of a significant portion of them, which transformed them into perpetrators or bystanders of ethnic violence and war crimes. The experience of the war did not end with the termination of hostilities and demobilization, but accompanied many veterans throughout their lives. The healthcare, rehabilitation and social integration of the ex-servicemen, both able-bodied and disabled, constituted one of the major challenges of the interwar period. One of the objectives of this research is to investigate how the state apparatus –and partly private initiative– undertook the healthcare of this new social category. In this context, it will examine the various attitudes formed within the veterans’ circle with regards to the effectiveness of the welfare mechanisms developed in order to address this issue. At the same time, it will attempt to bring to the foreground the image of the “veteran” as this was shaped in the public discourse of the time – veteran publications, protest letters, press articles, literature, photographs and memorial events – by placing special emphasis on the family, social and economic impact of the physical and psychological trauma. The project will draw material from a wide array of primary sources, published material of the period and secondary bibliography.
01/04/2025
Μόλις κυκλοφόρησε: Δημήτρης Παναγιωτόπουλος - Αλέξανδρος Μακρής «Με μια χαρά. Η στρατιωτική θητεία του Ιωάννη Μαργαριτόπουλου, Μικρά Ασία και Ελλάδα 1921-1924».
"Με μια χαρά που κι εγώ δεν ξέρω γιατί μου ήρθε".
Με αυτήν την αίσθηση ξεκινάει για την στρατιωτική του θητεία το 1921 ο Βολιώτης Ιωάννης Μαργαριτόπουλος. Τρία χρόνια αργότερα, την άνοιξη του 1924, βασική του αγωνία ήταν η πολυπόθητη απόλυση. Στο ενδιάμεσο είχε βιώσει την εμπειρία του πολέμου στη Μικρά Ασία, την Καταστροφή, τη σιδηρά πειθαρχία της Στρατιάς του Έβρου καθώς και τη συνεχή παράταση της στρατιωτικής του θητείας.
Η μαρτυρία του Μαργαριτόπουλου προσφέρει μια σε πρώτο πρόσωπο κατάθεση για εποχές που συγκλόνισαν την Ελλάδα. Η Μικρασιατική Εκστρατεία, αλλά και η "γέννηση" του ελληνικού μεσοπολέμου στα 1922-24 αποτυπώνονται γλαφυρά στο χειρόγραφο. Πτυχές της Μικρασιατικής Εκστρατείας, όπως η εν πολλοίς άγνωστη δράση του Ιππικού, οι βιαιότητες και οι έμφυλες σχέσεις με τους γηγενείς, ο Διχασμός στο στράτευμα, ιδίως στη συγκυρία του δημοψηφίσματος του 1924, η σταδιακή αποστροφή προς τους βαθμοφόρους, αλλά και ο διαρκής πόθος για αποστράτευση είναι μερικά από τα θέματα που διατρέχουν το κείμενο μέσα από την άμεση και ανεπιτήδευτη γραφή του εν λόγω κληρωτού.
Ένα μοναδικό στο είδος του ντοκουμέντο που φωτίζει από τα κάτω τη λεπτή γραμμή που χωρίζει το έπος από την τραγωδία, το φως και τη χαρά από το βαθύ σκοτάδι.
Σειρά: Ιστορία/testimonianza
218 σελίδες
Isbn 978-618-5476-51-9
Τιμή: 16 ευρώ
30/03/2025
Νέα κυκλοφορία:
"Με μια χαρά". Η στρατιωτική θητεία του Ιωάννη Μαργαριτόπουλου, Μικρά Ασία και Ελλάδα, 1921-1924
Εισαγωγή-Επιμέλεια: Δημήτρης Παναγιωτόπουλος, Αλέξανδρος Μακρής, Εκδόσεις "Ο Μωβ Σκίουρος", Αθήνα 2025
Από το οπισθόφυλλο της έκδοσης:
«Με μια χαρά που κι εγώ δεν ξέρω γιατί μου ήρθε». Με αυτήν την αίσθηση ξεκινάει για την στρατιωτική του θητεία το 1921 ο Βολιώτης Ιωάννης Μαργαριτόπουλος. Τρία χρόνια αργότερα, την άνοιξη του 1924, βασική του αγωνία ήταν η πολυπόθητη απόλυση. Στο ενδιάμεσο είχε βιώσει την εμπειρία του πολέμου στη Μικρά Ασία, την Καταστροφή, τη σιδηρά πειθαρχία της Στρατιάς του Έβρου καθώς και τη συνεχή παράταση της στρατιωτικής του θητείας.
Η μαρτυρία του Μαργαριτόπουλου προσφέρει μια σε πρώτο πρόσωπο κατάθεση για εποχές που συγκλόνισαν την Ελλάδα. Η Μικρασιατική Εκστρατεία, αλλά και η «γέννηση» του ελληνικού μεσοπολέμου στα 1922-24 αποτυπώνονται γλαφυρά στο χειρόγραφο. Πτυχές της Μικρασιατικής Εκστρατείας, όπως η εν πολλοίς άγνωση δράση του Ιππικού, οι βιαιότητες και οι έμφυλες σχέσεις με τους γηγενείς, ο Διχασμός στο στράτευμα, ιδίως στη συγκυρία του δημοψηφίσματος του 1924, η σταδιακή αποστροφή προς τους βαθμοφόρους, αλλά και ο διαρκής πόθος για αποστράτευση είναι μερικά από τα θέματα που διατρέχουν το κείμενο μέσα από την άμεση και ανεπιτήδευτη γραφή του εν λόγω κληρωτού.
Ένα μοναδικό στο είδος του ντοκουμέντο που φωτίζει από τα κάτω τη λεπτή γραμμή που χωρίζει το έπος από την τραγωδία, το φως και τη χαρά από το βαθύ σκοτάδι.
23/12/2024
Κυκλοφορεί σε λίγες μέρες το βιβλίο του Παναγιώτη Γρηγορίου, συνεργάτη στον τόμο μας, Ο καθημερινός βίος των Ελλήνων στρατιωτών κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο και την Μικρασιατική Εκστρατεία (1917-1922). Το βιβλίο καλύπτει ένα σημαντικό κενό στην ελληνική κοινωνική ιστοριά του πολέμου.
Στα σχόλια θα βρείτε τα pdf της ελληνικής και της αγγλικής έκδοσης του νέου βιβλίου του μέλους της ερευνητικής μας ομάδας, Χαράλαμπου Μηνασίδη, Ένας Εβραίος αξιωματικός στο Μικρασιατικό Μέτωπο: Ανέκδοτες μαρτυρίες για τη δράση και τον θάνατο του Αθηναίου ανθυπολοχαγού Δανιήλ Σεβίλλια που εκδόθηκε από το Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος.
Οι μαρτυρίες Ελλήνων μειονοτικών πολιτών-στρατιωτών είναι δυστυχώς δυσεύρετες. Ωστόσο η περίπτωση του Δανιήλ Σεβίλλια δεν μπορεί να συγκριθεί με καμία γνωστή περίπτωση όχι μόνο μειονοτικού, αλλά και πλειονοτικού πολίτη-στρατιώτη. Για τον Δανιήλ διασώζεται τουλάχιστον ένα τμήμα του ημερολογίου, της αλληλογραφίας του και των εγγράφων σχετικά με το πρόσωπό του, αλλά και τα απομνημονεύματα ενός μικρότερου αδελφού του, του Ηλία, που όχι μόνο μελέτησε ό,τι άφησε πίσω του ο Δανιήλ, αλλά γνώρισε προσωπικά και πολλούς από τους συναδέλφους και φίλους του. Ο συνδυασμός της οπτικής του Δανιήλ, με εκείνη του Ηλία και των λοιπών είναι απαράμιλλος και προσφέρει στον ερευνητή και τον αναγνώστη ένα τεράστιο εύρος πληροφοριών, στοιχείων και αντιλήψεων για τον Δανιήλ και τον κύκλο του.
Οι συνεχείς ολοκληρωτικοί πόλεμοι που διεξήγαγε η Ελλάδα προσέφεραν τη δυνατότητα στον Δανιήλ, ένα φτωχό εβραιόπουλο της Αθήνας, να επαναρρενωποιήσει τον εαυτό του στο πρότυπο του πλειονοτικού αρρενωπού πολίτη-στρατιώτη και να ανελιχθεί εντός του ελληνικού στρατού. Εντούτοις η θρησκευτική του διαφορετικότητα, η χαμηλότερη κοινωνικοοικονομική του υπόσταση και ο ρόλος του ως προστάτη και μέλλοντος της οικογένειας του είχαν ως αντίκτυπο την επισφάλεια της ίδιας του της αρρενωπότητας. Εν μέσω πολέμου ο Δανιήλ μετέτρεψε το πρότυπο του ηγεμονικού αρρενωπού πολίτη- στρατιώτη σε ταυτότητα και θεώρησε πως τμήμα του καθήκοντός του ήταν η διαρκής έκθεσή του στον κίνδυνο καθώς και η διαρκής εθελοντική συμμετοχή του. Αυτή η διαρκής προσπάθεια να γίνει ο καλύτερος στρατιώτης, και να ζήσει και να πεθάνει τιμημένος, τον οδήγησε στον αχρείαστο και υπερβάλλοντα ζήλο που επέδειξε κατά την πολεμική του θητεία στη Μικρά Ασία. Ζήλο που οδήγησε στο θάνατό του.
01/10/2024
Αυτή την Πέμπτη 3 Οκτωβρίου στις 18.30 ο Δημήτρης Καμούζης, μέλος της ερευνητικής μας ομάδας, θα παρουσιάσει το τελευταίο του βιβλίο, "Έλληνες στην Κωνσταντινούπολη: Εθνικισμός των ελίτ και μειονοτικές πολιτικές (1918-1930)".
Πνευματικό Κέντρο Κωνσταντινουπολιτών
Αίθουσα «Αλέξανδρος Μαζαράκης»
Δημ. Σούτσου 46, Αθήνα 11521
23/09/2024
Tη Δευτέρα 30 Σεπτεμβρίου ο Χαράλαμπος Μηνασίδης, μέλος της ερευνητικής μας ομάδας, θα παρουσιάσει το τελευταίο του βιβλίο, "Ένας Εβραίος αξιωματικός στο Μικρασιατικό Μέτωπο: Ανέκδοτες μαρτυρίες για τη δράση και τον θάνατο του Αθηναίου ανθυπολοχαγού Δανιήλ Σεβίλλια", το οποίο πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος. Για το βιβλίο θα μιλήσουν επίσης η Ελένη Κούκη και ο Τάσος Σακελλαρόπουλος. Η παρουσίαση θα γίνει στις 7μμ στο Ιωνικό Κέντρο, Λυσίου 11 στην Πλάκα, και για να παρευρεθείτε είναι απαραίτητη η συμπλήρωση αυτής της αίτησης: https://forms.gle/vmMSxxqM9BXQY2tR7 Ελπίζουμε να μας τιμήσετε με την παρουσία σας!
29/08/2024
Μόλις κυκλοφόρησε από τον εκδοτικό οίκο Routledge μια πολύ σημαντική έκδοση για τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στην οποία συμπεριλαμβάνεται και το κεφάλαιο "The Ottoman Empire" του ερευνητή της ομάδας μας Χαράλαμπου Μηνασίδη.
The Routledge History of the First World War
The Routledge History of the First World War is a work which, in a single volume, covers a range of major themes and issues relating to that conflict. Providing a comprehensive but readily accessible reference work examining the First World War, in accordance with a broad range of themes, this book....
23/05/2024
Κυκλοφορεί σε λίγες μέρες από τις Εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της Εστίας η μονογραφία του Δημήτρη Καμούζη, ερευνητή του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών και μέλους της ερευνητικής ομάδας μας.
05/12/2023
FirstView του τελευταίου άρθρου του Χαράλαμπου Μηνασίδη "'This expulsion is explained in many ways': Ottoman Greek Orthodox internal exiles during the Great War (1914–1918)." Θα δημοσιευτεί στο ειδικό τεύχος “Narrating exile in and between Europe and the Ottoman Empire/Modern Turkey” που επιμελήθηκαν οι Houssine Alloul, Enno Maessen, και Ugur Ümit Üngör.
FirstView of Charalampos Minasidis's latest article "'This expulsion is explained in many ways': Ottoman Greek Orthodox internal exiles during the Great War (1914–1918)." It will be published in “Narrating exile in and between Europe and the Ottoman Empire/Modern Turkey” special issue edited by Houssine Alloul, Enno Maessen, and Ugur Ümit Üngör.