მასწავლებლის ბლოგი • Teacher's Blog

#შუქზე, #ლამფასა და #სანთელზე #სწავლა — რა განსხვავებაა და #როგორ #მოქმედებს #განათება #მოსწავლეზე?

⭕️ელექტროენერგიის გათიშვისას ხშირად გვიწევს არჩევანის გაკეთება: გადავდოთ გაკვეთილების მომზადება თუ ბავშვმა სანთლის ან ლამფის შუქზე გააგრძელოს სწავლა? ერთი შეხედვით, მთავარი მხოლოდ ისაა, რომ ტექსტი იკითხებოდეს, თუმცა განათების ხარისხი გავლენას ახდენს მხედველობით კომფორტზე, კითხვის სისწრაფეზე, კონცენტრაციასა და უსაფრთხოებაზე.

🟣აზიანებს თუ არა მკრთალ შუქზე კითხვა თვალებს?

გავრცელებული მოსაზრების მიუხედავად, მკრთალ განათებაზე კითხვა, ჩვეულებრივ, თვალის მუდმივ დაზიანებას არ იწვევს. ამერიკის ოფთალმოლოგიის აკადემიის განმარტებით, სუსტ შუქზე კითხვა შეიძლება დამღლელი იყოს, მაგრამ თვალის დაავადებას ან მხედველობის შეუქცევად გაუარესებას არ იწვევს. კარგი განათება უბრალოდ საშუალებას გვაძლევს, ტექსტი უფრო ადვილად დავინახოთ და თვალები ნაკლებად დაგვეღალოს.

ეს განსხვავება მნიშვნელოვანია: „თვალის დაღლა“ და „თვალის დაზიანება“ ერთი და იგივე არ არის.

🔵არასაკმარისი განათებისას მოსწავლე შეიძლება:

- წიგნს ზედმეტად მიუახლოვდეს;
- ხშირად მოჭუტოს თვალები;
- იგრძნოს თვალების წვა ან სიმშრალე;
- უჩიოდეს თავის ტკივილს;
- სწრაფად დაიღალოს;
- დაკარგოს კითხვის გაგრძელების სურვილი.

მსგავსი დისკომფორტი, როგორც წესი, დროებითია და დასვენების შემდეგ ქრება, თუმცა სწავლის პროცესს მნიშვნელოვნად ართულებს. არასასურველი განათება და მკვეთრი ბრწყინვარება თვალის დაღლასა და თავის ტკივილთან არის დაკავშირებული.

🟢ელექტრო განათებაზე სწავლა

კარგად შერჩეული ელექტრო განათება მოსწავლეს აძლევს თანაბარ და სტაბილურ შუქს. ასეთ პირობებში ფურცელზე არ მოძრაობს ჩრდილი, ასოები მკაფიოდ ჩანს და თვალს მუდმივად არ უწევს ცვალებად სიკაშკაშესთან შეგუება.

კვლევებში განათების წყაროსა და ინტენსივობას კითხვის სისწრაფესა და მხედველობით კომფორტთან აკავშირებენ. ერთ-ერთ კვლევაში თეთრი ხელოვნური განათების პირობებში მონაწილეებს უკეთესი კითხვის მაჩვენებლები და მეტი მხედველობითი კომფორტი ჰქონდათ, ვიდრე ნაკლებად ხელსაყრელი განათების წყაროების გამოყენებისას.

თუმცა მხოლოდ ის ფაქტი, რომ ნათურა ელექტროა, ჯერ კიდევ არ ნიშნავს, რომ განათება იდეალურია. პრობლემას ქმნის:

- ზედმეტად მკვეთრი ნათურა;
- თვალებში პირდაპირ მიმართული შუქი;
- წიგნის პრიალა ფურცლიდან არეკვლა;
- სამუშაო მაგიდაზე მკვეთრი ჩრდილები;
- მოციმციმე ან გაუმართავი ნათურა;
- ნათელი ეკრანი სრულიად ბნელ ოთახში.

ამიტომ საუკეთესო ვარიანტია ოთახის საერთო განათებისა და მაგიდის სანათის ერთდროული გამოყენება.

🕯სანთლის შუქზე სწავლა

სანთლის ალი სუსტ, არათანაბარ და მოძრავ სინათლეს იძლევა. ალის მცირე რხევაც კი ცვლის ფურცლის განათებასა და ჩრდილების მიმართულებას. ამის გამო თვალს უფრო მეტი ძალისხმევა სჭირდება ტექსტის მკაფიოდ დასანახად.

სანთლის შუქზე ბავშვმა შეიძლება მაინც წაიკითხოს მცირე ზომის ტექსტი ან შეასრულოს მოკლე დავალება, მაგრამ ხანგრძლივი მეცადინეობა ნაკლებად კომფორტულია. დაღლილობის ფონზე შეიძლება შემცირდეს კითხვის სისწრაფე, მოიმატოს სტრიქონის დაკარგვისა და ტექსტში დაბრუნების შემთხვევებმა და მოსწავლემ დავალებაზე მეტი დრო დახარჯოს.

აქ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია უსაფრთხოებაც. ღია ალი ქმნის ხანძრისა და დამწვრობის საფრთხეს. სანთელი არ უნდა იდგეს წიგნებთან, ფარდებთან, რვეულებთან ან ბავშვის ხელთან ახლოს და არასოდეს უნდა დარჩეს მეთვალყურეობის გარეშე.

⚠️ნავთის ლამფის შუქზე სწავლა

ნავთის ლამფა, შესაძლოა, სანთელზე ძლიერ სინათლეს იძლეოდეს, მაგრამ მას სხვა რისკები ახლავს. საწვავის წვისას შეიძლება გამოიყოს კვამლი და ჯანმრთელობისთვის საზიანო წვრილი ნაწილაკები, განსაკუთრებით ცუდად განიავებულ ოთახში.

ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია ნავთის გამოყენებას სახლის განათებისთვის არაჯანსაღ და სახიფათო პრაქტიკად განიხილავს. ნავთის ლამფები დაკავშირებულია ჰაერის დაბინძურებასთან, მოწამვლის, დამწვრობისა და ხანძრის რისკებთან. ბავშვები ასეთი საფრთხეების მიმართ განსაკუთრებით დაუცველები არიან.

ამიტომ ელექტროენერგიის გათიშვისას ნავთის ლამფაზე უსაფრთხო არჩევანია დამუხტვადი LED სანათი, ელემენტებზე მომუშავე ნათურა ან ფანარი, რომელიც შეიძლება ისე განთავსდეს, რომ სხივი პირდაპირ რვეულზე დაეცეს.

🟣რა გავლენა შეიძლება ჰქონდეს განათებას სასწავლო შედეგებზე?

ცუდი განათება მოსწავლეს ცოდნას არ „აკარგვინებს“, მაგრამ სწავლას ზედმეტად რთულ ამოცანად აქცევს. როცა ბავშვის ენერგიის ნაწილი ასოების გარჩევას, სწორი პოზის პოვნასა და თვალის დისკომფორტთან გამკლავებას ხმარდება, ნაკლები რესურსი რჩება ტექსტის გააზრებისა და დამახსოვრებისთვის.

შედეგად შეიძლება მივიღოთ:

- დავალების შესრულების გახანგრძლივება;
- კითხვისას მეტი შეცდომა;
- კონცენტრაციის სწრაფი დაკარგვა;
- გაღიზიანება და მოტივაციის შემცირება;
- არასწორი ჯდომის პოზა და კისრის დაძაბულობა;
- არასრულად ან ზედაპირულად მომზადებული გაკვეთილი.

საკლასო განათების კვლევებიც მიუთითებს, რომ სინათლის ხარისხი შეიძლება დაკავშირებული იყოს ყურადღებასთან, კითხვის ეფექტიანობასა და მოსწავლის სამუშაო მდგომარეობასთან, თუმცა განათება მხოლოდ ერთი ფაქტორია — შედეგზე გავლენას ახდენს ძილი, გარემოს ხმაური, მოტივაცია და დავალების სირთულეც.

🔵როგორ მოვაწყოთ სასწავლო სივრცე დენის გათიშვისას?

თუ მეცადინეობის გადადება შეუძლებელია, უმჯობესია:

1. სანთლის ნაცვლად გამოვიყენოთ დამუხტვადი ან ელემენტებზე მომუშავე LED სანათი.
2. შუქი მარჯვენახელა მოსწავლეს მარცხენა მხრიდან ეცემოდეს, ხოლო ცაციასთან — მარჯვენა მხრიდან, რათა ხელი რვეულს არ ჩრდილავდეს.
3. ნათურა არ მივმართოთ პირდაპირ თვალებისკენ.
4. წიგნი სახესთან ზედმეტად ახლოს არ მივიტანოთ.
5. ყოველ 20–30 წუთში გავაკეთოთ მცირე შესვენება.
6. ძლიერი დაღლილობის, თვალების წვის ან თავის ტკივილისას მეცადინეობა შევწყვიტოთ.
7. ღია ალი მხოლოდ ზრდასრულის მუდმივი მეთვალყურეობით გამოვიყენოთ.

◼️დასკვნა

ელექტრო განათების უპირატესობა მხოლოდ სიკაშკაშე არ არის — ის უფრო თანაბარი, სტაბილური და უსაფრთხოა. სანთლის ან ნავთის ლამფის შუქზე მცირე ხნით კითხვა თვალებს, სავარაუდოდ, მუდმივად არ დააზიანებს, მაგრამ შეიძლება გამოიწვიოს დაღლა, დისკომფორტი, ნელი მუშაობა და ყურადღების გაფანტვა. ღია ალი და საწვავის კვამლი კი დამატებით უსაფრთხოების პრობლემებს ქმნის.

ამიტომ დენის გათიშვისას მთავარი კითხვა არ უნდა იყოს: „შეუძლია თუ არა ბავშვს სანთელზე სწავლა?“ უკეთესი კითხვაა: „არის თუ არა შექმნილი ისეთი პირობები, რომლებშიც ბავშვი უსაფრთხოდ, მშვიდად და ზედმეტი დაძაბვის გარეშე ისწავლის?“

ზოგჯერ ერთი საღამოს დავალების გადადება გაცილებით გონივრულია, ვიდრე სიბნელესთან გმირული ბრძოლა — განათლების მიზანი ხომ მხოლოდ დავალების დასრულება კი არა, ჯანსაღ და შედეგიან გარემოში სწავლაა.

მასწავლებლის ბლოგი • Teacher's Blog

ავტორი: Shalva Mindadze | ისტორიისა და სამოქალაქო განათლების მასწავლებელი, განათლების მკვლევარი,
მასწავლებლის ეროვნული ჯილდოს ფინალისტი (2025)

⚫️გამოყენებული ლიტერატურა:

⚠️90-იანი წლების საქართველოს ეთნოგრაფიული ჩანაწერები

ეს არის იმ ვიდეოს კომენტარები, რომელშიც „ქურდულ სამყაროს“, კრიმინალურ მენტალიტეტსა და მოზარდებში ძალადობის კულტის გავრცელებას ვაკრიტიკებ.

და აი პასუხიც — კრიმინალური სამყაროს სიმბოლოები, ე.წ. „ქურდული“ ნიშნები, ძალადობის რომანტიზება და ადამიანების დაცინვა მხოლოდ იმიტომ, რომ ვიღაცამ გაბედა და ამ მახინჯ მოვლენაზე ხმამაღლა ისაუბრა.

აი, სადამდე მივედით.
აი, ეს არის ქვეყნის დღევანდელი მდგომარეობის ერთ-ერთი ყველაზე შემაშფოთებელი სურათი.

წლების განმავლობაში საზოგადოებას არწმუნებდნენ, რომ განათლება მეორეხარისხოვანია, მასწავლებლის ავტორიტეტი დასაცინი, კანონის პატივისცემა — სისუსტე, ხოლო აგრესია, უხეშობა და „ძველბიჭობა“ — კაცობის ნიშანი. შედეგიც სახეზეა: მოზარდების ნაწილისთვის მისაბაძი პიროვნება უკვე არა განათლებული, შრომისმოყვარე და პასუხისმგებლობიანი მოქალაქე, არამედ კრიმინალური სამყაროს წარმომადგენელია.

აი, აქამდე მოიყვანა ამ ხელისუფლებამ ქვეყანა — იქამდე, რომ კრიმინალური სუბკულტურა თავისუფლად იკიდებს ფეხს სკოლაში, ქუჩაში, სოციალურ ქსელებსა და ახალგაზრდების ცნობიერებაში; სახელმწიფო კი ან ვერ ამჩნევს, ან არ სურს დაინახოს, რა საშიში პროცესია ეს.

როდესაც ქვეყანაში კანონის უზენაესობა სუსტდება, განათლების სისტემა მიზანმიმართულად უფასურდება და ძალადობის მიმართ დაუსჯელობის განცდა ჩნდება, ცარიელ სივრცეს კრიმინალური იდეოლოგია ავსებს. ბავშვებს სჭირდებათ მაგალითები — და როდესაც სახელმწიფო მათ ღირსეულ მაგალითს ვერ სთავაზობს, ამ ადგილს ქუჩა, აგრესია და „ქურდული სამყაროს“ ცრუ ავტორიტეტები იკავებს.

დედებო და მამებო, კარგად დააკვირდით — ეს მოსწონთ თქვენი შვილების ნაწილს.
ამ ნიშნებს აზიარებენ, ამ სამყაროს ეთაყვანებიან და კრიმინალური მენტალიტეტის კრიტიკას პირად შეურაცხყოფად აღიქვამენ.

ეს მხოლოდ კომენტარებში არ ჩანს.
ეს არის გაფრთხილება.
ეს არის იმ ღირებულებითი კრიზისის სახე, რომელშიც ჩვენი ახალგაზრდობის ნაწილი აღმოჩნდა.

ბავშვი კრიმინალური მენტალიტეტით არ იბადება — მას ამ გარემოში ზრდიან. მას ასწავლიან, რომ ძალა კანონზე მაღლა დგას, რომ აგრესია ღირსებაა, შიში — პატივისცემა, ხოლო განათლება და კულტურა — დასაცინი სისუსტე.

შემდეგ კი გვიკვირს, რატომ იმატებს ძალადობა, რატომ წყდება ახალგაზრდების სიცოცხლე ქუჩაში და რატომ პასუხობენ ადამიანები სიტყვას იარაღით.

არაა ეს „უბრალო ბავშვური გატაცება“, შეიგნეთ!!!
ეს არის ქვეყნის უსაფრთხოების, განათლებისა და მომავლის საკითხი.

მშობლებო, ესაუბრეთ შვილებს. სკოლავ, ნუ დახუჭავ თვალს. სახელმწიფოვ, აიღე პასუხისმგებლობა!

დღეს კომენტარებში ხატავენ კრიმინალური სამყაროს სიმბოლოებს, ხვალ შეიძლება ამავე სამყაროს წესებით ცხოვრება მოინდომონ.

მოინდომონ რა, უკვე ცხოვრობენ!🙂

მასწავლებლის ბლოგი • Teacher's Blog

Shalva Mindadze

ჩვენი გვერდის რედაქტორის კიდევ ერთი სტატია განათლების საკითხზე...

🟥„კლასიკური ტოტალიტარიზმია თურქმენეთში. ვერ ვიტყვი, რომ სტალინური ან ნაცისტური ტიპის, მაგრამ ეს არის ავტორიტარული განათლების მოდელი, რომელიც მკვეთრად გამოხატული ტოტალიტარული ნიშნებით ხასიათდება. შედეგები, რასაკვირველია, იქნება კრიტიკული აზროვნების ნაცვლად მორჩილების სამსახური.

🟥 ადამიანი უბრალოდ ინფორმაციის გადამოწმებას ვეღარ შეძლებს, ავტორიტარისადმი კრიტიკული კითხვის დასმა ვეღარ მოხდება“- შალვა მინდაძე, მასწავლებელი.

📌 სრული მასალა იხილეთ ბმულზე.
https://batumelebi.netgazeti.ge/news/627709/

#სახელმძღვანელოს #საიდუმლო #პროექტი — ვინ წერს ისტორიის წიგნებს და ვის წინაშე აგებს პასუხს სახელმწიფო?

რამდენიმე დღის წინ ისტორიის ახალი სახელმძღვანელოების სავარაუდო სტრუქტურაზე გამოქვეყნებულმა ჩემმა პოსტმა დიდი გამოხმაურება გამოიწვია. ნაწილი ფიქრობდა, რომ თემატური სწავლება საინტერესო სიახლეა, ნაწილი კი კითხულობდა, სად გაქრა ქრონოლოგია, ისტორიული ეპოქები, მოვლენათა მიზეზშედეგობრივი კავშირები და ისტორიული პროცესების თანმიმდევრობა.

თუმცა საკითხს მხოლოდ მეთოდური ან ირონიული შეფასება არ ჰყოფნის. არსებობს უფრო მნიშვნელოვანი კითხვაც:

🔴როგორ უნდა იქმნებოდეს სასკოლო სახელმძღვანელო სამართლებრივად და როგორ იქმნება ახალი სახელმძღვანელოები დღეს საქართველოში?

⚠️მასწავლებლებმა ამ ეტაპზე პრაქტიკულად არ ვიცით:

ვინ არიან სახელმძღვანელოების ავტორები; რომელი საგნობრივი სტანდარტით ხელმძღვანელობენ; ვინ დაამტკიცა მათი კონცეფცია; რა სასწავლო შედეგების მიღწევას ისახავენ მიზნად; ვინ შეაფასა მათი ისტორიული სიზუსტე; როგორ შეირჩა თემები; რატომ გამოიყენეს კონკრეტული ილუსტრაციები, რუკები და ვიზუალური სიმბოლოები; გაიმართა თუ არა სახელმძღვანელოთა საჯარო განხილვა; რა შენიშვნები გამოითქვა და რომელი მათგანი გაითვალისწინეს.

🔻ეს ჯერ კიდევ არ ნიშნავს, რომ სახელმძღვანელოების შექმნის პროცესი აუცილებლად უკანონოა. ეს ნიშნავს, რომ საზოგადოებას არ აქვს საკმარისი ინფორმაცია, რათა პროცესის კანონიერება, პროფესიონალიზმი და აკადემიური სანდოობა შეამოწმოს.

🟡რას ნიშნავს სასკოლო სახელმძღვანელო კანონით?

სასკოლო სახელმძღვანელო არ არის ავტორის პირადი ესე, იდეოლოგიური მანიფესტი ან ერთმანეთთან სუსტად დაკავშირებული საინტერესო ამბების კრებული.

მოქმედი გრიფირების წესის მიხედვით, სახელმძღვანელო უნდა შეიქმნას ეროვნული სასწავლო გეგმისა და შესაბამისი საგნობრივი გეგმის საფუძველზე და მისი დანიშნულება სწორედ ამ დოკუმენტებით განსაზღვრული შედეგების მიღწევა უნდა იყოს. გრიფირების მიზანი მოსწავლეების ხარისხიანი სასწავლო რესურსებით უზრუნველყოფაა.

ეს ნიშნავს, რომ ისტორიის სახელმძღვანელოს თითოეული თემა, თავი, დავალება, რუკა და ილუსტრაცია კონკრეტულ სასწავლო მიზანს უნდა ემსახურებოდეს. შესაძლებელი უნდა იყოს პასუხის გაცემა კითხვებზე:

- ეროვნული სასწავლო გეგმის რომელ შედეგს ემსახურება ეს მასალა?
- ისტორიული აზროვნების რომელ უნარს ავითარებს?
- რა ცოდნას იღებს მოსწავლე?
- როგორ ამუშავებს ქრონოლოგიას, მიზეზსა და შედეგს, ცვლილებასა და უწყვეტობას?
- როგორ სწავლობს წყაროს ავტორის, მიზნის, ეპოქისა და სანდოობის განსაზღვრას?
- როგორ უკავშირდება საქართველოს ისტორია შესაბამის მსოფლიო პროცესებს?

🟡2024 წლის 12 ივნისს პარლამენტმა დაამტკიცა ზოგადი განათლების ეროვნული მიზნების ახალი დოკუმენტი. მასში საუბარია თავისუფალი მოქალაქის აღზრდაზე, ადამიანის უფლებებისა და ვალდებულებების პატივისცემაზე, დემოკრატიული და სამართლებრივი სახელმწიფოს გააზრებასა და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში მონაწილეობაზე. სწორედ ეს მიზნები უნდა გარდაიქმნას ჯერ ეროვნულ სასწავლო გეგმად, შემდეგ საგნობრივ სტანდარტად, პროგრამად, სახელმძღვანელოდ და საბოლოოდ — საკლასო პროცესად.

შესაბამისად, მხოლოდ ზოგადი ღირებულებების დასახელება საკმარისი არ არის. ღირებულებები უნდა გადაითარგმნოს მკაფიო სასწავლო შედეგებად. წინააღმდეგ შემთხვევაში, სიტყვები — „მშვიდობა“, „ომი“, „პიროვნება“, „გარემო“, „წარსული“ ან „მომავალი“ — შეიძლება სასწავლო შინაარსის ნაცვლად უბრალოდ დეკორაციულ სათაურებად დარჩეს.

თემატური სწავლება უკანონო არ არის — მაგრამ ისტორიული მეხსიერები შესაძლო დაკარგვა შეიძლევა გახდეს პრობლემა

არც ერთი სამართლებრივი ნორმა არ კრძალავს ისტორიის თემატურ სწავლებას. შესაძლებელია ომის, მშვიდობის, სახელმწიფოს, პიროვნების, იდენტობის, მიგრაციისა და გარემოს ისტორიის გააზრება სხვადასხვა ეპოქის მაგალითებით.

პრობლემა წარმოიშობა მაშინ, თუ თემატური მიდგომა ვეღარ უზრუნველყოფს საგნობრივი სტანდარტით გათვალისწინებულ ცოდნასა და უნარებს.

ისტორია ეფუძნება ისტორიულ დროს. შეუძლებელია მოსწავლემ სრულყოფილად გაიაზროს ომი, თუ არ იცის:

რომელ ეპოქაში მიმდინარეობს იგი; ვინ მონაწილეობს; რა პოლიტიკური და სოციალური სისტემები არსებობს; რა მოვლენები უძღვის წინ; რას ცვლის ომი; როგორ აისახება იგი სხვადასხვა საზოგადოებაზე და როგორია მისი ხანგრძლივი შედეგები.

ქრონოლოგია მხოლოდ თარიღების დაზეპირებისთვის არ გამოდგება. ის ისტორიული აზროვნების ჩონჩხია. მიზეზშედეგობრივი კავშირები, ისტორიული კონტექსტი, ცვლილება, უწყვეტობა და მოვლენათა პერიოდიზაცია სწორედ ქრონოლოგიურ სივრცეში იძენს მნიშვნელობას.

ℹ️ამიტომ სამართლებრივი კითხვა ასე უნდა ჩამოყალიბდეს:

შეესაბამება თუ არა სახელმძღვანელოს თემატური სტრუქტურა მოქმედ საგნობრივ სტანდარტს და უზრუნველყოფს თუ არა სტანდარტით განსაზღვრული შედეგების მიღწევას?

➡️ხოლო პროფესიული კითხვა ასეთია:

რჩება თუ არა ამ სტრუქტურაში საკმარისი სივრცე ისტორიული დროის, პროცესების, ეპოქების, მიზეზების, შედეგებისა და წყაროების სისტემური სწავლებისთვის?

🟣როგორ უნდა ხდებოდეს სახელმძღვანელოს ჩვეულებრივი გრიფირება?

საქართველოში სასკოლო სახელმძღვანელოს გრიფირება განათლების მინისტრის 2017 წლის 16 თებერვლის №28/ნ ბრძანებით დამტკიცებული წესით რეგულირდება. წესში ცვლილებები არაერთხელ შევიდა, მათ შორის — 2025 წელსაც.

ჩვეულებრივი გრიფირების პროცესი რამდენიმე ეტაპს მოიცავს:

გრიფირების გამოცხადებას; განაცხადების რეგისტრაციას; წარმოდგენილი დოკუმენტებისა და მაკეტების შემოწმებას; შინაარსობრივ და ტექნიკურ რეცენზირებას; საჭირო ცვლილებების შეტანას; საჩივრების განხილვას; საჯარო განხილვას და საბოლოო გადაწყვეტილებას გრიფის მინიჭების ან მასზე უარის თქმის შესახებ.

შინაარსობრივი რეცენზირება ორ ეტაპად ტარდება. პირველ ეტაპზე მოწმდება სახელმძღვანელოს შესაბამისობა დადგენილ კრიტერიუმებთან. შემდეგ ავტორებმა და რეცენზენტებმა უნდა განიხილონ დასაბუთებული რეკომენდაციები, შეიტანონ აუცილებელი ცვლილებები და საბოლოოდ გადაამოწმონ მაკეტი.

შემდეგ ეტაპზე გადასასვლელად სახელმძღვანელომ შინაარსობრივი შეფასების მაქსიმალური ქულის სულ მცირე 90 პროცენტი უნდა მიიღოს და შესაბამისი სავალდებულო კრიტერიუმებიც დააკმაყოფილოს. ტექნიკური შეფასებაც ცალკე ტარდება და მოიცავს აღმოჩენილი შეუსაბამობების გამოსწორებას.

ეს ყველაფერი მხოლოდ ქაღალდზე არსებული ფორმალობა არ უნდა იყოს. შინაარსობრივი რეცენზირება გულისხმობს ისტორიული ფაქტების სიზუსტის, ასაკთან შესაბამისობის, სწავლების მეთოდოლოგიის, ენის, დავალებების, წყაროების, რუკების, ვიზუალური მასალისა და მთლიანად სახელმძღვანელოს კონცეფციის პროფესიულ შეფასებას.

გრიფირების წესის ერთ-ერთი საფუძველი საჯაროობაა. მასთან ერთად დასახელებულია ობიექტურობა, კომპეტენტურობა, თანასწორობა, კეთილსინდისიერება, კოლეგიურობა, კანონიერება და სამართლიანობა.

ამიტომ სახელმძღვანელოს შექმნა არ უნდა მიმდინარეობდეს პრინციპით: „ჯერ დავბეჭდოთ და შემდეგ მასწავლებლებს ვაჩვენოთ“.

საჯარო განხილვა მხოლოდ სურვილი კი არა, პროცედურის ნაწილია

ჩვეულებრივი გრიფირებისას სახელმძღვანელოს ანონიმური მაკეტი საჯარო განხილვისთვის უნდა გამოქვეყნდეს მინისტრის მიერ განსაზღვრული ვადით.

ნებისმიერ დაინტერესებულ პირს — მასწავლებელს, ისტორიკოსს, უნივერსიტეტის პროფესორს, მშობელს, არასამთავრობო ორგანიზაციას ან სხვა მოქალაქეს — უფლება აქვს, ელექტრონულად დააფიქსიროს შენიშვნა და მოსაზრება. განხილვის შედეგები ხელმისაწვდომი უნდა იყოს როგორც ავტორებისა და განმცხადებლისთვის, ისე რეცენზენტთა ჯგუფისთვის.

საჯარო განხილვა არ ნიშნავს იმას, რომ ყველა შენიშვნა აუცილებლად უნდა მიიღონ. ნიშნავს, რომ გადაწყვეტილების მიმღებმა უნდა მოისმინოს პროფესიული საზოგადოება, შეაფასოს არგუმენტები და გააჩნდეს დასაბუთება, რატომ გაიზიარა ან არ გაიზიარა კონკრეტული მოსაზრება.

თუ სახელმძღვანელოების გამოყენება 2026 წლის 15 სექტემბრიდან იგეგმება, ბუნებრივად ჩნდება კითხვები:

როდის გამოქვეყნდა მათი ანონიმური მაკეტები? რამდენ ხანს გაგრძელდა საჯარო განხილვა? სად შეიძლებოდა კომენტარის დატოვება? ვინ მიიღო მონაწილეობა? რამდენი შენიშვნა შევიდა? რა შეიცვალა განხილვის შედეგად?

თუ ასეთი განხილვა ჩატარდა, მასალები საზოგადოებისთვის ადვილად მოსაძებნი უნდა იყოს. თუ არ ჩატარებულა, სამინისტრომ უნდა განმარტოს, რომელი სამართლებრივი პროცედურით შეიქმნა და დამტკიცდა სახელმძღვანელოები.

2026 წლის 19 ივლისის მდგომარეობით, სამინისტროს საჯაროდ ხელმისაწვდომ გრიფირების გვერდზე „მიმდინარე გრიფირებად“ კვლავ 2020–2021 წლების პროცესი ჩანს, ხოლო არქივის ჩამონათვალი 2023 წლით სრულდება. ეს არ ამტკიცებს, რომ სხვა პროცესი არ მიმდინარეობს, მაგრამ ნათლად აჩვენებს, რამდენად რთულია მოქმედი პროცესის შესახებ სრულყოფილი ინფორმაციის მოძიება.

⚠️რატომ შეიძლება არ ვიცოდეთ ავტორების ვინაობა?

ავტორისა და რეცენზენტის დროებითი ანონიმურობა შეფასების პროცესში შეიძლება სრულიად გამართლებული იყოს. მისი მიზანია გავლენების, პირადი ურთიერთობების, ინტერესთა კონფლიქტისა და მიკერძოების შემცირება.

🟪მაგრამ უნდა განვასხვაოთ ერთმანეთისგან ორი რამ:

ანონიმურობა შეფასების მიმდინარეობისას და გაუმჭვირვალობა საბოლოო გადაწყვეტილების შემდეგ.

გრიფირების პროცესის განმავლობაში რეცენზენტების ვინაობა კონფიდენციალურია. თუმცა გრიფის მინიჭების ან მასზე უარის თქმის შესახებ გადაწყვეტილების გამოქვეყნების შემდეგ შესაბამისი ინფორმაცია შეიძლება გაიცეს საჯარო ინფორმაციის მოთხოვნის საფუძველზე.

უკვე გრიფმინიჭებული სახელმძღვანელოების ოფიციალურ კატალოგებში ავტორებისა და გამომცემლობების ვინაობა საჯაროდ არის მითითებული. შესაბამისად, ავტორობა არ წარმოადგენს მუდმივად საიდუმლო ინფორმაციას.

🔵სწორი პრინციპი შეიძლება ასე ჩამოყალიბდეს:

ანონიმურობა შეფასების ეტაპზე ხარისხის დაცვის მექანიზმია; გადაწყვეტილების შემდეგ გაუმჭვირვალობა კი ანგარიშვალდებულების პრობლემად იქცევა.

სახელმძღვანელოს ავტორი მხოლოდ ტექსტის შემქმნელი ვერ იქნება. იგი პასუხისმგებელია იმ ცოდნასა და წარმოდგენებზე, რომლებსაც სახელმწიფო ასიათასობით მოსწავლეს აწვდის. საზოგადოებას უნდა ჰქონდეს ინფორმაცია მისი კვალიფიკაციის, გამოცდილებისა და სახელმძღვანელოს შექმნაში შესრულებული როლის შესახებ.

🟣არსებობს თუ არა გამარტივებული ან სპეციალური პროცედურა?

დიახ.

გრიფირების მოქმედი წესი მინისტრს გარკვეულ შემთხვევებში აძლევს უფლებას, სახელმძღვანელოს გრიფი ჩვეულებრივი ეტაპების სრულად გავლის გარეშე მიანიჭოს. ასეთი შესაძლებლობა არსებობს, როდესაც საჭიროა სასწავლო პროცესის უწყვეტობის უზრუნველყოფა, არსებობს სახელმწიფოებრივი ინტერესი ან სახელმძღვანელო იქმნება სამინისტროს დავალებით, როგორც სამსახურებრივი ნაწარმოები. პირველ ორ შემთხვევაში საჭიროა საქართველოს მთავრობის თანხმობაც. კონკრეტული პროცედურა შეიძლება მინისტრის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით განისაზღვროს.

⚠️ეს მნიშვნელოვანი გარემოებაა.

შესაძლოა, ახალი სახელმძღვანელოები ტრადიციული კონკურსისა და ალტერნატიული ავტორთა ჯგუფების მონაწილეობით კი არ იქმნებოდეს, არამედ უშუალოდ სახელმწიფოს დავალებით.

ასეთი გზა თავისთავად უკანონო არაა. მოქმედი წესი ამას უშვებს.

თუმცა სპეციალური პროცედურა არ უნდა ნიშნავდეს საიდუმლო პროცედურას.

პირიქით, როდესაც სამინისტრო უარს ამბობს ავტორთა და გამომცემლობათა ღია კონკურენციაზე და თავად იღებს ერთი სახელმძღვანელოს შექმნის პასუხისმგებლობას, საჯარო ანგარიშვალდებულების სტანდარტი კიდევ უფრო მაღალი უნდა იყოს.

სამინისტროს ოფიციალური განცხადების მიხედვით, სახელმწიფო გეგმავს პრინციპის დამკვიდრებას — ერთ კლასში და ერთ საგანში ერთი სტანდარტული სახელმძღვანელო — და პროცესის დასრულებას 2028 წლის სექტემბრისთვის.

როდესაც მოსწავლეს, მასწავლებელსა და სკოლას არჩევანის შესაძლებლობა აღარ დარჩება,, სახელმძღვანელოს ხარისხის უზრუნველყოფა მხოლოდ სასურველი კი არა — ის სახელმწიფოს უშუალო პასუხისმგებლობა გახდება.

🟡რა უნდა ვიცოდეთ ახალი ისტორიის სახელმძღვანელოების შესახებ?

საზოგადოებას უნდა მიეწოდოს სულ მცირე შემდეგი ინფორმაცია:

რომელი სამართლებრივი აქტით დაიწყო სახელმძღვანელოების შექმნა; ჩვეულებრივი გრიფირების პროცედურა გამოიყენეს თუ სპეციალური წესი; რომელმა დაწესებულებამ ან სამუშაო ჯგუფმა შექმნა წიგნები; ვინ არიან ავტორები, რედაქტორები, მეთოდისტები, ისტორიკოსები, ფსიქოლოგები, დიზაინერები და რუკების შემდგენლები; როგორ შეირჩნენ ისინი; რომელი ეროვნული სასწავლო გეგმა და საგნობრივი სტანდარტი დაედო წიგნებს საფუძვლად; სად არის აღნიშნული სტანდარტის საბოლოო, ოფიციალურად დამტკიცებული ვერსია; რა შედეგებს უნდა მიაღწიოს მოსწავლემ თითოეული თემის დასრულების შემდეგ; როგორ არის დაცული ქრონოლოგია და მიზეზშედეგობრივი კავშირები; ვინ გადაამოწმა ფაქტები, თარიღები, წყაროები და რუკები; გაიმართა თუ არა საჯარო განხილვა; რა კრიტერიუმებით შეფასდა სახელმძღვანელო; რომელი აქტით მიენიჭა მას გრიფი ან გამოყენების უფლება.

🟤ცალკე პასუხს საჭიროებს ვიზუალური მასალაც.

საჭიროა ვიცოდეთ, რა წყაროდანაა აღებული თითოეული ისტორიული ფოტო, ნახატი, რუკა ან დოკუმენტი; არის თუ არა გამოსახულება ავთენტიკური; ხომ არ არის ხელოვნური ინტელექტით შექმნილი ვიზუალი წარმოდგენილი ისტორიულ ილუსტრაციად; დაცულია თუ არა საავტორო უფლებები; აქვს თუ არა გამოსახულებას ზუსტი წარწერა, თარიღი, ავტორი და კონტექსტი; რა სასწავლო მიზანს ემსახურება მისი გამოყენება.

ილუსტრაცია სახელმძღვანელოში მხოლოდ „ლამაზი სურათებს“ ვერ შეიტან. ის ინფორმაციის წყაროა და ზოგჯერ მოსწავლეზე უფრო ძლიერ გავლენას ახდენს, ვიდრე ძირითადი ტექსტი.

ℹ️საჯარო ინფორმაციის მოთხოვნის უფლება ყველას გვაქვს

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის თანახმად, საჯარო ინფორმაცია ღიაა, გარდა კანონით კონკრეტულად განსაზღვრული გამონაკლისებისა. ყველას აქვს უფლება, წერილობით ან ელექტრონულად მოითხოვოს საჯარო ინფორმაცია და მოთხოვნის მიზეზის ან მიზნის მითითება სავალდებულო არ არის.

საჯარო დაწესებულებამ ინფორმაცია დაუყოვნებლივ უნდა გასცეს. თუ საჭიროა დოკუმენტების მოძიება, დამუშავება ან სხვა დაწესებულებასთან კონსულტაცია, ვადა შეიძლება ათ დღემდე გაგრძელდეს, რის შესახებაც განმცხადებელს უნდა ეცნობოს.

ამიტომ გადავწყვიტე, სამინისტროსთვის საჯარო წერილით მივმართო.

გიზიარებთ დრაფტს:
(სურვილის შემთხვევაში განცხადებას დაამატეთ კითხვა.
ასევე მსურველებმა შეგიძლიათ მომწერეთ პირადად სახელი და გვარი, თქვენი პირადი ნომერი, მისამართი, ტელეფონი და დავურთავ განცხადებას).

_______________________________________________________________

ს ა ჯ ა რ ო გ ა ნ ც ხ ა დ ე ბ ა

საქართველოს განათლების, მეცნიერებისა და ახალგაზრდობის სამინისტრო

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 37-ე და მე-40 მუხლების საფუძველზე, გთხოვთ, ელექტრონული ფორმით მომაწოდოთ 2026–2027 სასწავლო წლისთვის მომზადებულ ისტორიის ახალი სახელმძღვანელოებთან დაკავშირებული შემდეგი საჯარო ინფორმაცია:

1. სახელმძღვანელოების შექმნის, შესყიდვის, დაკვეთის, შეთანხმების ან გრიფირების დაწყების სამართლებრივი საფუძველი და შესაბამისი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ასლები;

2. ინფორმაცია, გრიფირების ჩვეულებრივი პროცედურით შეიქმნა სახელმძღვანელოები თუ გამოყენებულია სპეციალური წესი;

3. სახელმძღვანელოების ავტორთა, თანაავტორთა, რედაქტორთა, მეთოდისტთა, კონსულტანტთა და სარეცენზიო ჯგუფების შემადგენლობა, მათი ფუნქციებისა და შერჩევის კრიტერიუმების მითითებით — იმ მოცულობით, რომლის გასაჯაროებაც კანონმდებლობით დასაშვებია;

4. ეროვნული სასწავლო გეგმის, ისტორიის საგნობრივი სტანდარტისა და პროგრამის ის საბოლოო ვერსიები, რომელთა საფუძველზეც სახელმძღვანელოები შეიქმნა;

5. სახელმძღვანელოს კონცეფცია, თემატური სტრუქტურა, სასწავლო მიზნები და თითოეული კლასისთვის განსაზღვრული მისაღწევი შედეგები;

6. სახელმძღვანელოს შეფასების შინაარსობრივი და ტექნიკური კრიტერიუმები, მიღებული ქულები, დასკვნები და სავალდებულო რეკომენდაციები;

7. საჯარო განხილვის ჩატარების თარიღები, გამოქვეყნებული ანონიმური მაკეტები, მიღებული შენიშვნები და ინფორმაცია მათი გათვალისწინების შესახებ;

8. გრიფის მინიჭების, სამინისტროსთან შეთანხმების ან სასწავლო პროცესში გამოყენების უფლების მიმნიჭებელი საბოლოო აქტები;

9. ინფორმაცია სახელმძღვანელოებში გამოყენებული ისტორიული წყაროების, რუკების, ილუსტრაციების, ფოტოების, მათი წარმომავლობისა და საავტორო უფლებების შესახებ;

10. მასწავლებლის წიგნი, მეთოდური გზამკვლევი, შეფასების ინსტრუმენტები და ინფორმაცია მასწავლებელთა წინასწარი გადამზადების გეგმის შესახებ.

გთხოვთ, თუ მოთხოვნილი დოკუმენტების რომელიმე ნაწილი შეიცავს დახურულ ინფორმაციას, კანონით დაცული მონაცემების გამოცალკევების შემდეგ მომაწოდოთ დოკუმენტის დანარჩენი, ღია ნაწილი და წერილობით მიუთითოთ ინფორმაციის შეზღუდვის კონკრეტული სამართლებრივი საფუძველი."

საზოგადოება მიიღეებს ნებისმიერ მკაფიო, საჯარო განმარტებასაც!

სახელმძღვანელო მასწავლებელს 15 სექტემბერს არ უნდა გააცნონ

მასწავლებელს სახელმძღვანელო სასწავლო წლის დაწყებამდე უნდა ჰქონდეს ნანახი, გაანალიზებული და დამუშავებული.

მან წინასწარ უნდა იცოდეს:

რა უნდა ასწავლოს; როგორი თანმიმდევრობით; რა დამატებითი რესურსი დასჭირდება; როგორ უნდა შეავსოს წიგნში არსებული შესაძლო ხარვეზები; როგორ დაგეგმოს შეფასება; როგორ დაუკავშიროს საქართველოსა და მსოფლიო ისტორია ერთმანეთს და როგორ გაითვალისწინოს მოსწავლეთა განსხვავებული საჭიროებები.

სახელმძღვანელოს უშუალოდ სასწავლო წლის დასაწყისში მიწოდება მასწავლებელს აკარგვინებს პროფესიული დაგეგმვის შესაძლებლობას და პრაქტიკულად მზა ტექსტის ტექნიკურ შემსრულებლად აქცევს.

მასწავლებელი სახელმწიფოს მიერ შექმნილი წიგნის გამხმოვანებელი არაა!!!.

იგი პროფესიონალია, რომელსაც უნდა შეეძლოს სასწავლო რესურსის კრიტიკული შეფასება, მისი შინაარსის საგნობრივ სტანდარტთან შედარება, დამატებითი წყაროების მოძიება და სწავლების პროცესის დამოუკიდებლად დაგეგმვა.

კითხვები სახელმძღვანელოს წინააღმდეგ არაა მიმართული.

▪️კითხვა — „ვინ დაწერა ეს წიგნი?“ — ავტორის წინააღმდეგ მიმართული შეკითხვა არ არის.

▫️კითხვა — „რომელი სტანდარტით დაიწერა?“ — რეფორმის ავტომატური უარყოფა არ არის.

▪️კითხვა — „რატომ არის ეს თემა შეტანილი და სხვა ამოღებული?“ — იდეოლოგიური თავდასხმა არ არის.

▫️კითხვა — „ვინ შეაფასა ტექსტი და სად იყო საჯარო განხილვა?“ — სახელმწიფო ინსტიტუტის შეურაცხყოფა არ არის.

⚠️ეს ყველაფერი საზოგადოებრივი კონტროლის ჩვეულებრივი ფორმაა.

სასკოლო სახელმძღვანელო ფინანსდება საჯარო რესურსებით, იქმნება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობით და გამოიყენება არასრულწლოვანთა სავალდებულო განათლების პროცესში. ამიტომ ის ვერ იქნება დახურული სამუშაო ჯგუფის შიდა პროდუქტი, რომელსაც მასწავლებელი და საზოგადოება მხოლოდ საბოლოოდ დაბეჭდვის შემდეგ ნახავს.

შესაძლოა, ახალი სახელმძღვანელოები ძალიან კარგი აღმოჩნდეს. შესაძლოა, თემატურმა მიდგომამ ქრონოლოგიური სწავლება უკეთესადაც კი შეავსოს. შესაძლოა, ავტორებმა მართლაც შექმნან თანამედროვე, აკადემიურად გამართული და მოსწავლისთვის საინტერესო წიგნები.

მაგრამ ამის დასაჯერებლად მხოლოდ დაპირება საკმარისი ვერ იქნება.

საჭიროა სტანდარტი, სახელები, დოკუმენტები, კრიტერიუმები, რეცენზიები, საჯარო განხილვა და დასაბუთებული გადაწყვეტილებები.

⭕️სახელმძღვანელო #საიდუმლოპროექტია?!

და როდესაც სექტემბრიდან მასწავლებელს ეუბნებიან, რომ სწორედ ამ წიგნით უნდა ასწავლოს, მას სრული უფლება აქვს, მანამდე იკითხოს:

ვინ დაწერა?
რის საფუძველზე დაწერა?
ვინ შეაფასა?
რა შეცვალა რეცენზირების შემდეგ?
და რატომ უნდა ვენდოთ მას?

ეს კითხვები განათლების წინააღმდეგ კი არა, ხარისხიანი განათლების დასაცავად ისმება.

ავტორი: Shalva Mindadze
ისტორიისა და სამოქალაქო განათლების მასწავლებელი, განათლების მკვლევარი;
მასწავლებლის ეროვნული ჯილდოს ფინალისტი — 2025
#მადლობამასწავლეველო2026 - ათეულის წევრი.

სექტემბერში ისტორიის ახალი სახელმძღვანელოები დაიბეჭდება და, როგორც ჩანს, თემები დაახლოებით ასეთი იქნება:

ომი, მშვიდობა, პიროვნება, წარსული, მომავალი, გარემო, რუსები, ოკუპაცია, ბოდიში... (ეს ცოტა უტრირებულად)

მოკლედ, სახელმძღვანელოს სტრუქტურა მთლიანად შეცვალეს. ქრონოლოგია, ეპოქები, მოვლენათა თანმიმდევრობა, მიზეზები და შედეგები — ყველაფერმა უკანა პლანზე გადაიწია, წინ კი ზოგადი და ხშირად ბუნდოვანი თემატური სათაურები წამოვიდა.

თემატური სწავლება თავისთავად ცუდი ნამდვილად არ არის, მაგრამ ისტორია მხოლოდ ცალკეული სიტყვებისა და ცნებების ჩამონათვალი ხომ არ არის. მოსწავლემ უნდა იცოდეს, რა მოხდა, როდის მოხდა, რატომ მოხდა და რა შედეგი მოჰყვა. სხვაგვარად, ერთ დღეს ომს ისწავლის, მეორე დღეს — მშვიდობას, მესამეს — მომავალს და ბოლოს ვერც წარსულში გაერკვევა.

ყველაზე საინტერესო კი ის არის, რომ ეს ყველაფერი მეათე კლასის პროგრამაში იქნება.

მეშვიდე კლასში კი მოსწავლეებს საქართველოს ისტორია და მსოფლიო ისტორია ცალ-ცალკე უნდა ვასწავლოთ — ორი დამოუკიდებელი სახელმძღვანელოთი, ორი პარალელური ქრონოლოგიური ხაზითა და ერთმანეთთან დასაკავშირებელი უამრავი მოვლენით.

ანუ მეშვიდეკლასელმა ერთდროულად უნდა გაააზროს საქართველოსა და მსოფლიო ისტორიის რთული პროცესები, ხოლო მეათე კლასში უკვე ზოგად თემებზე — „ომზე“, „მშვიდობაზე“, „პიროვნებაზე“, „წარსულსა“ და „მომავალზე“ — უნდა იმსჯელოს.

საინტერესო ლოგიკაა: ჯერ მოსწავლეს ორ პარალელურ ისტორიულ სამყაროში ვამოგზაურებთ, შემდეგ კი ქრონოლოგიას გვერდზე გადავდებთ და ზოგადი ცნებების განხილვას დავაწყებინებთ.

როგორც ჩანს, სექტემბრიდან აღარ გვექნება ძველი, შუა და ახალი ისტორია. გვექნება „ომი“, „მშვიდობა“, „წარსული“, „მომავალი“ და ბოლოს — „ბოდიში“.

ბოდიში კი, ალბათ, იმისთვის დაგვჭირდება, რომ ამ ყველაფერს კვლავ ისტორიის სახელმძღვანელო ერქმევა. 🙂

ბრავო და მადლობა! მადლობა, ალბათ, იმისთვისაც, რომ ამ სახელმძღვანელოებს პირდაპირ 15 სექტემბერს გვაჩვენებენ — ემანდ მანამდე რამე არ მივქაროთ, შემთხვევით არ წავიკითხოთ და არ გავიგოთ, სინამდვილეში რა ჩაწერეს შიგნით! 🙂

✅️წიგნის ყდა შექმნილია ხელოვნური ინტელექტის მიერ და არ არის ორიგინალ ვერსიაზე დამყარებული.

მასწავლებლის ბლოგი • Teacher's Blog

ავტორი: Shalva Mindadze | ისტორიისა და სამოქალაქო განათლების მასწავლებელი, განათლების მკვლევარი,
მასწავლებლის ეროვნული ჯილდოს ფინალისტი (2025)