Was ist die Webseite?

https://www.facebook.com/553793471142078/

Mitzvah.eu, Biesnitzer Straße, Görlitz (2026)

31/12/2025

[Polska wersja poniżej]

„Einen guten Rutsch!“ – kaum eine Redewendung hören wir rund um Silvester häufiger. Aber woher kommt sie eigentlich? Oft wird vermutet, der Ausdruck gehe auf das jiddische rosch zurück, das „Anfang“ oder „Kopf“ bedeutet – wie in Rosch ha-Schana, dem jüdischen Neujahrsfest. Nach dieser Lesart wäre „ein guter Rutsch“ ganz passend zum Anlass ein Wunsch für einen guten „Anfang ins neue Jahr“.
Ob diese Erklärung stimmt, ist allerdings unklar. Sprachhistoriker*innen weisen darauf hin, dass die Herkunft möglicherweise ganz woanders liegt: etwa in der Verwendung des Wortes Rutsch für Reise oder „sich gleitend (hinüber ins neue Jahr) bewegen“. Sicher ist nur: Die genaue Herkunft lässt sich heute nicht eindeutig beweisen.
Der Wunsch „Guten Rutsch“ kann also ein Zeichen dafür sein, wie stark jüdische Sprache und Kultur die deutsche Alltagssprache über Jahrhunderte geprägt haben – oft, ohne dass wir es bemerken.
Wir blicken mit diesem kleinen Funfakt auf ein intensives Jahr zurück: Drei Projektwochen, Begegnungen mit Jugendlichen aus Deutschland und Polen, Gespräche mit Nachfahr*innen jüdischer Görlitzer Familien, die Pflege und Erschließung des Friedhofs – und der Launch unserer neuen Website, mit der der jüdische Friedhof in Görlitz erstmals digital erlebbar wird. Für uns war 2025 ein Jahr der Zusammenarbeit, des Lernens und des Erinnerns.
Während wir heute im gregorianischen Kalender den Jahreswechsel begehen, feiern Jüdinnen*Juden ihr Neujahr bereits im Herbst zu Rosch ha-Schana. Für viele beginnt das neue Jahr also nicht nur einmal.
Wir wünschen euch einen guten Start in das Jahr 2026 – mit Hoffnung, mit Mut und mit vielen Momenten, die verbinden. Danke, dass ihr uns in diesem Jahr begleitet habt.

„Einen guten Rutsch“ („Dobrego wślizgu!”) – trudno o częściej używany zwrot w okresie sylwestrowym w Niemczech. Ale skąd się on właściwie wziął? Często przypuszcza się, że wyrażenie to wywodzi się od słowa „rosz“ w języku jidysz, które oznacza „początek” lub „głowę” – tak jak w nazwie święta Rosz ha-Szana, żydowskim nowym roku. Zgodnie z tą interpretacją „ein guter Rutsch“ („dobry wślizg”) byłby całkiem odpowiednim sformułowaniem na tę okazję, życzącym dobrego „początku Nowego Roku”.
Nie jest jednak jasne, czy to wyjaśnienie jest prawdziwe. Historycy języka wskazują, że pochodzenie tego wyrażenia może leżeć zupełnie gdzie indziej: na przykład w użyciu słowa Rutsch w znaczeniu podróży lub „płynnego przesuwania się (w nowy rok)”. Jedno jest pewne: dokładnego pochodzenia tego wyrażenia nie da się dziś jednoznacznie udowodnić. Życzenie „Guten Rutsch” może więc być oznaką tego, jak silny wpływ na niemiecki język potoczny miały przez wieki język i kultura żydowska – często bez naszej wiedzy.
Tą ciekawostką spoglądamy wstecz na intensywny rok: trzy tygodnie projektowe, spotkania z młodzieżą z Niemiec i Polski, rozmowy z potomkami żydowskich rodzin z Görlitz, pielęgnacja i udostępnienie cmentarza – oraz uruchomienie naszej nowej strony internetowej, dzięki której po raz pierwszy można cyfrowo odkryć Cmentarz Żydowski w Görlitz. Dla nas rok 2025 był rokiem współpracy, nauki i pamięci.
Podczas gdy dziś świętujemy nadejście Nowego Roku według kalendarza gregoriańskiego, Żydzi obchodzą swoje noworoczne święto już jesienią, podczas Rosz ha-Szana. Dla wielu nowy rok zaczyna się więc nie tylko raz.
Życzymy Wam dobrego początku roku 2026 – pełnego nadziei, odwagi i wielu chwil, które łączą. Dziękujemy, że towarzyszyliście nam w tym roku.

EVZ Foundation Soziokulturelles Zentrum Hillersche Villa

23/12/2025

[Polska wersja poniżej]

Mit dem Jahr 2025 endet auch unser Projekt MITZVAH. Was bleibt, ist mehr als ein Abschlussbericht – es ist ein neuer Zugang zu einem besonderen Ort und zu vielen Geschichten, die lange kaum sichtbar waren.
Mit www.mitzvah.eu ist im Verlauf des Projekts eine digitale Lernplattform entstanden, die den jüdischen Friedhof in Görlitz als Erinnerungs-, Bildungs- und Lernort zugänglich macht. Die Website bündelt die Ergebnisse unserer Arbeit: Ein virtueller Rundgang über den Friedhof, Informationen zu Grabstellen und Biografien, Einblicke in die Geschichte der jüdischen Gemeinde in Görlitz vom Mittelalter bis in die Gegenwart sowie Grundlagen zu jüdischer Bestattungskultur und zum Umgang mit diesem sakralen Ort. Die Plattform ist auf Deutsch und Englisch verfügbar, eine polnische Version ergänzt den grenzüberschreitenden Zugang.
MITZVAH endet formal am 31.12.2025. Doch die Website bleibt. Sie ist als langfristiges Angebot gedacht – für alle, die sich eigenständig mit dem jüdischen Friedhof auseinandersetzen möchten, für Bildungsarbeit, für Nachfahr*innen ebenso wie für eine interessierte Öffentlichkeit. Sie macht sichtbar, was vor Ort oft nur fragmentarisch erhalten ist, und eröffnet Wege, sich Wissen, Kontext und Verantwortung selbst zu erschließen.
Denn Erinnerung ist kein abgeschlossener Prozess. Sie entsteht immer wieder neu – durch Aufmerksamkeit, durch Lernen, durch das Erzählen von Geschichten. Wir laden euch ein, die Website zu besuchen, sie zu nutzen und weiterzutragen. Als Beitrag dazu, jüdische Geschichte in Görlitz nicht nur zu bewahren, sondern als Teil unserer gemeinsamen Gegenwart ernst zu nehmen.

Wraz z rokiem 2025 kończy się również nasz projekt MITZVAH. Pozostaje jednak coś więcej niż tylko raport końcowy – jest to nowe podejście do wyjątkowego miejsca i wielu historii, które przez długi czas były mało znane.
W trakcie realizacji projektu powstała cyfrowa platforma edukacyjna www.mitzvah.eu, która udostępnia Cmentarz Żydowski w Görlitz jako miejsce pamięci, edukacji i nauki. Strona internetowa zawiera wyniki naszej pracy: wirtualny spacer po cmentarzu, informacje o grobach i biografie, wgląd w historię gminy żydowskiej w Görlitz od średniowiecza do współczesności, a także podstawowe informacje na temat żydowskiej kultury pogrzebowej i postępowania w tym świętym miejscu. Platforma jest dostępna w języku niemieckim i angielskim, a wersja polska uzupełnia transgraniczny dostęp.
MITZVAH formalnie kończy działalność 31 grudnia 2025 r. Jednak strona internetowa pozostanie aktywna. Jest ona zaplanowana jako długoterminowa oferta – dla wszystkich, którzy chcą samodzielnie zapoznać się z cmentarzem żydowskim, dla celów edukacyjnych, dla potomków, a także dla zainteresowanej części społeczeństwa. Odkrywa ona to, co na miejscu często zachowało się tylko fragmentarycznie, i toruje ścieżki do samodzielnego zdobywania wiedzy, rozumienia kontekstu i tematu odpowiedzialności.
Pamięć nie jest bowiem procesem zamkniętym. Powstaje ona nieustannie na nowo – poprzez uważność, naukę, opowiadanie historii. Zapraszamy do odwiedzenia strony internetowej, korzystania z niej i rozpowszechniania. Jest to nasz wkład nie tylko w zachowanie żydowskiej historii w Görlitz, ale także w traktowanie jej poważnie jako części naszej wspólnej teraźniejszości.

EVZ Foundation Soziokulturelles Zentrum Hillersche Villa

16/12/2025

[Polska wersja poniżej]

+++ Jüdisch · Sächsisch · Mentshlich: Das Jahr der jüdischen Kultur 2026 startet+++
Am 14. Dezember begann nicht nur Chanukka – am selben Tag startete in Sachsen auch etwas Besonderes: das - Jahr der jüdischen Kultur Sachsen. Ein Themenjahr, das jüdisches Leben, Kultur und Geschichte in Sachsen neu sichtbar machen will.
„Tacheles“ – ein Wort aus dem Jiddischen und Hebräischen – steht für Klartext und ehrlichen Dialog. Es ist ein Begriff, der für Offenheit, Bildung und Auseinandersetzung steht. Genau das soll das Themenjahr ermöglichen: jüdische Stimmen hörbar machen, Perspektiven zeigen, Fragen stellen – und gemeinsam ins Gespräch kommen.
Ziel des Themenjahres ist es, deutlich zu machen, dass jüdisches Leben schon immer Teil Sachsens war – und es bis heute ist: in seiner Kunst, in seiner Geschichte, in seinen Traditionen und in seiner Vielfalt. Ziehen euch Filme in ihren Bann? Habt ihr Rhythmus im Blut? Seid ihr Bücherwürmer? Sucht ihr den Austausch mit anderen? Wollt ihr etwas dazu lernen? Wunderbar! Das alles und vieles mehr bietet das Themenjahr. Auf tacheles.sachsen.de findet ihr alle Veranstaltungen und Angebote.
Unser Projekt MITZVAH endet zwar zum 31.12.2025 – doch die damit angestoßenen Prozesse wirken weiter. In den vergangenen Monaten haben wir gemeinsam mit Jugendlichen, Nachfahrinnen jüdischer Familien und vielen Partner*innen gezeigt, wie lebendig, relevant und berührend jüdische Geschichte in der Region sein kann. Diese Impulse möchten wir nicht nur bewahren, sondern weiterentwickeln. Die Auseinandersetzung mit jüdischer Geschichte, Erinnerungskultur und Gegenwartsfragen bleibt ein zentraler Bestandteil unserer Arbeit in der Netzwerkstatt der Hillerschen Villa. Auch nach dem offiziellen Projektende knüpfen wir an MITZVAH an: mit neuen Formaten, Kooperationen und Angeboten, die Wissen vertiefen, Begegnungen ermöglichen und jüdisches Erbe sichtbar halten.

+++ Żydowski · Saksoński · Ludzki: Rozpoczyna się Rok Kultury Żydowskiej 2026 +++
14 grudnia rozpoczęło się nie tylko święto Chanuka – tego samego dnia w Saksonii miało początek również coś wyjątkowego: „Tacheles 2026 – rok kultury żydowskiej”. Jest to rok tematyczny, którego celem jest ponowne odkrycie życia, kultury i historii Żydów w Saksonii.
„Tacheles” – słowo pochodzące z języka jidysz i hebrajskiego – oznacza jasny język i szczery dialog. Jest to termin symbolizujący otwartość, edukację i dyskusję. Właśnie to ma na celu ten rok tematyczny: sprawić, by głosy Żydów stały się słyszalne, pokazać perspektywy, zadawać pytania – i wspólnie podjąć rozmowę.
Celem roku tematycznego jest uświadomienie, że życie żydowskie zawsze było częścią Saksonii – i pozostaje nią do dziś: w jej sztuce, historii, tradycjach i różnorodności. Fascynują Was filmy? Macie rytm we krwi? Jesteście molami książkowymi? Szukacie wymiany z innymi? Chcecie się czegoś nauczyć? Wspaniale! Rok tematyczny oferuje to wszystko i wiele więcej. Na stronie tacheles.sachsen.de znajdziecie wszystkie wydarzenia i oferty.
Nasz projekt MITZVAH kończy się wprawdzie 31 grudnia 2025 r., ale zainicjowane dzięki niemu procesy będą nadal trwać. W ostatnich miesiącach wspólnie z młodzieżą, potomkami rodzin żydowskich i wieloma partnerami pokazaliśmy, jak żywa, istotna i poruszająca może być historia Żydów w naszym regionie. Chcemy nie tylko zapamiętać te działania, ale także je rozwijać. Zajmowanie się historią Żydów, kulturą pamięci i współczesnymi zagadnieniami pozostaje centralnym elementem naszej pracy w Netzwerkstatt der Hillerschen Villa. Nawet po oficjalnym zakończeniu projektu będziemy kontynuować działania MITZVAH: poprzez nowe formaty, współpracę i oferty, które pogłębiają wiedzę, umożliwiają spotkania i sprawiają, że dziedzictwo żydowskie pozostaje widoczne.

̈rdert ̈rlitz ̈dischesleben
EVZ Foundation Soziokulturelles Zentrum Hillersche Villa

14/12/2025

[Polska wersja poniżej]

+++ 8 Tagen, 8 Lichter und eine große Geschichte +++
Chanukka ist eines der bekanntesten jüdischen Feste – und gleichzeitig eines der am meisten missverstandenen. Oft wird es mit Weihnachten verglichen, doch tatsächlich hat es eine ganz eigene Geschichte und Bedeutung.
Chanukka, das „Lichterfest“, dauert acht Tage und beginnt jedes Jahr am 25. Kislew im jüdischen Kalender. Dieses Jahr beginnt es am 14. Dezember und endet am 22. Dezember. Gefeiert wird ein historisches Ereignis: die Wiedereinweihung des Jerusalemer Tempels im 2. Jahrhundert v.Chr., nachdem die Makkabäer ihn zurückerobert hatten. Als sie den Tempel wiederherstellen wollten, fanden sie laut Überlieferung nur noch einen kleinen Krug geweihten Öls – genug für einen Tag. Doch die Menora (der siebenarmige Leuchter) brannte acht Tage lang, bis neues Öl hergestellt war. Daran erinnert Chanukka bis heute.
Zentral ist daher die Chanukkia, ein achtarmiger Leuchter. An jedem Abend von Chanukka wird von rechts nach links eine weitere Kerze auf dem Leuchter entzündet. Nach dem Anzünden werden traditionelle Segenssprüche gesprochen, Lieder gesungen und oft wird gemeinsam gegessen. Typisch für Chanukka sind in Öl gebackene Speisen, wie Latkes oder Sufganiyot. Auch das Dreidelspiel ist ein fester Bestandteil des Festes – besonders für Kinder.
Chanukka ist kein biblischer Feiertag, aber er erinnert an Religionsfreiheit, Selbstbestimmung und die Kraft, trotz widriger Umstände weiterzumachen. Ein Fest des Lichts, der Hoffnung und der Gemeinschaft.

+++ 8 dni, 8 świateł i wielka historia +++
Chanuka jest jednym z najbardziej znanych świąt żydowskich, a jednocześnie jednym z najbardziej niezrozumiałych. Często porównuje się ją do Bożego Narodzenia, ale w rzeczywistości ma ona swoją własną historię i znaczenie.
Chanuka, czyli „święto świateł”, trwa osiem dni i rozpoczyna się co roku 25 dnia miesiąca kislew w kalendarzu żydowskim. W tym roku zaczyna się 14 grudnia i kończy 22 grudnia. Święto to upamiętnia historyczne wydarzenie: ponowne poświęcenie świątyni jerozolimskiej w II wieku p.n.e. po jej odzyskaniu przez Machabeuszy. Według tradycji, podczas oczyszczania świątyni, znaleźli tylko mały dzbanek poświęconego oleju – wystarczający na jeden dzień. Jednak menora (siedmioramienny świecznik) paliła się przez osiem dni, aż do momentu wyprodukowania nowego oleju. Chanuka do dziś przypomina o tym wydarzeniu.
Centralnym elementem jest zatem chanukija, ośmioramienny świecznik. Każdego wieczoru Chanuki zapala się kolejną świecę na świeczniku, od prawej do lewej strony. Po zapaleniu świec recytuje się tradycyjne błogosławieństwa, śpiewa pieśni i często spożywa wspólny posiłek. Typowe dla Chanuki są potrawy smażone na oleju, takie jak latkes (placki ziemniaczane) lub sufganijot (pączki). Nieodłącznym elementem święta jest również gra w drejdla (bączek chanukowy) – szczególnie dla dzieci.
Chanuka nie jest świętem biblijnym, ale przypomina o wolności religijnej, samostanowieniu i sile, by kontynuować działania pomimo niekorzystnych okoliczności. Jest to święto światła, nadziei i wspólnoty.

EVZ Foundation Soziokulturelles Zentrum Hillersche Villa

11/12/2025

[Polska wersja poniżej]

+++ Den Leben ein Denkmal: dem Vergessen entrissen +++
Am Sonntag und Montag war im Kulturforum Görlitzer Synagoge richtig was los: Drei Mal durften wir „Weinhebers Koffer“ begrüßen – ein bewegendes Theaterstück nach dem Roman von Michel Bergmann, inszeniert von Rimon Productions.
Im Stück folgt der Journalist Elias Ehrenwert der Spur eines alten Lederkoffers. Was als Zufallsfund beginnt, wird zu einer Reise in die Familiengeschichte des jüdischen Schriftstellers Dr. Leonhard Weinheber, der im NS-Regime entrechtet wurde, fliehen wollte – und schließlich verschwand. Die Suche führt von Berlin nach Israel und zurück, immer begleitet von Fragen nach Erinnerung, Verlust und Verantwortung.
Michel Bergmann hat mit seinen Romanen – und auch mit „Weinhebers Koffer“ – dem deutschen Judentum ein literarisches Denkmal gesetzt. In diesem Jahr ist er verstorben. Für uns war es etwas ganz Besonderes, sein Werk auf unserer Bühne lebendig zu sehen.
Für unser Projekt MITZVAH war dieses Stück ein passender Abschluss: Auch wir rekonstruieren Biografien, oft aus wenigen verbliebenen Spuren – manchmal nur einem Grabstein. „Weinhebers Koffer“ zeigt, wie viel eine einzige Spur erzählen kann, wenn man bereit ist, hinzuschauen.
Mit unserer neuen digitalen Lernplattform machen wir die sichtbaren und unsichtbaren Spuren jüdischen Lebens in Görlitz zugänglich. Ein Anfang – und eine Einladung, weiterzulesen, weiterzufragen und weiterzudenken.
Mehr dazu findet ihr auf unserer Website: www.mitzvah.eu

+++ Pomnik dla życia: wyrwany z zapomnienia +++
W niedzielę i poniedziałek w Kulturforum Görlitzer Synagoge było naprawdę tłoczno: trzykrotnie mieliśmy okazję obejrzeć „Walizkę Weinhebera” – poruszającą sztukę teatralną opartą na powieści Michela Bergmanna, wyreżyserowaną przez Rimon Productions.
W sztuce dziennikarz Elias Ehrenwert podąża śladami starej skórzanej walizki. To, co zaczyna się jako przypadkowe znalezisko, staje się podróżą do historii rodziny żydowskiego pisarza dr. Leonharda Weinhebera, który został pozbawiony praw obywatelskich przez reżim nazistowski, próbował uciec – i ostatecznie zniknął. Poszukiwania prowadzą z Berlina do Izraela i z powrotem, zawsze towarzyszą im pytania o pamięć, stratę i odpowiedzialność.
Michel Bergmann swoimi powieściami – a także „Walizką Weinhebera” – stworzył literacki pomnik niemieckiego judaizmu. W tym roku odszedł. Dla nas było czymś wyjątkowym zobaczyć jego dzieło ożywione na naszej scenie.
Dla naszego projektu MITZVAH sztuka ta była odpowiednim zakończeniem: my również rekonstruujemy biografie, często na podstawie nielicznych pozostałych śladów – czasami tylko jednego nagrobka. „Walizka Weinhebera” pokazuje, jak wiele może opowiedzieć jeden ślad, jeśli tylko jest się gotowym, aby go dostrzec.
Dzięki naszej nowej cyfrowej platformie edukacyjnej udostępniamy widoczne i niewidoczne ślady życia żydowskiego w Görlitz. To początek – i zaproszenie do dalszej lektury, zadawania pytań i refleksji.
Więcej informacji na ten temat można znaleźć na naszej stronie internetowej: www.mitzvah.eu

̈rdert ̈rlitz ̈dischesleben

EVZ Foundation Soziokulturelles Zentrum Hillersche Villa

01/12/2025

[Polska wersja poniżej]

+++ Gemeinsam Schabbat feiern +++

Wir blicken zurück auf den Abschluss der erste MITZVAH-Projektwoche.
Die Jugendlichen aus Deutschland und Polen trafen nicht nur aufeinander, sondern auch auf eine Religion, Kultur und Geschichte, die für viele von ihnen völlig neu war. Manche hatten zuvor keinerlei Berührungspunkte mit dem Judentum. Umso wichtiger war es uns, ihnen vielfältige Einblicke in jüdisches Leben, Traditionen und Perspektiven zu ermöglichen.
Dafür arbeiteten wir eng mit Vertreterinnen des heutigen Judentums zusammen. Neben den Nachfahrinnen jüdischer Görlitzer Familien begleitete uns auch Ekaterina Kulakova, die im Workshop auf dem Friedhof Einblick in jüdisches Leben in Sachsen gab. Und natürlich Lauren Leiderman, die während der gesamten Woche jüdische Bräuche und Traditionen erlebbar machte.
Einer der eindrucksvollsten Momente: das gemeinsame Schabbat-Dinner am letzten Abend. Lauren backte zwei Challa-Laibe, deckte den Tisch, entzündete Kerzen, sprach das Kiddusch und erzählte, was Schabbat für sie bedeutet – ein Moment des Innehaltens, der Ruhe, der Dankbarkeit.
Die Jugendlichen waren eingeladen, selbst zu reflektieren: Wofür bin ich in dieser Woche dankbar?
Für uns als Projektteam war die Antwort klar: für diese wunderbare Gruppe, ihre Offenheit und ihr großes Engagement.

+++ Wspólne świętowanie szabatu +++

Spoglądamy wstecz na zakończenie pierwszego tygodnia projektowego MITZVAH.
Młodzież z Niemiec i Polski nie tylko spotkała się ze sobą, ale także poznała religię, kulturę i historię, które dla wielu z nich były zupełnie nowe. Niektórzy z nich nie mieli wcześniej żadnego kontaktu z judaizmem. Tym ważniejsze było dla nas umożliwienie im uzyskania różnorodnego wglądu w życie, tradycje i perspektywy judaizmu.
W tym celu ściśle współpracowaliśmy z przedstawicielkami współczesnego judaizmu. Oprócz potomków żydowskich rodzin z Görlitz towarzyszyła nam również Ekaterina Kulakova, która podczas warsztatów na cmentarzu przedstawiła życie żydowskie w Saksonii. Oraz oczywiście Lauren Leiderman, która przez cały tydzień umożliwiła nam zapoznanie się z żydowskimi zwyczajami i tradycjami.
Jednym z najbardziej imponujących momentów była wspólna kolacja szabatowa ostatniego wieczoru. Lauren upiekła dwa bochenki chałki, nakryła stół, zapaliła świece, odmówiła kidusz i opowiedziała, czym dla niej jest szabat – chwilą zatrzymania się, spokojem, wdzięcznością.
Młodzież została zaproszona do refleksji: za co jestem wdzięczny w tym tygodniu?
Dla nas, jako zespołu projektowego, odpowiedź była oczywista: za tę wspaniałą grupę, jej otwartość i ogromne zaangażowanie.

̈rdert ̈rlitz ̈dischesleben
EVZ Foundation Soziokulturelles Zentrum Hillersche Villa

28/11/2025

[Polska wersja poniżej]

+++ Eine Brücke zwischen Vergangenheit und Gegenwart +++
In der ersten Projektwoche begleitete uns eine zentrale Frage: Wie lässt sich die Geschichte des jüdischen Friedhofs in Görlitz so vermitteln, dass sie für junge Menschen heute Bedeutung bekommt?
Geschichte bleibt abstrakt, solange sie nicht mit dem eigenen Leben verknüpft wird. Eine wesentliche Brücke sind deshalb die heute lebenden Angehörigen der Menschen, die auf dem Friedhof begraben liegen. Sie leben heute in der ganzen Welt verstreut – ihre Eltern und Großeltern wurden während der NS-Zeit aus Görlitz vertrieben. Dass sie sich daher nicht selbst um den Friedhof kümmern können, wurde den Jugendlichen während der Woche bewusst. Gleichzeitig erkannten sie, dass die Pflege von Gräbern und die Bewahrung des Andenkens in vielen Kulturen zentrale Traditionen sind – ein verbindendes Element, das neue Zugänge ermöglicht.
Um diese Verbindung erfahrbar zu machen, organisierten wir einen Video-Call mit zwei Nachfahrinnen jüdischer Görlitzer Familien: Judi Hannes-Mendelsohn und Jodi Wallach. Beide sind Teil des Netzwerks, das Lauren Leiderman über die letzten Jahre aufgebaut hat. Sie erzählten von den Geschichten ihrer Familien, ihrem heutigen Leben und beantworteten Fragen der Jugendlichen zu Herkunft, Verlust und Verantwortung.
Für die Teilnehmenden wurde so sichtbar, dass hinter jedem Grab ein Mensch, ein Leben und eine Familie stehen – und dass Erinnerung nur dann lebendig bleibt, wenn wir sie teilen. Zum Abschluss drückten Judi und Jodi ihre große Anerkennung für das Engagement der Jugendlichen aus. Auch für uns im Projektteam war dieser Abend ein besonderer Moment.

+++ Pomost między przeszłością a teraźniejszością +++
W pierwszym tygodniu projektowym towarzyszyło nam jedno zasadnicze pytanie: w jaki sposób przekazać historię cmentarza żydowskiego w Görlitz, aby miała ona znaczenie dla dzisiejszej młodzieży?
Historia pozostaje abstrakcyjna, dopóki nie zostanie powiązana z własnym życiem. Istotnym pomostem są zatem nadal żyjący krewni osób pochowanych na cmentarzu. Obecnie mieszkają oni w różnych częściach świata – ich rodzice i dziadkowie zostali wygnani z Görlitz w czasach nazistowskich. W ciągu tego tygodnia młodzież zdała sobie sprawę, że rodziny nie mogą same zadbać o cmentarz. Jednocześnie zrozumieli, że pielęgnacja grobów i zachowanie pamięci są w wielu kulturach ważnymi tradycjami – elementem łączącym, który umożliwia nowe podejście.
Aby pozwolić uczestnikom na doświadczenie tego połączenia, zorganizowaliśmy wideokonferencję z dwiema potomkiniami żydowskich rodzin z Görlitz: Judi Hannes-Mendelsohn i Jodi Wallach. Obie należą do sieci kontaktów, którą Lauren Leiderman budowała przez ostatnie lata. Opowiedziały o historii swoich rodzin, swoim obecnym życiu i odpowiedziały na pytania młodzieży dotyczące pochodzenia, straty i odpowiedzialności.
Dzięki temu uczestnicy zrozumieli, że za każdym grobem stoi człowiek, życie i rodzina – i że pamięć pozostaje żywa tylko wtedy, gdy się nią dzielimy. Na zakończenie Judi i Jodi wyraziły swoje wielkie uznanie dla zaangażowania młodzieży. Również dla nas, członków zespołu projektowego, ten wieczór był wyjątkowym momentem.

̈rdert ̈rlitz ̈dischesleben
EVZ Foundation Soziokulturelles Zentrum Hillersche Villa

20/11/2025

[Polska wersja poniżej]

+++ Von Fragmenten zu Geschichten+++
Wir blicken noch einmal auf die erste MITZVAH-Projektwoche zurück – und auf die intensive Arbeit der Jugendlichen aus Deutschland und Polen. In gemischten Gruppen beschäftigten sie sich mit den Geschichten jüdischer Familien, deren Angehörige auf dem Görlitzer Friedhof begraben liegen. Ziel war es, nicht nur den Ort selbst kennenzulernen, sondern auch die Menschen, die hinter den Namen und Steinen stehen.
Nach ersten Tagen der Pflege- und Reinigungsarbeiten widmeten sich die Teilnehmenden der Recherche zu ausgewählten Familien. Dafür standen ihnen ganz unterschiedliche Materialien zur Verfügung: alte Fotos, Geschäftsunterlagen, historische Zeitungsartikel oder manchmal nur einzelne Dokumente. Schnell wurde deutlich, wie schwierig es ist, jüdische Biografien aus Görlitz zu rekonstruieren – viele Lebensgeschichten sind nur in Fragmenten erhalten.
Trotzdem entstanden berührende Präsentationen, die die Jugendlichen gemeinsam erarbeiteten. In ihren zweisprachigen Gruppen erzählten sie kleine Schlaglichter aus dem Leben der Verstorbenen und machten sichtbar, was oft im Verborgenen bleibt: dass hinter jedem Namen eine eigene Geschichte steht.

+++ Od fragmentów do historii+++
Ponownie spoglądamy wstecz na pierwszy tydzień projektu MITZVAH – oraz na intensywną pracę młodzieży z Niemiec i Polski. W mieszanych grupach zajmowali się oni historiami rodzin żydowskich, których członkowie zostali pochowani na cmentarzu w Görlitz. Celem było nie tylko poznanie samego miejsca, ale także ludzi, którzy kryją się za imionami i nagrobkami.
Po pierwszych dniach prac porządkowych uczestnicy poświęcili się badaniu historii wybranych rodzin. Do dyspozycji mieli bardzo różnorodne materiały: stare zdjęcia, pisma handlowe, historyczne artykuły prasowe, a czasem tylko pojedyncze dokumenty. Szybko stało się jasne, jak trudno jest zrekonstruować biografie Żydów z Görlitz – wiele historii życia zachowało się tylko we fragmentach.
Mimo to młodzież wspólnie przygotowała poruszające prezentacje. W swoich dwujęzycznych grupach opowiadali krótkie historie z życia zmarłych i uwidocznili to, co często pozostaje ukryte: że za każdym imieniem kryje się osobista historia.

̈rdert ̈rlitz ̈dischesleben

EVZ Foundation Soziokulturelles Zentrum Hillersche Villa

18/11/2025

[Polska wersja poniżej]

+++Erinnerung sichtbar machen – auf der Bühne und im Netz+++
Ein alter Lederkoffer, zufällig entdeckt – und plötzlich öffnet er den Blick auf eine ganze Lebensgeschichte. Am 7. Dezember laden wir zu einem besonderen Theaterabend in die Görlitzer Synagoge ein: „Weinhebers Koffer“, nach dem Roman von Michel Bergmann.
Das Stück folgt dem Journalisten Elias Ehrenwerth, der den Spuren des jüdischen Schriftstellers Dr. Leonard Weinheber nachgeht. Weinheber erhielt im nationalsozialistischen Deutschland Berufsverbot, wurde zur Flucht gezwungen und plante seine Emigration nach Palästina. Was als einfache Recherche beginnt, wächst zu einer eindrücklichen Reise in eine Vergangenheit, die bis heute nachwirkt. Das Theaterstück erzählt von Erinnerung und Verantwortung – und davon, wie persönliche Geschichten unser Verständnis der Geschichte verändern können.
An diesem Abend stellen wir außerdem www.mitzvah.eu, die neue digitale Lernplattform zum Görlitzer Jüdischen Friedhof, vor. Sie eröffnet einen virtuellen Zugang zu einem der bedeutendsten Erinnerungsorte der Region: mit einer interaktiven Karte, Biografien, historischen Hintergründen und einem Einblick in die jüdische Gemeinde der Stadt. Wie ein einzelner Koffer eine Biografie sichtbar macht, hilft auch die Plattform dabei, die Spuren jüdischen Lebens in Görlitz zu bewahren und zugänglich zu machen.

Die Veranstaltung findet um 18:00 Uhr im Kulturforum Görlitzer Synagoge statt. Der Eintritt ist frei.

+++ Uwidacznianie pamięci – na scenie i w sieci +++
Stara skórzana walizka, znaleziona przypadkowo – i nagle otwiera przed nami całą historię życia. 7 grudnia zapraszamy na wyjątkowy wieczór teatralny w synagodze w Görlitz: „Walizka Weinhebera” według powieści Michela Bergmanna.
Sztuka opowiada o dziennikarzu Eliasie Ehrenwerth, który podąża śladami żydowskiego pisarza dr. Leonarda Weinhebera. Weinheber otrzymał zakaz wykonywania zawodu w nazistowskich Niemczech, został zmuszony do ucieczki i planował emigrację do Palestyny. To, co zaczyna się jako proste poszukiwania, przeradza się w imponującą podróż do przeszłości, która ma wpływ na teraźniejszość. Sztuka opowiada o pamięci i odpowiedzialności – oraz o tym, jak osobiste historie mogą zmienić nasze rozumienie historii.
Tego wieczoru zaprezentujemy również www.mitzvah.eu, nową cyfrową platformę edukacyjną poświęconą cmentarzowi żydowskiemu w Görlitz. Otwiera ona wirtualny dostęp do jednego z najważniejszych miejsc pamięci w regionie: zawiera interaktywną mapę, biografie, informacje historyczne oraz wgląd w społeczność żydowską miasta. Podobnie jak pojedyncza walizka ukazuje pewną biografię, platforma pomaga zachować ślady życia żydowskiego w Görlitz i udostępnić je innym.

Wydarzenie odbędzie się o godz. 18:00 w Forum Kultury Synagoga w Görlitz (Kulturforum Görlitzer Synagoge). Wstęp jest bezpłatny.

̈rdert ̈rlitz ̈dischesleben
EVZ Foundation Soziokulturelles Zentrum Hillersche Villa

13/11/2025

[Polska wersja poniżej]

+++ Ein Ort spricht weiter – jetzt auch digital +++
Als Beitrag zum Gedenken an die Pogrome vom November 1938 wurden am vergangenen Samstag, dem 8. November, im Literaturhaus Alte Synagoge Görlitz die Ergebnisse des Projekts MITZVAH vorgestellt.
In den vergangenen Monaten haben Jugendliche aus Polen und Deutschland in drei intensiven Projektwochen auf dem jüdischen Friedhof in Görlitz geforscht, dokumentiert und diskutiert. Sie haben Lebensgeschichten rekonstruiert, Gräber gepflegt und die Erinnerung an Menschen bewahrt, deren Spuren fast verloren waren. Dabei entstanden bewegende Begegnungen mit Nachkommen jüdischer Familien und neue Perspektiven auf die Geschichte der Stadt.
Ein Höhepunkt des Abends war der Launch der neuen Projektwebsite www.mitzvah.eu.
Die digitale Plattform macht den Jüdischen Friedhof erstmals weltweit zugänglich: Besucher*innen können den Ort virtuell in 3D erkunden, Informationen zu den dort Begrabenen abrufen und in die Geschichte der Görlitzer jüdischen Gemeinde eintauchen – von ihren mittelalterlichen Anfängen bis zur Gegenwart. MITZVAH verbindet so analoge und digitale Erinnerung: zwischen Steinen und Geschichten, Vergangenheit und Zukunft.
Aktuell ist die Seite auf Englisch verfügbar – deutsche und polnische Versionen folgen in Kürze. Wir halten euch hier auf dem Laufenden.

+++ Miejsce nadal przemawia – teraz również cyfrowo +++
W sobotę 8 listopada, w Literaturhaus Alte Synagoge Görlitz, zaprezentowano wyniki projektu MITZVAH, tym samym upamiętniając pogromy z listopada 1938 roku.
W ciągu ostatnich miesięcy młodzież z Polski i Niemiec spędziła trzy intensywne tygodnie na cmentarzu żydowskim w Görlitz, prowadząc badania, poszukując, dokumentując i dyskutując. Zrekonstruowali historie życia, zadbali o groby i zachowali pamięć o ludziach, których ślady niemal zaginęły. Dało to początek poruszającym spotkaniom z potomkami rodzin żydowskich i nowym perspektywom na historię miasta.
Punktem kulminacyjnym wieczoru było uruchomienie nowej strony internetowej projektu www.mitzvah.eu.
Platforma cyfrowa Cmentarza Żydowskiego w Görlitz po raz pierwszy będzie dostępna na całym świecie: odwiedzający mogą zwiedzać to miejsce wirtualnie w 3D, uzyskać informacje o pochowanych tam osobach i zanurzyć się w historii żydowskiej gminy Görlitz – od jej średniowiecznych początków do współczesności. MITZVAH łączy w ten sposób pamięć analogową i cyfrową: między kamieniami a historiami, przeszłością a przyszłością.
Obecnie strona jest dostępna w języku angielskim – wersje niemiecka i polska pojawią się wkrótce. Będziemy Was informować na bieżąco.

̈rdert ̈rlitz ̈dischesleben

EVZ Foundation Soziokulturelles Zentrum Hillersche Villa

Mitzvah.eu

31/12/2025

23/12/2025

16/12/2025

14/12/2025

11/12/2025

01/12/2025

28/11/2025

20/11/2025

18/11/2025

13/11/2025

Adresse

Webseite

Benachrichtigungen

Verknüpfungen

Teilen

Kategorie

Antrag auf Entfernung des Eintrags