მაისის სტუდენტური მოძრაობა

თავისუფალი ბაზრის ფუნდამენტალისტის, ირაკლი კობახიძის გამოსვლასა და მის გარშემო ატეხილ აჟიოტაჟს, რომელიც ბიზნესის ხელშეუხებლობის საკითხზე ფოკუსირდა, ეროვნული ბანკის დღევანდელმა ხელმძღვანელმა, ნათია თურნავამ, მოხდენილად უპასუხა: „ეს არ ნიშნავს თავისუფალი ბაზრის პრინციპებში ჩარევას“.

​ეს სიმართლეა, რადგან სახელმწიფო არ აპირებს ეკონომიკური პოლიტიკის თუნდაც ნაწილობრივ გადაწყობას. ხელისუფლებამ ფასების ზრდის მიზეზი მხოლოდ კარტელურ გარიგებებში დაინახა, რაც თავისუფალ ბაზარს ფუნქციონირების საშუალებას არ აძლევს.

ამიტომაც შიში, რომ ბიზნესი შეიზღუდება, სამწუხაროდ, არარეალისტურია.
​მომავალში, შესაძლოა, რეგულირების მინიმალური სტანდარტები ვიხილოთ, თუმცა ესეც ქსელური მარკეტების მფლობელებთან იქნება შეთანხმებული. დასხდებიან და მოილაპარაკებენ - განსაკუთრებით იმ პირობებში, როდესაც ბაზრის მოთამაშეთა ძირითადი ნაწილი სახელისუფლებო პოლიტიკის დამფინანსებელია. შესაბამისად, მხოლოდ სამართლებრივი ბრძოლით ფასების კლებას გრძელვადიან პერსპექტივაში ვერ აიძულებენ; მოკლევადიან პერიოდში შესაძლოა მოხდეს გარკვეული კოსმეტიკური ცვლილებები, რაც მოგების ზრდის პროცესს არ შეაფერხებს.
​თუ სახელმწიფოს რეალურად სურს ფასების კლება, მან მკაცრი რეგულირება უნდა დაიწყოს: არსებობისთვის აუცილებელ საკვებ პროდუქტებზე ფასის სტანდარტის დაწესებიდან დაწყებული, ბაზარზე სახელმწიფო სასურსათო სივრცეების შექმნით დასრულებული.

ეს უკანასკნელი კი სოფლის მეურნეობის განვითარებასა და საწარმოო ინფრასტრუქტურის ჩამოყალიბებას უნდა დაუკავშირდეს.
​ამგვარი პოლიტიკა წარმოუდგენელია იმ ეკონომიკური ცნობიერებისთვის, რომელსაც სახელმწიფო ატარებს, რადგან აქ არც უცხოელებზე გასაყიდი კორპუსებია და არც ჰესებისთვის გასასხვისებელი მდინარეები.

სასურსათო თვითუზრუნველყოფის კუთხით, საქართველო სრულად ვერცერთ პროდუქტს ვერ აწარმოებს: ხილ-ბოსტნეულზე მოთხოვნის ნახევარიც არ იფარება, ხორბალი თითქმის არ გვაქვს, ხორცის წარმოებაც მოთხოვნის 50%-ზე დაბალია. შედარებით უკეთესი მდგომარეობაა რძის პროდუქტების მხრივ, თუმცა მათ ხარისხთან დაკავშირებით, ბოლო პერიოდის მოვლენებიდან გამომდინარე, დიდი კითხვის ნიშნები არსებობს. ამიტომ ადგილობრივი წარმოების განვითარება და პროდუქციის სახელმწიფო სასურსათო ქსელებით მოსახლეობამდე მიწოდება სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია.

​ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, ნათელია, რომ თავისუფალი ბაზარი ხელშეუხებელი დარჩება და სურსათის სფეროში მომუშავე მონოპოლისტი კაპიტალისტები პრივილეგიებს არ დაკარგავენ. მაშინ ვინ შეიძლება დაზარალდეს ყველაზე მეტად?

​სუპერმარკეტებში დასაქმებული ახალგაზრდები.

​ვინაიდან ეკონომიკური პოლიტიკა არ იცვლება, სოფლის მეურნეობის განვითარების გეგმიური ხედვა არ არსებობს და ქვეყნის სასურსათო დამოუკიდებლობა არ ძლიერდება, დისტრიბუტორებთან ბრძოლის პროცესს მსხვილი ბიზნესი კვლავ სათავისოდ გამოიყენებს. მანამ, სანამ ეს სამართლებრივი იწილო-ბიწილო გაგრძელდება (იქნება ეს სუს-ის თუ საპარლამენტო კომისიების სახით), დასაქმებული პერსონალის ხელფასები არ გაიზრდება და მათი შრომითი პირობები არ გაუმჯობესდება.

​სუპერმარკეტებში დასაქმებულთა დიდი ნაწილი ახალგაზრდაა, მათ შორის - სტუდენტი. მათი შრომა გამორჩეულად რთული და დაბალანაზღაურებადია. ხშირად მათ რამდენიმე საქმის შეთავსება უწევთ. ალბათ, გინახავთ სუპერმარკეტში მომუშავე გოგონა, რომელიც ჯერ დახლებზე პროდუქტს ანაწილებს, შემდეგ კონსულტანტად გვევლინება, ბოლოს კი სივრცის დალაგებას იწყებს. მას მუდამ ეჩქარება, რათა სამუშაო დროში ჩაეტიოს და აუნაზღაურებელ ზეგანაკვეთურ შრომაში არ ჩაებას, რადგან მეორე დღეს, შესაძლოა, უნივერსიტეტში გამოცდა ქონდეს.
​
სხვათა შორის, კარტელური გარიგებები მხოლოდ პროდუქტის ფასებზე არ ვრცელდება; სუპერმარკეტებში შრომის ანაზღაურებაც შეთანხმებულია ბაზრის მოთამაშეებს შორის. სახელფასო ბალანსი უფრო მეტად ემთხვევა ერთმანეთს, ვიდრე პროდუქციის ფასები.

​სახელმწიფო ამ შრომით მოცემულობას ყურადღებას არ აქცევს. იგი არ ინტერესდება, როგორ აისახება მისი გადადგმული ნაბიჯები დასაქმებულებზე და არ სთავაზობს მათ სოციალური დაცვის მექანიზმებს, როგორიცაა უმუშევრობის დაზღვევა ან მინიმალური ხელფასის სტანდარტი.

​მშრომელი ახალგაზრდები ყველაზე დაუცველები არიან. თუ ბიზნესს დროებით ფასების დაწევა მოუწევს, იგი ამას საკუთარი მოგების ხარჯზე არ გააკეთებს. ვინაიდან მოგების შემცირება მიუღებელია როგორც მფლობელისთვის, ისე სახელმწიფოსთვის, დანაკლისი კვლავ დასაქმებულთა ხარჯზე - ხელფასების შემცირებით ან კადრების ოპტიმიზაციით შეივსება. ასეთ პირობებში ზეგანაკვეთური შრომა კიდევ უფრო რადიკალურ ფორმებს მიიღებს.
​სახელმწიფო და ბიზნესი „დალაგდებიან“, თუმცა ორივე ერთად დააზარალებს მშრომელს, რომელიც დღესაც მინიმალური საარსებო წყაროსთვის იბრძვის.

უმაღლესი განათლების ახალი კონცეფციის ფარგლებში, მთავრობა პირდაპირ და უხეშად საუბრობს სახელმწიფო უნივერსიტეტების ქონების გაყიდვაზე. ეს პროცესი დაწყებულია. პირველი ნიშანი არის მე-7 კორპუსის გაყიდვა, რაც განგრძობადი საუნივერსიტეტოს რესურსების პრივატიზაციის პროცესის შემადგენელი ნაწილია. სხვათაშორის, ეს საკითხი მხოლოდ ახლა გახდა საზოგადოებისთვის საინტერესო, მაგრამ ჩვენ წლებია უნივერსიტეტის ქონების გაყიდვას ვადევნებთ თვალს. 2016-2025 წლების განმავლობაში უნივერსიტეტის საკუთრებაში, სარგებლობაში ან ბალანსზე არსებული 60-ზე მეტი უძრავი ქონება დაიკარგა. ეს არის მიწის ნაკვეთები, სასწავლო კორპუსები, თუ სხვადასხვა დანიშნულების რესურსი, როგორც თბილისში, ასევე რეგიონებში. საბჭოთა კავშირის პერიოდში თსუ-ში იქმნება უზარმაზარი მატერიალური კეთილდღეობა, რომელიც სამეცნიერო საზოგადოების კვლევებთან, საცხოვრებელთან, სასწავლო თუ დასასვენებელ სივრცეებთან იყო დაკავშირებული. სხვადასხვა მთავრობების თუ უნივერსიტეტის ადმინისტრაციები ეტაპობრივად ხრავდნენ უნივერსიტეტს, ანუ ასხვისებდნენ ქონებას, რომელიც უნივერსიტეტისთვის მნიშვნელოვანი პროექტების სახით არ ბრუნდებოდა.

იმდენად გაძარცვეს სამეცნიერო საზოგადოება, რომ დღეს მიმდინარე პროცესი გამოხვრის პოლიტიკაა. ის მცირე რესურსები, რომელიც უნივერსიტეტებს შერჩათ, უნდათ, ბოლომდე მოაცილონ საუნივერსიტეტო სხეულს, გამოძიძგნონ და ამის შემდეგ მათით ცალკეული ბიზნესების ინტერესებმა საკუთარი ფინანსური კეთილდღეობა შექმნას.

ამის მაგალითია მე-7 კორპუსის გადაცემა სახელმწიფოსთვის, შემდეგ კერძო უნივერსიტეტზე (სეუ) მიყიდვის მიზნით; გაღარიბდეს სახელმწიფო უნივერსიტეტი და გამდიდრდეს განათლების ბიზნესი. როგორც არაერთხელ აღვნიშნეთ, ახალი რეფორმის ფარგლებში კერძო უნივერსიტეტები ახალ ბენეფიციარებს მიიღებს უცხოელი თუ ქართველი სტუდენტების სახით. ამიტომაც სახელმწიფოს მხარდაჭერით ბაზარზე უნდა შეიქმნას მონოპოლიები კერძო უნივერსიტეტების სეგმენტში და ძირითადი ფინანსები სწორედ აქ უნდა აკუმულირდეს. ამისათვის კი ახალი ინფრასტრუქტურა სჭირდებათ. შეგიძლიათ მარტივად გადაამოწმოთ, რომ მე-7 კორპუსი საქართველოს ეროვნულ უნივერსიტეტს (სეუ-ს) ემეზობლება. ეს ადგილმდებარეობით თუ ფართობით ძალიან სარფიანი რესურსია. პრივატიზებული არის არა მარტო კორპუსი, არამედ სრული ტერიტორია, რომელიც მოიცავს 8385კვ.მ.-ს. შენობა კი ამ ფართობის მხოლოდ მეხუთედს იკავებს. აქ კომპლექსის აშენებაა შესაძლებელი.

ამ ზოგადი რესურსების განკარგვის და კერძო შემთხვევის ურთიერთობების ჩვენება ფუნდამენტურია, მაგრამ აქ არსებობს რიგი საკითხი, რომელიც მონაწილეობს ამ პროცესის სრულყოფაში. გასაგებია, რომ სახელმწიფო რეგრესული საუნივერსიტეტო ცხოვრების ტემპის ერთგულია, მაგრამ როგორ უკავშირდება ის საუნივერსიტეტო ბიუროკრატიას?

ინფორმაციისთვის ვიტყვით, რომ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს ქონება საკუთრებაში, განკარგვაში ან ბალანსზე აქვს. საკუთრებისგან განსხვავებით, სხვა ფორმებში სახელმწიფო არის ამ ქონების მფლობელი, მაგრამ უნივერსიტეტთან საკუთრების ფორმას ინაწილებს. სასწავლო კორპუსების 80% უნივერსიტეტის საკუთრებაშია, რაც ნიშნავს, რომ სახელმწიფოს მისი გაყიდვა არ შეუძლია უნივერსიტეტის სენატის თანხმობის გარეშე. სხვა შემთხვევაში მისი ნაციონალიზაცია და შემდგომში კი პრივატიზაცია უნდა მოხდეს. ეს ნიშნავს, რომ ამ კორპუსების სრულად ფლობაზე სახელმწიფოს პრეტენზია ვერ ექნება უნივერსიტეტის თანხმობის გარეშე. სენატის თანხმობა, არამარტო საკუთრებაში არსებულ ქონებაზეა საჭირო, არამედ მაშინაც, როცა უნივერსიტეტი სახელმწიფოსთან ერთად ამა თუ იმ ქონების თანამესაკუთრეა. ამიტომაც უნივერსიტეტს შეუძლია შეაჩეროს ქონების გაყიდვა.

მაგრამ ვხედავთ, რომ ამას არ აკეთებს და ვფიქრობთ, რომ ეს არც მომავალში შეიცვლება;

ვინ ლობირებს უნივერსიტეტის გამოხვრის პროცესს?

ესენი არიან თსუ-ს კანცლერი ლაშა საღინაძე და თსუ-ს რექტორი ჯაბა სამუშია. უნივერსიტეტის ქონების გაყიდვის ინიციატორი და სპიკერი, თუ გადავამოწმებთ სენატის სხდომებს, არის კანცლერი საღინაძე, რომელიც მისი ცნობიერებით და ხედვით ქონებების კერძო პირებზე გადაცემის მომხრეა. ამ საქმეს ბეჯითად ასრულებს თსუ-ს წინა რექტორის, გიორგი შარვაშიძის დროიდან და უკვე წლებია უნივერსიტეტის ძარცვის ახლა კი გამოხვრის პროცესსაც ხელმძღვანელობს. რექტორი იღებს დაკვეთას, მაგრამ ადმინისტრაციის ხელმძღვანელი ინიციატივის ფორმით განიხილავს საკითხს და არწმუნებს სენატს, მხარი დაუჭირონ პრივატიზაციას.

როცა სენატს ქონების გაყიდვა, საღინაძის და სამუშიას გამოკლებით, არც თუ ისე კარგად გადაწყვეტილებად მიაჩნია, მუდმივად იქმნება პრივატიზაციის შეფასების საბჭო, რომელსაც მუდმივად ხელმძღვანელობს ერთი ადამიანი. თსუ-ს ბიბლიოთეკის ხელმძღვანელი ზურაბ გაიპარაშვილი. მისი ხელმძღვანელობის პირობებში კომისიას მუდმივად აქვს დადებითი რეკომენდაცია უნივერსიტეტის ქონების გაყიდვაზე, რასაც სენატი ეთანხმება. მიწა, კორპუსი, ინსტიტუტი გაიყიდება თუ არა ამას ბიბლიოთეკის დირექტორი აფასებს, თანაც მუდმივად დადებითი პასუხი აქვს: “გაიყიდოს!”

სენატის ღირსეულ წევრებს დაუღალავად არწმუნებენ, რომ ესა თუ ის გასაყიდი რესურსი ძველია, უვარგისია, ავარიულია, ამის ნაცვლად სხვას აგვიშენებენ და ა.შ. რეალურად გაყიდული კორპუსების უმეტესობა ავარიული გახდა იმიტომ, რომ არ გაარემონტეს ან გაამაგრეს. მაგალითად თსუ-ს მე-4 კორპუსი ახლა ავარიულია და სერიოზული პრობლემები აქვს, მაგრამ ეს პროცესი ხელოვნურად შეიქმნა. პირველი პრობლემა კორპუსს საფუძველში ექმნება და კედლები იბზარება, ეს მოხდა 2018 წელს. 7 წლის განმავლობაში ამ პრობლემას არ მიხედეს, რადგან ეტაპობრივად უვარგისი გამხდარიყო და გასაყიდად ლეგიტიმური არგუმენტი გასჩენოდათ. ახლა მისი გამაგრება თუ რემონტი 10-ჯერ უფრო ძვირი ჯდება, ვიდრე 2018 წელს.

რა არის გამოსავალი? გაიყიდოს. პირდაპირ შეგვიძლია ვთქვათ, რომ მთავარი არგუმენტი ამ კორპუსების ირგვლივ ეს იქნება, რადგან შიდა საუნივერსიტეტო კონფლიქტები აირიდონ, მაგრამ არ გამოუვათ.
პასუხისმგებლობას ვერავინ გაექცევა.

პასუხისმგებელი პირები პირველ რიგში არიან

თსუს კანცლერი ლაშა საღინაძე,
თსუს რექტორი ჯაბა სამუშია
და
თსუს ბიბლიოთეკის ხელმძღვანელი ზურაბ გაიპარაშვილი.

ინსტიტუციურ გადაწყვეტილებას იღებს სენატი, ამიტომაც პასუხისმგებლობა მათზეც ვრცელდება, მაგრამ როგორც ავხსენით, ამ უნივერსიტეტის გამყიდველების შეჩერება სენატს შეუძლია. რა თქმა უნდა, ინსტიტუციურ შესაძლებლობაზე ვსაუბრობთ. თორემ როგორ უნდა წარიმართოს უნივერსიტეტში პროცესები, ამის გადაწყვეტას, პირველ რიგში, სტუდენტების ორგანიზებული წინააღმდეგობა შეძლებს

სახელმწიფომ მკაფიოდ დააფიქსირა, რომ უმაღლესი განათლების რეფორმა სტუდენტებს არ შეეხება და მასში მხოლოდ აბიტურიენტები ჩაერთვებიან. ეს იქნება სწავლების ხანგრძლივობა, ფაკულტეტების პროგრამა თუ უფასო განათლება. ეს გადაწყვეტილება არის მცდელობა თავი აარიდონ პასუხისმგებლობას და უთანასწორო საგრანტო სისტემაში ჩატოვონ სტუდენტები, რომლებიც სწავლობენ სახელმწიფო უნივერსიტეტებში.

საგრანტო სისტემამ კრიტიკულ ზღვრამდე მიიყვანა განათლების ხელმისაწვდომობის საკითხი, განათლება ტოტალურად დაექვემდებარა ინდივიდუალურ პასუხისმგებლობას და წარმატების ნიშნით აჯილდოვებდა შეძლებული კლასის სტუდენტებს, ვისთვისაც გრანტი არა იმდენად აუცილებლობა, არამედ სოციალური პრესტიჟის ნაწილი იყო. ხოლო მშრომელი ოჯახების ხელმოკლე სტუდენტებისთვის დიდ ფინანსურ წნეხთან იყო დაკავშირებული, ისინი ხშირად არასტაბილური სოციალური გარემოს გამო ვერ ახერხებდნენ გრანტის მოპოვებას. ამასთან ერთად, გრანტის მიმღებთა რაოდენობა არასდროს ცდებოდა უნივერსიტეტებში მოხვედრილი სტუდენტების 20%-ს, რასაც უმაღლესი განათლების შესახებ კანონი არეგულირებდა. დანარჩენი 80 პროცენტი მშობლების ჯიბიდან ფინანსდებოდა, ან სტუდენტს უწევს დაბალ ხელფასზე დათანხმება სწავლის გადასახადის მოსაგროვებლად. დღეს სტუდენტების 80 პროცენტი იხდის სწავლის საფასურს. უფასო განათლება კი ათასობით ოჯახს ჩამოხსნის ფინანსურ ტვირთს.

უფასო განათლების შემოთავაზებით სახელმწიფომ ვერ ამოწურა პრობლემა. პირიქით, კიდევ უფრო გააქტიურა საკითხი. ვინაიდან საგრანტო სისტემის უვარგისობის აღიარებამ ახალი და ცენტრალური საკითხი წამოჭრა - რატომ არ ვრცელდება უფასო განათლება ახლანდელ სტუდენტებზე? როგორც საბაკალავრო, ასევე სამაგისტრო და სადოქტორო საფეხურებზე?

რადგან უმაღლესი განათლების დაფინანსება არ იზრდება. უკვე არსებულ დანახარჯებში აპირებენ უფასო განათლების მიღწევას. სტატუსიანი სტუდენტების დაფინანსება კი დამატებით ხარჯებს მოითხოვს, რისი გაკეთებაც არ უნდათ.

რეალურად განათლებაში ფულის დახარჯვა არ მოსწონთ, მაგრამ უწევთ. ამიტომაც ცდილობენ არსებული პროგრესული წინააღმდეგობების მოთხოვნები, რაც ამ წლების განმავლობაში შეხვდათ, რეფორმაში დათქმებით დააკმაყოფილონ.

ავაშენებთ საცხოვრებელს, მაგრამ სასწავლო კორპუსს გაგიყიდით.

უფასო განათლებას მოგცემთ, მაგრამ სტუდენტების რაოდენობას შევამცირებთ.

რეფორმას გავატარებ, მაგრამ ახლანდელ სტუდენტებს არ შეგეხებათ.

რეალურად, ეს არ არის დასათანხმებელი. სახელმწიფო შემოვიდა ველზე, რომელიც დანაღმულია. უფასო განათლება ყველა სტუდენტს უნდა შეეხოს. არამარტო მომავალს, არამედ ახლანდელს. დაუშვებელია საუნივერსიტეტო სივრცეში მივიღოთ კონტრასტი, სადაც უფასო განათლებით ნაწილი სარგებლობს, ნაწილი ვერა. ნაწილი ვალებით და მძიმე შრომით ცდილობს ხარჯებთან გამკლავებას, ნაწილს კი სახელმწიფო სრულად დაუფარავს გადასახადს.

უფასო განათლება ყველა სტუდენტს სჭირდება, სტუდენტებმა მალევე უნდა შეწყვიტონ განათლებაში ფულის გადახდა და ფინანსები საკუთარ თავზე სახელმწიფომ აიღოს.

ასევე სტატუსშეჩერებულ სტუდენტებს გაუუქმდეთ დავალიანება, ჩამოეწეროთ სტუდენტური სესხები, ჩაერთონ უფასო განათლების პროცესში.

ეს რომ შესაძლებელია, უკვე აღიარეს, ამიტომ უფასო განათლება კიდევ უფრო მასშტაბური უნდა გახდეს.

მარტივია

უფასო განათლება ყველა სტუდენტს
ფინანსები სახელმწიფოს

უნივერსიტეტი არ უზრუნველყოფს საუნივერსიტეტო განხილვებს, სტუდენტებსა და პროფესორებს არ უზიარებს ინფორმაციას და ამით ცდილობს აკადემიური საზოგადოების უკმაყოფილებისგან დაიცვას სახელმწიფო.

სწორედ ამიტომ, ჩვენ ვუზრუნველყოფთ განხილვებს, ჩვენ ვისაუბრებთ რეფორმის ძირითად პრობლემებზე და დღისწესრიგში დავაყენებთ ყველა იმ პირის პასუხისმგებლობას, რომელიც უნივერსიტეტებში ცდილობს შეუმჩნევლად გაატაროს რეფორმა.

📆 3 დეკემბერი
⏱️ 14:00
📍 თსუ-ის I კორპუსის შიდა ეზო

📌 https://www.facebook.com/share/1G1whBD3py/?mibextid=wwXIfr

ირაკლი კობახიძემ პარლამენტს წარუდგინა განათლების ახალი რეფორმა. უფრო სწორად გამოქვეყნებულ ოთხ გვერდიან კონცეფციას თავისი განმარტებები დაურთო და გაამხილა რამდენიმე მიზანი, თუ რისთვის დასჭირდათ არსებული რეფორმა. ეს მიზნები ჩვენთვის უცხო არ ყოფილა. უფრო მეტიც, ლოგიკური იყო, რომ არსებული ნეოლიბერალური განათლების სისტემა გარკვეულ მომენტში მოითხოვდა კიდევაც მოცემულ ცვლილებებს, ეს ცვლილებები კი, რაზეც კობახიძემ ისაუბრა შემდეგია - სახელმწიფო უნივერსიტეტებში სტუდენტების რაოდენობის შემცირება და მათი კერძო უნივერსიტეტებში გადასროლა; განათლებისა და მეცნიერებისთვის დაფინანასების შემცირება (გინდათ ვუწოდოთ ოპტიმიზაცია), ქალაქის ცენტრში მდებარე კორპუსების პრივატიზაცია, განათლების გადასახადის გაზრდა. რამდენიმე სიტყვით, რომ შევაჯამოთ, ეს რეფორმა კერძო უნივერსიტეტების, კერძო კომპანიების, ბანკებისა და ელიტების გამამდიდრებელი რეფორმაა. ეს პროცესი კი არც დღეს და არც რამდენიმე წლის წინ არ დაწყებულა.

საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ უმალვე გაჩნდა, ასეულობით კერძო უნივერსიტეტი, თუმცა ეს რაოდენობა ეტაპობრივად შემცირდა, როგორც ბაზარს ახასიათებს. საგანმანათლებლო ბიზნესში დიდმა მოთამაშეებმა მცირე კერძო პირები ჩაანაცვლეს, ახალ ფეხადგმული საუნივერსიტეტო ბიზნესი კი მეტად მონოპოლური გახდა. 2005 წელს მიღებული რეფორმით, კერძო უნივერსიტეტებს გარანტირებული შემოსავალიც დაუდგინდათ სტუდენტზე მიბმული ვაუჩერის სახით, რომელიც სახელმწიფოს მხრიდან ფინანასდებოდა, თუმცა დღემდე მათ ერთი დაბრკოლება ქონდათ წინ - სტუდენტების უმრავლესობა მაინც სახელმწიფო უნივერსიტეტში აბარებდა, როგორც განათლების გადასახადის შედარებით სიმცირის და ამასთან ერთად რიგი უნივერსიტეტების მრავალწლიანი ტრადიციის ქონის გამო. ლოგიკურია, ნეოლიბერალურ ბაზრისთვის ეს დიდი პრობლემაა. სახელმწიფო დღემდე მიზერულად აფინანსებდა სახელმწიფო უნივერსიტეტებს, უნივერსიტეტების მენეჯერებმა და ბიუროკრატებმა კი ახალი გზა გამოძებნეს, რადგან მათ ასე მარტივად არ შეეძლოთ განათლების გადასახადის გაზრდა, ბიუჯეტის გასაზრდელად დაიწყეს სტუდენტების მიღების გამარტივება, რითაც ყოველწლიურად იზრდებოდა პირველკურსელთა რიცხვი სახელმწიფო უნივერსიტეტებში.

ამ პერიოდის განმავლობაში კარგად გვახსოვს, რომ ოპოზიციურად განწყობილი თუ მთავრობის გულმხურვალე მხარდამჭერი საუნივერსიტეტო ბიზნესის წარმომადგენლები თუ მენეჯერები ერთ ენაზე საუბრობდნენ და ერთი პრობლემა აწუხებდათ, ის, რომ უფასო პროგრამების არსებობა და გადასახადის მათთან შედარებით სიმცირე სახელმწიფო უნივერსიტეტებში თითქოს უთანასწორო მდგომარეობაში აყენებდა კერძო უნივერსიტეტებს. მოკლედ რომ ვთქვათ, ისინი უფასო პროგრამების გაუქმებას, სახელმწიფო უნივერსიტეტებში სტუდენტების რაოდენობის შემცირებასა და განათლების გადასახადის გაზრდას უჭერდნენ მხარს ეს კი მრავალი სტუდენტის აკადემიის მიღმა დარჩენის ან გავალიანების ხარჯზე. რადგან ლოგიკურია, კერძო უნივერსიტეტში გადასროლილი სტუდენტი ან სახელმწიფო უნივერსიტეტში გაზრდილ გადასახადთან შეჭიდებული, ან სწავლებას შეწყვეტს ან ვალის აღება დასჭირდება. სწორედ აქ ჩნდება საბანკო სისტემა მისი სტუდენტური სესხების შეთავაზებით.

გამოდის, კერძო უნივერსიტეტების მფლობელების, მათი მენეჯერებისა და ბანკების ოცნება სრულდება, ქართული ოცნება კი მათი ოცნების ამსრულებელია პირდაპირი ინტერვენციით. მათგან პირველი ბევრად მეტ მოგებას მიიღებს მეტი სტუდენტის მიღებით, რადგან კობახიძე მკაფიოდ აცხადებს როგორც ქართველი, ასევე უცხოელი სტუდენტების რაოდენობის შემცირებას სახელმწიფო უნივერსიტეტებში და მათ კერძოში გადასროლას. უკანასკელი კი გადასახადის გადაუხდელობისგან გასაჭირში ჩავარდნილ სტუდენტს კიდევ დამატებით სიმძიმედ დააწვება მისი სესხების პროცენტების სახით. ყველა კმაყოფილია - სამთავრობო ელიტაც, ბიზნეს კლასიც, მენეჯერებიც - მხოლოდ სტუდენტი რჩება გავალიანებული და ექსპლუატირებული.

კობახიძემ განათლების საფასურზეც დაიწუწუნა, რომ ინფლაცია იზრდება და განათლების გადასახადი კი კვლავ იგივეა, მისთვის არსებული დაფინანასების სისტემა პრობლემურია, რაზეც ყველა ვთანხმდებით, მაგრამ მას არ სურს ის პროგრესული დაფინანსების წესით ჩაანაცვლოს.

ანუ ნაცვლად იმისა, რომ სახელმწიფო უნივერსიტეტები უცხოელ ან ქართველი სტუდენტების გადასახადზე არ იყოს დამოკიდებული და მათ ბაზისურად ჰქონდეს დაფინანსება სახელმწიფოსგან, როგორც ქართველი სტუდენტებისთვის უფასო განათლებისთვის, ასევე მეცნიერებისთვის, ქართული ოცნება არსებული დაფინანასების შემცირებასაც აპირებს, ამას ლოგიკურად უნდა მოყვეს უფასო პროგრამების გაუქმებაც, განათლების გადასახადის ზრდა და თბილისში დარჩენილი სტუდნეტებისგან დაცლილი კორპუსების პრივატიზაცია.

დაანონსებული უმაღლესი განათლების რეფორმის რამდენიმე ანალოგი არსებობს, რომლებიც პოსტ-სოციალისტურ სახელმწიფოებში განხორციელდა. ეს არ არის ექსკლუზიურად საქართველოს ხელისუფლების მიერ შემუშავებული, ის დასავლური ფინანსური ინსტიტუციების დირექტივებით ხორცილდება, როგორიც არის მსოფლიო ბანკი და საფრანგეთის განვითარების სააგენტო (AFD).

მსაგვსი რეფორმა უკვე განხორციელდა უკრაინაში ომამდე, საომარ პერიოდში კი რამდენიმე ცვლილებაც მოხდა. უკრაინის მაგალითი ყველაზე ავთენტურია ჩვენთვის დირექტივების აღსრულების, რეფორმის პრინციპების თუ ცვლილებების თვალსაზრისით.

ამავდროულად მსგავსი რეფორმა დაგეგმილია და აღსრულების ეტაპზე გადადის სომხეთშიც. როგორც საქართველოში, ასევე უკრაინასა და სომხეთში უმაღლესი განათლების რეფორმა მსოფლიო ბანკის დაფინანსებითა და „ადამიანური კაპიტალის“ განვითარების პროგრამის ფარგლებში ხორციელდება.

სამივე ქვეყანაში რეფორმებს მსგავსი დირექტივები აქვს. ეს არის საწარმოო ფაკულტეტების გახსნა, ანუ ინტერდისციპლინური სწავლების ჩანაცვლება პროფილური უნივერსიტეტებით, რასაც საქართველოში ერთი ქალაქი - ერთი ფაკულტეტის კონცეფციას ეძახიან. მეორე - საუნივერსიტეტო რესურსების პრივატიზაცია. უნდა გავითვალისწინოთ, რომ სოციალისტურ წესრიგში უნივერსიტეტებს ჰქონდათ უზარმაზარი რესურსები. ეს არის სასწავლო კორპუსები, სამეცნიერო ინსტიტუტები, საერთო საცხოვრებლები, ბიბლიოთეკები, მიწები. მოკლედ, ყველაფერი, რაც სწავლებასა და მეცნიერებას სჭირდება. ეს რესურსები ძირითადად ქალაქის ცენტრში არსებობს, როგორც ურბანული ურთიერთობების შემადგენელი ნაწილი, რაც მიმზიდველია ბიზნესისთვი. ასევე სამივე ქვეყანაში რეფორმის პირობებში მცირდება უმაღლესი განათლების დაფინანსება; სახელმწიფო აჩერებს პირდაპირ დაფინანსებას და ცდილობს რესურსების ოპტიმიზაციას, ანუ მისი ჩართულობის შემცირებას განათლების ხელმისაწვდომობის თუ ხარისხის უზრუნველყოფაში.

ამის სხვადასხვა გზა არსებობს. უკრაინაში საბაზისო დაფინანსების გაუქმებითა და სტიპენდიების შემცირებით განხორციელდა, საქართველოში 3+1 პროგრამის საშუალებით, რაც მინიმუმ 25% ამცირებს დაფინანსებას; სომხეთში სტუდენტების რაოდენობის შემცირებით, რაც ჩვენი რეფორმის ირიბი მიზანიცაა.

მოკლედ, სამივე ქვეყანას რეფორმის ამოცანები და მიზნები საერთო აქვთ, ოღონდ მისი განხორციელების გზები განსხვავდება, მაგრამ ასევე არსებობს ფორმალური თანხვედრაც. შეგვიძლია ვთქვათ, რომ მათ არა თუ განახორციელეს რეფორმა, არამედ დაიწყეს დირექტივებისა და ვალდებულებების შესრულება, რომელიც უცხოური ფინანსური ინსტიტუციების რეგიონალურ კაპიტალისტურ ინტერესებს შეესაბამება.

უკრაინაში რეფორმა უკვე განხორციელდა, სომხეთში უნდა დაიწყოს აღსრულების ეტაპი, ჯერ საკანონმდებლო ცვლილებებს იღებენ, ხოლო საქართველოში მხოლოდ კონცეფციას ვიცნობთ, ამიტომაც უკრაინის მაგალითი გამოგვადგება, ვინაიდან ქართული განათლების სისტემა მეტ-ნაკლებად დაემსგავსება უკრაინულ საუნივერსიტეტო წესრიგს.

უკრაინაში 2017-2021 წლებში განხორციელდა ძირითადი ცვლილებები. მიზანი იყო რესურსების ოპტიმიზაცია და სახელმწიფოს ფულის შემცირება სახელმწიფო უნივერსიტეტებში, ამოცანები კი - დუბლირებული ფაკულტეტების გაუქმება, უნივერსიტეტების გაერთიანება და ნაწილის გაყიდვა.

რეფორმის შედეგად უნივერსიტეტის შერწყმის პროცესი განხორციელდა ოპტიმიზაციის სახელით, კერძოდ დნეპროსში 2021 წელს ტექნიკური სწავლების მიმართულებით გაერთიანდა 4 უნივერსიტეტი და დაფუძნდა „ Ukrainian State University of Science and Technologies ( USUST), სადაც ძირითადად ტექნიკური მეცნიერებები ისწავლება.

ასევე კიევში ძირითადი კვლევითი ინსტიტუტები, რომლებიც სოციალური და სამოქალაქო მეცნიერებების მიმართულებით არსებობდა შეუერთეს Taras Shevchenko National university of Kyiv-ს. ხარკოვში ოთხი უნივერსიტეტის გაერთიანდა ერთი პროფილით და მივიღეთ ერთ სივრცეში კონცენტრირებული სასწავლო პროგრამები, რომლებიც გადანაწილებული იყო.
დღეს ფუნქციონირებს State Biotechnological University-ს სახელით.

მოკლედ, ფაკულტეტები კონცეტრირდნენ ერთ უნივერსიტეტში და მნიშვნელოვნად შემცირდა დაწესებულებებისა და სტუდენტების რაოდენობა. ხოლო გამოთავისუფლებული შენობები გასხვისდა კერძო სექტორზე. რეგიონალური უნივერსიტეტების დიდმა ნაწილმა პედაგოგიური სწავლების დანიშნულება მიიღო, როგორც საქართველოშია დაანონსებული.

უნივერსიტეტების დაფინანსება სახელმწიფოს მხრიდან სპეციალური ინდიკატორებით დაიწყო, რაც ძირითადად არასამეცნიერო და მანიპულაციური იყო. ინდიკატორები შემდეგი იყო: კურსდამთავრებულის დასაქმება საერთაშორისო რეიტინგებში მათი პოზიციების რაოდენობითი და არა თვისობრივი კვლევების მიხედვით, სტუდენტების დაინტერესების მიხედვით, რამაც ეტაპობრივად გამოიწვია შემცირებული ფინანსების კიდევ უფრო ვიწრო უნივერსიტეტებში კონცენტრირება, სადაც იურიდიული, ლოჯისტიკური, სამშენებლო, საინჟინრო სპეციალობები ისწავლებოდა, ხოლო სხვა პროფილური უნივერსიტეტები დაფინანსების გარეშე დარჩნენ, რადგან შრომის ბაზრის მოთხოვნებზე ინტეგრირებული სწავლება არ მოითხოვდა ჰუმანიტარულ თუ სოციალურ მეცნიერებებს. ამიტომაც ამ პროფილის უნივერსიტეტებს სტუდენტებიც, დაფინანსებაც და როლიც შეუმცირდა. იძულებული იყვნენ გაეუქმებინათ რიგი მიმართულებები.

მსგავს პროცესებს ვხედავთ სომხეთშიც, სადაც უკვე ხედვა და გეგმა არსებობს და საკანონმდებლო ბაზას ამუშვებენ რეფორმის განსახორციელებლად. სომხეთშიც დედაქალაქიდან გააქვთ უნივერსიტეტები, იმისთვის, რომ მათი შენობების პრივატიზაცია განხორციელდეს. ერევნიდან რამდენიმე კილომეტრში უნდა აშენდეს ახალი საუნივერსიტეტო ქალაქი, სადაც რვა უნივერსიტეტი განთავსდება, რომლებიც გადაინაწილებენ ფაკულტეტებს.

სასწავლევლები პროფილური გახდება და ფაკულტეტების დუბლირება კი არ მოხდება, რაც შეამცირებს სტუდენტების რაოდენობას და სახელმწიფოს დანახარჯებს. აქ აღსრულების ვალდებულება დაეკისრებათ უნივერსიტეტებს და დაუმორჩილებლობის შემთხვევაში ფაშინიანის განცხადებით ძალით აღასრულებს ქალაქგარეთ სწავლების გადატანას. აქ იქნება როგორც სახელოვნებო, ასევე ტექნოლოგიური სწავლების სივრცეები, ახალი ინფრასტრუქტურით. აქაც მიზანია მსოფლიო აკადემიურ რეიტინგებში დაწინაურება, უნივერსიტეტების დაფინანსების წესის განსაზღვრა მათი წარმატებულობით და როგორც უკრაინაში, ასევე საქართველოში დაფინანსება დამოკიდებული იქნება შედეგებზე. ეს არის სახელმწიფო საბაზისო დაფინანსების მოდელის საწინააღმდეგო პრინციპი, რაც გულისხმობს არასტაბილურ გარემოს სამეცნიერო სფეროში, ვინაიდან უნივერსიტეტი ყოველწლიურად დამოკიდებული იქნება შედეგებზე. ის იფუნქციონირებს, როგორც საწარმო, რომელმაც ყოველწლიური წარმატებები უნდა მოიპოვოს და არა, როგორც სამეცნიერო ინსტიტუცია.

საქართველოშიც ეს მიზნები აქვს განათლების ახალ რეფორმას, რომელიც უკრაინის და სომხეთის მსგავსად მსოფლიო ბანკის დირექტივებს ასრულებს, რა თქმა უნდა, ეს არ არის მის იდეოლოგიურ და პოლიტიკურ მიზნებთან შეუთავსებელი და განათლებაში ნაკლები დანახარჯი, ნაკლები სტუდენტი, მეცნიერების ნაცვლად სამუშაო ძალის წარმოება არის ხედვა, რასაც დამოუკიდებელი საქართველოს ისტორიაში მთავრობები იზიარებენ.

დღევანდელი რეფორმის მიზანი არის რეგრესული, სტუდენტების და საზოგადოების საჭიროებების წინააღმდეგ მიმართული, სადაც ცვლილებებით იხეირებს განათლების ბიზნესი, კერძო უნივერსიტეტების სახით, თუ სხვა სექტორები სამუშო ძალის მუდმივი მიწოდებით.

ამიტომაც რეალური პროგრესული უმაღლესი განათლების რეფორმა უნდა დაეფუძნოს ხარჯების გაზრდას, რაც დააფინანსებს განათლების ხელმისაწვდომობას, სოციალური პირობების გაუმჯობესებას აკადემიური საზოგადოებისთვის და ცოდნის წარმოების პროცესების ხელშეწყობას.