Better Health for All

I am inviting you to download telebirr SuperApp and make a transaction to get a reward.

MGM

Dear customer, You are invited to the super app by your friend Tarekegn.

downloadPage

የኩላሊት ኢንፌክሽን (pyelonephritis)

የኩላሊት ኢንፌክሽን ማለት በሽንት ቧንቧ ላይ በሚደርስ ችግር የሚከሰት ህመም ሲሆን፣ይህ በኩላሊት አካባቢ የሚገኘው የሽንት መሽኛ ቧንቧ ጉዳት በሚደርስበት ወቅት ህመሙ ይከሰታል፡፡ የሽንት ቧንቧ ከፊኛ እስከ ኩላሊት ድረስ ተዘርግቶ የሚገኝ ሲሆን ባክቴሪያ ወደ ቧንቧው አልፎ በሚገባበት ወቅት ሰዎች ለኩላሊት ኢንፌክሽን ይጋለጣሉ፡፡

ኩላሊት ኢንፌክሽን የሚያመጣው ባክቴሪያ ወደ ሽንት ቧንቧ ከገባ በኋላ ለጥቂት ጊዜ ራሳቸውን በማራባት በሽታው በቶሎ እንዲባባስ ያደርገዋል፡፡ የበሽታው ባክቴሪያ ከተለያዩ የሰውነት ክፍሎች የሚመጡ ሲሆን፣ ይህም የሰውነት ክፍል በባክቴሪያ ምክንያት ኢንፌክሽን የተጠቃ ይሆናል፡፡ ባክቴሪያው ወደ ፊኛችን ከመሰራጨት አልፎ ወደ ኩላሊታችን በመዝለቅ የኩላሊት ኢንፌክሽን ያስከትላል፡፡

ምልክቶች

የኩላሊት ኢንፌክሽን ምልክቶች የሚከተሉትን ሊያካትቱ ይችላሉ-

🔵 ትኩሳት
🔵 ብርድ ብርድ ማለት
🔵 በተደጋጋሚ ሽነት መሽናት
🔵 ጀርባ ፣ ጎን ወይም የጉሮሮ ህመም
🔵 ከእምብርት በታች የሆድ ህመም
🔵 ሽንት ሲሽኑ ህመም
🔵 ማቅለሽለሽ እና ማስታወክ
🔵 በሽንትዎ ውስጥ ደም
🔵 ሽንት በሚሸናበት ወቅት ማቃጠል
🔵 ሽንት ቢመጣም ለመሽናት አለመቻል በዋነኝነት ሊጠቀሱ ይችላሉ
🔵 ህጻናት ላይ ድግሞ ኢንፌክሽኑ የምግብ ፍላጎት መቀነስ፣ ማቅለሽለሽ፣ ማስመለስ፣ ራስ ምታት

ምክንያቶች

🔵 የኩላሊት ጠጠር
🔵 የሽንት ቧንቧ መዘጋት
🔵 የሽንት ቧንቧ ኢንፌክሽን
🔵 የተዳከመ የበሽታ መከላከያ ህዋስ መኖር
🔵 በቂ ውሀ አለመጠጣት የመሳሰሉት በዋነኝነት ይጠቀሳሉ፡፡

ህክምና

መጀመሪያ አንቲባዮቲክስ ይታዘዛል። ለአንድ ወይም ሁለት ሳምንት መውሰድ ይኖርብዎታል። ጤናዎ በተወሰኑ ቀናት ውስጥ መሻሻል ሊጀምር ይችላል። ቢሆንም ግን መድሃኒትዎን ማቋረጥ የለብዎትም።
👉 ከባድ ኢንፌክሽን ከተፈጠረ ሆስፒታል ሆስፒታል በመቆየት በግሉኮስ መልክ አንቲባዮቲክስ ይሰጥዎታል።

መፍትሄዎች

🔵 የህመም ምልክቶችን ለማስታገስ የሚከተሉትን ነገሮች ማድረግ ይችላሉ፦
🔵 በቂ ውሃ መጠጣት(ባክቴሪያዎቹን ለማስወገድ ይረዳል)
🔵 እረፍት መውሰድ
🔵 ያለ ሀኪም ትዕዛዝ ህመም ማስታገሻ አብዝቶ መውሰድ አይመከርም
🔵 ሙቀት ያለው ፎጣ ሆድ፣ ጀርባ ወይም ጎንዎ ላይ ማስቀመጥ

ቅድመ ጥንቃቄ

🔵 እራስን ከፊኛ ኢንፌክሽን ሙሉ በሙሉ መጠበቅ አይቻልም። ነገር ግን የሚከተሉትን ነገሮች ማድረግ ተጋላጭነትዎን ይቀንሳል።
🔵 ብልት አካባቢ ዲዮድራንት አለመጠቀም
🔵 ነባዘርን የሚገል ስፕሬ የተነፋበት ኮንዶም አለመጠቀም። ለስላሳ ኮንዶሞችን መጠቀም
🔵 በቂ ውሃ መጠጣት
🔵 የሽንት ስሜት እንደተፈጠረ ሽንት ቤት መሄድ
🔵 ከግንኙነት በኋላ ሽንት መሽናት
🔵 መቀመጫዎን ሲያጸዱ ከፊት ወደ ኋላ ማጽዳት፣ መታጠብ

የወር አበባ እያየሽ እርግዝና ይፈጠራል?

ስለ እርግዝና ሲነሳ የተለመደው እና ብዙ ጊዜም የሚነገረው በወር አበባ ወቅት እርግዝና አይፈጠርም የሚለው ሚት (myth) ነው። ምንም እንኳን በወር አበባ ወቅት የእርግዝና የመፈጠር እድል እጅግ ያነሰ ቢሆንም ዜሮ በሚባል ደረጃ ግን አስተማማኝ አይደለም። በወር አበባ ወቅት ስለሚደረግ ወሲባዊ ግንኙነት እና ስለ እርግዝና ጉዳይ የሚከተለውን ማወቅ ለግንዛቤ ይረዳል እና እነሆ….

☑️ ለመሆኑ እርግዝና እንዴት ነው የሚከሰተው?

እርግዝና የሚፈጠርበት ሂደት እና እድል አስገራሚ ነገር አለው። እርግዝና ለመፈጠር የሴቷን እንቁላል እና የወንዱን የዘር ፍሬ መገናኘት የሚፈልግ ሲሆን የሴቷ እንቁላል ከኦቫሪ ከተለቀቀ በኋላ ያለው እድሜ ከ12-24 ሰዓት ብቻ ነው።

የወንዱ የዘር ፍሬ ግን እስከ ሶስት ቀን የመቆየት አቅም አለው። ስለዚህ እርግዝና ሊከሰት የሚችለው የሴቷ እንቁላል ተለቆ በህይወት በሚቆይበት እድሜ የወንዱን የዘር ፍሬ የሚያገኝበት እድል ሲፈጠር ነው ማለት ነው።

በነገራችን ላይ መደበኛው የሴት ልጅ የወር አበባ ኡደት 28 ቀን ሲሆን የሴቷ እንቁላል የሚለቀቀው (ovulation) በ14ኛው ቀን ገደማ ነው። ይህም ማለት በ12,13 ወይም በ14ኛው ቀን ሊሆን ይችላል። ይሁንና ሁሉም ሴቶች በተመሳሳይ የ28 ቀን የወር አበባ ዑደት የላቸውም።

አንዳንድ ሴቶች እስከ 35 ቀን የሚደርስ ረዘም ያለ ዑደት ሲኖራቸው፤ አንዳንዶቹ ደግሞ 21 ቀን ብቻ ሊኖራቸው ይችላል። ይህ የወር አበባ ዑደት ልዩነት ደግሞ ኦቩሌሽን የሚፈጠርበትንም ቀን የተለያየ እንዲሆን ያደርገዋል። በዚህም መሰረት ባለ 21 ቀኖቹ በ7ኛው ቀን ገደማ፤ ባለ35 ቀኖቹ ደግሞ በ21ኛው ቀን ገደማ ኦቩሌሽን (የእንቁላል መለቀቅ) ይኖራቸዋል።

☑️ ታዲያ አንዲት ሴት በወር አበባዋ ወቅት እንዴት ልታረግዝ ትችላለች?

አንዳንዴ ከሴት የመራቢያ አካል የሚወጣን ደም ከወር አበባ ጋር የማሳሳት ነገር ይፈጠራል። ይህም ማለት አንዲት ሴት ለእርግዝና ዝግጁ ሆና ሳለ የወር አበባዋ እንደመጣ ልታስብ ትችላለች። ይህ አንዱ ምክንያት ሊሆን ቢችልም ዋነኛው ግን ከወንድ ልጅ የዘር ፍሬ እድሜ ጋር የሚያያዝ ነው። የወንድ ልጅ የዘር ፍሬ እስከ 72 ሰዓታት በሴቷ አካል ውስጥ የመቆየት አቅም ስላለው አንዲት ሴት በወር አበባ መገባደጃ አከባቢ ወሲብ ብትፈጽም የማርገዝ እድል ይኖራታል።

የአብዛኞቹ ሴቶች የኦቩሌሽን ሳይክል ከ28-30 ቀን ነው። ይህም ማለት በወር አበባ ጊዜ ወሲብ ቢፈጸም ለብዙ ቀናት እርግዝና ላይከሰት ይችላል። ይሁንና አጭር የኦቩሌሽን ሳይክል ያላቸው ሴቶች በኦቩሌሽን እና በወር አበባ መካከል በቂ ቀን ላይኖራቸው ይችላል።

☑️ በወር አበባ ወቅት የእርግዝና መከሰት እድሉ ምን ያህል ነው?

አንዲት ሴት የወር አበባ ማየት በጀመረችበት ሁለት ተከታታይ ቀናት ወሲብ ብትፈጽም የማርገዝ እድሏ ዜሮ ነው ማለት ይቻላል። ይሁንና ከሶስተኛው ቀን ጀምሮ የማርገዝ እድሏ ቀስ በቀስ እያደገ ይሄድና ልክ 13ኛው ቀን ላይ 9% ይደርሳል። ይህ ቁጥር ቢቀንስ እንኳን መቶ ፐርሰንት እርግዝና እንደማይከሰት እርግጠኛ ሆኖ መናገር አይቻልም።

🦋 ሲጠቃለል

የሴቶች የኦቩሌሽን ሳይክል የተለያየ ነው። ስለዚህ በስታቲስቲክስ አንዲት ሴት የወር አበባ ላይ ሆና የምታረግዝበት እድል ሊፈጠር ይችላል። ምንም እንኳን በወር አበባ የመጀመሪያዎቹ ቀናት እርግዝና የመከሰት እድሉ እጅግ ያነሰ ቢሆንም ቀን እየገፋ በሄደ ቁጥር ግን እርግዝና የመፈጠር ዕድሉ እያደገ ይሄዳል።

ምንጭ:- healthline, EthioTena

ሕጻናትና የስኳር በሽታ

በዓለም ላይ አምስት መቶ ሺ የሚሆኑ ሕጻናት የስኳር በሽታ አለባቸው። ከነዚህም አብዛኞቹ ያለባቸው የመጀመሪያው ዓይነት የስኳር በሽታ (Type 1 Diabetes Mellitus) ነው ::
የስኳር በሽታ በማንኛዉም እድሜ ዉስጥ ያለ ልጅ ላይ ሊታይ ይቻላል ::

የስኳር በሽታ ዋናው ምክንያቱ ቆሽት የሚባለው አካላችን ኢንሱሊን የሚባለውን ንጥረ ቅመም(Insulin hormone) በሚያስፈልገው ልክ ሳያመነጭ ሲቀር ወይም የተመረተው እንሱሊን በበቂ መጠን ስራዉን ሳይሰራ ሲቀር ነው::(defect on insulin production or action)

የራሳችን የበሺታ መከላከያ ንጥረ ነገሮችን የ ራሳችንን የቆሽት ህዋሶችን (Beta cells of Pancrease) ሲያጠቁ እና ቆሽት ስራዉን ሲቀን ብሎም ሊያቆም ይቻላል::

ይህ ከላይ የጠቀስነው ችግር ደሞ ህፃናት ላይ በተለያዩ አጋላጭ ነገሮች(Risk factors) ሊከሰት ይቺላል

- በዘር ወይም በቤተሰብ
- የልጅነት የሚከሰቱ የተለያዩ የቫይረስ በሽታዎች
- የላም ወተት መጠቀም
- በልጅነት የሚያጋጥም የምግብ እጥረት
- ህፃኑ ሳይወለድ ማህፀን ዉስጥ ጀምሮ በቂ ምግብ ካላገኘ አዋቂ ከሆነ በኋላ ለሁለተኛው አይነት ስኳር በሽታ ተጋላጭ ሊሆን ይቻላል።

የስኳር በሽታ የህመም ምልክቶች ምንድናቸው?

ከፍተኛ የዉሃ ጥማት እና ቶሎ ቶሎ መጠጣት
- ብዙ ሽንት መሽናት
- ክብደት መቀነስ
- ከፍተኛ ድካም
- ቁስል ቶሎ አለመዳን
- ዐይን ብዥ ማለት
- አተነፋፈስ መፍጠን
- ራስን መሳት

ሕክምናው ምንድነው?

- ኢንሱሊን ሳያቋርጡ መወሰድ
(በተለይ የመጀመሪያው አይነት የስኳር በሽታ - Type 1 Diabetes Mellitus ከሆነ )
- ጣፋጭ የሆኑ ምግቦችን ማስወገድ
- የቅርብ የሀኪም ክትትል ማድረግ
- የአይን እና የኩላሊት ምርመራ ማድረግ

የስኳር በሽታ ካልታከመ ምን ሊያመጣ ይቻላል?

✔️ የዓይን ብርሃን መቀነስ እስከ መታወር ድረስ
✔️ የደም ዝውውር መቀነስ
✔️ ስትሮክ
✔️ በተደጋጋሚ ኢንፌክሽን መያዝ
✔️ መጠን በላይ ክብደት መጨመር ወይም መቀነስ
✔️ ራስን የመሳት እና ከፍተኛ የስኳር በሽታ ህመም(Diabetic Ketoacidosis)
✔️ የኩላሊት መድከም እና ስራ ማቆም

ዶ/ር ፋሲል መንበረ
የሕጻናት ሕክምና ስፔሻሊስት እና ረዳት ፕሮፌሰር
ቅዱስ ጳውሎስ ሆስፒታል ሚሌኒየም ሕክምና ኮሌጅ

ካንሰር (cancer) ምንድን ነው?

- ካንሰር የሴሎቻችን ደህንነት በሚቆጣጠሩ የዘረመል(genetics) ለውጥ የሚመጣ በሽታ ነው። ሰውነታችን ብዙ ትሪሊየን በሚሆኑ ህዋሳት(cells) የተሰራ ነው።

በእያንዳንዱ ህዋስ (cell) ውስጥ የሚገኝ ጂን (gene) ደግሞ ሴሎች አንዲያድጉ ፣ አንዲሰሩ ፣ እንዲባዙና እንዲያድጉ ያዛል። ነገር ግን አንዳንድ ጊዜ ከአንዳንድ ጂኖች የሚመነጭ ትእዛዝ ሴሎችን ባልተለመደ ሁኔታ አንዲሰሩ ያደርጋቸዋል። ይህም ባልተለመደ ሁኔታ ይከፋፈሉና ያድጋሉ። ከዚያም ቁጥጥር በሌለዉ መንገድ ይራባሉ ከጊዜ በዃላም በአንድ ላይ የተሰበሰቡ የተናጉ ሴሎች እብጠትን ፣ አጢን (tumor) ይፈጥራሉ።

የካንሰር መነሻ የሰውነት ክፍሎች ምን ምን ናቸው?

- ከ100 በላይ የካንሰር አይነቶች አሉ።
- ካንሰር ከማንኛውም የሰውነት ክፍል ውስጥ ሊጀምር ይችላል። በተለይም የጡት ፣ የሆድ እቃ ፣ የፊኛ ፣ የሰንባ ፣ የቆዳ ፣ የጉበት ፣ የማህጸን በር ፣ የመሳሰሉት እያልን ልንከፉፍላቸው እንችላለን።

እንዴት በካነሰር ሊያዙ ይችላል?

- ካንሰር በማንኛውም ሰው ፣ በማንኛውም እድሜ ላይ ሊከሰት ይችላል።
- ካንሰር የሚያመጡ የዘረመል ለውጦች (genetic changes) ከወላጆቻችን ልንወርሰው (inherit) ልናደርገው እንችላለን።
- ሰዎችን ለበለጠ ለከፍተኛ ለካንሰር የሚያጋልጡን ነገሮች አሉ ለምሳሌ ሲጋራ ማጨስ ፣ ከመጠን በላይ አልኮል መጠጥ መጠጣት ፣ እድሜ እየገፋ ሲሄድ ፣ የአካል ብቃት እንቅስቃሴ አለማድረግ ፣ ከመጠን በላይ መወፈር ፣ ከቤተሰብ የሚመጣ ፣ አንዳንድ ኬሚካሎች ለምሳሌ አሰቤስቶስ (asbestos) ፣ አፍላቶክሲን (aflatoxin) በተለያዩ የተበላሸ ለዉዝ ፣ ሩዝ ፣ በቆሎ ውስጥ የሚገኝ ፣ ቫይረሶች ለምሳሌ human papilloma virus ፣ ሄፓታይቲስ (hepatitis virus) ፣ ጨረር (radiation)

ካንሰር በሽታ ከሰው ወደ ሰዉ ይተላለፋል?

- ካንሰር ተላላፊ በሽታ አይደለም። ካንሰር ካለበት ሰው ጋረ መሆን ፣ መነካካት ፣ መሳሳም ፣ በትንፋሽ ሊተላለፍ አይችልም።

መቼ ነው የህክምና እርዳታ ማግኘት ያለብን?

- የማያቋርጥ ሳል ፣ የትንፋሽ ማጠር ፣ የድምፅ መቀየር
- የአይን ቢጫ መሆን ፣ የሆድ እብጠት ፣ የምግብ ፍላጎት መቀነስ ፣ ምክንያቱ ያልታወቀ የክብደት መቀነስ ፣ የማያቋርጥ ማቅለሽለሽ እና ማስመለስ

- በጡት አካባቢ ያልተለመዱ ለውጦች ፣ የጡት ቀለም መቀየር ፣ ህመም ወይም እብጠት ፣ በጡት ጫፍ አካባቢ ፈሳሽ ካለ ወይም የጡት ጫፍ ወደ ውስጥ ከገባ
- ከሴቶች ብልት የደም መፍሰስ ፣ በግብረ ስጋ ግንኙነት ጊዜ ህመም ስሜት መኖር ፣ ከብልት አካባቢ ፈሳሽ መኖር

- ያልተለመደ የቆዳ ቀለም መቀየር ፣ የቆዳ ጥቁር ነጠብጣብ መኖር አንዲሁም ሽታ ያለው የሚያመረቅዝ ያልዳነ ቁስል

ከላይ የተጠቀሱት በሌላ የጤና ችግር ምክንያትም ሊሆን ይችላል?

*"ካንሰር በሰውነት ክፍላችን ሊሰራጭ ይችላል?**

- አንድ ሰው ካንሰር ከተያዘ በዃላ ከጀመረበት ቦታ አነስቶ በአቅራቢያው የሚገኘውን አካል ወይም በደም ዝውውር (blood stream) ወይም በፍርንትት (lymph node) አመካኝነት በተለይ ወደ ሳንባ ፣ ጉበት ፣ አጥንት አንዲሁም ወደ ጭንቅላት ሊሰራጭ (metastasize) ሊያደረግ ይችላል።
- ስለዚህ ቀደም ብሎ የቅድመ ካንሰር ምርመራ ማድረግ እጅግ በጣም ጠቃሚ ነው።

ህክምናውስ ምንድን ነው?
- ኬሞቴራፒ (ፀረ ካንሰር መድሀኒት በመጠቀም) ፣ ራዲዮቴራፒ (የጨረር ህክምና) ፣ ቀዶ ጥገና ፣ ኢሚዩኖቴራፒ ፣

የልጆች የሳምባ ምች(ኒሞኒያ) ምንድነው?
ሳምባ ምች(ኒሞኒያ ) ማለት የሳምባችን የታችኛው እና የመጨረሻው ክፍል መቆጣት እና መታመም ነው::
የልጆች ሳምባ ደሞ በደምብ ያልዳበረ እና ጠባብ ስለሆነ በወቅቱ ካልታከመ እስከ ሞት ሊያደርስ ይችላል::
ሳምባ ምች(ኒሞኒያ) መንስኤው ምንድነው?
ይህ በሽታ ብዙ ጊዜ በአይን በማይታዩ የበሽታ አምጭ ጀርሞች ማለትም በቫይረስ, በባክቴርያ, በፕሮቶዝዋ አልፎ አልፎም በፓራሳይት አማካኝነት ሊመጣ ይቻላል::
ከ 5 ዓመት በታች ያሉ ልጆች ላይ የሳምባ ምች ብዙ ጊዜ መንስኤው ቫይረሶች ሲሆኑ የሚጀምረውም ከጉፋን መሰል ምልክቶች ነው::
ልጆችን ለሳም ባምች(ኒሞኒያ) የሚያጋልጡ ነገሮች
1.የላይኛው የትንፋሽ አካላት ኢንፌክሽን ለምሳሌ ጉፋን፤ የቶንሲል ኢንፌክሽን እና የመሳሰሉት
2. ቤት ዉስጥ የሚጨሱ ማንኛዉም የጭስ አይነቶች ለምሳሌ የሲጋራ የከሰል እና የእንጨት ጭሶች በሀገራችን በከፍተኛ መጠን ብዙ ህፃናትን ለሳምባ ምች እያጋለጣቸው ይገኛል::
3. ዝቅተኛ የበሽታ መከላከል አቅም(በምግብ እጥረት ወይም በተለያዩ በሽታዎች ምክንያት)
4. በጣም ተጠጋግቶ መኖር እና በቂ የሆነ የአየር ዝውውር በሌለበት ቤት እና አካባቢ መኖር
5. የሳምባ የተፈጥሮ ችግሮች
6. የቫይታሚን ዲ እጥረት(ሪኬትስ)፦ በተለይ ፀሐይ በደምብ ያልሞቁ ህፃናት ለሳምባ ምች ተጋላጭ ናቸው::
ምልክቶቹ ምንድናቸው?
ቶሎ ቶሎ መተንፈስ
ትንፋሽ ማጠር እና ለመተፈስ መቸገረ
ትኩሳት
ማቃሰት
ትውከት
የደረት ውጋት ወይም ህመም
ህፃናት ሲተነፍሱ የታችኛው ደረት ክፍል ወደ ዉስጥ ግብት ግብት ማለት ናቸው::
ልጆት ላይ እነዚህ የተጠቀሱት ምልክቶች ካሉ ባፋጣኝ ወደ ጤና ተቋም መውሰድ እና ማሳከም ይኖርቦታል::
ልጆች ሳምባምች(ኒሞኒያ) እንዳይዛቸው ምን እናድርግ መከላከያ መንገዶችስ ምንድናቸው?
ክትባት
ቤት ዉስጥ ማንኛዉም ጭስ አለማጨስ
ቤት ዉስጥ በቂ የ አየር ዝውውር እንዲሮር ማድረግ
የተመ ጣ ጠ ነ ምግብ መመገብ
እስከ 6 ወር ያሉ ህፃናት የእናት ጡት ወተት ብቻ እንዲወስዱ ማድረግ
ልጆች የፀሀይ ብርሃን በበቂ ሁኔታ እንዲያገኙ ማድረግ
ልጆችን ጉፋን ከያዛቸዉ ሰዎች በተቻለ መጠን በማራቅ በሽታውን መከላከል ይቻላል።

ለሰዉ ልጆች ሁሉ ሠላም እና ጤናን እየተመኘን፤ በቅርብ ቀን በጤናችን ዙሪያ ትምህርታዊ የሆኑ ፕሮግራሞችን የምናቀርብ መሆኑን እየገለጽን ፔጃችንን እንድትቀላቀሉ እንጋብዛለን።