นี่แหละชีวะ

25/09/2026

🔥 นักวิจัยค้นพบ “อะมีบาไฟ (fire amoeba)” ยูแคริโอตที่ทนอุณหภูมิได้สูงที่สุด แบ่งเซลล์เพิ่มจำนวนได้ที่ 63 ◦C และยังเคลื่อนไหวได้ที่ 64 °C นักวิจัยพบอะมีบาชนิดนี้ที่แหล่งน้ำพุร้อนใต้พิภพ ณ อุทยานแห่งชาติลาสเซนโวลแคนิก รัฐแคลิฟอร์เนีย และตั้งชื่อวิทยาศาสตร์ให้มันว่า Incendiamoeba cascadensis ซึ่งมาจากภาษาละติน incendarius (จุดไฟ) และ cascadensis ที่สื่อถึงเทือกเขาแคสเคด (สถานที่ที่ค้นพบ)

🔥 ช่วงอุณหภูมิที่เหมาะสมของอะมีบาไฟอยู่ที่ 55◦C–57 °C ถ้าลดต่ำกว่า 42 °C จะไม่รอด และถ้าสูงกว่า 64 °C ก็จะเข้าสู่สภาวะซีสต์ พวกมันกินแบคทีเรียเป็นอาหารด้วยวิธีฟาโกไซโทซิส (phagocytosis) และสามารถเปลี่ยนรูปร่างกลับไปกลับมาได้สองแบบ คือร่างอะมีบา และร่างคล้ายหนอน

🔥 อะมีบาไฟมียีนบางกลุ่มเยอะเป็นพิเศษ อาทิ ยีนของ heat shock protein ที่ช่วยรักษาโครงสร้างของโปรตีนอื่น ๆ ภายในเซลล์ เมื่ออะมีบาอยู่ในสภาวะอุณหภูมิสูง ยีนบางกลุ่มจะทำงานมากขึ้น โดยเฉพาะยีนเกี่ยวกับดุลยภาพของโปรตีน (proteostasis) การซ่อมแซมดีเอ็นเอ และระบบขนส่งเมมเบรนภายในเซลล์ (membrane trafficking) ในขณะที่ยีนเกี่ยวกับเมแทบอลิซึมจะทำงานน้อยลง

🔥 การทำนายโครงสร้างโปรตีนของอะมีบาไฟชี้ว่า ผิวนอกของโปรตีนมักไม่ค่อยมีกรดอะมิโนที่ไม่มีขั้ว/ไม่ชอบน้ำ และมักพบกรดอะมิโนที่มีประจุบวกมากกว่าประจุลบ คล้ายกันกับโปรตีนของแบคทีเรียทนร้อน นักวิจัยอธิบายว่านี่เป็นวิวัฒนาการเบนเข้า (convergent evolution) ที่ช่วยให้โปรตีนมีเสถียรภาพในอุณหภูมิสูง

ป.ล. เจ้าของสถิติทนอุณหภูมิสูงที่สุดในปัจจุบันคืออาร์เคีย Methanopyrus kandleri ซึ่งทนได้ที่ 122 °C

📖 งานวิจัย: Rappaport HB, Petek-Seoane NA, Tyml T et al. (2026) A geothermal amoeba sets a new upper temperature limit for eukaryotes. Cell. https://doi.org/10.1016/j.cell.2026.08.043

#อะมีบา #นี่แหละชีวะ

09/09/2026

🦗 คำว่า ‘แมลง’ มีนิยามอย่างน้อย 2 แบบ แบบแรกคือสัตว์ในกลุ่ม ‘Insecta’ หรือแมลงแท้ ๆ ที่เรารู้จักกันดี ส่วนแบบที่สองคือสัตว์ในกลุ่ม ‘Hexapoda’ ซึ่งหมายรวมทั้งแมลงแท้ บวกกับญาติ ๆ ใกล้ชิดที่มี 6 ขา ได้แก่ เสี้ยนนม (proturan) แมลงสองง่าม (dipluran) และแมลงหางดีด (collembolan)

🦐 แม้จะเป็นสัตว์ขาข้อที่อยู่บนบกเหมือนกัน ทว่าแมลงไม่ได้ผูกพันกับแมงมุม แมงป่อง ตะขาบ หรือกิ้งกือเท่าใดนัก จากหลักฐานทางพันธุกรรม นักวิจัยทราบดีว่าแมลงทั้งมวลเป็นสมาชิกแขนงหนึ่งในวงศ์วานของสัตว์น้ำอย่างกุ้ง-กั้ง-ปู หรือที่เรียกกันว่า ‘ครัสเทเชียน (crustacean)’ เราอาจพูดง่าย ๆ ได้ว่า ‘แมลงก็คือกุ้งที่มีวิวัฒนาการขึ้นมาบนบก’ ญาติใกล้ชิดที่สุดของเหล่าแมลงคือครัสเทเชียนจำพวก ‘เรมิพีด (remipede)’ ซึ่งมีลำตัวยาว มีรยางค์คล้ายใบพายหลายคู่สำหรับแหวกว่ายในทะเล

🦗 ล่าสุด งานวิจัยใหม่จากวารสาร Nature ก็พบ ‘รอยต่อทางวิวัฒนาการ’ ระหว่างครัสเทเชียนกับแมลงแล้วล่ะ!

🦐 เมื่อ 5 ปีก่อน อีริก ทิเฮลกา (Erik Tihelka) นักบรรพกีฏวิทยาจากมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ บังเอิญไปสะดุดตาภาพวาดฟอสซิลของ ‘ตัวอ่อนเรมิพีด’ ในตำราบรรพชีวินเล่มหนึ่ง ทว่าเขาคลางแคลงใจ จึงดั้นด้นไปถึงพิพิธภัณฑ์ที่ซานดิเอโก รัฐแคลิฟอร์เนีย เพื่อศึกษาฟอสซิลชิ้นนี้โดยเฉพาะ และผนึกกำลังกับผู้ร่วมวิจัยจากสหรัฐอเมริกา จีน และสเปน เทคนิคถ่ายภาพตัดขวางด้วยแสงโพลาไรซ์เผยให้เห็นรายละเอียดของฟอสซิลอย่างไร้ข้อกังขา ว่าแท้จริงแล้วมันไม่ใช่เรมิพีด แต่เป็น ‘แมลงกึ่งครัสเทเชียน’

🦗 เราเรียนกันมาว่าแมลงต้องมี 6 ขาใช่ไหมล่ะ? แต่แมลงตัวนี้มีถึง 24 ขาเลยนะ!

🦐 แมลงดึกดำบรรพ์ตัวนี้ถูกพบในแหล่งหินดินดาน ทางตะวันตกของรัฐเทกซัส มันมีชีวิตอยู่ในยุคคาร์บอนิเฟอรัส (Carboniferous period) เมื่อราว 324 ล้านปีก่อน นักวิจัยตั้งชื่อให้มันว่า Chosha praecursor โดยชื่อสกุลมีต้นทางจากภาษานาวาโฮ (Navajo) ที่แปลว่า ‘แมลง’ สื่อถึงคติความเชื่อของชาวอินเดียนแดงนาวาโฮที่เล่าขานว่าสิ่งมีชีวิตคล้ายแมลงคือผู้อาศัยกลุ่มแรกบนผืนโลก ส่วนชื่อระบุชนิดแปลว่า ‘ผู้มาก่อนหน้า (predecessor)’

🦗 Chosha praecursor ถูกจัดว่าเป็นแมลงตามนิยามของทั้งกลุ่ม Hexapoda และกลุ่ม Insecta เหตุผลก็คือ มันมีหนวดแขนงเดี่ยว (uniramous antenna) 1 คู่ มี 3 ปล้องอก มี 11 ปล้องท้อง มีขาที่ส่วนอกปล้องละคู่ โดยขาแต่ละข้างที่อกมี 6 ปล้องย่อย [เข้านิยามของกลุ่ม Hexapod] นอกจากนี้ยังมีอวัยวะวางไข่ (ovipositor) และรยางค์ท้ายก้น (terminal appendage) [เข้านิยามของกลุ่ม Insecta] อีกความพิเศษก็คือ แมลงชนิดนี้ยังมีรยางค์ขาที่ท้องอีก 9 คู่ โดยคู่ท้าย ๆ จะคล้ายใบพาย เป็นลักษณะแบบครัสเทเชียนที่สะท้อนถึงวิวัฒนาการขึ้นบกอย่างชัดเจน นักวิจัยสันนิษฐานว่าแมลงชนิดนี้น่าจะใช้ชีวิตสะเทินน้ำสะเทินบกตามแหล่งน้ำตื้น โดยมีขาคล้ายใบพายทำหน้าที่ผลักดันร่างกายไปตามเลนตามโคลน หรือทำหน้าที่เป็นอวัยวะช่วยหายใจ

🦐 หากว่ากันตามสายสัมพันธ์ทางวิวัฒนาการ แมลงกึ่งครัสเทเชียนอย่าง Chosha praecursor นั้นนับว่าใกล้ชิดกับแมลงแท้ ๆ ในกลุ่ม Insecta ยิ่งกว่าเสี้ยนนม แมลงสองง่าม และแมลงหางดีดในปัจจุบันเสียอีก จึงเป็นไปได้ว่าการวิวัฒนาการขึ้นบกนั้นเกิดขึ้นหลายครั้ง ควบคู่ไปกับการลดรูปของรยางค์ขาตามท้องที่เคยเป็นลักษณะของครัสเทเชียน อย่างไรก็ดี แมลงบางชนิดในปัจจุบันก็มีรยางค์คล้ายขาอยู่ที่ส่วนท้อง ซึ่งนักวิจัยคาดว่า ‘อาจ’ เป็นเศษซากที่หลงเหลือจากการเปลี่ยนผ่านนี้ เช่น รยางค์เล็ก ๆ ที่เรียกว่า ‘abodominal styli’ ของเสี้ยนนม แมลงสองง่าม และแมลงสามง่าม รยางค์คล้ายซ้อมดีดตัวที่เรียกว่า ‘furca’ ของแมลงหางดีด หรือแม้กระทั่งรยางค์/เหงือกที่ท้องของตัวอ่อนแมลงปอและชีปะขาว

🦗 นอกเหนือไปจาก Chosha praecursor นักวิจัยยังชี้ว่า ฟอสซิลสัตว์ขาข้ออีก 3 ชนิดที่เคยถูกรายงานในการศึกษาก่อนหน้า จริง ๆ แล้วก็ควรจะจัดเป็นแมลงเช่นกัน อาทิ Leverhulmia mariae จากสก็อตแลนด์ ซึ่งมีขา 5 คู่และเคยถูกเข้าใจว่าเป็นญาติกับกิ้งกือ ด้วยอายุของฟอสซิลดังกล่าวที่เก่าแก่กว่าใครเพื่อน นักวิจัยจึงได้ข้อสรุปว่าแมลงน่าจะมีวิวัฒนาการขึ้นมาอย่างน้อยก็เมื่อ 405 ล้านปีก่อน สอดคล้องกับช่วงเวลาแตกสายวิวัฒนาการของแมลงที่เคยถูกทำนายไว้ด้วยการประเมินผ่านนาฬิกาพันธุกรรม (molecular clock) ฟอสซิลแมลงโบราณเหล่านี้ช่วยเติมเต็ม ‘80 ล้านปีแห่งความว่างเปล่า’ หรือ ‘Hexapod gap’ ซึ่งเป็นช่วงเวลาตั้งแต่ต้นยุคดีโวเนียนถึงยุคคาร์บอนิเฟอรัส ที่ก่อนหน้านี้ยังไม่มีใครพบฟอสซิลแมลงมาก่อน…

📖 งานวิจัย: Tihelka E, Vásquez C, Engel MS et al. (2026) Amphibious stem-insect sheds light on colonization of land. Nature. https://doi.org/10.1038/s41586-026-10961-2

#แมลง #นี่แหละชีวะ

09/08/2026

08/08/2026

28/07/2026

มาเที่ยวกันครับ 14-16 สิงหาคมนี้ แอดมินบินจากโปแลนด์เพื่อมาเที่ยวงานนี้เลยนะ!

19/07/2026

มาลงทะเบียนกันเร็วว์

เปิดให้ลงทะเบียนแล้ว🎉 Wit in Bangkok 2026 เทศกาลวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเสริมสร้างแรงบันดาลใจและความรู้ โดยกรุงเทพมหานคร กลับมาในธีม "COEXIST" เชิญชวนทุกท่าน โดยเฉพาะเยาวชน มารู้จักความเชื่อมโยง และการอยู่ร่วมกันระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติ มนุษย์กับมนุษย์ และสิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้น ด้วยกิจกรรม Workshop จากหลากหลายวิทยากร การจัดแสดงมากมายโดยหลากหลายองค์กรและมหาวิทยาลัย รวมถึงอินฟลูเอนเซอร์นักสื่อสารวิทยาศาสตร์เช่น KornKT อีกทั้งยังมีกิจกรรมแข่งขันตอบคำถามวิทยาศาสตร์เพื่อชิงทุนการศึกษาด้วยนะ!
กดลงทะเบียนไว้เลยตอนนี้จะได้ไม่พลาด แล้วเจอกัน 14-16 สิงหาคมนี้ เวลา 10:00 - 17:00 น. ที่ศูนย์การศึกษาและอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมบางซื่อ (ห้องสมุดสิ่งแวดล้อม) สวนวชิรเบญทัศ (สวนรถไฟ)

ลงทะเบียนได้เลยวันนี้ 👉 https://forms.gle/8ST2N4766PVA9Vof8

------------------------

Registration is now open! 🎉
Wit in Bangkok 2026, the science and technology festival designed to inspire and educate, hosted by the Bangkok Metropolitan Administration is back under the theme "COEXIST."
We invite everyone, especially the youth, to explore the connections and coexistence between humans and nature, humans and humans, and humans and man-made creations. Enjoy hands-on workshops led by a diverse lineup of speakers, alongside interactive exhibitions from various organizations, universities, and science-comm influencers like KornKT.
Register now so you don't miss out! See you on August 14–16, from 10:00 AM to 5:00 PM at the Bang Sue Environmental Education and Conservation Center (Environmental Library), Wachirabenchathat Park (Suan Rot Fai).

👉 Register today: https://forms.gle/8ST2N4766PVA9Vof8

#กรุงเทพมหานคร

18/07/2026

มาฟังเรื่องมอสกับพี่มอสกันครับ!

มอสส์มีความเกี่ยวข้องอยางไรกับศพที่พบในประเทศเดนมาร์ก มาหาคำตอบเรื่...

14/07/2026

👀