Học Kinh Nikaya - A Hàm - Vi Diệu Pháp

Các Loài Hữu Tình Là Gì? (Theo Kinh Trung Bộ)

🍑Hôm nay, sẵn để đổi không khí, chúng ta có một câu hỏi, hồi bữa có đăng lên cho quý vị, từ một người mà người ta viết cũng hay lắm. Đây là vấn đề mà chắc nhiều người cũng không trả lời được. Đó là:
- Hãy trả lời một câu hỏi khó. Có người viết trên mạng như sau (người này học Phật pháp cũng rất là tốt):
Bạn sẽ trả lời thế nào khi một người quen nói thế này: ‘OK. Cứ cho rằng có kiếp sau đi nữa, nếu sau khi tôi chết, tôi tục sinh làm con heo thì con heo đó nó sẽ không biết tôi là ai, nó đâu biết kiếp trước nó là tôi, và bây giờ tôi cũng không biết con heo đó nó sẽ có những cảm tưởng gì. Vậy thì việc gì tôi phải lo chuyện tu hành giải thoát làm gì? Vì giữa tôi và con heo kiếp sau không có mối liên lạc tinh thần tâm lý nào cả, chỉ là dòng danh pháp suông thôi. Mạnh đứa nào sống kiếp nấy'.
Và người ta có để một hình minh họa về Lộ trình tâm Thời cận tử của một người chết xong đầu thai tái tục thành heo.

[Chú thích]:
- 5: là Tâm khai Ngũ môn. Tức là có nhiều Lộ trình tâm chết, nhưng ở đây người ta chọn một cái thôi. Ở đây là Khai ngũ môn, tức là quan sát thấy điều gì đó, ví dụ như ông này thấy cảnh đầu lâu ghê ghê.
- T: Tâm tiếp thâu.
- Q: Tâm quan sát.
- P: Tâm phán định hay đoán định.
- 5C: 5 Tâm đổng lực. Lúc chết có 5 Tâm đổng lực thôi, chứ không có 7 Tâm đổng lực. Đây là trường hợp có 5 Tâm đổng lực. Chúng ta học bài này rồi nha, quý vị không nhớ thì quay lại coi bài cũ.
- 2m: Ở đây cảnh ghê quá cho nên có thêm 2 Na cảnh nữa.
- H: Ở đây vẽ Tâm hộ kiếp trước tử nữa. Rồi sau đó mới vô tử.
- Ử: là tâm Tử.
- S: là tâm Tục sinh
- 14H: Sau tục sinh thì mới đầu chạy Tâm hộ kiếp trước. Cho nên là 14 Tâm hộ kiếp chạy.
- Dấu gạch đứng (dấu cắt) là qua đời mới rồi, là thành con heo rồi. Từ chữ S là [Lộ trình tâm] con heo.
- R: Hộ kiếp rúng động
- D: Hộ kiếp dứt dòng.
- K: là Tâm khai Ý môn.
- 7C: 7 Tâm đổng lực. Lúc này là thành con heo, nó suy nghĩ điều gì rồi đó.
(Nguồn bài viết này mình để luôn là Kien Cao Xuan (viết chữ không có dấu)).

Bây giờ chúng ta trả lời câu hỏi này như thế nào? Quý vị hình dung được không ạ? Tức là bây giờ người này nói là họ chết rồi, giả sử biến thành con heo (tục sanh thành con heo). Vậy con heo đó, trước đó nó đâu có biết nó là họ, và bây giờ họ cũng đâu biết con heo đó sẽ có cảm tưởng gì, nó là heo mà. Vậy thì có liên quan gì đâu mà lo tu hành làm chi, vì con heo đó với họ đâu có liên quan gì với nhau. Chỉ là dòng Danh pháp sanh diệt, vậy thì mạnh đứa nào nấy sống sướng hơn đúng không ạ? Họ nói vậy đó, đưa ra câu hỏi như vậy.

🍑Điều này là người ta học ba mớ, gọi là giáo lý ba mớ, đúng không quý vị? Học một hồi, mình không hiểu rõ rồi mình sẽ hỏi như vậy đúng không? Có người học vậy đó. Người đời thì người ta nói: ‘Thôi, chết là hết rồi’. Thì rớt vào Đoạn kiến. Còn mình bị Thường kiến, thì cho là chết rồi, đời này có liên quan đến đời sau nên phấn đấu. Còn đây, mình học, thấy Phật không nói là đời này với đời sau, không phải như mình [hiểu] là Thường kiến (Thường kiến là Tà kiến), mà chỉ là dòng Danh pháp suông thôi mà.

Bây giờ, nếu ai không hiểu thì giải thích lại tại sao gọi là dòng Danh pháp. Sắc là thân thể này, là Tứ đại. Đây là người, rồi đời sau Tứ đại là con heo. Còn dòng Danh pháp là gì? Đó là dòng Sắc pháp rồi, bây giờ là danh. Danh pháp là những tâm: Tâm khai Ngũ môn chạy lên xong rồi diệt -> Tâm tiếp thâu chạy lên rồi diệt -> Tâm quan sát sinh rồi diệt -> Tâm phán định (hay đoán định) sanh rồi diệt -> 5 Tâm đổng lực (mỗi lần sanh rồi diệt, mà 5 lần như vậy) -> Tâm na cảnh (Tâm na cảnh sanh rồi diệt, rồi sanh Tâm na cảnh thêm lần nữa) -> rồi trả về Tâm hộ kiếp (sanh rồi diệt) -> Tâm tử (sanh Tâm tử, rồi diệt Tâm tử). Thật ra Tâm tử này, tính chất cũng giống y Tâm hộ kiếp thôi -> sau đó là sanh Tâm tái tục (thật ra cũng giống Tâm hộ kiếp thôi, nhưng bây giờ chuyển thể, hồi xưa tính chất người, ở đây có thể là người lạc Nhị nhân, người lạc Tam nhân gì đó, nhưng qua đây thành con heo, thì chắc chắn là không còn Tam nhân nữa, mà chỉ có thể rớt xuống vào [chúng sanh] khổ thôi (chúng sanh Vô nhân). Nó đổi tính chất ngay chỗ giao này [ngay đường cắt] thôi. Cho nên đôi khi, mình nói đơn giản là Tâm hộ kiếp khi đổi tính chất là qua đời mới. Còn một trường hợp nữa, đổi tính chất mà không qua đời mới, thì đó là Hộ kiếp khách) -> 14 sát-na tâm cứ sanh và diệt -> Tâm hộ kiếp rúng động sanh (mỗi lần thật ra chỉ có một Tâm hộ kiếp thôi, chứ không có liên tục). Nhớ!

🍑Có nhiều người học riết rồi hiểu sai, hiểu sai thế nào? Có người học ba mớ, rồi nói là dòng Danh pháp giống như một sợi dây nối dài, chạy từ đời này qua đời khác. Vậy thì rớt vào Thường kiến mất rồi (Thường kiến có nghĩa là có một sợi dây đi liên tục). Rồi nói là dòng Tâm hộ kiếp giống như nước trong dòng sông, lúc nào cũng chảy ngầm. Không phải như vậy! Mà quý vị phải hiểu là: Nếu lấy ví dụ dòng sông là đúng, nhưng hiểu về dòng sông như vậy là sai. Dòng tâm của chúng sanh giống như dòng sông là đúng. Dòng sông là gì? Nước chảy qua không bao giờ là nước cũ. Quý vị hiểu không ạ? Có câu nói rất nổi tiếng, đó là: ‘Không ai tắm hai lần trên một dòng sông’. Có nghĩa là dòng sông thì vẫn là dòng sông đó, nhưng nước đã khác rồi. Chúng sanh là vậy đó. Tức là dòng Danh sắc liên tục sanh và diệt, giống như nước, chảy qua, chảy qua, rồi dòng nước sau chảy tới. Và chúng ta ảo ảnh, chúng ta chỉ nhìn thấy có một con sông, nước đang chảy thôi mà. Quý vị hiểu không ạ? Nước trong con sông đang chảy, nước chảy thì nước chảy thôi, chứ mình đâu có nghĩ nó thay đổi dưới đó.

Cho nên có người trí tuệ (bậc chứng Thánh), bao giờ họ thấy được đúng như thật: À, sông không phải là một con sông, hay là một sợi dây nước kéo dài, mà chỉ là từng giọt nước, từng giọt nước nhỏ nhỏ chảy, chảy, chảy liên tục. Thì dòng Danh pháp (tâm thức) của mình cũng vậy, nó chỉ là những sát-na tâm liên tục sanh lên rồi diệt. Giống như mình để tấm lưới chặn dòng sông mà nước cứ chảy qua, nước từng giọt chảy qua. Thì nước nào tới vượt qua mảnh lưới, đó gọi là sát-na tâm đang hiện tiền. Vượt qua rồi là hết rồi, diệt rồi, thì lại một sát-na tâm mới đi qua, tức là một giọt nước khác đi qua.

🍑Như vậy quý vị hiểu không ạ? Bữa nay lấy ví dụ đó mà ai không hiểu nữa thì không biết nói làm sao nữa. Do hiểu như thế, nên người ta mới quan niệm rằng: Con heo này rõ ràng đâu biết đó là họ của đời trước. Vậy thì họ cũng đâu biết con heo này, quan tâm gì con heo này. Họ thấy như vậy thì có ý nghĩa gì đâu. Bây giờ quý vị trả lời làm sao đây? Nếu vậy thì thôi, khỏi tu hành cho rồi, có nhiều người nói không cần tu hành. Cho quý vị suy nghĩ đó!

Ở đây chúng ta nhắc lại, kiến thức này nằm trong nhiều bài kinh lắm, giống như ở đây là trích trong bài Kinh Tiểu Nghiệp Phân Biệt trong Kinh Trung Bộ.

📘"Các loài Hữu tình là chủ nhân của nghiệp, là thừa tự của nghiệp. Nghiệp là thai tạng, nghiệp là quyến thuộc, nghiệp là điểm tựa, nghiệp phân chia các loài Hữu tình".
(Kinh Tiểu Nghiệp Phân Biệt – Kinh Trung Bộ)📘

Câu này quen không quý vị? Nói đi nói lại nhiều lần trong kinh. Quý vị thấy Hữu tình là gì? Phật định nghĩa: ‘[Hữu tình] là chủ nhân của nghiệp’. Có nghĩa là gì? Người này tạo tội nghiệp nên gọi là chủ nhân của nghiệp, nếu như đời sau con heo tạo nghiệp thì nó là chủ nhân của nghiệp. ‘Là thừa tự của nghiệp’, nói theo hình này cho dễ hiểu, tức là con heo này thừa tự nghiệp của người này. Đây là mình nói cho dễ hiểu, chứ mình nói vậy chưa đúng. ‘Nghiệp là thai tạng’, tức là nghiệp là thai tạo ra con heo, tạo ra tính chất của con heo, đầu thai thành con heo. ‘Nghiệp là quyến thuộc’ tức là nghiệp đi theo người này, rồi cuối cùng đi theo con heo này, đúng không ạ? ‘Nghiệp là điểm tựa’, tức là nhờ nghiệp thì mới sống. ‘Nghiệp phân chia các loài Hữu tình’, đang cõi Người biến thành cõi Súc sanh, rồi giàu có, trắng trẻo, mập mạp, ốm o gì đó, là do phân chia. Bữa nay mình học thêm là [nghiệp] phân chia các loại Hữu tình, chư Thiên hay loài người...

Mình hiểu như vậy là nói trên [hình] này cho dễ hiểu, chứ thực tế chủ nhân của nghiệp là ngay bây giờ mình tạo nghiệp thì là mình là chủ của nghiệp, rồi lát sau mình thừa tự nghiệp đó đúng không ạ? Có thừa tự nghiệp không? Nhiều người nói là không có thừa tự, đâu có [thừa tự], con heo kia mới thừa tự. Không có! [Mà] ngay lúc đó mình thừa tự, sau đó là thừa tự rồi. Bây giờ quý vị thử coi, ra lấy một con dao xắt vô tay một cái [là] đứt tay, lát sau có chịu nghiệp đứt tay đó không? Có chứ sao không! Rồi ví dụ người ta đi cướp của giết người, [thì] sau đó người ta có nhận nghiệp đó không? Nhận liền, bị đi tù đúng không ạ? Hoặc ra đường gây chuyện, chửi người ta một cái là bị người ta đánh lại liền chứ, bị nghiệp liền. Cho nên thừa tự của nghiệp là ngay đó. Từ đó hiểu mình như vậy, chứ không phải đợi qua đời sau. Tất nhiên cũng có đời sau, nhưng nó liên tục, liên tục Danh sắc sanh diệt.

Vậy bây giờ mình trả lời làm sao? Học ba mớ như vậy thì mình sẽ không phấn đấu nữa, thôi giải thoát làm chi, đằng sau đâu có liên quan gì đằng trước đâu, giống như con heo trên hình đâu có liên quan đến mình đâu. Vậy là rớt vô gì quý vị biết không? Rớt vào Đoạn kiến. Học ba mớ rồi rớt vào Đoạn kiến, tại vì mình không hiểu bản chất. Bây giờ lấy ví dụ này là quý vị hiểu, quý vị bây giờ còn nhớ hồi xưa quý vị là ai không? Hồi nhỏ sanh ra rồi đi học thế nào, quý vị cũng nhớ sơ sơ đúng không ạ? Nhờ tôi đi học Đại học, học giỏi lắm nên bây giờ mới làm được nghề đó, mới kinh doanh ra tài sản chứ. Vậy thì nếu hồi xưa mình không đi học thì sao? Không đi học, không phấn đấu, không làm lụng thì làm gì có được bây giờ, quý vị hiểu không ạ? Đó là thừa tự của nghiệp đó.

Cho nên tuy là không phải là ngày xưa nữa, thật ra người ngày xưa giống như chết rồi, đúng không ạ? Nó qua rồi, bây giờ quý vị đâu phải con bé ngày xưa đó, quý vị đâu phải là người thanh niên cắp sách đến trường đi học ngày xưa đó. Đâu có đâu! Nhưng nhờ ngày xưa đó, khi còn là thằng bé đó, cô bé đó, có nỗ lực đi học, nỗ lực đi làm, làm một hồi rồi tích lũy. Chúng sanh bây giờ thừa tự của nghiệp là quý vị, quý vị được thừa tự điều đó. Chính vì vậy [có] sự phấn đấu đó. Có ai muốn mình khổ không? Mình cũng muốn sướng mà.

🌳Vậy bây giờ mình cũng nghĩ tới tương lai, quý vị cũng mong muốn mai mốt không bị đau ốm. Chứ đâu có ai dám ra ngoài chợ mua rau dơ, rau bẩn rồi ăn vô bụng đâu, không dám, vì sao không dám? Vì mình muốn tương lai tôi không bị bệnh ung thư. Vậy thì đó là mình vẫn cố gắng tạo nghiệp đó chứ. Mặc dù biết sau này 50 tuổi, 60 tuổi [thì] đâu phải người đó nữa đâu, là người khác rồi, đó là dòng Danh sắc sanh diệt đó.

Cho nên Đức Phật mới nói là không phải một, cũng không phải hai. Nếu nói một là sai rồi, mà nói hai cũng là sai. Chính vì có tính chất như vậy và chúng sanh luôn sống trong thực tại, nên mới phải phấn đấu đúng không ạ? Chưa ra khỏi sanh tử thì tạo phước để cho sướng về sau. Nhưng khi hiểu vấn đề, nếu quý vị hiểu được rõ ràng thì gọi là người Kiến đế, thì quý vị thấy như vậy 'vòng luân hồi quá chán' đúng không quý vị? Suốt ngày cứ vậy, chỉ sống trong thực tại. Mà thực tại là ảo giác, và tương lai cứ thế vòng vòng hoài, ngán quá! Cho nên chỉ có một con đường duy nhất đó là chấm dứt khổ đau, đó là gì? “Tịch tĩnh tất cả hành, lìa tất cả các sanh y”, tức là không còn gì hết, là dứt luân hồi, đó là Niết-bàn. Chính vì vậy, bậc Sơ quả Tu-đà-hoàn trở đi, họ không muốn trong dòng sanh tử nữa, chẳng qua là họ chưa khống chế được thôi. Từ Tu-đà-hoàn trở lên đến A-la-hán, [là] ngán lắm rồi. Quý vị nhìn hình, coi con heo và người này cứ như vậy, thật ra sống trong chớp mắt hiện tại, hiện tại, hiện tại rồi đi, đi một hồi thành chúng sanh sau khổ. Chúng sanh khổ, nhưng mình nghĩ mình khổ, tại vì nhận thức đó.

🌳Cho nên khi còn trong luân hồi là dòng Danh pháp sanh diệt như vậy, và luôn luôn kế thừa, thừa tự tức là kế thừa nghiệp. Và nghiệp là quyến thuộc, nghiệp là điểm tựa, nghiệp phân chia các loài Hữu tình. Cho nên ta khổ! [Thật ra] không phải ta khổ, không có cái ta ở trong đó, mà là chúng sanh Hữu tình khổ. Vì vậy nếu ai hiểu thì chỉ có tìm một cách an vui, đó là Niết-bàn. Hiểu đúng như vậy là xong. [Quý vị] hiểu đúng như vậy chưa?

Hôm nay nhờ bài này nói thêm một lần nữa, đoạn vừa rồi nói không thừa, mà nói để quý vị biết Vô ngã là gì, Niết-bàn là gì, và chấm dứt sanh tử là như thế nào. Bài trước cũng nói rồi đó. Có đồng tu nói “ta là quả của nghiệp kiếp trước”. Đúng! Là quả của hiện tại luôn, tại vì định nghĩa chúng sanh là kết quả của sắp đặt từ trước, cố ý v.v… bài trước mình có học rồi đó. Cho nên hiểu như vậy là thôi, nên ngán rồi, không có muốn tạo thêm nghiệp luân hồi nữa. Khi mình ngán như vậy, mà ngán đúng nghĩa thì là Tu-đà-hoàn. Tại vì mình thấy rõ rồi từ từ nó hết. Còn ngán đúng nghĩa 100%, là A-la-hán đó. Cho nên hiểu rồi đúng không ạ? Hôm nay rõ ràng nha, thêm một lần nữa giảng về Vô ngã, giảng theo hướng khác.

🌳Bây giờ quý vị có thể trả lời cho người ta câu hỏi đó. Nếu nói như vậy thì bạn cần gì phấn đấu, bạn chơi cho sướng đi, bạn cần gì làm nữa. Vậy mai bạn khổ bạn có chịu không? Không chịu, đúng chưa? Ngày mai không chịu [khổ], thậm chí từ sáng đến chiều cũng không chịu nữa. Bởi vì chúng sanh là thừa tự của nghiệp. Nếu mình hiểu được như vậy là mình hiểu. Còn hiểu rốt ráo, thật ra là dòng luân hồi ác như vậy đó, quy luật ác như vậy đó, tại vì nó cứ như vậy mà đi miết. Cho nên chỉ có con đường chấm dứt khổ đau, đó là chấm dứt luân hồi. Mà chấm dứt luân hồi thì phải thành A-la-hán, phải thành Phật, thành Bích-chi-phật. Không thành Phật, thành Bích-chi-phật được thì thành A-la-hán.

(Trích từ chép lại bài giảng Tinh Hoa Kinh Luận Nguyên Thủy số 80 của thầy Thích Thiện Trang)

TÁM SỰ KHÁC BIỆT CỦA CÁC VỊ PHẬT

Tám Sự Khác Biệt (Bát Dị Biệt - Vematta)

Mặc dù tám sự khác biệt (vematta) này được trình bày ở cuối "Biên Niên Sử Đức Phật Gotama" trong bộ sớ giải "Phật Sử" (Buddha-vaṁsa), ở đây, trong tác phẩm này, chúng được đưa vào phần "Giải Thích Thêm".

"Vematta" là một từ Pāḷi bắt nguồn từ "vimatta", trong đó "vi" có nghĩa là "khác nhau" hoặc "đa dạng" và "matta" có nghĩa là "độ dài" hoặc "kích thước". Các vị Phật như Dīpaṅkara (Nhiên Đăng Phật), Koṇḍañña (Kiều Trần Như Phật), v.v., sở hữu những thuộc tính giống nhau và bình đẳng, nhưng các Ngài khác nhau ở tám điểm đặc thù.

Tám điểm này là:

1. Sự khác biệt về tuổi thọ (āyu-vematta).

2. Sự khác biệt về chiều cao (thân lượng) (pamāṇa-vematta).

3. Sự khác biệt về dòng tộc (kula-vematta).

4. Sự khác biệt về sự tinh tấn (trong kỳ khổ hạnh) (padhāna-vematta).

5. Sự khác biệt về hào quang thân thể (rasmi-vematta).

6. Sự khác biệt về phương tiện sử dụng khi xuất gia (yāna-vematta).

7. Sự khác biệt về cây Bồ-đề (Bodhi-vematta).

8. Sự khác biệt về kim cang tòa (nơi thành đạo) (pallaṅka-vematta).

MINGUN SAYADAW
ĐẠI PHẬT SỬ

Trú ở Savatthi.
- Này các Tỳ-kheo, thân thể này không phải của các ông, không phải của người khác. (Câu này quan trọng nha, ‘thân thể này không phải của các ông, không phải của người khác’. Bây giờ mình vướng vào thân thể này là của mình. Dính rồi! Mà không phải của mình, thì sao? Thì của người khác. Vậy cũng sai luôn! Quý vị thấy lạ không ạ? Phật pháp khó như vậy đó. Sao mà kỳ vậy ha! Cho nên Vô ngã là vậy đó. Thông thường mình nói không phải của mình thì của người khác. Nhưng không! Đức Phật bác cả hai, không phải [của] mình, cũng không phải [của] người khác).
Này các Tỳ-kheo, Thân này, phải được xem là do hành động, do sắp đặt, do sự cố ý, do sự cảm thọ trong quá khứ.

Đây chính là diễn dịch khác của bài hôm bữa, bài hôm bữa nói gì? Ngã là gì hay Ta là gì hay Chúng sanh là gì? ‘Ta là chủ nhân của nghiệp, là thừa tự của nghiệp, nghiệp là thai tạng, nghiệp là điểm tựa, nghiệp là quyến thuộc, [phàm] làm những nghiệp gì thì nghiệp đó sẽ đi theo’. Cuối cùng là Thọ.

Tóm lại đoạn đó hôm nay được diễn đạt lại như vầy, rõ hơn. Tức là: ‘Thân này, phải được xem là do hành động, do sự sắp đặt, do sự cố ý, do sự cảm thọ trong quá khứ’. Nghĩa là gì? Ở đây [nói] quá rõ rồi, đúng không ạ? Quý vị đọc giùm câu này thôi. Nhớ! Cốt lõi bài này chỉ bấy nhiêu đó thôi: ‘Thân này phải được xem là do hành động, do sự sắp đặt, do sự cố ý, do sự cảm thọ trong quá khứ’. Tức là thân quý vị, đừng nói thân ta, tài sản ta, không có đâu! Mà thân đó, hay chỉ bất cứ một thân nào, cũng là do hành động (việc làm nào đó), do sự sắp đặt (tức là do nghiệp), do sự cố ý (tức là cố tình tạo nghiệp), do sự cảm thọ (cảm nhận gì đó) trong quá khứ mà nó sanh ra. Cho nên gọi là: ‘Chúng sanh là chủ nhân của nghiệp là thừa tự của nghiệp. Nghiệp là thai tạng, nghiệp là điểm tựa, nghiệp là quyến thuộc, phàm làm nghiệp gì thì nó sẽ đi theo’.

Quý vị hiểu chưa ạ? Có nghĩa là không có một cái ta nào cả, mà chỉ là do hành động trong quá khứ, do sự sắp đặt trong quá khứ, do sự cố ý trong quá khứ, do sự cảm thọ (tức là 3 Thọ hay 5 Thọ: Thọ khổ, thọ lạc, thọ không khổ không lạc) trong quá khứ như vậy, cho nên mới có thân này. Tức là thân này là do tiếp nối của nghiệp, định nghĩa này quá rõ rồi.

Cho nên thân này, trở lại ví dụ ngọn đèn, lửa đang cháy là do đâu? Là do lửa quá khứ mồi sang, lửa mới là do lửa cũ mồi qua, với nhiên liệu mới là thân thể là cái đèn mới, là tim đèn mới cháy tiếp. Cho nên ngọn lửa mới chính là thân mới. Thân mới đó chỉ là thừa tự của nghiệp, tức là thừa tự của ngọn lửa cũ, do sự sắp đặt của nghiệp (tức là do sự sắp đặt của ngọn lửa cũ), do sự cố ý của nghiệp (cố ý là tạo ra trong quá khứ đưa ngọn lửa qua), do cảm thọ (tức là do ngọn lửa cũ nóng mức độ nào, nó đưa qua chạy tiếp). Cho nên không có một tự ngã thường hằng, vì vậy không có ta. Mà vì không có ta, cho nên không có con ta, không có chồng ta, không có tài sản ta. Cho nên “Con ta, tài sản ta; Người ngu sanh ưu não; Đến ta còn không có; Con đâu, tài sản đâu”. Nhớ! Kinh Pháp Cú đơn giản như vậy, nhưng hiểu ra sâu như vậy đó.
Và hiểu như vậy thì người đó thấy như thật. Xin chúc mừng một vị Thánh nhân ra đời! Tức là quý vị đã trở thành con của bậc Thánh. Quý vị trở thành đồng học của những người Thánh tăng, gồm bốn đôi tám bậc, nói luôn là chỉ còn bảy bậc thôi, vì Tu-đà-hoàn hướng qua luôn rồi, thành Tu-đà-hoàn. Thấy như thật như thế là Tu-đà-hoàn. Và không có lý do gì mà quý vị luân hồi quá nhiều nữa, tối đa bảy lần trong cõi Trời, Người, rồi sẽ rốt ráo thoát khổ. Bởi vì người đó thấy rồi, thì tự động tham, sân, si giảm. Dù có ngủ thì vẫn tỉnh, dù có gặp chuyện gì cũng sáng suốt, rõ thấy các pháp, thỉnh thoảng chớp lên thấy Niết-bàn. Cho nên chỉ vậy thôi.

Hôm nay, nhớ giùm, học thuộc lòng, đọc đi đọc lại câu chốt này, là tinh hoa của Kinh Nikaya, ai hiểu được câu này là đủ. Nhưng để hiểu câu này thì phải học qua mấy bài trước, thì mới tới câu này: ‘Thân này phải được xem là do sự hành động, do sự sắp đặt, do sự cố ý, do sự cảm thọ trong quá khứ’. Thật ra bốn điều này là gì quý vị biết không ạ? Hành động này là Hành đó; sắp đặt là Tư đó. [Là] Thọ, Tưởng, Hành, Thức chứ đâu nữa, từ mấy điều này mà ra chứ đâu. Cho nên Thọ, Tưởng, Hành, Thức hay là Ngũ uẩn trước tạo ra Ngũ uẩn mới, bấy nhiêu đó thôi.

Cho nên cốt lõi kinh điển Nguyên thủy, hiểu được điều này là xong. Hiểu và sống được với nó, thì người đó phải là Tu-đà-hoàn. Hiểu rồi, tin, và thường quán như thế không quên, tức là lâu lâu nó chớp chớp hiện lên, thì người đó đang đi trên con đường Tùy pháp hành. Hiểu rồi, tin rồi, tin tuyệt đối rồi, nhưng quán yếu quá, lâu lâu quán một chút, thì người đó là Tùy tín hành, thì trước sau gì người đó cũng chứng quả Tu-đà-hoàn. Hiểu rồi mà quên, sau lại không hiểu, không nhớ thì người đó là phàm phu. Vậy thôi! Đơn giản vậy đó quý vị, tiêu chuẩn rất dễ.

Cho nên Phật pháp không khó, nhưng để học [được] bấy nhiêu, quý vị phải có nền tảng. Chứ mới đầu mà nghe là có một pháp nào đó, nuôi dưỡng cái ta, đi về một Thế giới nào đó, sống lâu dài, ‘sống lâu kiếp kiếp đời đời; Không già, không chết, không dời đi đâu’, thì quý vị nuôi cái ngã, cái thân tiếp tục rồi, thì khó lắm. Nó sẽ chướng ngăn, ngăn che, nó bị tham chướng ngăn.

Cho nên [chỉ cần] hiểu vậy thôi, nói như Sư Toại Khanh là xăm lên trán. Chúng ta không [cần] xăm lên trán, [mà] chép hoặc in câu này ra để trên bàn, học ‘Kinh (12.37) Không Phải Của Ông: Natumha - Kinh Tương Ưng Bộ’. Bấy nhiêu đó thôi! Cho nên Kinh Tương Ưng Bộ hay lắm.

Tiếp theo, đằng sau chỉ là nền thôi, quan trọng là câu chữ màu đỏ: ‘Thân này phải được xem là do sự hành động, do sự sắp đặt, do sự cố ý, do sự cảm thọ trong quá khứ’ này thôi.
Ở đây, này các Tỳ-kheo vị Thánh đệ tử đa văn khéo léo chân chánh suy nghiệm định lý duyên khởi như sau:
“Cái này có mặt, cái kia có mặt. Do cái này sanh khởi. Cái này không có mặt, cái kia không có mặt. Do cái này diệt, cái kia diệt, tức là do duyên Vô minh mà có các Hành. Do duyên Hành mà có Thức… như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khổ uẩn này. Do sự ly tham, đoạn diệt Vô minh một cách hoàn toàn, các Hành diệt. Do các Hành diệt nên Thức diệt… như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khổ uẩn này.
((12.37) Không Phải Của Ông: Natumha – Kinh Tương Ưng Bộ).

12 Nhân duyên, quý vị không cần nhớ nhiều, quý vị nhớ giùm dòng: ‘Thân này phải được xem là do sự hành động, do sự sắp đặt, do sự cố ý, do sự cảm thọ trong quá khứ’ này thôi, là đủ rồi. Tại vì 12 Nhân duyên, quý vị nhớ, quý vị nắm lòng luôn, thì quý vị là A-la-hán rồi. Còn nếu quý vị nắm được cái dòng màu đỏ ở trên, thì quý vì là Tu-đà-hoàn. Thấy như thật và sống được với nó là Tu-đà-hoàn. Cho nên muốn Tu-đà-hoàn thì phải hiểu câu đó đi. ‘Thân này phải được xem là do sự hành động, do sự sắp xếp, do sự cố ý, do sự cảm thọ trong quá khứ’, không có một cái gì hết.

Và do như vậy, thì khi mình chấm dứt các sự hành động, do chấm dứt sự sắp đặt, do chấm dứt sự cố ý, do chấm dứt sự cảm thọ trong quá khứ, thì không sanh thân nữa. Do không sanh thân nữa, cho nên không còn tái sanh nữa. Người đó gọi là Phạm hạnh đã thành, xong! Người đó là A-la-hán. Tu-đà-hoàn chưa làm được, mới thấy thôi, thấy con đường nhưng chưa đi được, còn phải đi nữa, cho nên tối đa bảy đời trong cõi Trời, [cõi] Người, nhưng cứu cánh khổ biên.

Thật ra, nếu ai ham Tịnh Độ thì xin nói luôn, quý vị chứng Tu-đà-hoàn rồi, quý vị sanh cõi Trời, quý vị cũng sống giống như Tây Phương Cực Lạc thôi, cũng sống sung sướng bảy đời nữa, đã luôn. Quý vị cứ nguyện lên cõi Trời thôi, ở trên cõi Trời phước báu đủ, sống vô lo, kiếp kiếp đời đời đó. Sống bảy đời trên cõi Trời không biết là bao lâu, lâu lắm! Nhưng nói cho quý vị 'đó là nói theo tri kiến phàm phu', khi quý vị tới Tu-đà-hoàn rồi thì quý vị cũng không mong muốn lên cõi Trời nữa. Chẳng qua vì theo nghiệp mà đi lên cõi Trời, chứ thật ra không mong muốn, dù là cõi Trời dù là cõi Tây Phương Cực Lạc có thật chăng nữa, thì tôi cũng không thèm. Tại vì sao? Vì tất cả đó đều sanh diệt, chỉ có Niết-bàn tịch tĩnh. Tức là người chứng pháp Niết-bàn thì họ sẽ thấy chỉ có Niết-bàn là tịch tĩnh, an vui. Còn các hành đều là vô thường, có sanh tức có diệt, không sanh thì không diệt. Cho nên chỉ có tịch tĩnh là an lạc thôi.

Như vậy, nếu ai chưa hiểu thì xin nghe lại đoạn giải thích. Bài kinh này chỉ có nói bấy nhiêu đó thôi. Bây giờ, chúng ta giải thích lại:
Tóm tắt bài kinh 12.36 và 12.37 trong Kinh Tương Ưng Bộ
1. Đức Phật nêu hai cực đoan sai lầm:
1. “Sinh mạng và thân thể là một”.
2. “Sinh mạng và thân thể là khác”
(Đây là nội dung rất nhiều trong các bài kinh khác nữa nha. Hai điều này đều sai, bởi vì sao?)
“Chỗ nào có tà kiến: “Sinh mạng và thân thể là một, chỗ ấy không có Phạm hạnh trú” (tức là không có chứng quả được đâu).
“Chỗ nào có tà kiến: “Sinh mạng và thân thể là khác, chỗ ấy không có Phạm hạnh trú”. (Nhớ! Đây là cách nói khác của Đoạn kiến và Thường kiến thôi).
Hai quan điểm này tương ứng với hai loại triết học cổ Ấn Độ: (điều này chúng ta học rất nhiều rồi)
+Sinh mạng = thân thể (tức là sinh mạng với thân thể là một). Đây là quan điểm duy vật (chết là hết, tâm chỉ là thân). (Cho nên là rớt vào Đoạn kiến).
+Sinh mạng ≠ thân thể. Đây là quan điểm linh hồn vĩnh cửu (ātman tách khỏi thân). (Tức là như mình có một A-lại-da thức, có một linh hồn đi qua đời này qua đời khác, đó là quan điểm của Thường kiến).

*Cho nên Đức Phật nói cả hai đều là Tà kiến. (Quý vị thấy không ạ? Học, Đức Phật nói cùng một vấn đề, lúc thế này lúc thế kia, nhưng cùng một ý đó thôi. Người căn tánh yếu, không hiểu cách này thì hiểu theo cách khác. Hôm nay chúng ta hiểu theo cách này thì cũng rõ hơn, càng học càng rõ).
2. Vì sao Đức Phật bác bỏ hai quan điểm này?
Vì thực tại không phải là một thực thể cố định, mà là chuỗi nhân duyên.
Đức Phật dạy: “Từ bỏ hai cực đoan ấy, Như Lai thuyết pháp theo Trung đạo: Do duyên sanh mà có già chết”.
Tức là già chết không phải của một “người” hay “linh hồn” nào, mà là kết quả của duyên khởi. Chuỗi duyên khởi:
Vô minh → Hành → Thức → Danh sắc → Sáu xứ → Xúc → Thọ → Ái → Thủ → Hữu → Sanh → Già chết, Ưu bi khổ não… (Rồi từ đó quay vòng Vô minh lại).

Thật ra không có một thực thể linh hồn, mà chúng ta chỉ ảo tưởng, chấp và chúng ta đã nghĩ rằng có mình đi qua suốt các đời. Thật ra chỉ có nghiệp đi thôi. Cho nên mới định nghĩa là ‘chúng sanh là chủ nhân của nghiệp, là thừa tự của nghiệp, nghiệp là thai tạng, nghiệp là điểm tựa, nghiệp là quyến thuộc’, phàm làm nghiệp gì thì chúng sanh đi theo kiểu đó’. Cho nên cũng tạm gọi đó là một chúng sanh, và như vậy đẩy cho chúng sanh có đời quá khứ, đời hiện tại, đời vị lai. Khi nào còn trong luân hồi, thì đó là một cách nói theo giả định. Và thực tế vũ trụ bây giờ gọi là không gian n chiều, cộng với một chiều gọi là thời gian. Nên thời gian cũng là một cái chấp vào trong đó. Cho nên khi hiểu rồi thì thời gian không phải [là thật]. Khi mình chấp vào, cho nên mình có quá khứ, tương lai cùng tồn tại. Mình cho rằng có quá khứ, tương lai, nhưng thật ra không phải như vậy. Thực tế, trong kinh Đức Phật nói: quá khứ, vừa có đời này, vừa có đời sau là không đúng, nó chỉ là cái chuỗi, và khi mình bị rớt vào trong đó thì mình sẽ phân ra tùm lum trong đó. Cho nên điều đó thì khó hiểu lắm, bài kinh đó còn sâu nữa.

Cho nên học kinh Nguyên thủy rồi mới thấy: Ôi, hay quá, sâu quá đi, quá sâu về khái niệm về vũ trụ, vậy mà họ dám nói là kinh Tiểu thừa. [Kinh nguyên thủy] sâu hơn kinh Đại thừa nhiều, kinh Đại thừa cố nói cho to tát, thật ra là nói tướng, không nói được tánh. Nói tánh thì phải là kinh Nguyên thủy, kinh Nguyên thuỷ nói đầy đủ hết, và chính cái tánh đó mới giải thoát. Còn học, anh đi vào chấp tướng, chấp đủ hết, cái này cái kia, thì coi như anh đi cả đời này qua đời khác cũng vậy thôi. Bởi vì anh chỉ nắm cái vỏ, anh không nắm được cái ruột, anh không hiểu được bản chất vấn đề thì làm sao anh giải quyết được. Học kinh Nguyên thủy rồi mới thấy, cho nên không phải đơn giản đâu. Đừng có nói là Tiểu thừa rồi không thèm xem, xem cũng không hiểu luôn chứ đừng có nói. Quý vị coi kinh Nguyên thủy rồi quý vị thấy, nhiều điều mà Đức Phật nói sâu vô cùng.

3.⁠ ⁠Đức Phật cũng bác bỏ câu hỏi “của ai?”
Với câu hỏi “Thế nào là già chết và già chết này của ai?” Đức Phật nói câu hỏi này không thích hợp. Vì trong duyên khởi: Không có một chủ thể thường hằng sở hữu các pháp (câu này là mấu chốt). Mà chỉ có các hiện tượng sinh khởi do duyên.

Tức là tất cả các hiện tượng sinh khởi là do duyên. Và chúng sanh, thật ra quý vị hiểu thế này, do chúng ta lỡ học vào kinh Đại thừa trước, cho nên chúng ta tự định nghĩa cho mình là mình có nhiều đời, và nó quá lâu rồi thành ra chấp trước. Nhưng quý vị đợi chết đi, qua đời sau là hết, qua đời sau, nếu ai dạy lại cho mình một Tà kiến khác ‘chết là hết’, giống như bây giờ nhiều người nghĩ vậy đó. Thì mình đâu có chấp vào chủ thể thường hằng đâu, đúng không ạ? Không có! Mà điều đó rớt vào Tà kiến tiếp, [đó là] Đoạn kiến.

Cho nên thật ra là do mình chấp thôi, điều nào mình học trước, học lâu rồi, mình cho điều đó là chân lý. Chứ thật ra chúng sanh là thừa tự nghiệp tiếp tục thôi, chứ quý vị nghĩ coi, có đời quá khứ đâu. Cho nên khi ngài Bāhiya hiểu ra, Đức Phật nói: Trong cái thấy chỉ là thấy, trong cái nghe chỉ là nghe. Thì ông không có đời này, không có đời khác, không có đời sau … thì là hết, chấm dứt. Tại vì đã thấy rồi, quá khứ không phải là tôi, không có chủ thể thường hằng. Thật sự các pháp [do] duyên khởi, duyên sanh duyên diệt, mà quan trọng là nghiệp nối tiếp, nối tiếp, giống như ngọn lửa truyền qua, truyền qua. Ngọn lửa này bốc cháy, cháy lan qua, lan qua ngọn nến khác, lan qua đồng cỏ, lan hoài, lan hoài… Khi nào còn có củi thì nó còn lan lửa, lửa còn cháy. Khi nào nguyên liệu hết, duyên hết, không có củi nữa thì nó hết, nên ‘củi hết thì lửa tắt’.

Cho nên ai muốn chấm dứt dòng sinh tử, thì chỉ có chấm dứt nguyên liệu. Mà nguyên liệu nằm ở đâu? [Nằm] ở hai chỗ: Một là ở Ái, hai là ở chỗ Vô minh. Cho nên khi Vô minh tận thì xong, là Niết-bàn, hoặc Ái tận thì Niết-bàn. Vì hai điều đó là cốt yếu, một là nắm chấp, một là không thấy rõ. Một cái nắm chấp tức là ái, là do chấp vào. Chấp vào thì buông ra là hết, nhưng buông ra phải bằng Thiền định. Cho nên ai có định sâu, định mức độ đủ sức buông được, thì được Tâm giải thoát. Mà Tâm giải thoát không dễ đâu, tu dữ lắm mới được Tâm giải thoát, là phải tu Tứ thiền Bát định, rồi tu thêm chút nữa mới đắc Tâm giải thoát, không dễ đâu.

Còn ai muốn Tuệ giải thoát thì phải tu trên Vipassana (Thiền tuệ là Tứ niệm xứ), quan sát thấy rõ ràng các pháp sanh diệt trên thân, thọ, tâm, pháp, thì dần dần thấy được, là không có gì hết, cho nên gọi là Khổ, Vô thường, Vô ngã. Khi thấy được điều đó rồi thì tự nhiên sáng tỏ. Ai sáng tỏ, thấy đường rồi thì có đi chui xuống hầm hố đâu, cho nên tự nhiên buông. Nên là được Tuệ giải thoát thôi. Và Tuệ giải thoát, nếu tu thêm Thiền định thì được Câu giải thoát, tức là được Tâm giải thoát luôn.

Nói ngôn ngữ là vậy, nhưng thấy đường rồi cũng phải đi. Cho nên thấy đường là Tu-đà-hoàn, kiến đế thôi, thấy đường ra khỏi khu rừng sanh tử nhưng còn phải đi tiếp. Cho nên ráng nha! Học hoài, nghe đi nghe lại, chắc [là] xong rồi đó.

4. Bài kinh SN 12.37 giải thích thêm:
Đức Phật nói: “Thân thể này không phải của các ông, không phải của người khác”.

Vì “Thân này phải được xem là do hành động, do sắp đặt, do ý chí, do cảm thọ trong quá khứ”.
(Câu chốt rồi đó, ‘không phải của ông, không phải của người khác’, nhớ nha! Cho nên tập đi, bữa sau đừng nói ‘thân con đau quá’, không phải, ‘thân đau’ thôi, nói vậy mới đúng).
Tức là: Thân hiện tại = kết quả nghiệp quá khứ + duyên hiện tại. (Đó, mình nói kết quả nghiệp quá khứ là không đúng, mà phải cộng duyên hiện tại. ‘Thân hiện tại = kết quả nghiệp quá khứ + duyên hiện tại’). Chứ không phải: linh hồn, bản ngã, tài sản của ai.

**Kết luận cuối cùng: Không có tự ngã, chỉ có các pháp sinh khởi do duyên.

Ai hiểu điều này rốt ráo thì người đó gọi là thấy pháp. Ai thấy pháp thì người đó thấy Như Lai. Thấy Như Lai tức là thấy bản chất sự thật của sanh tử luân hồi. Do thấy được bản chất sự thật của sanh tử luân hồi nên cuối cùng được đoạn tận, diệt tận hết khát ái. Hết khát ái là chấm dứt Vô minh. Xong rồi! Xin chào quý vị! Đời này chấm dứt sinh tử. Vậy thôi!
Bữa nay, bài kinh này nói rõ nhất rồi nha! Đây là chọn cho quý vị, giảng bài kinh này quá hay, cũng là kết thúc [buổi giảng] hôm nay. Quý vị nhớ giùm, cố gắng xem lại, ghi lại giùm câu này: “Thân thể này không phải của các ông, không phải của người khác”. Vì Thân này phải được xem là do hành động, do sắp đặt, do ý chí, do cảm thọ trong quá khứ”. Bấy nhiêu đó [là] đủ, còn không thì ghi thêm câu này nữa: ‘Thân hiện tại = kết quả nghiệp quá khứ + duyên hiện tại. Chứ không phải: linh hồn, bản ngã, tài sản của ai’.

Cho nên ngài Ajahn Chah nói: ‘Không có ai cả’. Đúng rồi đó! Không có gì cả, không có ai cả. Vậy là hiểu rồi! Nếu thường thường sống như vậy luôn là Tu-đà-hoàn đó, còn không sống được thì ráng Tùy tín hành, Tùy pháp hành đi. Thỉnh thoảng nhớ ra, gặp chuyện gì hay bị họ chửi thì nhớ: ‘Thân này không phải ta, mà thân này chỉ do hành động, do sự sắp đặt, do ý chí, do sự cảm thọ trong quá khứ’, chỉ cần nhớ như vậy thôi. Ở đây dịch là ý chí, ở trên dịch là cố ý, thì cách dịch khác, đưa thêm cho quý vị.

Những điều đó tạo ra thân, và thân là nghiệp quá khứ + duyên hiện tại, chứ không phải đổ nghiệp hết là sai đó. Tám yếu tố để đưa đến cảm thọ, trong đó một yếu tố là tiền nghiệp thôi. Nhớ giùm những Chánh kiến này, học đi học lại. Thông suốt rồi, thì quý vị tu một hồi là quý vị cười thôi, còn gì phải suy nghĩ nữa. Thì chúc quý vị sớm đắc được kết quả mong muốn, hôm nay cũng quá giờ rồi, hẹn quý vị hôm khác.

(Trích từ bài giảng Tinh Hoa Kinh Luận Nguyên Thủy thứ 78 của thầy Thích Thiện Trang)