«Έλληνες Στρατιώτες, Πόλεμος και Τραύμα: Η Μικρασιατική Εκστρατεία και οι Επιπτώσεις μιας Οδυνηρής Εμπειρίας»
“Greek Soldiers, War and Trauma: The Asia Minor Campaign and the Consequences of a Painful Experience”
Ερευνητική ομάδα: Δημήτρης Καμούζης, Χαράλαμπος Μηνασίδης, Αλέξανδρος Μακρής
Research Group: Dimitris Kamouzis, Charalampos Minasidis, Alexandros Makris
Περιγραφή της Έρευνας
Σκοπός του συγκεκριμένου ερευνητικού έργου είναι η σύνθεση μιας κριτικής ιστορικής ανάλυσης της Μικρασιατικής Εκστρατείας του 1919-1922 μέσα από τη μελέτη της τραυματικής εμπειρίας του πολέμου και των επιπτώσεών του στους Έλληνες στρατιώτες που συμμετείχαν σε αυτόν. Για το σκοπό αυτό, η έρευνα θα στραφεί σε δύο κύριες κατευθύνσεις: Το πρώτο μέρος θα ανασυνθέσει το οδυνηρό βίωμα των ελληνικών στρατευμάτων στη Μικρά Ασία, ενώ το δεύτερο θα εστιάσει στις προκλήσεις αποκατάστασης και κοινωνικής επανένταξης που αντιμετώπισαν οι παλαίμαχοι στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου.
Ο ελληνοτουρκικός πόλεμος αποδείχτηκε μια εξαιρετικά δυσάρεστη και τραυματική εμπειρία με πολλές και έντονες φυσικές και ψυχολογικές προκλήσεις για τους Έλληνες στρατιώτες. Το πρώτο σκέλος της προτεινόμενης έρευνας θα επικεντρωθεί στις υποκειμενικές εμπειρίες τους και στηριζόμενο στις αφηγήσεις των στρατιωτών θα εξετάσει τις σωματικές και συναισθηματικές αντιδράσεις τους. Σε αυτή την κατεύθυνση θα ανιχνεύσει τις ψυχολογικές μεταπτώσεις τους όπως αυτές διαμορφώθηκαν από την πλήξη, την αποξένωση, τη νοσταλγία, την ανησυχία για την ευημερία των οικογενειών τους και την απώλεια των συστρατιωτών τους. Παράλληλα θα παρουσιάσει τις συνέπειες της έκθεσής τους στον κρατικό εξαναγκασμό, στις αντίξοες συνθήκες, στις ασθένειες, στην αιχμαλωσία και στο βίαιο θάνατο, ενώ από την άλλη πλευρά θα προσεγγίσει το ζήτημα της αναπόφευκτης αποκτήνωσης ενός σημαντικού μέρους εξ αυτών, που τους μετέτρεψε σε θύτες ή παριστάμενους εθνοτικής βίας και εγκλημάτων πολέμου.
Η εμπειρία του πολέμου δεν τελείωσε με τη λήξη των εχθροπραξιών και την αποστράτευση, αλλά συνόδευσε πολλούς βετεράνους καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Μια από τις σημαντικότερες προκλήσεις του Μεσοπολέμου αποτέλεσε η περίθαλψη, αποκατάσταση και κοινωνική επανένταξη των παλαιών πολεμιστών (αρτιμελών και μη). Ένα ζητούμενο της έρευνας είναι να διερευνήσει πως ο κρατικός μηχανισμός και εν μέρει η ιδιωτική πρωτοβουλία ανέλαβαν την πρόνοια για αυτή την καινούργια κοινωνική κατηγορία. Στο πλαίσιο αυτό θα εξετάσει τις ποικίλες τάσεις στο εσωτερικό των παλαιμάχων ως προς την αποτελεσματικότητα των προνοιακών μηχανισμών που αναπτύχθηκαν για την αντιμετώπιση του συγκεκριμένου προβλήματος. Συγχρόνως θα επιδιώξει να αναδείξει την εικόνα του «παλαιού πολεμιστή» όπως αυτή διαμορφώνεται στο δημόσιο λόγο της εποχής -παλαιοπολεμιστικά έντυπα, επιστολές διαμαρτυρίας, αρθρογραφία στον Τύπο, λογοτεχνία, φωτογραφίες, συμμετοχές σε εκδηλώσεις μνήμης – δίνοντας έμφαση στον οικογενειακό, κοινωνικό και οικονομικό αντίκτυπο του σωματικού και ψυχολογικού τραύματος. Το έργο θα αντλήσει υλικό από ένα ευρύ φάσμα αρχειακού υλικού, εκδόσεων της εποχής και δευτερογενών πηγών. Summary of the Research
The aim of this research project is to provide a critical historical analysis of the Asia Minor campaign of 1919-1922 through the study of the wartime trauma and its impact on the Greek soldiers who participated in the war. To this end the scope of the research will be twofold: The first part will reconstruct the multifarious painful experiences of the Greek troops in Asia Minor, whereas the second will focus on the rehabilitation and social reintegration challenges these war veterans faced in Greece throughout the interwar period. The Greek-Turkish war proved to be a severe traumatic experience with numerous and intense physical and emotional challenges for the Greek soldiers. The first section of the proposed research will focus on the soldiers’ subjective experiences and based on their narratives will examine their physical and emotional reactions. To this end it will trace their psychological changes as these were conditioned by weariness, alienation, homesickness, the concern about their families’ wellbeing and the loss of their brothers-in- arms. It will also present the consequences of the soldiers’ exposure to state coercion, adverse conditions, illnesses, captivity and violent death, while at the same time approach the issue of the inevitable dehumanization of a significant portion of them, which transformed them into perpetrators or bystanders of ethnic violence and war crimes. The experience of the war did not end with the termination of hostilities and demobilization, but accompanied many veterans throughout their lives. The healthcare, rehabilitation and social integration of the ex-servicemen, both able-bodied and disabled, constituted one of the major challenges of the interwar period. One of the objectives of this research is to investigate how the state apparatus –and partly private initiative– undertook the healthcare of this new social category. In this context, it will examine the various attitudes formed within the veterans’ circle with regards to the effectiveness of the welfare mechanisms developed in order to address this issue. At the same time, it will attempt to bring to the foreground the image of the “veteran” as this was shaped in the public discourse of the time – veteran publications, protest letters, press articles, literature, photographs and memorial events – by placing special emphasis on the family, social and economic impact of the physical and psychological trauma. The project will draw material from a wide array of primary sources, published material of the period and secondary bibliography.
