Ancient Greek Civilization - Αρχαία Ελλάς

10/09/2026

📷 Giorgos Geron
Ναός της Αφαίας - Αίγινα
🏛️🌿 Temple of Aphaia - Aigina, Greece

10/09/2026

10/09/2026

✏️ Giorgos Geron
🇬🇷 Ἡ Ἑλλάδα ἑτοιμάζεται νὰ γράψει ἱστορία στό Διάστημα — ὁ πρῶτος Ἕλληνας ἀστροναύτης ἀπογειώνεται τὸ 2027
☄️🏛️🚀 GREECE IS GOING TO SPACE — THE FIRST GREEK ASTRONAUT IS SET TO FLY IN 2027

Ἀπὸ τὴν Ἀκρόπολη στὴν τροχιά τῆς Γῆς: ἡ Ἑλλάδα ἑτοιμάζεται γιὰ ἕνα ταξίδι ποὺ μέχρι σήμερα ἔμοιαζε μακρινό ὄνειρο
Ὑπάρχουν στιγμές ποὺ δέν εἶναι ἁπλῶς μία εἴδηση. Εἶναι ἕνα ὀρόσημο.
Καὶ ἡ ἀνακοίνωση πού ἔγινε στό Παρίσι μπορεῖ νὰ ἀποδειχθεῖ ἀκριβῶς κάτι τέτοιο γιὰ τήν Ἑλλάδα: ὁ Ἀδριανὸς Γολέμης ἑτοιμάζεται νὰ γίνει ὁ πρῶτος Ἕλληνας πού θὰ ταξιδέψει στό Διάστημα, μὲ προορισμὸ τὸν Διεθνῆ Διαστημικὸ Σταθμό. Ἡ ἀποστολὴ προγραμματίζεται γιὰ τὸ δεύτερο ἥμισυ τοῦ 2027.
Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία +1
Καὶ ἐδῶ ἀρχίζει τὸ πραγματικὰ ἐντυπωσιακό κομμάτι.
Δέν πρόκειται γιὰ μία μεμονωμένη ἑλληνικὴ πρωτοβουλία. Ἡ ἀποστολὴ ἐντάσσεται στὴν Vast-PAM-6, τήν ἕκτη ἰδιωτικὴ ἀποστολὴ ἀστροναυτῶν πρὸς τὸν Διεθνῆ Διαστημικὸ Σταθμό, μὲ συνεργασία Vast, NASA καὶ ESA. Ἡ μεταφορὰ προβλέπεται νὰ γίνει μὲ διαστημόπλοιο Crew Dragon τῆς SpaceX, πού θὰ ἐκτοξευθεῖ μὲ πύραυλο Falcon 9.

🚀 Ποιὸς εἶναι ὁ ἄνθρωπος πού ἑτοιμάζεται νὰ περάσει τὸ κατώφλι τοῦ Διαστήματος;
Ὁ Ἀδριανὸς Γολέμης δέν ἔρχεται ἀπὸ τὸν κόσμο τῆς φαντασίας.
Εἶναι ἰατρὸς καὶ flight surgeon τῆς ESA, μὲ ἐμπειρία στήν ἰατρικὴ ὑποστήριξη ἀστροναυτῶν. Ἔχει ἤδη συμμετάσχει σὲ ἐνότητες τῆς ἐκπαίδευσης τῆς ESA καὶ τώρα περνᾷ στήν ἐπόμενη φάση: τήν εἰδικὴ προετοιμασία γιὰ τήν ἀποστολή.
Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία +1
Καὶ αὐτὸ σημαίνει ὅτι ἡ Ἑλλάδα δέν θὰ ἔχει ἁπλῶς «ἕναν ἄνθρωπο» στόν ISS.
Θὰ ἔχει Ἕλληνα ἐπιστήμονα καὶ ἐπαγγελματία τοῦ διαστήματος μέσα σὲ μία ἀπὸ τὶς πιὸ σύνθετες ἐρευνητικὲς ὑποδομὲς πού δημιούργησε ποτέ ὁ ἄνθρωπος.
🛰️ Τί θὰ κάνει ἐκεῖ;
Ἡ ἀποστολὴ δέν θὰ εἶναι τουριστικὸ ταξίδι.
Στόν Διεθνῆ Διαστημικὸ Σταθμὸ προβλέπονται ἐπιστημονικὰ πειράματα καὶ τεχνολογικὲς δοκιμές, μὲ ἑλληνικὴ συμμετοχὴ σὲ πεδία ὅπως ἡ ἰατρική, ἡ ἀνθρώπινη φυσιολογία, τὰ ὑλικὰ, οἱ αἰσθητῆρες καὶ ἡ ἀγροδιατροφή.
Μὲ ἄλλα λόγια, ἡ Ἑλλάδα δέν στέλνει ἁπλῶς ἕναν ἄνθρωπο στήν τροχιά.
Στέλνει ἔρευνα.
Καὶ αὐτὸ ἴσως εἶναι τὸ σημαντικότερο κομμάτι τῆς ἱστορίας.
🇬🇷 Ἀπὸ τοὺς 18 δορυφόρους… στόν ἄνθρωπο
Μέσα σὲ λίγα χρόνια, ἡ εἰκόνα ἄρχισε νὰ ἀλλάζει.
Σύμφωνα μὲ τήν κυβερνητικὴ ἀνακοίνωση, ἡ Ἑλλάδα διαθέτει πλέον 18 δορυφόρους σὲ τροχιά, ἐνῶ παράλληλα ἀναπτύσσεται ἐγχώριο οἰκοσύστημα στήν κατασκευὴ δορυφόρων καὶ ἐνισχύεται ἡ συμμετοχὴ τῆς χώρας στό εὐρωπαϊκὸ διαστημικὸ πρόγραμμα.
Ο Πρωθυπουργός της Ελληνικής Δημοκρατίας
Ἡ ἀποστολὴ τοῦ Γολέμη, λοιπόν, δέν ἔρχεται ἀπὸ τὸ πουθενά.
Εἶναι τὸ ἐπόμενο βῆμα μιᾶς προσπάθειας πού ἡ Ἑλλάδα ἔχει ἀρχίσει νὰ χτίζει συστηματικότερα.

🌍 Ἕνας Ἕλληνας, μία εὐρωπαϊκὴ ἀποστολή, ἕνα παγκόσμιο ἐγχείρημα
Στό πλήρωμα προβλέπεται νὰ συμμετάσχουν ἐπίσης ὁ Γάλλος ἀστροναύτης Thomas Pesquet, ὁ ὁποῖος ἔχει ὀριστεῖ Commander, καὶ ὁ Τσέχος Aleš Svoboda, ὁ ὁποῖος προβλέπεται νὰ εἶναι Pilot. Ὁ Γολέμης προορίζεται γιὰ τὸν ρόλο τοῦ Mission Specialist.

Ἡ ἐκτόξευση ἔχει τοποθετηθεῖ χρονικὰ στό δεύτερο ἥμισυ τοῦ 2027, μὲ τὴ NASA νὰ ἔχει ἤδη ἐπιλέξει τήν Vast γιὰ τήν ἕκτη ἰδιωτικὴ ἀποστολὴ πρός τὸν ISS.
Ὑπάρχει ὅμως μία σημαντικὴ ὑποσημείωση: ἡ τελικὴ ἔγκριση τῆς σύνθεσης τοῦ πληρώματος πρέπει νὰ περάσει ἀπὸ τὸ Multilateral Crew Operations Panel, ὅπου συμμετέχουν οἱ ἐταῖροι τοῦ Διεθνοῦς Διαστημικοῦ Σταθμοῦ.
Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία

⭐ Ἡ στιγμή πού ἡ Ἑλλάδα κοιτάζει ξανά ψηλά
Ἴσως ἡ πιὸ δυνατὴ εἰκόνα δέν εἶναι ὁ πύραυλος.
Εἶναι ἕνα παιδὶ στήν Ἑλλάδα πού θὰ δεῖ γιὰ πρώτη φορὰ ἕναν Ἕλληνα μὲ διαστημικὴ στολὴ νὰ μπαίνει σὲ τροχιὰ γύρω ἀπὸ τή Γῆ.
Γιατί πίσω ἀπὸ κάθε ἀποστολὴ κρύβεται ἕνα πολύ μεγαλύτερο ἐρώτημα:
Μπορεῖ ἡ Ἑλλάδα νὰ ξαναβρεθεῖ στήν πρώτη γραμμὴ τῆς ἐπιστήμης;
Ἡ ἀπάντηση δέν θὰ δοθεῖ μὲ συνθήματα.
Θὰ δοθεῖ μὲ ἔρευνα, τεχνολογία, μηχανικούς, γιατρούς, ἐπιστήμονες καὶ —ἀπὸ τὸ 2027— μὲ ἕναν Ἕλληνα πού θὰ κοιτάζει τή Γῆ ἀπὸ 400 περίπου χιλιόμετρα ψηλά.
Ἀπὸ τήν Ἑλλάδα τῶν ἀρχαίων ἀστρονόμων, στήν Ἑλλάδα τῆς διαστημικῆς ἐποχῆς.
Ἡ ἀντίστροφη μέτρηση μόλις ἄρχισε.

🇬🇧 GREECE IS GOING TO SPACE — THE FIRST GREEK ASTRONAUT IS SET TO FLY IN 2027
From the Acropolis to low Earth orbit: Greece is preparing for a milestone that once sounded almost impossible
Some announcements are bigger than the headline.
This is one of them.
Adrianos Golemis is set to become the first Greek astronaut to travel to space, heading for the International Space Station as part of the Vast-PAM-6 mission, currently planned for the second half of 2027.
Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία +1
And this is not a symbolic ride.
The mission is being developed through a partnership involving Vast, NASA and the European Space Agency, with transportation planned aboard a SpaceX Crew Dragon launched on a Falcon 9.

🚀 WHO IS ADRIANOS GOLEMIS?
Golemis is a physician and ESA flight surgeon who has worked in astronaut medical support.
He has already taken part in parts of ESA's astronaut reserve training and is now moving into mission-specific preparation for the ISS flight. His training will include work with Vast, SpaceX and NASA teams in the United States and Europe.
Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία
So this is not simply a Greek flag being carried into orbit.
It is Greek expertise going with it.
🧬 WHAT WILL GREECE DO IN ORBIT?
The mission is expected to include scientific research and technology demonstrations, with Greek experiments covering areas such as medicine, human physiology, materials, sensors and agri-food research.
That matters.
Because the real prize is not simply reaching space.
It is using space as a laboratory.
🛰️ GREECE HAS ALREADY STARTED BUILDING ITS SPACE ECOSYSTEM
According to the Greek government, Greece now has 18 satellites in orbit and is developing a domestic satellite-manufacturing ecosystem while strengthening its involvement in European space programmes.
The astronaut mission therefore represents something larger than a single historic flight.
It is the human face of a space programme that has been steadily taking shape.
🌍 A GREEK ASTRONAUT — ON A EUROPEAN CREW
The planned crew includes ESA astronaut Thomas Pesquet of France, named as Commander, and Czech ESA Project Astronaut Aleš Svoboda, expected to serve as Pilot. Golemis is planned to serve as Mission Specialist.
The mission is currently targeted for the second half of 2027.
There is, however, an important technical step still ahead: the final crew assignment is subject to review and approval by the ISS Multilateral Crew Operations Panel.
🇬🇷 THE MOMENT GREECE LOOKS UP AGAIN
The most powerful part of this story may not be the rocket.
It may be the child watching the launch.
For generations, Greece has looked to the sky through mythology, philosophy, mathematics and astronomy.
Now, for the first time, a Greek astronaut is preparing to look back at Earth from orbit.
And that changes the story.
Because Greece is no longer simply talking about space.
It is preparing to send one of its own there.
From the astronomers of ancient Greece to the laboratories of the International Space Station, the journey has taken thousands of years.
The countdown to a new Greek chapter in human spaceflight has begun.
Sources
ESA — official announcement on Greece's astronaut mission and Adrianos Golemis.
NASA — selection of Vast for the sixth private astronaut mission to the ISS.
Vast — official announcement of the Greek mission and planned crew.
Greek Prime Minister's Office — official announcement from the International Space Summit in Paris.
CNES — background on the 2027 Vast missions and Thomas Pesquet.
Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία
NASA
Vastspace
Ο Πρωθυπουργός της Ελληνικής Δημοκρατίας
CNES

09/09/2026

ΤΟ «ΚΥΚΛΙΚΟ ΟΙΚΟΔΟΜΗΜΑ» ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΣΠΑΡΤΗΣ ✏️ Giorgos Geron
Photorealistic reconstruction of the ancient architectural complex known as the “Round Building” in the Agora of Sparta, based on the excavated remains and modern architectural reconstructions. The precise identification of the monument remains a matter of scholarly debate.

Ἕνα μνημεῖο ποὺ ὁ Παυσανίας συνέδεσε μὲ τὸν Ἐπιμενίδη — καὶ ποὺ ἡ σύγχρονη ἀρχαιολογία μᾶς ἀναγκάζει νὰ ξανασκεφθοῦμε.
Στὴ νοτιοδυτικὴ περιοχὴ τῆς ἀρχαίας Ἀγορᾶς τῆς Σπάρτης σώζεται ἕνα ἀπὸ τὰ πιὸ ἀινιγματικὰ κατάλοιπα τῆς λακωνικῆς ἀρχιτεκτονικῆς: ἕνα τεράστιο καμπύλο λίθινο ἀνάλημμα, ποὺ γιὰ περισσότερο ἀπὸ ἕναν αἰῶνα ταυτιζόταν μὲ τὸ «περιφερὲς οἰκοδόμημα» ποὺ ὁ Παυσανίας περιγράφει δίπλα στὴ Σκιάδα.
Ὁ Παυσανίας γράφει ὅτι κοντὰ στὴ Σκιάδα ὑπῆρχε «οἰκοδόμημα περιφερές», μέσα στὸ ὁποῖο βρίσκονταν ἀγάλματα τοῦ Διὸς καὶ τῆς Ἀφροδίτης, καὶ ὅτι οἱ Λακεδαιμόνιοι ἔλεγαν πὼς τὸ εἶχε κατασκευάσει ὁ Κρὴς σοφὸς Ἐπιμενίδης. Ὁ ἴδιος ὁ περιηγητὴς, ὅμως, μεταφέρει καὶ τὴν τοπικὴ διαφωνία γύρω ἀπὸ τὴν παράδοση τοῦ Ἐπιμενίδη.
Ἐδῶ ἀρχίζει τὸ πρόβλημα.
Τὸ μνημεῖο ποὺ βλέπουμε δὲν εἶναι ἕνας «κυκλικὸς ναός»
Ἡ παλαιότερη ἔρευνα ἔτεινε νὰ ἀντιμετωπίζῃ τὰ κατάλοιπα ὡς τὸ κυκλικὸ οἰκοδόμημα τοῦ Παυσανία. Ἡ νεότερη ἀρχιτεκτονικὴ ἀνάλυση, ὅμως, ἔδειξε ὅτι ἡ μεγάλη κατασκευὴ ποὺ βλέπουμε σήμερα δὲν ἦταν ἕνα συμπαγὲς κυκλικὸ κτίριο μὲ τοίχους καὶ στέγη, ὅπως θὰ μποροῦσε νὰ δημιουργήσῃ ἡ πρώτη ματιὰ μιᾶς σύγχρονης ἀναπαράστασης.
Πρόκειται γιὰ μία μνημειώδη κυκλικὴ ἢ ἡμικυκλικὴ διαμόρφωση τοῦ ἐδάφους, μὲ μεγάλο ἀνάλημμα ποὺ συγκρατοῦσε τεχνητὸ ἄνδηρο.
Καὶ αὐτὸ ἀλλάζει ριζικὰ τὴν εἰκόνα.
Τὸ μνημεῖο δὲν πρέπει νὰ ἀνασυσταθῇ ὡς ἕνας τεράστιος θόλος.
Ἡ ἀρχιτεκτονικὴ του ἦταν κυρίως ἡ διαμόρφωση τοῦ χώρου.
Ἡ μνημειώδης κρηπίδα
Στὴ βάση τῆς κατασκευῆς διακρίνεται μνημειώδης κρηπίδα τριῶν βαθμίδων.
Πάνω ἀπὸ αὐτὴν ἀναπτυσσόταν ὁ καμπύλος τοῖχος, μὲ μεγάλους λίθους στὴν ὄψη καὶ ἰσχυρὴ ἐσωτερικὴ λιθόδεση.
Ἡ κατασκευὴ αὐτὴ δὲν ἦταν ἁπλῶς διακοσμητική.
Ἔπρεπε νὰ συγκρατήσῃ τεράστια ποσότητα χώματος καὶ νὰ δημιουργήσῃ ἕνα τεχνητὰ ὑπερυψωμένο, σχεδὸν κυκλικὸ ἐπίπεδο.
Ἐπομένως, ὁ ἀρχιτέκτονας δὲν σχεδίαζε μόνον ἕνα κτίριο.
Σχεδίαζε ἕνα νέο κομμάτι τοῦ τοπίου.
Ἡ κλίμακα τοῦ μνημείου
Οἱ νεότερες ἀνακατασκευὲς τοῦ λεγομένου Round Building ἀποδίδουν στὴ μεγάλη κυκλικὴ κατασκευὴ διάμετρο περίπου 41,30 μ.
Στὸ ἐσωτερικὸ ἔχει ἀναγνωρισθεῖ καὶ δεύτερη κυκλικὴ κατασκευή, διαμέτρου περίπου 17,16 μ., μὲ ἐνδείξεις γιὰ κιονοστοιχία. Ἡ πρόταση τῶν Emanuele Greco καὶ Ottavia Voza εἶναι ἰδιαίτερα σημαντική, ἐπειδὴ ἀνασυνθέτει τὸ μεγάλο μνημεῖο ὡς τὴ Σκιάδα, δηλαδὴ ὡς ἕνα ἀνοιχτὸ κυκλικὸ σύνολο μὲ κεντρικὸ στεγασμένο στοιχεῖο.
Ἡ πρόταση αὐτὴ εἶναι σημαντικὴ γιὰ μία φωτορεαλιστικὴ ἀναπαράσταση:
δὲν πρέπει νὰ βάλουμε ἕναν τεράστιο πέτρινο θόλο πάνω στὸ μνημεῖο.
Ἀντιθέτως, ἡ προτεινόμενη ἀνασύνθεση θέλει:
μεγάλο κυκλικὸ ἄνδηρο,
ἰσχυρὸ καμπύλο ἀνάλημμα,
κεντρικὴ κυκλικὴ κατασκευή,
κιονοστοιχία,
ξύλινα ἀρχιτεκτονικὰ μέλη,
καὶ ἀνοιχτὸ χώρο γύρω ἀπὸ τὸ κεντρικὸ στοιχεῖο.
Ἐδῶ ὅμως βρίσκεται ἡ μεγάλη ἀρχαιολογικὴ ἀνατροπή
Γιὰ πολλὰ χρόνια ἡ μεγάλη κυκλικὴ κατασκευὴ ταυτιζόταν μὲ τὸ οἰκοδόμημα τοῦ Ἐπιμενίδη.
Σήμερα ὅμως ἡ ταύτιση αὐτὴ δὲν θεωρεῖται δεδομένη.
Οἱ E. Greco καὶ O. Voza πρότειναν ὅτι τὸ μεγάλο Round Building πρέπει νὰ ταυτιστῇ μὲ τὴ Σκιάδα, τὸ κτίριο ποὺ ὁ Παυσανίας τοποθετεῖ στὴν ἴδια περιοχή καὶ ἀποδίδει στὸν Θεόδωρο τὸν Σάμιο.
Ἀκόμη πιὸ σημαντικό:
ἔρευνες ἔχουν ἐντοπίσει μικρότερη κυκλικὴ κατασκευή δίπλα στὸ μεγάλο μνημεῖο.
Αὐτὸ ὁδήγησε σὲ μία νέα πρόταση:
τὸ μεγάλο μνημεῖο = ἡ Σκιάς
τὸ μικρότερο κυκλικὸ μνημεῖο = τὸ οἰκοδόμημα ποὺ ὁ Παυσανίας συνδέει μὲ τὸν Ἐπιμενίδη.
Ἡ πρόταση αὐτὴ θεωρεῖται ἰδιαίτερα σημαντικὴ, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ μετατραπῇ σὲ ἀπόλυτη βεβαιότητα.
Καὶ τότε τί ἦταν ὁ «Χορός»;
Μία δεύτερη σημαντικὴ ἑρμηνεία συνδέει τὸ μεγάλο κυκλικὸ κατάλοιπο μὲ τὸν Χορό, τὸν χώρο τῆς Σπάρτης ποὺ ὁ Παυσανίας συνδέει μὲ τὶς Γυμνοπαιδιές.
Οἱ Γυμνοπαιδιές ἦταν μία ἀπὸ τὶς σημαντικότερες γιορτὲς τῶν Λακεδαιμονίων, μὲ χορευτικὲς παραστάσεις νέων πρὸς τιμὴν τοῦ Ἀπόλλωνος. Ἡ ἀναγνώριση τοῦ συγκεκριμένου ἀρχαιολογικοῦ χώρου ὡς Χοροῦ ἔχει προταθεῖ ἀπὸ τὴν Ἑλένη Κουρινού, ἀλλὰ παραμένει ἐρμηνευτικὴ πρόταση καὶ ὄχι ἀναμφισβήτητο δεδομένο.
Ἔτσι σήμερα ἔχουμε ἕνα πραγματικὰ συναρπαστικὸ πρόβλημα:
Σκιάς;
Χορός;
ἢ τὸ οἰκοδόμημα τοῦ Ἐπιμενίδη;
Καὶ ἡ ἀπάντηση δὲν μπορεῖ νὰ δοθῇ μὲ τὴν ἴδια βεβαιότητα ποὺ μπορεῖ νὰ δοθῇ γιὰ τὴν ὕπαρξη τῶν ἴδιων τῶν λίθων.
Ὁ Παυσανίας εἶναι ὁ πυρήνας τῆς παράδοσης
Ἡ μαρτυρία τοῦ Παυσανία παραμένει ἀπαραίτητη.
Γράφει ὅτι ἀπὸ τὴν Ἀγορὰ ὑπῆρχε ἕνας δρόμος ποὺ ὁδηγοῦσε στὴ Σκιάδα, ὅπου οἱ Λακεδαιμόνιοι συνέχιζαν νὰ συνέρχωνται.
Καὶ δίπλα στὴ Σκιάδα βρισκόταν τὸ «οἰκοδόμημα περιφερές», μέσα στὸ ὁποῖο ὑπῆρχαν ἀγάλματα τοῦ Διὸς καὶ τῆς Ἀφροδίτης, ἀμφοτέρων Ὀλυμπίων.
Ἡ παράδοση ἀπέδιδε τὴν κατασκευὴ στὸν Ἐπιμενίδη τὸν Κρῆτα.
Ὅμως ὁ Παυσανίας δὲν μᾶς δίνει ἀρχιτεκτονικὰ σχέδια.
Δὲν μᾶς λέει πόσες κολόνες εἶχε.
Δὲν μᾶς λέει ἀκριβῶς πῶς ἦταν ἡ στέγη.
Δὲν μᾶς δίνει διάμετρο.
Καὶ κυρίως, δὲν ὀνομάζει τὸ σωζόμενο σήμερα ἀνάλημμα.
Γι' αὐτὸ μία ἀναπαράσταση πρέπει νὰ ξεχωρίζῃ τὸ τεκμηριωμένο ἀπὸ τὸ ὑποθετικό.
Τί πρέπει νὰ δείχνει μία σοβαρὴ φωτορεαλιστικὴ ἀναπαράσταση;
Ἂν ὁ στόχος εἶναι ἡ ἀρχαιολογικὰ ὑπεύθυνη ἀναπαράσταση τοῦ χώρου στὴν ἀρχαιότητα, ἐγὼ θὰ ἀπέφευγα τὴν εἰκόνα ἑνὸς ἐντυπωσιακοῦ «ἀρχαίου ναοῦ». θα ήταν :
ἕνα τεράστιο κυκλικὸ ἄνδηρο,
μὲ τὸ μνημειῶδες καμπύλο ἀνάλημμα νὰ περιβάλλῃ τὴν ἐπίχωση,
τὴν κρηπίδα τῶν τριῶν βαθμίδων,
μὲ μεγάλους ὀρθοστάτες καὶ προσεκτικὰ δουλεμένους λίθους,
τὸ ἀνοιχτὸ κυκλικὸ ἐσωτερικό,
καὶ στὸ κέντρο τὴν προτεινόμενη κιονοστοιχία,
ξύλινο ἀρχιτεκτονικὸ διάκοσμο στὰ ὑψηλότερα μέρη,
καὶ ὄχι μία μεταγενέστερη μαρμάρινη, ἰδανικὰ λευκὴ ἀρχιτεκτονική.
Ἡ ἐμφάνιση πρέπει νὰ εἶναι ρεαλιστικὴ γιὰ τὴν ἀρχαϊκὴ Σπάρτη: φυσικὸς λίθος, ξύλο, χώμα, γήινες ἐπιφάνειες, περιορισμένη χρήση μαρμάρου καὶ ἔντονη σχέση τοῦ μνημείου μὲ τὸ τοπίο.

THE ROUND BUILDING OF ANCIENT SPARTA
A monument attributed by Pausanias to Epimenides — and an archaeological identification that is still being debated
In the southwestern part of the ancient Spartan agora survive the remains of one of the most enigmatic monuments of Laconian architecture: a monumental curved retaining structure that, for more than a century, was identified with the circular building described by Pausanias beside the Skias.
Pausanias tells us that near the Skias stood a “circular building” containing statues of Zeus and Aphrodite, both bearing the epithet Olympian. He further records the Spartan tradition that the building had been constructed by the Cretan sage and seer Epimenides.
But this is where the archaeological problem begins.
It was not simply a “circular temple”
The surviving monument should not be reconstructed as a conventional circular temple with a massive stone roof.
Architectural analysis has shown that the large surviving structure was essentially a monumental circular or semicircular retaining and terrace system, designed to hold back earth and create a raised architectural platform.
In other words, its architecture was not simply the building itself.
It was also the deliberate shaping of the landscape.
The monumental three-stepped base
The structure incorporated a substantial three-stepped crepidoma, above which rose the curved retaining wall.
The masonry was carefully constructed, with large stone blocks forming the visible face and a substantial internal mass of stones supporting the pressure of the earth behind it.
This was therefore an ambitious piece of landscape engineering as much as a monument.
A monumental scale
The reconstruction proposed by Emanuele Greco and Ottavia Voza gives the large circular complex a diameter of approximately 41.30 metres.
Inside it was a second circular structure, approximately 17.16 metres in diameter, associated with evidence for a colonnade. Greco and Voza proposed that the large complex should be identified with the Spartan Skias, rather than with the circular building attributed by Pausanias to Epimenides.
This has major implications for a modern reconstruction.
The monument should not be represented as a gigantic stone dome.
Instead, the reconstruction should show a large raised circular platform, with a central circular architectural element and an open surrounding space.
The major archaeological reinterpretation
For much of the history of excavation at Sparta, the surviving “Round Building” was identified with the circular structure mentioned by Pausanias and attributed to Epimenides.
More recent scholarship has challenged this identification.
Greco and Voza argued that the large circular monument should instead be identified with the Skias, the building which Pausanias associates with Theodorus of Samos.
Even more significantly, archaeological investigations identified a smaller circular structure adjacent to the large monument.
This opened the possibility that:
the large monument = the Skias
while
the smaller circular structure = the building attributed by Pausanias to Epimenides.
This is one of the most important points to preserve in any serious reconstruction.
It is a scholarly proposal, not an archaeological certainty.
Eprints Nottingham
The alternative identification: the Choros
Another interpretation associates the large circular remains with the Choros, the dancing ground connected with the Spartan Gymnopaediai festival.
The Gymnopaediai was one of the most important Spartan religious festivals, involving dances performed by young men in honour of Apollo.
Eleni Kourinou proposed identifying the Round Building with this Choros, although the identification remains interpretative rather than conclusive.
The archaeological debate can therefore be reduced to three principal possibilities:
Skias.
Choros.
The circular building of Epimenides.
The surviving architecture alone does not allow us to treat any one of these identifications as absolutely certain.
What Pausanias actually tells us
Pausanias remains the essential literary source.
He describes a road leading from the agora to the Skias, where the Lacedaemonians still held their assemblies.
Near the Skias stood the circular building containing statues of Zeus and Aphrodite Olympios. The Spartans attributed its construction to Epimenides of Crete.
But Pausanias does not provide an architectural plan.
He does not tell us how many columns it had.
He does not describe its roof in detail.
He does not provide its dimensions.
And he does not explicitly identify the surviving retaining wall visible today.
That is why a responsible reconstruction must clearly distinguish archaeological evidence from reconstruction and interpretation.
The correct visual language for a reconstruction
A historically responsible photorealistic reconstruction should therefore avoid presenting the monument as a spectacular stone temple.
Instead, it should show:
a monumental raised circular terrace;
a powerful curved retaining wall;
the three-stepped stone base;
carefully laid orthostate blocks;
a central circular architectural element;
a colonnade where the evidence supports its reconstruction;
timber architectural members;
earthen and stone surfaces;
and a strong relationship between the monument and the natural topography of Spartan Lakonia.
The result should look like archaic Greek architecture embedded in the landscape, rather than a later Classical or Roman marble monument.
And that distinction is crucial.
The aim is not to create the most spectacular version of ancient Sparta.
It is to create the most archaeologically defensible one.

📚 Βιβλιογραφία / Selected bibliography
Πρωτογενής πηγή
Παυσανίας, Ἑλλάδος Περιήγησις 3.12.10–11.
Ἡ βασικὴ φιλολογικὴ μαρτυρία γιὰ τὴ Σκιάδα καὶ τὸ «οἰκοδόμημα περιφερές», μὲ τὰ ἀγάλματα τοῦ Διὸς καὶ τῆς Ἀφροδίτης καὶ τὴν παράδοση γιὰ τὸν Ἐπιμενίδη.
Κύρια σύγχρονη βιβλιογραφία
Greco, E. & Voza, O. (2016).
For a Reconstruction of the “Round Building” at Sparta as the Skias. In C. Zambas, V. Lambrinoudakis, E. Simantoni-Bournia & A. Ohnesorg (eds.), Αρχιτέκτων. Τιμητικός τόμος για τον καθηγητή Μανώλη Κορρέ, Athens, pp. 343–350.
Greco, E. (2016).
With Pausanias (and others) in the agora of Sparta. In A. Ercolani & M. Giordano (eds.), Submerged Literature in Ancient Greek Culture, Berlin–Boston, pp. 113–130.
editricesapienza.it
Kourinou, E. (2000).
Σπάρτη. Συμβολή στη μνημειακή τοπογραφία της. Athens.
Σημαντικὴ γιὰ τὴν τοπογραφία τῆς Ἀγορᾶς καὶ τὴν ἑρμηνεία τοῦ Round Building ὡς Χοροῦ.
Waldstein, C. & Meader, C. L. (1893).
Reports on Excavations at Sparta in 1893. American Journal of Archaeology 8, 410–428.
Waldstein, C. (1894).
The Circular Building of Sparta. American Journal of Archaeology 9, 545 ff.
Hansen, M. H. & Nielsen, T. H. (eds.) (2004).
An Inventory of Archaic and Classical Poleis. Oxford University Press. Η συζήτηση γιὰ τὴν Ἀγορὰ τῆς Σπάρτης καὶ τὴν ἐναλλακτικὴ ταύτιση τοῦ Round Building μὲ τὸν Χορό συνοψίζεται στὴ σχετικὴ βιβλιογραφία.

09/09/2026

Αρχαιολογικό μουσείο Ολυμπίας - Η πίσω πλευρά ενός γυμνού Οπλίτη. Εκτός από την άψογη πλαστικότητα του,το γλυπτό διατηρεί αναλλοίωτα τα χρώματα του ανάγλυφου ιματίου, δίνοντάς μας πολύ χρήσιμες πληροφορίες για τα χρώματα των γλυπτών στην αρχαιότητα, καθιστώντας το μοναδικό στο είδος του.

Museum of ancient Olympia
The back view of a n**e warrior, His imation preserved its colour, and its amazing plasticity. From a Corinthian workshop, ca 490 BC.

09/09/2026

Ο Γιώργος Σύρος και ο Γιώργος Γεροντόπουλος, εκπροσωπώντας την Λέσχη Τέχνης & Πολιτισμού Βόλου της Ενώσεως Σεναριογράφων, διοργανώνουν την Εκπαιδευτική Εσπερίδα «Αρχαία Ελλάδα και Εξωστρέφεια». Την εκδήλωση πλαισιώνουν έγκριτοι ερευνητές και καλλιτέχνες όπως ο Κωνσταντίνος Φάης, η Βασιλική Βαρακλιώτου και η Βασιλική Μάγγα.

Στόχος της Εσπερίδας είναι η ανάδειξη της Ελληνικής Αρχαιότητας μέσα από το πρίσμα του Πολιτισμού 🏛️, ως κινήτρου πνευματικών ανατροπών και μοχλού αναπτύξεως. Ο Πολιτισμός πρέπει επιτέλους να προσεγγισθεί ως προϊόν εθνικό, ως προϋπόθεση ουσιαστικής αναπτύξεως και όχι μέσα από τα μυωπικά γυαλιά μιας αόριστης διανοητικής καχεξίας. Η Ελληνική Αρχαιότητα, κατά τον Ιωάννη Συκουτρή, είναι το α΄ στάδιο του εθνικού μας βίου, στο οποίο ο Ελληνισμός 🏺γεννήθηκε και καθορίσθηκε ως πνευματική και πολιτιστική οντότητα. Η παιδαγωγική του επίδραση στο παγκόσμιο γίγνεσθαι απεδείχθη αξεπέραστη, καθοριστική, πολύτιμη. 🌿

Ευχαριστούμε την Ε.Σ.Ε., υπό την αιγίδα της οποίας διοργανώνεται η Εσπερίδα, και την ΕΚΠΟΛ για την στήριξη.🌿

George Siros
Giorgos Geron
Paths of History
Ancient Greek Civilization - Αρχαία Ελλάς

08/09/2026

Τί ἀπέγινε ἡ σορός τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου;

✏️ Τῆς Αἰκ. Γ. Δασκαλοπούλου

[Introduction 🇬🇧
What Became of the Body of Alexander the Great?
Few mysteries of the ancient world have endured as long as the fate of Alexander the Great’s remains. After his death in Babylon in 323 BCE, his body became far more than the remains of a fallen king: it became a powerful symbol of legitimacy, kingship and divine memory. Carried to Egypt and eventually placed in the magnificent Soma in Alexandria, Alexander’s tomb was visited by kings, emperors and countless pilgrims for centuries.
And then, the trail disappears.
Was his body destroyed, lost beneath the ever-changing city of Alexandria, secretly transferred elsewhere—or could his remains still lie hidden, waiting to be discovered? From Alexandria and the oasis of Siwa to Vergina and even Venice, numerous theories have attempted to solve one of archaeology’s greatest enduring mysteries.
The search continues, suspended somewhere between historical evidence, archaeological possibility and the irresistible power of a legend that has survived for more than two millennia.]

Ἡ μοῖρα τῆς σοροῦ τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου (356–323 π.κ.ε.) παραμένει ἕν ἐκ τῶν μακροβιοτέρων καὶ ἐλκυστικοτέρων ἐρωτημάτων τῆς κλασικῆς ἱστορίας καὶ τῆς ἀρχαιολογίας.
Ἡ μεταχείρισις τοῦ νεκροῦ σώματός του κατὰ τὴν ἀρχαιότητα συνεδέθη ἄμεσα μὲ τὴν πολιτικὴν νομιμοποίησιν τῶν διαδόχων του, τὴν θρησκευτικήν του λατρείαν ἐν εἴδει θεοῦ καὶ τὴν κατασκευὴν μνημείων μνήμης πρὸς τιμὴν του, μὲ ἀνυπολόγιστες –συχνά– ἐπιπτώσεις ἕως σήμερον.
Εἰς τὸ παρὸν πόνημα, ἐπιχειροῦμεν νὰ συνοψίσωμεν τὰς ἱστορικὰς μαρτυρίας διὰ τὴν τύχην τῆς σοροῦ, τὴν ἀρχαιολογικὴν τεκμηρίωσιν καὶ τὰς ἐπικρατεστέρας θεωρίας διὰ τὸ ποῦ ἐνδέχεται νὰ εὑρίσκωνται σήμερον τὰ λείψανα τοῦ μεγάλου νεκροῦ, καθὼς καὶ νὰ ἀξιολογήσωμεν τὴν ὑπόθεσιν ὅτι ἡ τυχὸν ἀνακάλυψίς των ἔχει ἀποκρυφθῆ διὰ πολιτικοὺς ἢ ἐθνικοὺς λόγους καὶ σχετικὰς σκοπιμότητας.

Ι. Ἀρχαῖαι μαρτυρίαι: ὁ θάνατος, ἡ νεκροφόρος καὶ αἱ πρῶιμοι ἀποφάσεις περὶ τοῦ τόπου ταφῆς τοῦ μεγάλου στρατηλάτου

Αἱ ἀφηγήσεις διὰ τὸν θάνατον καὶ τὴν ταφὴν τοῦ Ἀλεξάνδρου εἶναι ἐξαιρετικῶς πολυσχιδεῖς καὶ διαμεσολαβημέναι ἀπὸ πλεῖστα συμφέροντα.
Αἱ ἀρχαῖαι πηγαί πάντως (Ἀρριανός, Πλούταρχος, Διόδωρος, Κόϊντος Κούρτιος Ῥοῦφος, Ἰουστίνος) συμφωνοῦν ὡς πρὸς τὰ ἑξῆς: ὁ Ἀλέξανδρος ἀπεβίωσεν ἐν Βαβυλῶνι ἐν ἔτει 323 π.κ.ε., τὸ σῶμά του ἀπετέθη ἐν σαρκοφάγῳ (ἀρχικῶς αὕτη περιεγράφη ὡς «χρυσῆ» ἢ πολύτιμος) καὶ παρὰ τὰς ἀρχικὰς προθέσεις διὰ μίαν ταφὴν εἰς τὰς Αἰγὰς, ἡ σορός καταλήγει ἐν Αἰγύπτῳ.
Νὰ σημειωθῇ πως ὁ Ἀλέξανδρος ἐζήτησε, ὀλίγον πρὸ τοῦ θανάτου του, νὰ ταφῇ εἰς τὸν ναὸν τοῦ Ἄμμωνος Διὸς εἰς τὴν ὄασιν τῆς Σίβας. Ἡ ἐπιθυμία αὕτη δὲν ἐτιμήθη.
Θυμίζομεν ὅτι τότε ὑπῆρξε μερὶς τῶν ἀξιωματικῶν του, οἵτινες ὑπεστήριξαν ὅτι θὰ ἔπρεπε αὐτὸς νὰ ταφῇ εἰς τὸ βασιλικὸν νεκροταφεῖον τοῦ οἴκου τῶν Ἀργεαδῶν (Αἰγαί, σημερινὴ Βεργίνα), ὅπως καὶ ὁ πατὴρ του Φίλιππος Β΄, καθὼς καὶ πάντες οἱ προκάτοχοι τῆς συγκεκριμένης βασιλικῆς δυναστείας.
Εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν διατήρησιν τῆς σοροῦ, δὲν εἶναι γνωστὸν τὸ πῶς ἀκριβῶς διετηρήθη τὸ σῶμα του εἰς ἀρίστην κατάστασιν. Κάποιοι μελετηταὶ προτείνουν ὅτι τοῦτο ἐτοποθετήθη ἐντὸς δεξαμενῆς μὲ μέλι, ἐνῶ ὁ Πλούταρχος ὑπεστήριζεν ὅτι τὴν σορόν ἐπεριποιήθησαν Αἰγύπτιοι ταριχευταί.
Ἡ κλασικὴ ἐκδοχὴ πάντως, ὅπως τὴν διηγοῦνται καὶ μεταγενέστεροι συγγραφεῖς, εἶναι ὅτι ὁ Πτολεμαῖος Α΄ ὁ Σωτὴρ παρεμπόδισε (οὐσιαστικῶς ἥρπασε τὴν σορόν) τὴν ἐπιστροφὴν τοῦ νεκροῦ σώματος εἰς Μακεδονίαν καὶ τὸ μετέφερεν εἰς Αἴγυπτον, ὅπου ἐτοποθετήθη αὐτὸ ἀρχικῶς ἐν Μέμφιδι καὶ ἐν συνεχείᾳ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ.
Ἐνθάδε ἐκτίσθη μαυσωλεῖον, τὸ ὁποῖον ἀπετέλεσε τόπον προσκυνήματος καὶ λατρείας δι’ αἰῶνας καὶ τὸ ὁποῖον ὠνομάζετο ΣΩΜΑ/ΣΗΜΑ.
Ἀξίζει νὰ σημειωθῇ πως ὁ Πτολεμαῖος, εἷς τῶν σημαντικοτέρων στρατηγῶν τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου, ἐπεθύμει νὰ λάβῃ τὴν σορόν τοῦ Ἀλεξάνδρου, διότι τὸ σῶμα του ἦτο ἕν ἐκ τῶν σημαντικοτέρων συμβόλων ἐξουσίας καὶ νομιμοποιήσεως διὰ τὴν ἡγεμονίαν του εἰς τὴν Ἑλληνιστικὴν Αἴγυπτον.
Ἡ ἀπόκτησίς του ἐπέτρεπεν εἰς τοὺς Πτολεμαίους νὰ συνδέσουν τὴν δυναστείαν των μὲ τὸν μεγάλο ἡγέτην, παρουσιάζοντες ἑαυτοὺς ὡς νομίμους διαδόχους του καὶ ἐνισχύοντες τὴν ἐξουσίαν των ἐν Αἰγύπτῳ.

ΙΙ. Τὸ μνημεῖον ἐν Ἀλεξανδρείᾳ καὶ αἱ ἱστορικαὶ μαρτυρίαι διὰ τὴν μεταγενεστέραν τύχην τῆς σοροῦ

Κατὰ τὴν Ῥωμαϊκὴν ἐποχὴν ὑπάρχουν ἀναφοραὶ ὅτι τὸ μνημεῖον τοῦ Ἀλεξάνδρου ἐν Ἀλεξανδρείᾳ ἦτο ἐπισκέψιμον καὶ σεβαστόν.
Ἱστορικαὶ πηγαὶ ἀναφέρουν ἐπισκέψεις καὶ προσφορὰς ἀπὸ πρόσωπα ὅπως ὁ Ἰούλιος Καῖσαρ, ἡ Κλεοπάτρα καὶ ὁ Αὔγουστος.
Ἐπίσης ὑπάρχουν ἀναφοραὶ διὰ ἐπιχειρουμένας περιοδικὰς λεηλασίας ἢ ἀφαίρεσιν πολυτίμων ἀντικειμένων κατὰ τὴν αὐτὴν ἐποχήν.
Ἐπιπροσθέτως, εἰς τὰ τέλη τοῦ 4ου αἰῶνος καὶ μετὰ τὴν κατάργησιν τοῦ πολυθεϊσμοῦ ἀπὸ τὸν αὐτοκράτορα Θεοδόσιον Α΄ ἐν ἔτει 391, σημειώνονται κατὰ τὸ ἴδιον ἔτος γενικευμέναι συγκρούσεις μεταξὺ φανατικῶν χριστιανῶν μοναχῶν ἀπὸ τὴν ἔρημον, ὑπὸ τὴν καθοδήγησιν τοῦ ἀρχιεπισκόπου Ἀλεξανδρείας Θεοφίλου, καὶ τῶν ἐθνικῶν ἐν τῇ πόλει, μὲ τοὺς πρώτους νὰ καταστρέφουν τοὺς πολυθεϊστικοὺς ναοὺς καὶ τὸ Σεραπείον, καθὼς καὶ πολὺ πιθανῶς καὶ τὸ ἴδιον τὸ μαυσωλεῖον ὅπου εὑρίσκετο ὁ τάφος τοῦ Ἀλεξάνδρου.
Ἀπὸ τὴν ὕστερη ἀρχαιότητα / πρώιμον βυζαντινὴν ἐποχήν, αἱ ἀναφοραὶ γίνονται ὅλο καὶ σπανιώτεραι καὶ, ἐν τέλει, ἡ σορός ἐξαφανίζεται μυστηριωδῶς καὶ ὁλοσχερῶς κατὰ τὸν 6ον αἰ. μ.κ.ε.
Ὀλίγον νωρίτερον ὅμως, ὁ Ὅσιος Σισώης, ὅστις ἔζησεν κατὰ τὸν 4ον καὶ 5ον αἰῶνα καὶ ἀπέθανεν τὸ 429 μ.κ.ε., ἀπεικονίζεται εἰς πλῆθος διαφόρων ἁγιογραφικῶν παραστάσεων νὰ προσκυνῇ τὸν τάφον τοῦ Ἀλεξάνδρου ἐν Ἀλεξανδρείᾳ.
Ἡ παράστασις μὲ τὸν τάφον πιθανῶς ἐνεφανίσθη ἀρκετὰ ἀργότερον, κατὰ τὸν 15ον αἰῶνα· εἶναι ἄγνωστον ὅμως κατὰ πόσον ἀποτελεῖ μίαν γνήσιαν ἱστορικὴν μαρτυρίαν ἢ μίαν ἁπλῆν συμβολικὴν ἀπεικόνισιν μὲ ἀναδρομικότητα.
Ἡ ἔλλειψις, πάντως, συνεχιζομένων, ἀξιοπίστων μαρτυριῶν μετὰ τοὺς ὑστέρους Ῥωμαϊκοὺς χρόνους ὁδηγεῖ εἰς δύο βασικὰ συμπεράσματα:
α) εἴτε ὁ τάφος κατεστράφη/ἐξαντλήθη σταδιακῶς (φυσικὴ φθορά, σεισμοί, οἰκοδομικὴ δραστηριότης, συστηματικὴ λεηλασία – κάποιοι συνδέουν τὴν ἀπώλειαν τῆς σοροῦ μὲ τὴν κατάληψιν τῆς πόλεως ἀπὸ τοὺς Ἄραβας, ἂν καὶ ὑπῆρχαν κάποιαι ἀναφοραὶ διὰ τὸν τάφον μέχρι καὶ τὸν 15ον αἰῶνα, ὅπως προαναφέραμε),
εἴτε
β) ἡ ἀκριβὴς θέσις του εἰς τὸ πυκνῶς δομημένον, μεσαιωνικὸν ἕως νεώτερον ἀστικὸν ἰστὸν τῆς Ἀλεξανδρείας ἁπλῶς ἐχάθη.
Αἱ σύγχροναι ἀρχαιολογικαὶ ἔρευναι ἐν Ἀλεξανδρείᾳ ἔχουν ἀναδείξει ὑπολείμματα τοῦ βασιλικοῦ τετραγώνου, ἀλλὰ πρὸς ὥρας δὲν ἔχουν δώσει ἀδιαμφισβήτητον σημεῖον ταφῆς τοῦ Ἀλεξάνδρου.

ΙΙΙ. Σύγχρονοι ὑποθέσεις καὶ εὑρήματα: Ἀλεξάνδρεια, Σίβα καὶ ἡ περίπτωσις τῆς Βεργίνας

Κατὰ τὸν 19ον ἕως καὶ τὸν 21ον αἰῶνα προετάθησαν πολλαὶ τοποθεσίαι ὡς πιθαναὶ νὰ φέρουν τὴν σορόν τοῦ Ἀλεξάνδρου:
α) ἡ Ἀλεξάνδρεια
β) ἡ Ὄασις τῆς Σίβα (καθὼς συνεβάδιζε μὲ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ Ἀλεξάνδρου)
γ) διάφορα ἄλλα μνημεῖα καὶ περιοχαί.
Σύγχροναι ἀνασκαφικαὶ ἔρευναι ἐν Ἀλεξανδρείᾳ (Shallalat Gardens καὶ γύρω περιοχαί) ἔχουν ἀποκαλύψει στοιχεῖα τοῦ βασιλικοῦ τετραγώνου καὶ μεγάλων ταφικῶν/λατρευτικῶν συγκροτημάτων, ἀλλὰ καμία ἐξ αὐτῶν δὲν ἔχει ἕως τώρα ὁδηγήσει εἰς τὸ λείψανον τοῦ ἰδίου τοῦ Ἀλεξάνδρου.
Ἀναλυτικώτερον, τὸ Αἰγυπτιακὸν Συμβούλιον Ἀρχαιοτήτων (Supreme Council of Antiquities) ἔχει ἐπισήμως ἀναγνωρίσει ἄνω τῶν 140 ἀρχαιολογικῶν περιοχῶν ὡς πιθανοὺς τόπους διὰ τὴν ἀναζήτησιν τοῦ τάφου τοῦ Ἀλεξάνδρου.
Ὁ Μαχμούτ ἐλ-Φαλάκι, ὅστις εἶχε συντάξει τὸν χάρτην τῆς ἀρχαίας Ἀλεξανδρείας, ἐπίστευεν ὅτι ὁ τάφος εὑρίσκετο εἰς τὸ κέντρον τῆς Ἀλεξανδρείας, εἰς τὴν διασταύρωσιν τῆς ἀρχαίας Κανωπίας ὁδοῦ (σύγχρονη λεωφόρος Horreya) καὶ ἑνὸς ἀρχαίου δρόμου μὲ τὸν κωδικὸν R5.
Ἔκτοτε, ὑπῆρξαν καὶ ἄλλοι ἐρευνηταὶ καὶ ἐπιστήμονες, ὅπως ὁ Τάσος Νερούτσος, ὁ Heinrich Kiepert καὶ ὁ Ernst von Sieglin, οἵτινες ὠριοθέτησαν τὸν τάφον εἰς τὴν αὐτὴν περιοχήν.
Ἐν ἔτει 1850, ἕλλην τῆς Ἀλεξανδρείας, ὁ Ἀμβρόσιος Σκυλίτσης, ἰσχυρίσθη πως εἶδε τὴν ὑποτιθεμένην μούμιαν τοῦ Ἀλεξάνδρου ἐντὸς γυάλινου φερέτρου καὶ ὅτι εὑρίσκετο αὕτη ἐντὸς τοῦ τεμένους τοῦ Προφήτου Δανιὴλ (Nabi Daniel) ἐν Ἀλεξανδρείᾳ.
Ἀργότερον, ἐν ἔτει 1879, ἕνας ἐργολάβος, ὅστις ἐξετέλει ἐπιδιορθώσεις εἰς τὸ τέμενος, κατὰ λάθος ἔρριψε ἕνα τοῖχωμα, κάμνων ἄνοιγμα πρὸς τὸ ὑπόγειον αὐτοῦ, εἰς τὸ ὁποῖον καὶ ἀνέφερε πως εἶδε κάποια μνημεῖα, ἅτινα ἐφαίνοντο ὡς νὰ εἶναι κατασκευασμένα ἀπὸ γρανίτην καὶ τὰ ὁποῖα διέκρινε νὰ διαθέτουν μίαν γωνιώδη κορυφήν. Ἡ τρύπα ὅμως ἐπεδιορθώθη ἄμεσα καὶ οἱ ὑπεύθυνοι τοῦ τεμένους ἐζήτησαν ἀπὸ τὸν ἐργολάβον νὰ μὴν ἀναφέρει τὸ συμβάν.
Ἐν ἔτει 1888, ὁ Χάϊνριχ Σλήμαν ἀπεπειράθη νὰ κάμῃ ἔρευνας εἰς τὸ αὐτὸ τέμενος, ἀλλὰ τοῦ ἠρνήθησαν τὴν ἄδειαν ἀνασκαφῆς.
Τὸ 1993 κάποιοι ἐρευνηταὶ ἀνέπτυξαν τὴν θεωρίαν ὅτι ἐντὸς τοῦ βασιλικοῦ τάφου ΙΙ τῆς Βεργίνας δὲν εἶναι θαμμένος ὁ Φίλιππος Β΄, ἀλλὰ ὁ Μέγας Ἀλέξανδρος, μαζὶ μὲ τὴν σύζυγόν του Ῥωξάνην. Προέτειναν, δέ, ὅτι βάσει τῶν ἱστορικῶν πηγῶν, ὁ θώραξ, ἡ ἀσπίς, τὸ κράνος καὶ τὸ ξίφος, ἅτινα εὑρέθησαν ἐντὸς αὐτοῦ, πρέπει νὰ ἀνήκουν εἰς τὸν προσωπικὸν ὁπλισμὸν τοῦ Ἀλεξάνδρου.
Μὲ τὴν ἄποψιν αὐτήν συντάσσεται καὶ ἡ γνωστὴ Ἑλληνὶς βυζαντινολόγος Ἑλένη Γλύκατζη-Ἀρβελέρ, ἐν τῷ βιβλίῳ της «Ὁ Μέγας Ἀλέξανδρος τῶν Βυζαντινῶν».
Τὸ 1995, ἡ Ἑλληνὶς ἀρχαιολόγος Λιάνα Σουβαλτζῆ ἀνεκοίνωσεν ὅτι ταυτοποίησεν ἕναν τάφον εἰς τὴν Ὄασιν Σίβα τῆς Αἰγύπτου μὲ αὐτὸν τοῦ Ἀλεξάνδρου. Ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος ἐτέθη ἐν ἀμφισβητήσει ἀπὸ τὸν τότε γενικὸν γραμματέα τοῦ Ὑπουργείου Πολιτισμοῦ τῆς Ἑλλάδος, Γεώργιον Θωμᾶ, ὅστις καὶ ἀπήντησεν ὅτι εἶναι ἀβέβαιον τὸ ἂν ἡ δομὴ ἥτις ἀνεσκάφη εἶναι κἂν τάφος.
Συνεχίζοντες, ὁ γενικὸς γραμματεὺς καὶ τὰ μέλη τῆς ὁμάδος του ἀνέφεραν ὅτι ἡ τεχνοτροπία τῆς ἀνασκαφείσης οἰκοδομῆς δὲν ἦτο Μακεδονικὴ ὅπως ἰσχυρίζετο ἡ κα Σουβαλτζῆ, καὶ ὅτι τὰ θραύσματα τῶν πλακῶν, ἅτινα τοῖς ἐστάλησαν πρὸς ἐξέτασιν, δὲν ὑπεστήριζαν καμίαν ἐκ τῶν μεταφράσεων τὰς ὁποίας παρεῖχεν ἡ ἐρευνήτρια ὡς ἀποδείξεις τοῦ εὑρήματός της.
Μία ἐναλλακτικὴ θεωρία τοῦ Βρετανοῦ ἱστορικοῦ Andrew Chugg, ἥτις ἐπαρουσιάσθη ἐν ἔτει 2002, ὑποστηρίζει ὅτι τὸ σῶμα ἐκλάπη κατὰ τὸν Μεσαίωνα ἀπὸ Βενετοὺς ἐμπόρους ἐν Ἀλεξανδρείᾳ, οἵτινες λανθασμένως ἐπίστευσαν ὅτι τὸ σῶμα ἦτο τοῦ Ἁγίου Μάρκου (Ἁγίου προστάτου τῆς Βενετίας), καὶ εἰς τὴν πραγματικότητα σήμερον εὑρίσκεται εἰς τὸν καθεδρικὸν ναὸν τοῦ Ἁγίου Μάρκου ἐν Βενετίᾳ, ὅπου καὶ ἐκτίθεται πρὸς λατρείαν ὡς τὸ σῶμα τοῦ ὁμωνύμου Ἁγίου.
Περαιτέρω, ἐν ἔτει 2014, ἀνεσκάφη ἀπὸ τὴν ὁμάδα τῆς ἀρχαιολόγου Κατερίνας Περιστέρη μεγάλο καὶ πολυτελὲς ταφικὸν μνημεῖον ἐν τῷ Τύμβῳ Καστᾶ, τὸ ὁποῖον χρονολογεῖται περὶ τὸ τελευταῖον τέταρτον τοῦ 4ου αἰῶνος π.κ.ε. καὶ ἡ τοποθεσία ἀντιστοιχεῖ εἰς τὴν ἀρχαίαν Ἀμφίπολιν.
Τὰ ἐντυπωσιακὰ εὑρήματα καὶ τὸ μέγεθος τοῦ μνημείου, ὁμοῦ μὲ τὴν τακτικὴν ἐνημέρωσιν τῆς πορείας τῶν ἀνασκαφῶν, ἔκαμε τοὺς κατοίκους τῆς περιοχῆς καὶ ὁμάδας ἐρασιτεχνῶν ἐρευνητῶν, οἵτινες παρηκολούθουν καὶ ἑρμήνευον τὰς ἐξελίξεις καὶ τὰ εὑρήματα, νὰ θεωροῦν τὸν Ἀλέξανδρον ὡς ἕνα ἐκ τῶν πιθανῶν ὑποψηφίων δι’ ὃν ἐκτίσθη ὁ τάφος.
Ὡστόσο, τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 2015 καὶ συμφώνως μὲ τὴν παρουσίασιν τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἀνασκαφικῆς ὁμάδος εἰς τὸν Τύμβον Καστᾶ, ὡς πρὸς τὰς ἔρευνας αἵτινες διεξήχθησαν ἀπὸ τὸ 2012 ἕως τὸ 2014, τὸ μνημεῖον κατεσκευάσθη κατὰ παραγγελίαν τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου διὰ τὸν Ἡφαιστίωνα.
Νὰ σημειωθῇ ὅτι ἀρκεταὶ «θεωρίαι συνωμοσίας» συνδέουν μέχρι καὶ σήμερον τὴν σχετικὴν συσκότισιν γύρω ἀπὸ τὰς σχετικὰς ἔρευνας, μὲ τὴν Συμφωνίαν τῶν Πρεσπῶν καὶ τὰ ἐνδεχόμενα πολιτικὰ ὀφέλη ἀπὸ τὴν ἀποσιώπησιν τῆς συνδέσεως τοῦ Τάφου μὲ τὸν Μεγαλέξανδρον.

IV. Ἡ σημασία τῆς σοροῦ: πολιτική, θρησκευτικὴ καὶ συμβολική

Ἡ σορός τοῦ Ἀλεξάνδρου δὲν ἦτο ἁπλῶς ἕνα βιολογικὸν ὑπόλειμμα. Αὕτη ἐλειτούργησεν ὡς μέσον νομιμοποιήσεως τῶν διαδόχων του, ὡς ἀντικείμενον δημοσίας, σχεδὸν θεϊκῆς λατρείας καὶ ὡς σύμβολον τῆς ἑνότητος τῆς αὐτοκρατορίας.
Ὁ ἔλεγχος τῆς σοροῦ ἐπέτρεπε εἰς τὸν ἑκάστοτε ἡγεμόνα νὰ διεκδικήσῃ τὴν ἱστορικὴν συνέχειαν καὶ νὰ θεσμοθετήσῃ λατρευτικὰς πρακτικὰς (π.χ. προσφοράς, ἐτησίας ἐκδηλώσεις).
Διὰ τὸν λόγον αὐτόν, ἡ τύχη τῆς σοροῦ δὲν ἀποτελεῖ ἕνα ἀμιγῶς «ἀρχαιολογικὸν» ζήτημα. Ἀφορᾷ ἐπίσης τὴν πολιτικὴν καὶ ἐθνικὴν μνήμην καὶ τὴν ἐν γένει διαχείρισιν τῆς κληρονομίας του, μὲ ὅ,τι κι ἂν συνεπάγεται αὐτὸ ἀκόμη καὶ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μας.

V. Ἡ ὑπόθεσις τῆς ἀποκρύψεως τῆς σοροῦ διὰ πολιτικοὺς ἢ ἐθνικοὺς λόγους

Ἡ ἰδέα ὅτι ἡ σορός «ἔχει βρεθῇ ἀλλὰ ἀποκρύπτεται» ἐμφανίζεται περιοδικῶς εἰς πλεῖστα δημοσιογραφικὰ καὶ διαδικτυακὰ ἀφηγήματα.
Ἀπὸ θεωρητικῆς σκοπιᾶς, ὑπάρχουν μερικὰ πιθανά ἐνδεχόμενα, ἅτινα θὰ ἠδύναντο νὰ στηρίξουν τοιαύτην ὑπόθεσιν:
α) πολιτικὴ ἐκμετάλλευσις, ἤτοι ἀποκάλυψις ἢ ἀπόκρυψις διὰ ἐθνικιστικοὺς λόγους. Ἡ ἀποκάλυψις δύναται νὰ ἀναζωπυρώσῃ ἢ νὰ ἀναπροσαρμόσῃ, ἀντιστοίχως, διαφόρους ἐθνικὰς ἀφηγήσεις.
β) θρησκευτικαὶ καὶ πολιτιστικαὶ εὐαισθησίαι. Ἡ ἀνεύρεσις ἐντὸς κατοικημένης περιοχῆς μὲ ἑτέρους νομικοὺς/θρησκευτικοὺς ὅρους,
καὶ
γ) οἰκονομικὰ καὶ τουριστικὰ κίνητρα, τουτέστιν ὁ ἔλεγχος ἑνὸς πολυτίμου ἀρχαιολογικοῦ πόρου.
Ὡστόσο, λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐπισήμους ἀρχαιολογικὰς διαδικασίας καὶ τὸ πλαίσιόν των (δημοσία χρηματοδότησις, διεθνὲς ἐνδιαφέρον, δημοσιότης), φαίνεται πως ἡ συστηματική, μακροχρόνιος συγκάλυψις μιᾶς τοιαύτης εὑρέσεως διεθνοῦς βαρύτητος θὰ ἦτο δύσκολος πρακτικῶς (ἂν καὶ ὄχι ἐντελῶς ἀδύνατος).
Οἱ ἰσχυρισμοί, περὶ συνωμοσίας μεγάλης κλίμακος, φαίνεται ὅτι στεροῦνται ἀπτῶν τεκμηρίων· ἄλλως θὰ ἔπρεπε νὰ ὁμιλοῦμεν περὶ κολοσσιαίου ὀργανωμένου σχεδίου ἀποκρύψεως, διὰ λόγους οἵτινες, ἐπὶ τοῦ παρόντος, μᾶς διαφεύγουν.

📚📖 Βιβλιογραφία καὶ πηγαί:

Ἀρριανός, «Ἀλεξάνδρου Ἀνάβασις», ἐκδ. Κάκτος.
Πλούταρχος, «Ἀλέξανδρος», ἐκδ. Σύγχρονοι Ὁρίζοντες.
Διόδωρος ὁ Σικελιώτης, «Ἱστορικὴ Βιβλιοθήκη», ἐκδ. Ζήτρος.
Κόϊντος Κούρτιος Ῥοῦφος, «Ἱστορίαι τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου», ἐκδ. Εὔανδρος.
Blakemore, E., “New clues to the lost tomb of Alexander the Great discovered in Egypt”, National Geographic.
Swaminathan, N., “Lost Tombs — Alexander the Great, King of Macedon (Alexandria: the Soma)”, Archaeology Magazine.
Γλύκατζη–Ἀρβελέρ, Ἑ., «Ὁ Μέγας Ἀλέξανδρος τῶν Βυζαντινῶν», ἐκδόσεις Gutenberg

📸 Εἰκόνα: Daskalopoulou Katerina
9/2026