KET

អត្ថបទប្រវត្តិបុគ្គល
ស្តីពី៖ "ចូហានណេស ខេផ្លើរ Johannes Kepler"

លោក ខេផ្លើរ គឺជាគណិតវិទូ និងតារាវិទូជនជាតិអាឡឺម៉ង់ដែលបានរកឃើញថាផែនដីនិងភពធ្វើដំណើរជុំវិញព្រះអាទិត្យក្នុងគន្លងរាងពងក្រពើ។ គាត់បានផ្តល់ច្បាប់មូលដ្ឋានចំនួនបីនៃចលនានៅលើភពផែនដី ព្រមទាំងការងារសំខាន់ៗផ្នែកអុបទិក និងធរណីមាត្រផងដែរ។

លោក ខេផ្លើ ប្រសូតនៅវេលាម៉ោង១ រសៀល ត្រូវនឹងថ្ងៃទី២៧ ខែឆ្នូ ឆ្នាំ ១៥៧១ ក្នុងរដ្ឋ Württemberg ក្នុងចក្រពភរ៉ូម៉ាំង ហើយបច្ចុប្បន្នជាទីក្រុងមួយរបស់ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់។ ឪពុករបស់លោកជាទាហាន និង ម្តាយជាអ្នកបំរើការនៅផ្ទះសំណាក់របស់លោកយាយលោក។ ពេល ខេផ្លើរមានអាយុ ៥ ឆ្នាំឪពុករបស់លោកបានចាកចេញពីផ្ទះទៅធ្វើសង្រ្គាម ហើយត្រូវបានគេនិយាយថាស្លាប់ក្នុងសមរភូមិនៅប្រទេសហូឡង់។ ខេផ្លើរ គឺក្មេងដែលមានទេពកោសល្យផ្នែកគណិតវិទ្យាតាំងពីក្មេង តែដោយសារតែម្តាយរបស់លោកគ្មានលទ្ធភាពបញ្ចូនលោកទៅរៀនសាលាល្អៗ ទើបម្តាយរបស់លោកសម្រេចចិត្តបញ្ជូនរូបលោកទៅកាន់សាលាសាសនាមួយ(វិជ្ជាស្ថានពូជសាសន៍)ដើម្បីឱ្យរូបលោកបានរៀនសូត្រ។ ក្នុងឆ្នាំសិក្សាដំបូង លោកទទួលបាននិទេ្ទស A គ្រប់មុខវិជ្ជាលើកលែងតែគណិតវិទ្យាមួយប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែក្រោយពីការប្រឡងបញ្ចប់ឆ្នាំសិក្សា គណៈមេប្រយោគបានឯកភាពគ្នាថាលោក មិនគ្រប់លក្ខណៈជាបុព្វជិតឡើយ។

ដោយហេតុថាលោកចូលចិត្តអានសៀវភៅបែបវិទ្យាសាស្រ្ត ដែលនិយាយអំពីការវិលរបស់ភព និងទ្រឹស្តី ដែលគូសបញ្ជាក់ថា ផែនដីធ្វើចលនាជុំវិញព្រះអាទិត្យ។ ផ្ទុយពីសាសនាដែលនិយាយថា ផែនដីជាមណ្ឌលនៃពិភពលោក។ ក្រោយមកមិនយូរប៉ុន្មានលោកបានក្លាយជាសាស្រ្តាចារ្យនៃមហាវិទ្យាល័យមួយ នៅទីនេះហើយលោកទទួលបានការស្រលាញ់រាប់អានច្រើន ក៏ព្រោះតែលោកជាសាស្រ្តាចារ្យវ័យក្មេង ដែលមានទំនាក់ទំនងល្អ ទាំងឆ្លាត ហើយពូកែទៀតផង។ តែមិនយូរប៉ុន្មានលោកត្រូវបានបាត់បង់ការងារជាសាស្រ្តាចារ្យ ដោយគេចោទប្រកាន់ថាលោកបានចូលរួមប្រឆាំងជាមួយសមាគមន៍សាសនា ព្រមទាំងទទួលការគំរាមកំហែងពីខាងសាសនាទៀតផង។

ក្រោយមកលោកបានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយស្រ្តីម្នាក់ដែលមានឈ្មោះថា បាបារ៉ា ដែលមានកូនប្រុសពីរនាក់ ប៉ុន្តែជាអកុសលប្រពន្ធនិងកូនទាំងពីររបស់លោកបានទទួលមរណភាពនៅពេលនោះ។ ក្នុងឆ្នាំ ១៦១៣ លោកក៏បានរៀបការម្តងទៀតជាមួយអ្នកស្រ្តី ស៊ូសាណា ជីវិតគ្រួសាររបស់លោកមិនសូវជាមានសុភមង្គលទេ គឺដោយសារបញ្ហាលុយកាក់ ក៏បណ្តាលឱ្យកូនស្រីតូចរបស់លោកស្លាប់ទាំងវ័យក្មេង។ ប្រពន្ធស្លាប់ កូនស្លាប់ ម្ដាយត្រូវជាប់គុក ដោយការចោទប្រកាន់ថាចេះធ្វើធ្មប់។

ខេផ្លើរ ត្រូវរស់នៅយ៉ាងវេទនា ដើម្បីរំដោះជីវិតម្ដាយពីទុក្ខទោស ហើយខ្លួនលោកក៏តែងតែត្រូវរងទទួលនូវការចោទប្រកាន់ថា ធ្វើការផ្សព្វផ្សាយនូវទ្រឹស្ដីបិសាចរបស់ នីកូឡាស កូពើនិក។ ក៏ប៉ុន្តែលោកបានពុះពារឆ្លងកាត់គ្រប់ឧបសគ្គ ដោយមិនចុះចាញ់កិច្ចការដែលលោកកំពុងតែធ្វើនោះឡើយ។

ស្នាដៃសំខាន់ៗរបស់លោក
ក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤ លោកបានសរសេរសៀវភៅប្រវត្តិសាស្រ្ត ដោយក្នុងនោះមានទាំងផ្នែកស្ទង់មើលកម្រិតសីតុណ្ហភាព និងសៀវភៅប្រជុំវិញ្ញាសាស្រាវជ្រាវពីលំហអវកាស (១៥៩៧)។ បន្ទាប់មកក្នុងឆ្នាំ ១៦០១ លោកត្រូវបានស្តេចអូទ្រីស តែងតាំងជាគណិតសាស្រ្តដោយមិនទទួលបានបា្រក់កម្រៃ ព្រោះតែគ្រានោះប្រទេសជួបវិបត្តសេដ្ឋកិច្ច។ អំឡុងពេលនោះ លោកក៏បានធ្វើផងដែរជាគ្រូហោរាសាស្រ្ត ឲ្យនាយម៉ីនមន្ត្រីក្នុងរាជវាំងដើម្បីបានកម្រៃចិញ្ចឹមជីវិតខ្លះ។

ស្នាដៃដ៏សំខាន់បំផុតរបស់លោកគឺ ច្បាប់ទាំង ៣ របស់ខេផ្លើរ (Kepler’s 3 Law)។ ច្បាប់២ដំបូង ដែលបានរកឃើញក្រោយពីការធ្វើពលីកម្ម៥ឆ្នាំយ៉ាងលំបាក ដោយត្រូវធ្វើលេខរាប់លានតួ ដែលកត់ត្រាបានពីតារាសាស្ត្ររបស់តារាវិទូ ទីខូប្រាហេ (តារាវិទូជាតិដាណឺម៉ាក ១៥៤៦‑១៦០១) បន្សល់ទុកមក។ ចំណែក ច្បាប់ទី៣ លោកត្រូវចំណាយពលីកម្មចំនួន ៩ឆ្នាំ យ៉ាងនឿយហត់ គឺលោកត្រូវធ្វើការសង្កេតមើលបណ្ដើរ និងបានកត់ត្រាតួលេខតារាសាស្ត្របណ្ដើរ ហើយត្រូវកែសម្រួល រួមទាំងគិតលេខបណ្ដើរផងដែរ។

លោកបានទទួលមរណភាពក្នុងថ្ងៃទី១៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៦៣០ នៅ Regensburg ខណៈពេលដែលលោកកំពុងធ្វើដំណើរពីផ្ទះរបស់លោកនៅ Sagan ដើម្បីប្រមូលបំណុល។ សពរបស់លោកត្រូវបានគេបញ្ចុះនៅវិហារក្នុងស្រុកមួយ ក៏ប៉ុន្តែ ផ្នូររបស់លោកត្រូវបានគេវាយកម្ទេចចោលក្នុងសម័យសង្គា្រម។

#អត្ថបទប្រវត្តិបុគ្គល

អត្ថបទប្រវត្តិបុគ្គល
ស្តីពី៖ "លោក ចន ឡក់ John Locke"

លោក ចន ឡក់ គឺជាទស្សនវិទូនយោបាយម្នាក់ដែលមានឥទ្ធិពលបំផុតនៅអង់គ្លេស និងជាមនុស្សម្នាក់ដែលមានឥទ្ធិពលបំផុតក្នុងស.ត ទី ១៧។ លោកប្រសូតនៅថ្ងៃទី ២៩ ខែសីហា ឆ្នាំ១៦៣២ ក្នុងទីក្រុង វីងតុន ប្រទេសអង់គ្លេស។ ឪពុករបស់លោក គឺជាមេធាវី ហើយបានចូលបម្រើការជានាយទាហានមួយរូប នៅក្នុងសង្រ្គាមស៊ីវិលអង់គ្លេស ដោយឈរនៅខាងក្រុមសភានិយម។ ក្រោយមក ចន ឡក់ ផ្ទាល់ក៏ជាអ្នកដែលគាំទ្រក្រុមសភានិយមនេះដែរ។

លោកបានបញ្ចប់ការសិក្សាពីសកលវិទ្យាល័យដ៏ល្បីល្បាញមួយ ហើយក៏បានបន្តការសិក្សានៅសកលវិទ្យាល័យមួយផ្សេងទៀតគឺ (Oxford) ដែលលោកចាប់យកជំនាញវេជ្ជបណ្ឌិត។ ក្រោយពីបញ្ចប់ការសិក្សាលោកបានបម្រើការជាពេទ្យផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកនយោបាយដែលមានឥទ្ធិលពលម្នាក់។ ហើយទំនាក់ទំនងរបស់គេទាំងពីរគឺស្និទស្នាលបំផុតលើសពីអ្នកជំងឺ និងគ្រូពេទ្យ ម្យ៉ាងទៀតដោយសារគំនិតផ្នែកនយោបាយគឺស្រដៀងគ្នា។ មិនយូរប៉ុន្មានលោក ចន ឡក់ ត្រូវបានគេជ្រើសរើសឲ្យចូលជាសមាជិករាជបណ្ឌិត្យសភាវិទ្យាសាស្រ្តអង់គ្លេស (The Royal Society) នៅឆ្នាំ១៦៦៨។

ក្រោយមកបន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់លោក ឡដ អាស្លី ដែលត្រូវជាមិត្តភក្តិ(ចៅហ្វាយ) រួចមក លោកត្រូវបានអាជ្ញាធរអង់គ្លេសតាមឃ្លាំមើលជាប់ជាប្រចាំ ដោយហេតុនោះទើបធ្វើឪ្យលោកសម្រេចចិត្តភៀសខ្លួនទៅកាន់ហូឡង់ អស់រយៈពេល ៥ឆ្នាំ អំឡុងពេលនោះហើយលោកបានចំណាយពេលជាច្រើនទៅលើការនិពន្ធសៀវភៅស្តីអំពី ទស្សនវិទ្យានយោបាល។ បន្ទាប់ពីការធ្វើបដិវត្តន៍ទទួលបានជោគជ័យលោកក៏បានវិលត្រឡប់មកកាន់មាតុភូមិវិញក្នុងឆ្នាំ ១៦៨៨។

ស្នាដៃល្បីៗរបស់លោក
លោកបានសរសេរសៀវភៅស្តីអំពីទស្សនវិទ្យានយោបាល និងបានតាក់តែច្បាប់ធម្មនុញរបស់អង់គ្លេស ដែលមានចែងអំពី ការដាក់កម្រិតអំណាច់របស់ព្រះមហាក្សត្រកំណត់ពីសិទ្ធិអំណាចរបស់សភា ព្រមទាំងអំពីសិទ្ធិសេរីភាពរបស់ពលរដ្ឋ។

លោកបានទទួលអនិច្ចកម្មនៅថ្ងៃទី ទី២៨ ខែតុលា ឆ្នាំ១៧០៤ ក្នុងទីក្រុង High Laver ប្រទេសអង់គ្លេស។

#អត្ថបទប្រវត្តិបុគ្គល

អត្ថបទប្រវត្តិបុគ្គល
ស្តីពី៖ លោក វីល្លៀម សេកស្ពៀរ (William Shakespeare)

លោក វីល្លៀម សេកស្ពៀរ គឺជាអ្នកនិពន្ធរឿងល្ខោន កំណាព្យ និងជាតារាសម្តែងដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាអ្នកនិពន្ធដ៏ឆ្នើមបំផុតរបស់អង់គ្លេស និងទូទាំងពិភពលោក។ លោកប្រសូតនៅខែមេសា ឆ្នាំ១៥៦៤ ក្នុងទីក្រុងស្ត្រេតហ្វដ ប្រទេសអង់គ្លេស។ លោក សេកស្ពៀរ ត្រូវបានគេស្គាល់តាមរយៈស្នាដៃនិពន្ធប្រលោមលោកដូចជា រឿង Romeo and Juliet នៅឆ្នាំ១៥៩៧ និងរឿង Hamlet នៅឆ្នាំ១៦០៣។

សេកស្ពៀរ គឺជាកូនប្រុសទី៣ ក្នុងចំណោមបងប្អូនប្រុសស្រីចំនួន៨នាក់ របស់លោក ចន សេកស្ពៀរ (John Shakespeare) និងអ្នកស្រីម៉ារី អារដេន (Mary Arden) ។ ប៉ុន្តែជាអកុសលបងស្រីទាំងពីររបស់លោកបានទទួលអនិច្ចកម្ម។

នៅពេលដែលលោកមានអាយុ ១៨ឆ្នាំលោកបានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយ អានណេ (Anne) នៅថ្ងៃទី២៨ ខែវិច្ឆកា ឆ្នាំ១៥៨២ ដែលនាងមានអាយុ២៥ឆ្នាំ ព្រមទាំងមានផ្ទៃពោះបីខែរួចទៅហើយ។ ជាចំណងដៃរបស់អ្នកទាំង២ ពួកគេទទួលបានកូនប្រុសស្រី ៣នាក់ កូនស្រីទីមួយគឺ ស្សូហ្សាណា (Susanna) កើតបន្ទាប់ពីពួកគេរៀបការបាន ៦ខែ។ ២ឆ្នាំក្រោយមកលោក ទទួលបានកូនភ្លោះពីរនាក់បន្ថែមទៀតគឺ ហាមណេត (Hamnet) និង ជូឌីត (Judith) ថ្ងៃទី២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៥៨៥។ ប៉ុន្តែហាមណេត បានស្លាប់នៅពេលដែលគាត់មានអាយុត្រឹមតែ១១ឆ្នាំ។

ព្រឹត្តិការណ៍ និងស្នាដៃសំខាន់របស់លោករួមមាន៖
- ចូលសម្តែងល្ខោន និងនិពន្ធឱ្យក្រុមល្ខោនក្នុងទីក្រុងឡុងដ៍ (១៥៩២)
- បង្ហាញខ្លួនជាអ្នកនិពន្ធដំបូងក្នុងរឿង “Venus & Adonis” ក្នុង ឆ្នាំ១៥៩៣ និង “The R**e of Lucrece” ក្នុងឆ្នាំ១៥៩៤
- ការនិពន្ធរឿងរបស់លោកចាប់ផ្តើមល្បីខ្លាំងនៅឆ្នាំ១៥៩៥
- និពន្ធរឿង (Romeo & Juliet) ក្នុងឆ្នាំ១៥៩៧ និងរឿង Hamlet ក្នុងឆ្នាំ១៦០៣
- បញ្ចប់ការតែងនិពន្ធរបស់លោក និងវិលត្រឡប់ទៅកាន់ទីក្រុងស្ត្រេតហ្វដវិញ នៅឆ្នាំ១៦១១

រឿងទាំងអស់របស់លោកផ្តោតសំខាន់ទៅលើសាច់រឿងបែប កំប្លែង មនោសញ្ចេតនា ស្នេហា និងមានទាំងកំណាព្យផងដែរ។ ស្នាដៃនិពន្ធសរុបរបស់លោកជាច្រើនផ្សេងទៀតរួមមាន រឿងល្ខោន៣៨ និង រឿងចំរុះ១៥៤ កំណាព្យរឿងនិទានវែងចំនួនពីរ។

លោកត្រូវបានប្រជាជនលើសកលលោកទុកលោកគឺជាកវីនិពន្ធនៅគ្រប់សម័យកាលរបស់មនុស្សជាតិ ព្រោះតែស្នាដៃរបស់លោកគឺមានភាពរស់រវើកនិងមានការពេញនិយមមកទល់នឹងពេលបច្ចុប្បន្ន។

#អត្ថបទប្រវត្តិបុគ្គល

the-ket.com

អត្ថបទប្រវត្តិបុគ្គល
ស្តីពី៖ "លោក លីអូណាដូ ដាវីនស៊ី Leonardo Da Vinci"

លោក លីអូណាដូ ដាវីនស៊ី ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា ជាអ្នកវិទ្យាសាស្រ្ត និងវិចិត្រករដែលមានទេពកោសល្យ ល្បីល្បាញ និងឆ្នើមបំផុតរបស់ពិភពលោក។

លោក ដាវីនស៊ី ប្រសូតនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមេសា ឆ្នាំ១៤៥២ ក្នុងទីក្រុង វីនស៊ី ប្រទេសអ៊ីតាលី។ លោក គឺជាកូនឥតខាន់ស្លា (ជាកូនដែលមានពុកនិងម្តាយមិនបានរៀបការ) របស់លោក Ser Piero និង អ្នកស្រី Caterina ។ ពីកុមារភាព ដាវីនស៊ី ជាក្មេងម្នាក់ដែលចូលចិត្ត និងមានទេពកោសល្យទៅលើផ្នែកសិល្បៈ។ ក្នុងវ័យ ១៤ ឆ្នាំ ដាវីនស៊ី បានក្លាយជាសិស្សរបស់លោក Verrocchio ដែលជាវិចិត្រករដ៏ល្បីល្បាញម្នាក់ ក្នុងអំឡុងពេលនោះហើយដែលលោកបានរៀនសូត្រជំនាញបច្ចេកទេសជាច្រើនដែលនៅក្នុងនោះរួមមាន សិល្បៈគំនូរ និងចម្លាក់ផងដែរ។ លោកលីអូណាដូ ដាវីនស៊ី មិនដែលរៀបការនោះទេ ប៉ុន្តែលោកមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាច្រើនជាមួយសិល្បករ នឹងបញ្ញវ័ន្ត ក៏ដូចជាជំនួយការរបស់លោក។

ស្នាដៃដំបូងបង្អស់របស់លោក គឺជាគំនូរទេសភាពនៅជ្រលងភ្នំ Arno ដែលគូរដោយប៊ិចនិងទឹកខ្មៅ នៅឆ្នាំ ១៤៧៣។ ចំណែកឯគំនូរ ប្រកបដោយអាថ៌កំបាំង និងអស្ចារ្យបំផុតផ្សេងទៀតនោះគឺ គំនូរ Mona Lisa និង The last supper។

Mona Lisa គឺជាគំនូរប្រេងដ៏ពេញនិយមបំផុតរបស់លោក។ ផ្ទាំងគំនូរនោះត្រូវបានគូរនៅលើបន្ទះឈើ ដែលលោកបានគូរនៅចន្លោះឆ្នាំ ១៥០៣ ដល់ ឆ្នាំ១៥១៩។ សព្វថ្ងៃផ្ទាំងគំនូរនេះត្រូវបានព្យួរនៅ Louvre ក្នុងទីក្រុងប៉ារីស។ គំនូរស្តី្រនេះបានបង្ហាញពីរាងកាយពាក់កណ្តាលរបស់នារីក្នុងរូប ហើយមានទេសភាពឆ្ងាយនៅផ្ទៃខាងក្រោយ ខ្សែកោងនៃគំនូររបស់ស្ត្រី បូករួមទាំងសក់ និងសម្លៀកបំពាក់របស់នាង ត្រូវបានគូរឡើងដោយប្រើបច្ចេកទេស Sfumato។ ចំណែកឯស្នាមញញឹមអាថ៌កំបាំងរបស់នាង គឺជាប្រធានបទនៃការពិភាក្សាអស់រយៈពេលជាយូរមកហើយ។

គំនូរ The last supper គឺជាគំនូរដ៏ល្បីល្បាញមួយទៀតរបស់លោក ដែលត្រូវបានគូរឡើងនៅចន្លោះឆ្នាំ ១៤៩៥ ដល់ឆ្នាំ ១៤៩៨ វាគឺជាស្នាដៃដ៏ល្អបំផុតមួយក្នុងចំណោមសិល្បៈគ្រឹស្តសានាផងដែរ។

គំនូរ Salvator Mundi ជាគំនូរចម្លងដ៏ល្បីល្បាញរបស់លោក ដាវីនស៊ី ដែលកាលពីឆ្នាំ ២០១៧ បានក្លាយជាគំនូរដែលថ្លៃបំផុត ជាមួយនឹងតម្លៃរហូតដល់ ៤៥០លានដុល្លារ ក្រោមការដាក់លក់ដេញថ្លៃដោយក្រុមហ៊ុន Christie's។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះលោកបានបន្សល់ស្នាដៃសំខាន់ៗជាច្រើនទៀតផងដែរ។


លោក លីអូណាដូ ដាវីនស៊ី បានចំណាយពេលបីឆ្នាំនៃជីវិតចុងក្រោយរបស់លោកស្នាក់នៅក្នុងប្រទេសបារាំង ហើយលោកបានទទួលមរណភាពនៅថ្ងៃទី២៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៥១៩ ក្នុងវ័យ ៦៧ឆ្នាំ នៅជ្រលង Loire។

#អត្ថបទប្រវត្តិបុគ្គល

the-ket.com

អត្ថបទសុខភាព
ស្តីពី៖ "ការគេងមិនលក់"

Insomnia មានន័យជាភាសាខ្មែរថា "ការគេងមិនលក់" ។ ការគេងមិនលក់គឺជាជំងឺទូទៅមួយដែលអាចធ្វើឱ្យពិបាកក្នុងការងងុយគេង ពិបាកក្នុងការគេង ឬធ្វើឱ្យអ្នកភ្ញាក់ពីគេងលឿនពេក និងមិនអាចគេងលក់វិញបាន ម្យ៉ាងវិញទៀត អ្នកប្រហែលជាមានអារម្មណ៍ថា នឿយហត់ពេលភ្ញាក់ពីគេង។ ការគេងមិនលក់អាច មិនត្រឹមប៉ះពាល់តែកម្រិតថាមពល និងអារម្មណ៍របស់អ្នកប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងប៉ះពាល់ដល់សុខភាព ដំណើរការការងារ រួមទាំងប៉ះពាល់ផងដែរនៅគុណភាពនៃជីវិតរបស់អ្នក។

ជាទូទៅការគេងរបស់មនុស្សពេញវិញ គឺត្រូវមានចំនួន ៧ម៉ោង ទៅ៨ម៉ោងក្នុងមួយយប់ ក៏ប៉ុន្តែបើសិនជាមនុស្សដែលមានជំងឺគេងមិនលក់នេះ ភាគច្រើនកើតទៅលើមនុស្សពេញវិញ និងវ័យចំណាស់។

សម្រាប់មនុស្សពេញវ័យជាច្រើនជួបប្រទះការគេងមិនលក់រយៈពេលខ្លី ដែលអាចមានរយៈពេលជាច្រើនថ្ងៃ ឬ ច្រើនសប្តាហ៍។ ជាធម្មតា ជំងឺគេងមិនលក់នេះ វាជាលទ្ធផលនៃភាពតានតឹង ថប់អារម្មណ៍ ឬក៏ជួបនឹងព្រឹត្តកាណ៍តក់ស្លុត ណាមួយក៏ថាបាន។

សម្រាប់មនុស្សមួយចំនួនទៀតមានការគេងមិនលក់រយៈពេលយូរ (រ៉ាំរ៉ៃ) ដែលមានរយៈពេលមួយខែឬច្រើនជាងនេះ។ កត្តាទាំងអស់នេះ អាចជាបញ្ហាចម្បង ឬអាចទាក់ទងនឹងលក្ខខណ្ឌវេជ្ជសាស្ត្រ ឬថ្នាំក៏ថាបាន។

រោគសញ្ញា
រោគសញ្ញានៃការគេងមិនលក់អាចរួមមាន៖
• ពិបាកគេងលក់នៅពេលយប់
• ភ្ញាក់ឡើងនៅពេលយប់
• ភ្ញាក់ពីគេងលឿនពេក
• មិនមានអារម្មណ៍ថាបានសម្រាកល្អបន្ទាប់ពីគេងមួយយប់
• អស់កម្លាំងពេលថ្ងៃ ឬងងុយគេង
• ឆាប់ខឹង ធ្លាក់ទឹកចិត្ត ឬការថប់បារម្ភ
• ពិបាកក្នុងការយកចិត្តទុកដាក់ ផ្តោតលើកិច្ចការ ឬការចងចាំ
• ការព្រួយបារម្ភជាបន្តបន្ទាប់អំពីការគេង

ការបង្ការ
ការការពារការគេងមិនលក់មានដូចជា៖
• កំណត់ម៉ោងគេង និងម៉ោងភ្ញាក់ ពីថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ រួមទាំងថ្ងៃចុងសប្តាហ៍
• រក្សាភាពសកម្ម ឬមាន សកម្មភាពទៀងទាត់ ដើម្បីជួយលើកកម្ពស់ការគេង
• ពិនិត្យថ្នាំរបស់អ្នកដើម្បីមើលថាតើពួកថ្នាំទាំងអស់នោះអាចរួមចំណែកដល់ការគេងមិនលក់ដែរឬទេ
• ជៀសវាង ឬកំណត់ពេលគេងដែលមិនទៀងទាត់
• ជៀសវាង ឬកម្រិតជាតិកាហ្វេអ៊ីន (Caffeine) និងអាល់កុលនៃគ្រឿងស្រវឹង ហើយកុំប្រើជាតិនីកូទីន (Ni****ne)
• ជៀសវាងការបរិភោគអាហារទ្រង់ទ្រាយធំ ឬច្រើន និងភេសជ្ជៈមុនពេលចូលគេង
• ធ្វើឱ្យបន្ទប់គេងរបស់អ្នកមានផាសុខភាពសម្រាប់ការគេង
• រៀបចំសម្រាកដោយធ្វើឲ្យមានអារម្មណ៍ល្អ ពេលចូលគេងដូចជា ការងូតទឹកក្តៅឧណ្ហៗ អានឬស្តាប់តន្ត្រីដែលរណ្ដំចិត្ត។

ប្រសិនបើការគេងមិនលក់ធ្វើឱ្យអ្នកពិបាកក្នុងការបំពេញមុខងារក្នុងពេលថ្ងៃ សូមទៅជួបគ្រូពេទ្យដែលមានជំនាញ ដើម្បីស្វែងរកសញ្ញាណនៃ មូលហេតុ ក្នុងបញ្ហាដំណេករបស់អ្នក និងរបៀបដែលអាចព្យាបាលបាន។ ម្យ៉ាងវិញទៀតបើគ្រូពេទ្យរបស់អ្នកគិតថាអ្នកអាចមានបញ្ហាដំណេក អ្នកប្រហែលជាត្រូវបញ្ជូនទៅមជ្ឈមណ្ឌលនៃការគេងសម្រាប់ការធ្វើតេស្តពិសេសមួយ។

#អត្ថបទសុខភាព

the-ket.com

អត្ថបទបុគ្គល
ស្តីពី៖ "សង្គ្រាមពាក្យសម្តីរវៀង លោក វ៉ុលទែរ (Voltaire) និង លោក ហ្សង់ហ្សាក់ រូសូ (Rousseau)"

លោក វ៉ុលទែរ (Voltaire) និង លោក ហ្សង់ហ្សាក់ រូសូ (Rousseau) គឺជាបញ្ញវន្ដដែលបានជះឥទ្ធិពលនៃផ្នត់គំនិត ទៅតាមបែបទស្សនវិជ្ជារបស់អឺរ៉ុបសម័យទំនើប។ ថ្វីត្បិតតែមានទស្សនៈផ្ទុយពីគ្នា ក៏ប៉ុន្តែអ្នកទាំងពីរបានបំពេញគ្នាទៅវិញទៅមក ព្រោះតែគំនិតប្រឆាំងនេះ។

លោក វ៉ុលទែរ មានផ្នត់គំនិត ដែលសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើហេតុផល (Emphasizing reason) និងលោក ហ្សង់ហ្សាក់ រូសូ មានផ្នត់គំនិត ដែលសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើអារម្មណ៍ (Emphasizing emotion) អ្នកទាំពីរបានកោតសរសើរចំពោះការរីកចម្រើនផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ ហើយបានបរិហារអបិយជំនឿរបស់គ្រឹស្តបរិស័ទ។

លោក វ៉ុលទែរយល់ថា ទស្សនៈដែលឱ្យតម្លៃទៅលើហេតុ ហើយនឹងផលនោះ បានផ្តោតសំខាន់ចំពោះការរីកចម្រើនខាងផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រនាសម័យកាលនោះ ដែលលោកមានជំនឿ ជឿលើសិទ្ធិធម្មជាតិ (Natural rights) ដែលបានកើតឡើងពីធម្មជាតិរបស់មនុស្ស ហើយក៏បានចាត់ថ្នាក់ ឬក៏បរិហាប្រឆាំងទៅលើផ្នត់គំនិតតាមបែបសាសនា ជាពិសេសសាសនាគ្រឹស្តមិនថាកាតូលិក (Catholic) ឬប្រូតេស្តង់ (Protestant) នោះទេ គាត់បានធ្វើការរុញច្រានយ៉ាងមុតមាំ ទៅលើផ្នត់គំនិតប្រឆាំងមួយនេះ ដោយបានហៅវាម្តងហើយម្តងទៀតថា “l'infame” ដែលមានន័យជាភាសាខ្មែរថា “ដ៏អាក្រក់” លោកក៏បានប្រើពាក្យក្នុងសមរិភូមិពាក្យសម្តីនេះថា “Crasez l'infame” ដែលមានន័យថា កំទេចភាពល្បីល្បាញ។

លោក ហ្សង់ហ្សាក់ រូសូ ដែលមានទស្សនៈថា ធម្មជាតិរបស់មនុស្សមិនដូចជាសត្វសាហាវដែលគិតតែពីប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួននោះទេ ក៏ប៉ុន្តែមនុស្សគឺមានអារម្មណ៍ ចេះប្រើអារម្មណ៍សន្តោសស្រលាញ់មនុស្សជុំវិញខ្លួនរបស់គេ អ្វីដែលសំខាន់ទៀតនោះ មនុស្សក៏មានភាពថ្លៃថ្នូរ និង ចេះឱ្យតម្លៃទៅលើគុណធម៌ដូចគ្នា។ នៅក្នុងសៀវភៅដ៏ល្បីបំផុតរបស់រូសូ គឺ កិច្ចសន្យាសង្គម “The Social Contract” រូសូ បានបង្ហាញទ្រឹស្តីរបស់លោកអំពី “Volonte generale” ឬ ឆន្ទៈទូទៅ ដែលមានន័យថា “អធិបតេយ្យភាពដ៏ពេញនិយម” នេះគឺជាទ្រឹស្ដីបដិវត្តន៍មួយ ក្នុងសម័យកាលនោះ ។ ទ្រឹស្តីរបស់លោក ក៏បានផ្លាស់ប្តូរទំនាក់ទំនងរវាងរដ្ឋ និងប្រជាជនផងដែរ ហើយលោកយល់ទៀតថា រដ្ឋាភិបាលទាំងអស់គឺគ្រាន់តែជាអ្នកបម្រើប្រជាជនតែប៉ុណ្ណោះ។

លោក វ៉ុលទែរ និង លោកហ្សង់ហ្សាក់ រូសូមានគំនិតខុសគ្នាយ៉ាងដូចម្តេចខ្លះ?

លោករូសូ បានប្រឆាំង នឹងវិសមភាពក្នុងការចាត់ថ្នាក់របស់វណ្ណៈ ខណៈដែលលោក វ៉ុលទែរ បានប្រឆាំង អំពីសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ និងសាសនា។ នៅមានកិច្ចសន្យាសង្គម និងរឿងរ៉ាវជាច្រើនទៀតដែលធ្វើឱ្យសង្គ្រាមពាក្យសម្តីនេះបន្តមានរហូតដល់លោកទាំងពីរទទួលមរណៈភាពរៀងៗខ្លួន។

ហេតុអ្វីបានជាយើងត្រូវស្គាល់អ្នកប្រាជ្ញទាំងពីររូបនេះ?

ពីព្រោះអ្នកប្រាជ្ញទាំងពីរនេះហើយដែលបានផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតនៃទស្សនៈរបស់មនុស្សយើងនាពេលក្រោយៗមកទៀត។ លោកទាំងពីរដែរមានទស្សនៈដូចគ្នាត្រង់ការប្រឆាំងនឹងផ្នត់គំនិតបុរាណ ក៏ប៉ុន្តែមានគំនិតផ្ទុយគ្នាក្នុងទស្សនៈ នៃការផ្លាស់ផ្នត់គំនិតនាសម័យទំនើប។

សូមបញ្ជាក់ថា អ្នកដែលចង់ដឹងបន្ថែមអំពី លោក វ៉ុលទែរ និង លោក រូសូ អាចទៅរកសៀវភៅ ឬក៏អានសៀវភៅ "The Story of Civilization" របស់ Will Durant ហើយនឹងសៀវភៅផ្សេងទៀតគឺ "The Age of Voltaire" និង "Rousseau and Revolution" ។

#អត្ថបទបុគ្គល

the-ket.com

អត្ថបទប្រវត្តិបុគ្គល
ស្តីពី៖ "លោក វ៉ុលទែរ Voltaire"

François-Marie Arouet ដែលគេស្គាល់ថាជាលោក វ៉ុលទែរ "Voltaire" លោកគឺជាទស្សនវិទូ ប្រវត្តិវិទូ និងជាអ្នកនិពន្ធបារាំង ដែលបានធ្វើការរិះគន់ខ្លាំងៗចំពោះសាសនាគ្រឹស្ត ជាពិសេសព្រះវិហាររ៉ូម៉ាំងកាតូលិក ក៏ដូចគ្នាក្នុងការតស៊ូមតិមួយចំនួនរបស់លោក ទៅលើការនិយាយ និង សេរីភាព ដែលកត្តាទាំងអស់នេះបានធ្វើឱ្យលោកមានភាពល្បាញល្បី ទៅលើបណ្តាលជនប្រុសស្រី នៃមនុស្សជាតិរបស់យើង។

លោក វ៉ុលទែរ ប្រសូតនៅថ្ងៃទី២១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៦៩៤ ក្នុងទីក្រុងប៉ារីស ប្រទេសបារាំង ដែលគ្រួសាររបស់លោកគឺមានជីវភាពមធ្យម។ តាមការអះអាងរបស់លោក វ៉ុលទែរ លោកមានប្រសាសន៍ថា លោកគឺជាកូនប្រុសរបស់ Rochebrune ដែលជាអ្នកនិពន្ធបទចម្រៀងម្នាក់ តែតាមពិតទៅលោកគឺជាកូនប្រុសរបស់លោក François Arouet ដែលជាឪពុករបស់លោក ក៏ប៉ុន្តែលោកគ្មានក្តីស្រឡាញ់ចំពោះឪពុករបស់លោកម្នាក់នេះឡើយ សម្រាប់ម្តាយរបស់លោកវិញ គឺមិនសូវមានពត៌មានទាក់ទងនឹងគាត់ដូចគ្នា។

លោកបានចូលសិក្សានៅមហាវិទ្យាល័យ Jesuit នៃ Louis-le-Grand ក្នុងទីក្រុងប៉ារីស ជាកន្លែងដែលលោកសង្វាតសិក្សាលើផ្នែក អក្សរសិល្ប៍ និង មហោស្រព ដែលមានទស្សនៈរស់រវើកទៅតាម ជីវិតសង្គមជាក់ស្តែង។ ក្នុងពេលសិក្សានៅមហាវិទ្យាល័យនោះ លោកក៏បានជួបប្រទះនៅរឿងជាច្រើនក្នុងពេលដែលកំពុងសិក្សាផងដែរ កត្តានេះហើយបានធ្វើឱ្យលោក ចាកចេញពីសាលា ចាកចេញពីកាសិក្សា ដោយក្រោយមកលោកក៏បានបម្រើការជាលេខានៅស្ថានទូតបារាំង ប្រចាំទីក្រុងឡាអេ (The Hague) នៃប្រទេសហូឡង់។ ខណៈពេលដែលកំពុងតែធ្វើការនោះ លោកក៏បានចាប់ចិត្តនឹងនារីម្នាក់ តែដោយសាតែវិន័យដ៏តឹងរឹងនៅក្នុងស្ថានទូត ហើយក៏ជៀសវាងនៅរឿងអាស្រូវផងនោះ ឯកអគ្គរដ្ឋទូតបារាំងប្រចាំនៅទីក្រុងឡាអេនោះ ក៏បានបញ្ជូនរូបលោកទៅកាន់ទីក្រុងប៉ារីសវិញ។

ដោយការស្រលាញ់ ក្នុងការតែងនិពន្ធ ដែលជាលក្ខណៈតាមបែបអក្សរសិល្ប៍ លោកក៏មានភាពល្បីល្បាញក្រោយពីត្រឡប់ពីទីក្រុងឡាអេ។ គេសង្កេតឃើញថា បន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គត់របស់ព្រះមហាក្សត្រ Louis XIV ការធ្លាក់ចុះសិលធម៌សង្គមក៏កកើតមានឡើង ដែលកត្តានេះហើយបានធ្វើឱ្យលោក វ៉ុលទែរ សរសេរអត្ថបទរិះគន់ និង ហ៊ានចំអកឡកឡឺយទៅកាន់ អ្នករាជានុសិទ្ធិផ្តាច់ការ ឌុក ឌឺអ័រលែន “the duc d’Orléans” គ្រានោះលោកត្រូវបានគេនិរ​ទេសចេញពីទីក្រុងប៉ារីស ហើយបញ្ជូនលោកទៅកាន់ពន្ធនាគារនៅ Bastille ជិតមួយឆ្នាំ (១៧១៧) ។ ក្នុងឆ្នាំ១៧១៨ ក្រោយពីបានចេញពីពន្ធនាគារនោះ លោកក៏ចាប់ផ្តើមមានភាពល្បីល្បាញលើការតាក់តែងកំណាព្យ ក៏ដូចជា ការនិពន្ធផ្នែកអក្សរសិល្ប៍របស់លោកកាន់តែខ្លាំង គ្រានោះហើយដែលលោកចាប់ផ្តើមប្រើឈ្មោះក្លែងក្លាយរបស់លោក គឺ “វ៉ុលទែរ”។

តើស្នាដៃអ្វីដែលលោកវ៉ុលទែរ ល្បីល្បាញបំផុត?
ស្នាដៃដ៏ល្បីល្បាញបំផុតរបស់លោករួមមាន៖
• ទស្សនវិជ្ជា Letters ប្រឌិត (១៧៣៤)
• ប្រលោមលោកបែបកំប្លែង Candide (១៧៥៩) ។

អត្ថបទស្តីពីរដ្ឋាភិបាល និងសង្គមអង់គ្លេស គឺជាចំណុចសំខាន់មួយនៅក្នុងរបត់គំនិត នៃប្រវត្តិសាស្ត្រ។ សព្វថ្ងៃនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាវិមានដ៏អស្ចារ្យមួយនៃអក្សរសិល្ប៍បារាំង។

សរុបមក លោក វ៉ុលទែរ ឬទស្សនៈរបស់លោក បានជះឥទ្ធិពលជាខ្លាំងទៅលើផ្នត់គំនិតរបស់អឺរ៉ុប ក្នុងសតវត្សទី១៨ បើទោះបីជាលោកបានទទួលមរណភាពនៅថ្ងៃទី ៣០ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៧៧៨ ក៏ដោយ ក៏លោកត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាបិតាស្ថាបត្យករ នៃគំនិតបដិវត្តន៍ ក្នុងឆ្នាំ១៧៨៩ ផងដែរ។

#អត្ថបទប្រវត្តិបុគ្គល

the-ket.com

អត្ថបទប្រវត្តិបុគ្គល
ស្តីពី៖ "ហ្សង់ហ្សាក់ រូសូ Jean Jacques Rousseau"

លោក ហ្សង់ហ្សាក់ រូសូ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទស្សនវិទូនយោបាយដែលមិនបានចូលរៀន និងគ្មានសញ្ញាបត្រអ្វីទាំងអស់ ក៏ប៉ុន្តែលោកត្រូវបានគេចាត់បញ្ចូលក្នុងចំណោមទស្សនវិទូនយោបាយដ៏មានឥទ្ធិពលម្នាក់ក្នុងពិភពលោក។

លោកប្រសូតនៅថ្ងៃទី២៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៧១២ នៅហ្សឺណែវ បច្ចុប្បន្នប្រទេសស្វីស។ នៅពេលលោកប្រសូតបាន៩ថ្ងៃ ម្តាយរបស់លោកក៏ទទួល មរណភាព ដូច្នេះហើយលោកត្រូវរស់នៅជាមួយឪពុកដែលជាជាងនាឡិការហូតដល់លោកមានអាយុ១០ឆ្នាំ។ ឪពុករបស់ រូសូបានជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងរឿងក្តីនៅតុលាការ ហើយបានចុះចោលផ្ទះដើម្បីគេចពីការជាប់ពន្ធនាគារ។ អំឡុងពេលនោះ បានធ្វើឱ្យរូបលោកក្លាយជាក្មេងអនាថា ត្រូវរស់នៅរសាត់អណ្តែតតែម្នាក់ឯង បន្តិចទៅនៅទីនេះ បន្តិចទៅទីនោះ។ ក្រោយមក រូសូក៏បានក្លាយជាកូនជាងចម្លាក់ ក៏ប៉ុន្តែដោយសារតែត្រូវរងការវាយដំពេក លោកក៏សម្រេចចិត្តរត់ចេញពីនោះទៀត ដោយឆ្លងដែនទៅកាន់សាវ័រ។ ខណៈពេលនោះ លោកក៏ត្រូវបានស្រ្តីមេម៉ាយម្នាក់យកទៅចិញ្ចឹម ហើយបានទំនុកបំរុងឱ្យលោករៀនសូត្រជាច្រើន ជាពិសេសតន្ត្រី និងទស្សនវិជ្ជា។

ក្រោយពីបានចំណាយអស់រយៈពេលជាង ១០ឆ្នាំរស់នៅជាមួយនឹងគេ ក្នុងឆ្នាំ១៧៤២ លោកក៏បានសម្រេចចិត្តចាកចេញទៅកាន់ទីក្រុងបារីស ដើម្បីប្រកបអាជីពជាអ្នកនិពន្ធបទភ្លេង គ្រានោះលោកមិនទទួលបានជោគជ័យនោះទេ ក៏ប៉ុន្តែលោកបានស្គាល់ទស្សនវិទូដ៏ចំណានៗជាច្រើនផងដែរ។ អំឡុងពេលនោះហើយដែលធ្វើឪ្យលោកឈានទៅរកភាពល្បាញល្បីផ្នែកទស្សនវិទ្យាបន្តិចម្តងៗ។

ស្នាដៃដែលសំខាន់ និងល្បីល្បាញរបស់រូសូ គឺដោយសារតែនៅក្នុងឆ្នាំ ១៧៥០ លោកបានចូលរួមប្រកួតប្រជែងសរសេរអត្ថបទទស្សនវិជ្ជាមួយ ជុំវិញសំណួរសួរថា “តើការរីកចម្រើនខាងវិទ្យាសាស្រ្ត និងសិល្បៈជួយលើកតម្កើង ឬធ្វើឲ្យធ្លាក់ចុះខាងសីលធម៌របស់មនុស្ស? អត្ថបទនេះគឺជាអត្ថបទ ដែលលោកទទួលបានពានរង្វាន់លេខ១ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យលោកមានភាពល្បីល្បាញពីពេលនោះមក។ ៤ឆ្នាំក្រោយមក លោកក៏បានចូលរួមប្រកួតប្រជែងម្តងទៀតដោយនៅពេលនោះ លោកបានសរសេរអំពី ប្រភព និងមូលដ្ឋានដែលបង្កើតឲ្យមានវិសមភាពរវាងមនុស្ស តែជាអកុសលអត្ថបទរបស់លោកទទួលរងការរិះគន់ជាច្រើនពីសំណាក់បញ្ញវ័ន្តល្បីៗ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យលោកចាកចេញពីទីក្រុងបារីស ទៅកាន់ក្រុងមួយផ្សេងទៀត។

ក្រោយពីបានចាកឆ្ងាយពីទីក្រុងបារីស លោកក៏បានចំណាយពេលជាច្រើនសរសេរ ប្រលោមលោក និងទស្សនវិជ្ជា ហើយស្នាដៃដែលល្បីគឺសៀវភៅទស្សនវិជ្ជាស្តីអំពី កិច្ចសន្យាសង្គម និងសៀវភៅ របៀបអប់រំមនុស្ស ដែលចេញផ្សាយក្នុងឆ្នាំ ១៧៦២ ប៉ុន្តែសៀវភៅទាំងនោះត្រូវបានទទួលរងការថ្កោលទោសពីសំណាក់វិហារកាតូលិក និងអាជ្ញាធរ។ កត្តាទាំងនេះ ដែលបានធ្វើឱ្យលោកសម្រេចចិត្តរត់ភៀសខ្លួនពីមួយកន្លែងទៅកន្លែងមួយទៀត រហូតចុងក្រោយ លោកក៏សម្រេចចិត្តវិលមកកាន់ប្រទេសបារំាងវិញ ហើយបានរស់នៅដោយលាក់ប្រវត្តិរបស់ខ្លួន និងចំណាយពេល នៃជីវិតចុងក្រោយរបស់លោកសរសេរអំពី ប្រវត្តិផ្ទាល់ខ្លូន និងបកស្រាយតបទៅកាន់អ្នករិះគន់របស់លោក។

លោក ហ្សង់ហ្សាក់ រូសូ បានទទួលមរណភាព នៅថ្ងៃទី២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៧៧៨ ក្នុងវ័យ ៦៦ឆ្នាំ ដោយសារការដាច់សរសៃឈាមក្នុងខួរក្បាល។ ១៣ឆ្នាំក្រោយមក អដ្ឋិធាតុរបស់លោកត្រូវបានអាជ្ញាធរបារាំង បញ្ជូនយកទៅតម្កល់នៅក្នុងវិមាន តម្កល់សពវីរជនបារាំង គឺវិមានប៉ង់តេអុង "Panthéon" ក្នុងទីក្រុងប៉ារីស។ នៅទីនោះអដ្ឋិធាតុរបស់ រូសូ ត្រូវបានគេដាក់តម្កល់នៅចំពីមុខទីតាំងតម្កល់អដ្ឋិធាតុរបស់វ៉ុលទែរ "Voltaire" ដែលជាគូសត្រូវដ៏ជូរចត់នឹងគ្នា កាលពីពេលនៅរស់៕

#អត្ថបទប្រវត្តិបុគ្គល

the-ket.com

អត្ថបទប្រវត្តិបុគ្គល
ស្តីអំពី៖ “កាលីលេអូ កាលីលេ Galileo Galilei”

លោកកាលីលេអូ កាលីលេ “Galileo Galilei” ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា គណិតវិទូ រូបវិទូ តារាវិទូ វិស្វករ និងជាអ្នកទស្សនៈវិទូផងដែរនោះ លោកក៏ជាបុគ្គលមួយរូប ដែលបានប្រសូតឡើងដើម្បីធ្វើជាចលករមួយលើវិស័យវិទ្យាសាស្ត្រសម្រាប់មនុស្សជាតិរបស់យើង។

លោក កាលីលេអូ បានប្រសូតនៅថ្ងៃទី១៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៥៦៤ នៅក្នុងទីក្រុងពីហ្សា ប្រទេសអ៊ីតាលី។ លោក គឺជាកូនច្បងនៅក្នុងចំណោមបងប្អូន៦នាក់ នៃត្រកូលអ្នកមានស្តុកស្តម្ភម្នាក់ ដែលឪពុករបស់លោកគឺជាតន្ត្រីករ ហើយក៏ជាបុគ្គលម្នាក់ដែលមានមុខមាត់ផងដែរនៅក្នុងសង្គម។ឪពុករបស់លោកក៏ជាជនបះបោរនៃគំនិត ទៅតាមការនិពន្ធសាច់ភ្លេង ដែលខុសពីក្បួនខ្នាតនៃតន្ត្រីដែលមានពីមុនមក។ និស្ស័យរបស់ឪពុក និង កូន គឺមិនខុសគ្នានោះទេ ដោយសារតែលោក កាលីលេអូ ក៏ជាមនុស្សម្នាក់ មានគំនិតខុសប្លែកពីគេ ដោយលោកចូលចិត្តពូកែចោទសួរ ហើយក៏ពូកែសង្ស័យផងដែរ ទៅលើទ្រឹស្តី និងជំនឿ ព្រមទាំងមានគំនិតទៅតាមទស្សនៈបែបថ្មីៗ ខុសពីទ្រឹស្តីដែលមានក្នុងសៀវភៅ។

កាលពីនៅកុមារភាព កាលីលេអូ គឺមិនខុសពីឪពុករបស់ខ្លួននោះទេ ដោយកុមាររូបនេះក៏ចូលចិត្តលេងដូរតន្ត្រីដូចគ្នា ថែមទាំងមានចំណង់ចំណូលចិត្តទៅលើការគូររូបថែមទៀតផង។ ការគូរ និងការលេងភ្លេងរបស់កុមារ កាលីលេអូ គឺមានភាពស្ទាត់ជំនាញជាខ្លាំង។

ក្រោយមកទៀតរូបលោក ក៏ត្រូវបានឪពុកម្តាយបញ្ជូនឲ្យទៅរៀន នៅសាលា នៃវិហារកាតូលិកមួយកន្លែង ដែលគ្រានោះ បុគ្គលរូបនេះគឺបានដក់ជាប់ទៅលើសាសនា ហើយក៏មានបំណងចង់បួសរៀន ថែមទាំងចង់ធ្វើជាសង្ឃកាតូលិកទៀតផង។ ក្តីបំណងនេះត្រូវបានប្តូរមកវិញដោយសារតែឪពុករបស់លោកមិនចង់ឱ្យកូនរបស់ខ្លួនក្លាយជាសង្ឃ ហើយក៏បានឱ្យលោកចុះឈ្មោះចូលរៀន នៅផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ ក្នុងសកលវិទ្យាល័យ ពីហ្សា។

គណិតវិទ្យាគឺជាមុខវិជ្ជាមួយ ដែលត្រូវបានគេចាត់ថាជាយានឈានទៅរកការឈ្វែងយល់អំពីមុខវិជ្ជាផ្សេងៗទៀត ។ ដោយកត្តានេះហើយនៅពេលលោកសិក្សា ផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ លោកក៏បានចាប់អារម្មណ៍ទៅលើមុខវិជ្ជាមួយនេះ។ ដោយសារតែការពេញចិត្តលើមុខវិជ្ជាគណិត កាលីលេក៏បានអស់ចិត្តបន្តិចម្តងៗ ទៅលើមុខវិជ្ជាផ្នែកវេជ្ជសាស្រ្ត ហើយក្រោយមក ក្នុងឆ្នាំ១៥៨៥ កាលីលេ ក៏ត្រូវបានប្រលងធ្លាក់ទៅលើផ្នែកវេជ្ជសាស្រ្តនេះ ដោយមិនទទួលបានសញ្ញាបត្រអ្វីទាំងអស់ ក្រោយពីបានសិក្សាអស់រយៈ៤ឆ្នាំនៅសកលវិទ្យាល័យ។

មិនមានសញ្ញាបត្រ មិនបានធ្វើជាគ្រូពេទ្យដូចអ្វីដែលឪពុករបស់លោកចង់បាន កាលីលេក៏ចាប់ផ្តើមប្រកបរបរជាគ្រូបង្រៀនគណិតវិទ្យាក្រៅម៉ោង ដែលការបង្រៀននេះគឺជាលក្ខណៈឯកជនតែប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងគ្រានោះលោកក៏បង្កើតស្នាដៃជាច្រើនសម្រាប់សង្គមជាតិ។ ដោយសារតែការបង្កើតថ្មីនេះហើយទើបធ្វើឱ្យលោកល្បីសុះសាយ ក្នុងវ័យ២៥ឆ្នាំ ។ កាលីលេ ត្រូវបានគេផ្តល់មុខងារជា សាស្រ្តាចារ្យគណិតវិទ្យា នៅឯសកលវិទ្យាពីហ្សា ដែលជាសកលវិទ្យាល័យដែលលោកមិនបានទទួលសញ្ញប័ត្រពីមុននោះ។

ក្នុងការបង្រៀននៅទីនោះរយៈពេល៣ឆ្នាំ លោកបានធ្វើការដេញដោលវែកញែកនូវបញ្ហាជាច្រើនរបស់ទ្រឹស្តីដែលមានស្រាប់ ដែលទង្វើនេះ គឺពិតជាមិនត្រូវបានគេពេញចិត្តនោះទេ ។ គ្រាន់តែអស់កិច្ចសន្យាជាគ្រូបង្រៀនក្នុងឆ្នាំ១៥៩១ភ្លាម លោកក៏អស់ការងារធ្វើដូចគ្នា។ ក្រោយពីមិនមានការងារ ជីវិតក៏កាន់កាន់តែលំបាកដោយសារតែឪពុករបស់កាលីលេត្រូវទទួលមរណភាព ហើយបន្ទុកគ្រួសារត្រូវធ្លាក់មកលើរូបលោក។

ជីវិតរបស់លោកធ្លាក់ដុនដាបយ៉ាងខ្លាំង ក្នុងពេលប្រមាណត្រឹមតែមួយឆ្នាំ លោកក៏ត្រូវបានសកលវិទ្យាល័យមួយទៀត ដែលមានឈ្មោះថា សកលវិទ្យាល័យប៉ាឌូ ដែលសកលវិទ្យាល័យនេះហើយដែលធ្វើឱ្យលោកមានឱកាសបញ្ចេញស្នាដៃ និងបានធ្វើការសិក្សា ស្រាវជ្រាវ ពិសោធន៍ និងបានរកឃើញនូវគោលការណ៍សំខាន់ៗជាច្រើនទាំងខាងផ្នែកវិទ្យាសាស្រ្ត និង គណិតវិទ្យា។

ក្នុងឆាកជីវិតរបស់លោក កាលីលេអូ កាលីលេ គឺមានទាំងទុក្ខលំបាក មានទាំងកិត្តិយស មុខមាត់ និងស្នាដៃ ដែលត្រូវបានគេប្រសិទ្ធនាមថាជា "បិតានៃវិទ្យាសាស្រ្តទំនើប father of modern physics" ។

លោកកាលីលេអូ ក្នុងវ័យចាស់ជរា ក៏នៅតែខិតខំធ្វើការផងដែរ ។នៅពេលនោះ លោក បានពិការភ្នែកនៅអាយុ៧២ឆ្នាំ ហើយលោកបានចំណាយពេលរបស់លោកនៅធ្វើការជាមួយសិស្សរបស់លោកម្នាក់ដែលមានឈ្មោះថា វីនសេនហ្សូ វីវីអានី “Vincenzo Viviani” ដែលបុគ្គលរូបនេះគឺនៅជាមួយ លោក កាលីលេអូ កាលីលេ រហូតដល់លោក កាលីលេអូ ទទួលមរណភាព នៅក្នុងថ្ងៃទី៨ ខែមករា ឆ្នាំ១៦៤២ នៅក្នុង Arcetri, Grand Duchy of Tuscany ប្រទេសអ៊ីតាលី។

#អត្ថបទប្រវត្តិបុគ្គល

Telegram – a new era of messaging Fast. Secure. Powerful.

អត្ថបទប្រវត្តិបុគ្គល
ស្តីពី៖ "អ៊ីសាក ញូតុន Isaac Newton"

តើលោកអ្នកស្គាល់ទេថាលោក អ៊ីសាក ញូតុនជានរណា?

លោក ញូតុន គឺជារូបវិទូ តារាវិទូ គណិតវិទូ ទស្សនវិទូ បុរាណវិទូ និងអ្នកខាងសាសនាផងដែរ។ លោកត្រូវបានគេចាត់ទុកថា “ជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដ៏អស្ចារ្យ និងមានឥទ្ធិពលបំផុត ដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមក”។

លោកអ៊ីសាក ញូតុន ប្រសូតនៅថ្ងៃទី៤ ខែមករា ឆ្នាំ១៦៤៣ ក្នុងប្រទេសអង់គ្លេស។ ឪពុករបស់លោកគឺជាកសិករ គាត់បានទទួលមរណភាពមុនពេល លោកប្រសូតបាន៣ខែ។ នៅពេលដែល ញូតុន អាយុ៣ឆ្នាំ ម្តាយរបស់លោកបានរៀបការជាមួយប្តីថ្មី ហើយបញ្ចូនរូបលោកឱ្យទៅយាយតារបស់លោកមើលថែ។

នៅពេលដែលលោកចូលរៀនមិនយូរប៉ុន្មាន ម្តាយរបស់លោកបានស្នើសូមឱ្យលោកឈប់រៀន ដើម្បីត្រឡប់មកជួយធ្វើស្រែចម្ការវិញ ប៉ុន្តែ លោក មិនបានយល់ព្រមជាមួយម្តាយនោះទេ ព្រោះលោកមិនចង់ក្លាយជាកសិករ។ នៅឆ្នាំ ១៦៦១ លោកបានចាប់ផ្តើមចូលរៀននៅមហាវិទ្យាល័យខេមប្រ៊ីដ (Cambridge)។

លោកបានចំណាយពេលភាគច្រើននៅឯខេមប្រ៊ីដ (Cambridge) រហូតក្លាយជាសាស្ត្រាចារ្យគណិតវិទ្យា និងជាសមាជិកក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ ។ នៅទីបំផុតទៅរូបលោកត្រូវបានគេជ្រើសរើសឱ្យធ្វើជាសមាជិកសភាតំណាងឱ្យសាកលវិទ្យាល័យខេមប្រ៊ីដ (Cambridge) ទៀតផង ។

ស្នាដៃសំខាន់ៗ៖
ក្នុងឆ្នាំ ១៦៦៨ លោកបានបង្កើតនូវ កែវយឹត ដែលវាគឺជាស្នាដៃដំបូងរបស់លោក បន្ទាប់មកលោកបានបង្កើតស្នាដៃជាច្រើនទៀត ដែលនៅក្នុងរួមមានដូចជា៖
- ការគណនាថ្មី (ពីជគណិត)
- ច្បាប់ទំនាញសកល
- ច្បាប់និចលភាព។

ខាងក្រោយភាពជោគជ័យរបស់លោក លោកគឺជាមនុស្សម្នាក់ដែលមានភាពទន់ជ្រាយ ឆាប់មានចិត្តឆេវឆាវ និង ឆាប់ខឹងជាដើម លោកខ្សោយក្នុងការទំនាក់ទំនង ថែមទាំងចូលចិត្តរស់នៅក្នុងភាពឯកោ ហើយក៏តែងមានបញ្ហាផ្លូវចិត្តទៀតផង។

លោកអ៊ីសាក ញូតុន បានទទួលអនិច្ចកម្ម នៅថ្ងៃទី២០ ខែមីនា ឆ្នាំ១៧២៧ ក្នុងជន្មាយុ ៨៥ឆ្នាំ។ សពរបស់លោកត្រូវបានគេយកទៅបញ្ចុះ នៅឯវិហារវេសមីនស្ទ័រ (Westminster) ស្ថិតនៅក្នុងទីក្រុងឡុងដ៍ ទល់មុខ វិមានសភាអង់គ្លេសបច្ចុប្បន្ន។ វិហារវេសមីនស្ទ័រ (Westminster) ជាទូទៅត្រូវបានគេយកធ្វើជាទីកន្លែងសម្រាប់ស្តេចឡើងគ្រងរាជ្យ និងជាទីបញ្ចុះសពព្រះមហាក្សត្រ រួមទាំងរាជវង្សានុវង្សរបស់ចក្រភពអង់គ្លេស។ លោក អ៊ីសាក ញូតុនគឺជាអ្នកវិទ្យាសាស្រ្តទីមួយ ដែលត្រូវបានគេផ្តល់កិត្តិយស ឲ្យបញ្ចុះសពនៅទីនោះ។

#អត្ថបទប្រវត្តិបុគ្គល

Telegram – a new era of messaging Fast. Secure. Powerful.

អត្ថបទអប់រំ
ស្តីពី៖ "កុំធ្វើជាមនុស្សអតីកាល"

រឿងដែលកើតឡើងពីមុនគឺជាអតីតកាល ឥឡូវនេះគឺជាបច្ចុប្បន្ន ចូរអ្នកសួរខ្លួនឯងថាតើពេលនេះអ្នកជាមនុស្សនៃបច្ចុប្បន្នកាល ឬជាមនុស្សរបស់អតីតកាល ?

បើសិនជាអ្នកជាមនុស្សរបស់បច្ចុប្បន្នកាល ចូរអ្នកគួរគប្បីធ្វើរឿងល្អៗ ដែលនាំឲ្យជីវិតរបស់អ្នកកាន់តែល្អប្រសើរ និងសប្បាយចិត្តជាមួយនឹងពេលវេលាដែលអ្នកកំពុងតែមាន តែប្រសិនបើអ្នកគឺជាមនុស្សរបស់អតីតកាលនោះ អ្នកគឺជាបុគ្គលដែលគិតតែពីរឿងចាស់ៗដែលបានកន្លងផុតទៅហើយ នោះការចងចាំ និងបច្ចុប្បន្នភាពនៃជីវិតរបស់អ្នក​ក៏វានៅតែជាប់ជំពាក់ជាមួយរឿងអតីតទាំងឡាយដែលបានកើតឡើងមិនចេះចប់មិនចេះហើយ។

បើការជំពាក់នោះជាអតីតកាល ដែលជាការចងចាំល្អៗនោះ វាមិនអីនោះទេ តែបើវាគឺជាអតីតកាលនៃភាពឈឺចាប់ ក្ដីអស់សង្ឃឹម និងការបាត់បង់ ដែលជាអតីតកាលអាក្រក់ៗទាំងនោះ នោះការរស់ប្រចាំថ្ងៃនៃជីវិតរបស់អ្នកនឹងគ្មានថ្ងៃបានស្ងប់សុខឡើយ ហើយវាពិតជាប៉ះពាល់ដល់ការងារនៅថ្ងៃអនាគតដែលនឹងនាំអ្នកឲ្យជួបតែនឹងសុបិនអាក្រក់នៃភាពស្មុគស្មាញជាច្រើន កត្តាទាំងអស់នេះនឹងមកលងបន្លាចអ្នកជារៀងរហូត។

អតីតកាលវាបានកន្លងផុតបាត់ទៅហើយចូលប្រើពេលវេលានៃបច្ចុប្បន្នកាលរបស់អ្នកជាមួយមនុស្សជុំវិញខ្លួនរបស់អ្នក ឲ្យបានល្អ ហើយរស់នៅដោយភាពថ្លៃថ្នូរ ជៀសវាងការប្រើមនោសញ្ចេតនាអារម្មណ៍ជ្រុលបណ្តាលឲ្យ អនាគតរបស់អ្នកជួបតែរឿងស្រមើលស្រម៉ៃហួសពីការពិត ធ្វើរឿងខុស ដែលធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់គ្រួសារ និងមនុស្សជុំវិញខ្លួន ដែលវាបណ្ដាលឲ្យអ្នកខាតពេលវេលា និងបាត់បង់នូវតម្លៃជីវិត ។

ពេលខ្លះអតីតកាលនៃការឈឺចាប់ ក៏ជារឿងល្អដែរ អាចថាវាគឺជាការចងចាំមួយ និងជាផ្នែកមួយនៃជីវិត ដែលមនុស្សគ្រប់រូបបានជួបប្រទះ និងមិនអាចគេចផុតបាន តែអ្វីដែលសំខាន់នោះ គឺយើងចេះបែងចែកឲ្យដាច់រវាងអតីតកាល និងបច្ចុប្បន្នកាល ហើយបន្ដដំណើរទៅមុខ និងត្រៀមចិត្តក្នុងការទទួលយកនូវរឿងរ៉ាវដែលអាចនឹងកើតឡើងនៅថ្ងៃអនាគត។

ដូចនេះមានតែរូបអ្នកនោះទេ ​ដែលអាចបង្កើតអតីតកាលដ៏ស្រស់បំព្រងបាន តាមរយៈទង្វើនៃបច្ចុប្បន្នរបស់អ្នក ហើយក៏មានតែរូបអ្នក តែម្នាក់ផងដែរ ដែលអាចឈានទៅរកអនាគតដ៏អស្ចារ្យ នៃក្ដីស្រម៉ៃរបស់អ្នក ។

បំណងល្អពីក្រុមការងារKET អ្នកគួរតែរៀនពីអតីតកាល ហើយរស់នៅជាមួយបច្ចុប្បន្នកាលឲ្យល្អបំផុត ដើម្បីទទួលបាននូវអនាគតកាលដ៏ភ្លឺស្វាងមួយ។

#អត្ថបទអប់រំ

Telegram – a new era of messaging Fast. Secure. Powerful.