Cyprus Center for European and International Affairs

07/09/2026

ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ Η ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ

Αναμφίβολα το πολιτικό σύστημα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει μια σοβαρή κρίση η οποία σταδιακά εμβαθύνεται. Είναι καθοριστικής σημασίας να ανακοπεί η αρνητική αυτή πορεία και να θριαμβεύσει η πολιτική. Συνοπτικά καταθέτω τις πιο κάτω εισηγήσεις οι οποίες είναι δυνατό να συμβάλουν προς την ορθή κατεύθυνση.

1) Κυπριακό: Η πολιτική που έχει ακολουθηθεί όλα αυτά τα χρόνια δεν έχει οδηγήσει στα επιθυμητά αποτελέσματα. Αντίθετα, το διαπραγματευτικό πλαίσιο έχει μετακινηθεί προς τις θέσεις της τουρκικής πλευράς. Ούτε η επιδίωξη του ενιαίου κράτους ή της οποιασδήποτε λύσης δημιουργούν θετικές προοπτικές. Υπό τις περιστάσεις θεωρώ απαραίτητη την κατάθεση κατευθυντήριων γραμμών για τη μετεξέλιξη της Κυπριακής Δημοκρατίας καθώς και την υιοθέτηση μιας εξελικτικής προσέγγισης. Ελάχιστος στόχος η μη επιδείνωση του status quo και μέγιστος η ολοκλήρωση της κυπριακής ανεξαρτησίας στα πλαίσια ενός λειτουργικού ομοσπονδιακού πολιτεύματος.
2) Ιστορική Αυτογνωσία και Πολιτικός Πραγματισμός: Διαφαίνεται ότι υπάρχει μια πολυδιάστατη σύγχυση καθώς και συγκρουόμενες προσεγγίσεις σε κρίσιμα θέματα της δημόσιας ζωής μεταξύ των Ελληνοκυπρίων. Ταυτόχρονα κατά καιρούς προκύπτουν αντιπαραθέσεις για θέματα ταυτότητας και συμβόλων. Η Κυπριακή Δημοκρατία του 1960 ήταν ένα δικοινοτικό κράτος. Με τα γεγονότα του 1963-1964 επήλθε το Δίκαιο της Ανάγκης το οποίο νομιμοποιήθηκε με το Ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας 186 στις 4 Μαρτίου 1964.
Μετά το καλοκαίρι του 1974 η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ασκεί έλεγχο στο κατεχόμενο μέρος της Μεγαλονήσου, όπου σήμερα υπάρχει η παράνομη οντότητα της «ΤΔΒΚ». Στόχος παραμένει η αποκατάσταση της ενότητας του κράτους.
3) Οικονομία: Είναι επίσης σημαντικό να υπάρξει ένα νέο υπόδειγμα στον τομέα της οικονομίας το οποίο να δίνει προοπτική, να ενθαρρύνει τη βιώσιμη ανάπτυξη και να εξασφαλίζει την κοινωνική συνοχή. Η εξαγορά σημαντικών τομέων της οικονομίας καθώς και γης από ξένα κεφάλαια δημιουργεί εύλογες ανησυχίες. Είναι σημαντικό να υπάρξουν νέοι μοχλοί οικονομικής μεγέθυνσης, ισοζυγισμένη ανάπτυξη και μείωση της ανισότητας. Στα πλαίσια αυτά επιβάλλεται η μείωση του χάσματος μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα καθώς, και η αναβάθμιση του πρωτογενούς και δευτερογενούς τομέα της οικονομίας.
4) Ενεργειακή Πολιτική και Πράσινη Ανάπτυξη: Είναι αδιανόητο οι τιμές του ηλεκτρισμού να είναι από τις πιο ψηλές στην ΕΕ. Οι σχεδιασμοί που γίνονται είναι χρονοβόροι και οι πολίτες δεν βλέπουν χειροπιαστά αποτελέσματα. Πέραν τούτου, οι μελέτες βιωσιμότητας πρέπει να γίνονται πριν και όχι μετά τις υπογραφές για όλα τα έργα. Πάνω απ’ όλα είναι αδιανόητο να μην υπάρχουν οι απαιτούμενες υποδομές για την πλήρη αξιοποίηση της ενέργειας από τα φωτοβολταϊκά.
Η πράσινη ανάπτυξη πρέπει να προωθηθεί σταδιακά χωρίς κοινωνικοοικονομικό κόστος. Ιδιαίτερη σημασία πρέπει να δοθεί και στην αναδάσωση.
5) Συμμετοχή στην ΕΕ και Εξωτερική Πολιτική: Εξ ορισμού η συμμετοχή της Κύπρου στην ΕΕ επηρεάζει δραστικά και την εξωτερική πολιτική της χώρας. Μέσα στο πλαίσιο αυτό η Κύπρος καλείται να λειτουργήσει δημιουργικά με στόχο την εξυπηρέτηση των εθνικών της συμφερόντων. Είναι επίσης σημαντικό παρά το μικρό της μέγεθος να έχει τη δική της συμβολή στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι.
Η Κύπρος καλείται επίσης να διατηρεί σχέσεις με όλα τα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για προφανείς λόγους. Πέραν τούτου, είναι σημαντικό να καλλιεργεί σχέσεις με όλες τις υπόλοιπες χώρες. Επί τούτου σημειώνεται ότι ιδιαίτερης σημασίας είναι η ανάπτυξη των σχέσεων με την Ινδία και την Ιαπωνία. Σε σχέση με την πολιτική της Κύπρου στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής είναι καθοριστικής σημασίας η εξισορρόπηση μεταξύ Ρεαλπολιτίκ και Διεθνούς Δικαίου.
6) Ο Ρόλος των Δεξαμενών Σκέψης: Η Κύπρος πρέπει να έχει σημαντική συμμετοχή στη διεθνή αγορά προβολής και ανταλλαγής ιδεών. Η θλιβερή πραγματικότητα είναι ότι το ιστορικό της συμμετοχής της είναι ανεπαρκές. Το κράτος πρέπει επιτέλους να λειτουργήσει ανάλογα στηρίζοντας τις δεξαμενές σκέψης. Είναι απαράδεκτο το γεγονός ότι δεν υπάρχει πολιτική επί τούτου σήμερα.
7) Εκπαίδευση και Έρευνα: Είναι σημαντικό να αναβαθμισθεί ουσιαστικά το επίπεδο παιδείας σε όλες τις βαθμίδες και ταυτόχρονα να ενθαρρυνθεί η κριτική σκέψη. Με τους πόρους που δαπανώνται θα έπρεπε να υπάρχουν καλύτερα αποτελέσματα σε όλα τα επίπεδα. Επιπρόσθετα, στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης παρατηρείται μια άναρχη ανάπτυξη. Παρά την πρόοδο που έχει επιτευχθεί η Κύπρος δεν έχει καταστεί ακόμα περιφερειακό ακαδημαϊκό κέντρο.
Στον τομέα της έρευνας θα μπορούσαν να είχαν γίνει πολύ περισσότερα. Είναι θέμα πόρων αλλά και διαδικασιών που να ενθαρρύνουν την έρευνα.
8) Υγιεία: Το ΓεΣΥ αποτελεί μια κατάκτηση για την κοινωνία. Είναι όμως απαραίτητο να γίνονται συστηματικά οι επιβαλλόμενες επικαιροποιήσεις για αφ’ ενός τη συγκράτηση του κόστους και αφ’ ετέρου τη συνέχιση της αναβάθμισης των υπηρεσιών υγίειας. Είναι επίσης σημαντικό η Κύπρος να εξελιχθεί σε ένα αξιόλογο ιατρικό περιφερειακό κέντρο.
9) Δημογραφικά Ζητήματα και Μεταναστευτικό: Το ποσοστό γονιμότητας των Ελληνοκύπριων έχει μειωθεί γύρω στο 1,3 τα τελευταία χρόνια. Ως γνωστό για την αναπλήρωση του πληθυσμού απαιτείται δείκτης γονιμότητας 2,1. Πέραν τούτου, η Κύπρος αντιμετωπίζει σήμερα το πρόβλημα της παράτυπης μετανάστευσης. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι στην ελεύθερη Κύπρο το ποσοστό κατοίκων από την ΕΕ και τρίτες χώρες ξεπερνά το 20%. Αυτό δεν περιλαμβάνει τους παράτυπους μετανάστες. Είναι προφανές ότι το κράτος θα πρέπει να εργασθεί για τη στήριξη των οικογενειών και την αύξηση του ποσοστού γονιμότητας. Τα δύσκολα κοινωνικοοικονομικά δεδομένα καθώς ένα διαφορετικό σύστημα αξιών δυσκολεύει αυτό τον σημαντικό στόχο. Προς διαφοροποίηση των δεδομένων αυτών είναι σημαντικό να αναληφθούν συγκεκριμένες δράσεις.
10) Αξιακό Σύστημα και Κοινωνική Συνοχή: Για χρόνια τώρα η Κύπρος είναι δέκτης διαφόρων ιδεολογικών ρευμάτων ως αποτέλεσμα της συμμετοχής στην ΕΕ και της παγκοσμιοποίησης. Ταυτόχρονα, η κατοχή, ο τουρισμός και η μετανάστευση δημιούργησαν νέα δεδομένα.
Το ζητούμενο είναι η διατήρηση κάποιων βασικών αρχών σε ένα εξαιρετικά δύσκολο περιβάλλον. Υπογραμμίζονται, μεταξύ άλλων, η ιστορική αυτογνωσία, η εθνική ταυτότητα, ο αλληλοσεβασμός και η κοινωνική συνοχή. Επιπρόσθετα, ενώ οι προσωπικές φιλοδοξίες είναι θεμιτές είναι πολύ σημαντικό να παραμερισθεί ο υπέρμετρος ατομικισμός και να υπάρχει εκτίμηση και για τους συλλογικούς στόχους. Το άκρατο κυνήγι του κέρδους χωρίς περιορισμούς έχει θλιβερά κοινωνικά αποτελέσματα.
11) Αξιοποίηση της Γνώσης και Αξιοκρατία: Ολοένα και περισσότερο στη νέα εποχή η μη επαρκής επιστράτευση της γνώσης στη διαδικασία λήψης αποφάσεων έχει αρνητικά αποτελέσματα σε όλα τα επίπεδα και ζητήματα. Πρέπει επίσης να τονισθεί ότι η αξιοκρατία είναι απαραίτητη για τρεις βασικούς λόγους: για καλύτερα αποτελέσματα στον δημόσιο βίο, για σκοπούς δικαιοσύνης και για την κοινωνική συνοχή.
12) Δικαιοσύνη και Αποκατάσταση της Αξιοπιστίας των Θεσμών και του Πολιτικού Συστήματος: Τα τελευταία χρόνια έχει κλονισθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών προς τον Θεσμό της Δικαιοσύνης. Πέραν τούτου, ένα σοβαρό πρόβλημα που υφίσταται είναι οι πολύ μεγάλες καθυστερήσεις που παρατηρούνται στην εκδίκαση υποθέσεων. Η κατάσταση αυτή δημιουργεί πολλαπλές στρεβλώσεις. Θα πρέπει να καταβληθούν σοβαρές προσπάθειες για την αντιμετώπιση των ζητημάτων αυτών.
Εκτός από τη Δικαιοσύνη είναι καθοριστικής σημασίας να καταβληθεί κάθε προσπάθεια για την αποκατάσταση του κύρους όλων των Θεσμών καθώς και της αξιοπιστίας του πολιτικού συστήματος.
13) Αναβάθμιση των Συντελεστών Ισχύος: Η Κύπρος βρίσκεται στην καρδιά της Ανατολικής Μεσογείου και γειτνιάζει με την ευρύτερη Μέση Ανατολή. Ταυτόχρονα, η Τουρκία κατέχει το 37% του εδάφους της Μεγαλονήσου ενώ εξακολουθεί να έχει ως στόχο τον στρατηγικό έλεγχο ολόκληρης της Κύπρου. Εκ των πραγμάτων η συνεχής αναβάθμιση των συντελεστών ισχύος (αποτρεπτική ικανότητα, οικονομία, δημογραφικά δεδομένα, δίκτυο σχέσεων, αφήγημα, κλπ.) αποτελεί στρατηγικό μονόδρομο.
14) Παραμερισμός του Λαϊκισμού και Αναβάθμιση της Πνευματικής Καλλιέργειας της Κοινωνίας: Ένα από τα σοβαρά προβλήματα του δημόσιου βίου είναι ο άκρατος λαϊκισμός. Οι προεκτάσεις του φαινομένου αυτού είναι πολυδιάστατες. Σημειώνεται συναφώς ότι με το οικονομικό θαύμα επήλθε μια μεγάλη οικονομική μεγέθυνση καθώς και υλική ευμάρεια. Δυστυχώς η πνευματική καλλιέργεια πολιτείας και κοινωνίας δεν ακολούθησε με τους ίδιους ρυθμούς. Θεωρώ απαραίτητο όπως παραμερισθεί ο λαϊκισμός και αναπτυχθεί η πνευματική καλλιέργεια της κοινωνίας. Προς αυτή την κατεύθυνση απαιτούνται πολλαπλές δράσεις.
15) Ανεπάρκειες και η Ανάγκη για ένα Κράτος Πρότυπο: Υπάρχουν σοβαρά προβλήματα στον τρόπο λειτουργίας του κράτους και του ευρύτερου δημόσιου τομέα. Η καταστροφική πυρκαγιά τον Ιούλιο του 2025, οι περικοπές ηλεκτρισμού και νερού είναι ενδεικτικά σοβαρών αδυναμιών. Ούτε μπορεί κάποιος να προσπεράσει το γεγονός ότι από τη Μεταρρύθμιση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης προκύπτουν ψηλότερα κόστη για τους πολίτες και χαμηλότερης ποιότητας υπηρεσίες. Τα συναισθήματα των πολιτών είναι εύλογα. Παρά ταύτα, είναι σημαντικό να υπάρχει ο στόχος της μετατροπής της Κύπρου σε κράτος πρότυπο.

Θεωρώ ότι εάν κινηθούμε προς τις πιο πάνω κατευθύνσεις θα υπάρξουν θετικά αποτελέσματα. Εννοείται ότι οι εισηγήσεις αυτές μπορούν να εμπλουτισθούν περαιτέρω.

05/09/2026

Μια επικαιρη συζητηση

14/08/2026

Τις πρωινες ωρες της 14ης Αυγουστου 1974 αρχισε η Επιχειρηση Αττιλας 2.Οι συνομιλιες της Γενευης ειχαν καταρρευσει.Η σταση της τουρκικης πλευρας ηταν επιθετικη και εριστικη.Οι Τουρκοι ειχαν ζητησει,μεταξυ αλλων, την εκκενωση του 34% του εδαφους της Κυπρου και την προελαση των τουρκικων δυναμεων.Ο Κισσιγκερ ειχε εισηγηθει στον Κληριδη την αποδοχη των τουρκικων προτασεων χωρις να δεσμευθει για το ποσοστο του εδαφους.Ο Κληριδης απαντησε οτι δεν θα ηταν δυνατο για την ελληνικη πλευρα να αποδεχθει τη νομιμοποιηση της παρουσιας τουρκικων στρατευματων στην Κυπρο.Προφανως υπηρχε τουλαχιστον ανοχη του Κισσιγκερ για τις τουρκικες ενεργειες. Η Ελλαδα και η Βρετανια δεν εκπληρωσαν τις υποχρεωσεις τους ως εγγυητριες δυναμεις.Η Κυπρος ειχε προδοθει και αφεθει μονη.

Στις 16 Αυγουστου στις 9 το πρωι στην Ουασικτον(ωρα 4 το απογευμα στην Κυπρο),ο Υπουργος Αμυνας των ΗΠΑ δηλωσε οτι"οι τουρκικες δυναμεις ειχαν προχωρησει περισσοτερο απ'ο,τι οι φιλες χωρες της Τουρκιας θα μπορουσαν να ανεχθουν." Λιγο αργοτερα ανακοινωθηκε η συμφωνια για καταπαυση του πυρος.

Υπο τις περιστασεις η διασωση και συνεχεια της Κυπριακης Δημοκρατιας ηταν μεγαλο επιτευγμα.
Εκτοτε τα διαφορα σχεδια επιλυσης του Κυπριακου εξ ορισμου επηρεαζοντο/αι απο το ισοζυγιο/ανισοζυγιο δυναμεων.Γι αυτο κανενα απο αυτα δεν μπορουσε να οδηγησει σε ενα κανονικο λειτουργικο ομοσπονδιακο κρατος.Επιπροσθετα,τυχον υλοποιηση των εν λογω σχεδιων θα νομιμοποιουσε τον καθοριστικο ρολο της Τουρκιας σε ολοκληρη τη Μεγαλονησο.

Παρα τις δυσκολιες και αντιξοοτητες πρεπει να αγωνιζομαστε για ενα καλυτερο μελλον. Η Κυπριακη Δημοκρατια ως μελος του ΟΗΕ και της ΕΕ δεν μπορει να αποδεχθει ενα οποιοδηποτε Σχεδιο το οποιο θα δημιουργησει περισσοτερα προβληματα απ'ο,τι θα επιλυσει.Πρεπει εμεις να καταθεσουμε τις κατευθυντηριες γραμμες μιας διευθετησης και πως θα υλοποιηθει.Οι ιδεες αυτες πρεπει να εχουν τη στηριξη της πλειοψηφιας του λαου και ταυτοχρονα να τυγχανουν σεβασμου στη διεθνη κοινοτητα.

Απαραιτητες, αν και οχι επαρκεις, προυποθεσεις για ευοδωση των στοχων μας ειναι η αναβαθμιση των συντελεστων ισχυος, η ιστορικη αυτογνωσια, ενα πειστικο αφηγημα , η εθνικη συνεννοηση, η κοινωνικη συνοχη και η ουσιαστικη αναβαθμιση του επιπεδου του δημοσιου βιου.

08/08/2026

Θλιβερη επετειος του βομβαρδισμου της Τηλλυριας απο την τουρκικη αεροπορια το 1964.Η Εθνικη Φρουρα ειχε αποτρεψει τη διευρυνση των τουρκοκυπριακων θυλακων στην περιοχη.Ειναι απαραιτητη η ιστορικη αυτογνωσια.

03/08/2026

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΓΓ ΤΟΥ ΟΗΕ

Αναμφίβολα ο ΓΓ του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες επιθυμεί ουσιαστική πρόοδο στο Κυπριακό πριν την αποχώρησή του. Είναι όμως μεγάλο λάθος το γεγονός ότι επενδύει σε μεγάλο βαθμό στη διακοινοτική διάσταση του Κυπριακού αγνοώντας τη διεθνή πτυχή. Δεν είναι υπερβολή να λεχθεί η φράση «διυλίζουν τον κώνωπα και καταπίνουν την κάμηλον» με αφορμή την μη αναφορά στην κατοχή και τον καθοριστικό ρόλο της Τουρκίας. Δεν αρκεί η αναφορά στον ρόλο των τριών εγγυητριών δυνάμεων.

Υπογραμμίζεται, μεταξύ άλλων, ότι ο εκάστοτε Τουρκοκύπριος ηγέτης δεν μπορεί να λειτουργήσει ανεξάρτητα από την κατοχική δύναμη, την Τουρκία. Πέραν τούτου, πρέπει να λεχθεί ότι οι απαιτήσεις της τουρκοκυπριακής ηγεσίας διαχρονικά είναι εν πολλοίς αποτέλεσμα της δύναμης των όπλων και όχι οποιουδήποτε καθεστώτος δικαίου.

Στη σημερινή συγκυρία υπάρχουν διαφορετικές αντιλήψεις μεταξύ των δύο κοινοτήτων. Επιπρόσθετα, σημειώνεται ότι οι δύο κοινότητες δεν είναι μονολιθικές. Έτσι και μεταξύ των Ελληνοκυπρίων αλλά και των Τουρκοκυπρίων υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις.

Η συμβατική προσέγγιση ως αποτέλεσμα συγκλίσεων αναφέρεται σε δύο συνιστώντα κράτη, πολιτική ισότητα περιλαμβανομένης της εκ περιτροπής προεδρίας, επιστροφή κάποιων εδαφών υπό ελληνοκυπριακή διοίκηση και αυστηρή διζωνικότητα. Στο θέμα των κατοχικών στρατευμάτων και των εγγυήσεων η εικόνα είναι θολή.

Η προσέγγιση αυτή είναι επικίνδυνη. Άλλο είναι η δημιουργία νέου κράτους από δύο συνιστώντα κράτη και άλλο είναι η μετεξέλιξη σε ομοσπονδιακό κράτος μετά από αναθεώρηση του Συντάγματος του 1960 και επανένταξη του βορείου τμήματος του νησιού στην Κυπριακή Δημοκρατία. Σημειώνεται συναφώς ότι η έννοια συνιστών κράτος παραπέμπει σε συνιδρυτικό κράτος. Θεωρώ ότι η υιοθέτηση αυτής της προσέγγισης συνεπάγεται ένα μετέωρο βήμα προς το άγνωστο. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να παραμερισθεί το νόμιμο κράτος. Άλλωστε σχεδόν όλοι ο Τουρκοκύπριοι έχουν την ταυτότητα και το διαβατήριο της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η προσέγγιση η οποία προκρίνεται σήμερα είναι πολύ διαφορετική από αυτό που υπονοείτο από τις συμφωνίες υψηλού επιπέδου του 1977 και 1979. Η αποδοχή της ομοσπονδίας τότε δεν έθετε ερωτήματα για το κράτος. Θεωρείτο τότε ότι το ομοσπονδιακό κράτος θα προέκυπτε ως αποτέλεσμα της μετεξέλιξης της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ούτε υπήρχε η έννοια της αυστηρής διζωνικότητας. Αυτή προέκυψε πολύ αργότερα. Αμέσως μετά τις συμφωνίες υψηλού επιπέδου εκείνο που συζητείτο ήταν αν θα ήταν διπεριφερειακή ή πολυπεριφερειακή δικοινοτική ομοσπονδία. Εν πολλοίς θεωρείτο ότι οι τρεις βασικές ελευθερίες – διακίνησης, εγκατάστασης και απόκτησης περιουσίας – θα τύγχαναν σεβασμού. Επιπρόσθετα, η συμβατική προσέγγιση τότε θεωρούσε ότι η κεντρική κυβέρνηση σε μια ομοσπονδιακή Κύπρο θα ήταν ισχυρή.

Είναι πραγματικά εκπληκτικό πως στην πορεία του χρόνου υπήρξαν τόσες διολισθήσεις. Δεν ήταν μόνο το ανισοζύγιο δυνάμεων. Θεωρώ πως η μη επιστράτευση εξιδεικευμένης γνώσης είχε το δικό της μερίδιο στο τι έλαβε χώρα.

Είναι επίσης αδιανόητο 52 χρόνια μετά την εισβολή να μην έχει γίνει επαρκής συζήτηση στην Κύπρο για τις διάφορες οικογένειες ομοσπονδιακών πολιτευμάτων. Και αυτό είναι σημαντικό καθώς υπάρχουν υποδείγματα προς αποφυγή και άλλα τα οποία υπό προϋποθέσεις είναι δυνατόν να είναι λειτουργικά.

Σημειώνω επίσης ότι η σύγχυση που υφίσταται για όλα αυτά τα ζητήματα δεν περιορίζεται στην κοινωνία. Σύγχυση υπάρχει και στο πολιτικό σύστημα. Κάτω απ΄ αυτά τα δεδομένα θεώρησα και θεωρώ απαραίτητο να είμαστε συγκεκριμένοι ως προς το ζητούμενο. Είναι όχι μόνο θεμιτό αλλά και επιβεβλημένο να προσβλέπουμε στη συνέχεια του νόμιμου κράτους και τη μετεξέλιξη του σε ένα κανονικό ομοσπονδιακό πολίτευμα. Αυτό μπορεί να γίνει με την αναθεώρηση του Συντάγματος του 1960. Αν το νέο κράτος προκύψει από συμφωνία δύο συνιστώντων κρατών τότε η Κυπριακή Δημοκρατία θα έχει παραμερισθεί, δεν θα έχει μετεξελιχθεί. Και στην περίπτωση κατάρρευσης θα είμαστε, μεταξύ άλλων, σε αναζήτηση κηδεμόνα.

Πέραν τούτου, είναι απαραίτητη μια εξελικτική προσέγγιση. Υπάρχουν σήμερα διαφορετικά αφηγήματα, μεγάλη δυσπιστία και ένα βαρύ ιστορικό παρελθόν. Υπάρχουν επίσης και πρακτικές δυσκολίες. Η ελεύθερη Κύπρος είναι μέλος της Ευρωζώνης ενώ οι κατεχόμενες περιοχές λειτουργούν κάτω από το νομικό και οικονομικό πλαίσιο της Τουρκίας. Η μετάβαση δεν μπορεί να γίνει σε 24 ώρες. Δεν αρκούν τα συνθήματα και οι ευσεβείς πόθοι.

Το κάθε βήμα που θα γίνεται πρέπει να οδηγεί σε θετικά αποτελέσματα. Θα απαιτηθούν αρκετές προσπάθειες καθώς το ζήτημα δεν είναι μόνο διακοινοτικό. Επιπρόσθετα, υπογραμμίζεται ότι σε διεθνικά ομοσπονδιακά πολιτεύματα απαιτείται, μεταξύ άλλων, και μια κουλτούρα μεγαλοψυχίας, ανοχής και συνεργασίας ανόμοιων οντοτήτων. Σήμερα τέτοια χαρακτηριστικά δεν υπάρχουν. Ένας από τους στόχους της εξελικτικής προσέγγισης είναι η ενθάρρυνση τέτοιων χαρακτηριστικών.

Θεωρώ ότι έπρεπε προ πολλού να είχε υιοθετηθεί η ανάλογη πολιτική. Αυτό δυστυχώς δεν έγινε. Έστω και τώρα ας προχωρήσουμε με τα απαραίτητα βήματα. Ταυτόχρονα η Κυπριακή Δημοκρατία καλείται να έχει αφήγημα, να ενισχύει όλους τους συντελεστές ισχύος, να πολιτεύεται με όραμα και πραγματισμό. Επιπρόσθετα είναι απαραίτητη η ιστορική αυτογνωσία και η αναβάθμιση του πνευματικού επιπέδου της κοινωνίας.

24/07/2026

https://youtu.be/hlnLwyRp2QU

Enjoy the videos and music you love, upload original content, and share it all with friends, family, and the world on YouTube.

21/07/2026

ΜΙΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ ΑΠΟ ΤΟ 1974
ΚΑΙ Η ΕΠΙΒΑΛΛΟΜΕΝΗ ΠΟΡΕΙΑ

Μετά τα τραγικά γεγονότα του καλοκαιριού του 1974 τα δεδομένα στην Κύπρο διαφοροποιήθηκαν άρδην. Σταδιακά ένα μεγάλο μέρος του πολιτικού συστήματος καθώς και του πληθυσμού θεώρησε ότι η αποκατάσταση της ενότητας της χώρας θα ήταν εφικτή μόνο στα πλαίσια μιας ομοσπονδιακής διευθέτησης.

Παρά τις παραχωρήσεις της ελληνοκυπριακής πλευράς δεν κατέστη δυνατή μια τέτοια διευθέτηση. Τυχόν υλοποίηση των τουρκικών απαιτήσεων θα οδηγούσε σε ένα κράτος δεύτερης κατηγορίας με πολλές στρεβλώσεις. Η βιωσιμότητα τέτοιου κράτους θα ήταν αμφίβολη. Πέραν τούτου, στόχος της Τουρκίας ήταν και εξακολουθεί να είναι ο στρατηγικός έλεγχος ολόκληρης της Κύπρου.

Πρέπει επίσης να λεχθεί ότι εν πολλοίς υπήρξε ανοχή από τη διεθνή κοινότητα έναντι της τουρκικής επιδρομής και της κατοχής του βορείου τμήματος της Κύπρου. Και ενώ η κύρια διάσταση του Κυπριακού είναι η διεθνής πτυχή, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ παρέπεμψε σε διακοινοτικές συνομιλίες. Στην πορεία του χρόνου η Τουρκία έχει σχεδόν καταστεί τρίτο μέρος στην όλη διένεξη.

Ιδέες και Σχέδια έχουν κατατεθεί μετά το 1974. Όλα αυτά ανήκουν στην οικογένεια ομοσπονδιακών μοντέλων της συναινετικής δημοκρατίας. Η συναφής βιβλιογραφία αναφέρει ότι η λειτουργικότητα τέτοιων πολιτευμάτων είναι τουλάχιστον προβληματική. Ιδίως όταν τα άμεσα εμπλεκόμενα μέρη είναι δύο τότε τα δεδομένα είναι πολύ πιο δύσκολα. Και ενώ η ομοσπονδία έγινε αποδεκτή δεν υπήρξε επαρκής μελέτη του αντικειμένου σε θεσμικό επίπεδο. Επιπρόσθετα, δεν αξιολογήθηκαν οι παράγοντες που τείνουν να συμβάλλουν στη βιωσιμότητα τέτοιων πολιτευμάτων καθώς και ποια χαρακτηριστικά τείνουν να είναι αποσταθεροποιητικά. Η Κύπρος επίσης υστέρησε στη δημιουργία και προώθηση ενός επίσημου αφηγήματος.

Υπογραμμίζεται επίσης ότι όλα αυτά τα χρόνια υπήρχαν συζητήσεις για Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης. Ιδίως αμέσως μετά το 1974 εγένετο συχνά λόγος για την επιστροφή των Βαρωσίων. Αυτό όμως δεν έγινε ποτέ.

Η κατάσταση διαφοροποιήθηκε δραστικά μετά το άνοιγμα των οδοφραγμάτων από την τουρκική πλευρά και τη μερική άρση των περιορισμών στην ελεύθερη διακίνηση στις 23 Απριλίου 2003. Ακολούθησαν τα γενναιόδωρα μέτρα της κυπριακής κυβέρνησης στις 30 Απριλίου 2003 τα οποία περιελάμβαναν την έκδοση ταξιδιωτικών εγγράφων, τη δυνατότητα εργασίας στην ελεύθερη Κύπρο και την πρόσβαση στις δημόσιες υπηρεσίες του νόμιμου κράτους (π.χ. νοσοκομεία, κλπ.). Η τουρκοκυπριακή πλευρά θεώρησε όλα αυτά τα μέτρα ως βήμα προς την ορθή κατεύθυνση αλλά ανεπαρκή. Τα αξιολόγησε επίσης ως κεκτημένα δικαιώματα, ενώ δεν έλαβε υπ’ όψιν ότι υπάρχουν και υποχρεώσεις. Ταυτόχρονα η εκμετάλλευση των ελληνοκυπριακών περιουσιών συνεχίσθηκε.

Σήμερα η ελληνοκυπριακή πλευρά έχει ως παντιέρα τη διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία η οποία εάν υλοποιηθεί με βάση το διαπραγματευτικό κεκτημένο τα αποτελέσματα θα είναι στην καλύτερη περίπτωση αμφίβολα. Επιπρόσθετα, εξακολουθεί να υφίσταται μεγάλη σύγχυση σε διάφορα επίπεδα.

Δεν με εκπλήττει το γεγονός ότι τα πρόσφατα δημοσιεύματα σε σχέση με νέο ενδεχόμενο σχέδιο επίλυσης του Κυπριακού παραπέμπουν σε μια χαλαρή ομοσπονδία ή ακόμα και συνομοσπονδία. Είχα αναφέρει κατ’ επανάληψιν τα τελευταία χρόνια ότι αυτό θα ήταν απότοκο της πολιτικής που ακολουθείται.

Είναι σημαντικό όπως επαναξιολογηθεί η πολιτική μας στο Κυπριακό. Λαμβάνοντας όλα τα δεδομένα υπ΄ όψιν η πλευρά μας θα πρέπει να καταθέσει κατευθυντήριες γραμμές για όλες τις πτυχές του ζητήματος και να υιοθετήσει επίσης μια εξελικτική διαδικασία η οποία να περιέχει ΜΟΕ και δέσμες συνεργασίας όλων των εμπλεκόμενων μερών. Πέρα των δύο κοινοτήτων, είναι απαραίτητη η εμπλοκή των τριών εγγυητριών χωρών, της ΕΕ, των ΗΠΑ καθώς και άλλων δυνάμεων.

Είναι επίσης σημαντικό να ξεκαθαριστεί ότι ενώ προσπαθούμε για τη διευθέτηση της διένεξης (conflict resolution) είναι επίσης σημαντικό να γίνεται σωστή διαχείριση του προβλήματος (conflict management). Ασφαλώς μας ενδιαφέρει μια διευθέτηση η οποία να βελτιώνει το status quo. Στην απουσία αυτής της προοπτικής εκ των πραγμάτων επιβάλλεται η σωστή διαχείριση. Αυτός είναι ένας επιπρόσθετος λόγος που καθιστά την εξελικτική διαδικασία επιβεβλημένη.

Μια τέτοια προσέγγιση έπρεπε να είχε υιοθετηθεί εδώ και χρόνια. Δυστυχώς αυτό δεν έγινε. Έστω και τώρα ας προχωρήσουμε με το απαραίτητο αφήγημα, ιστορική αυτογνωσία και αυτοπεποίθηση αναβαθμίζοντας επίσης όλους τους συντελεστές ισχύος.

20/07/2026

Θλιβερή επέτειος της τουρκικής εισβολής.Το προδοτικό πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974 έδωσε μοναδική ευκαιρία στην Τουρκία να εισβάλει στην Κύπρο.Οι συνέπειες του δίδυμου εγκλήματος δεν έχουν ολοκληρωθεί.Και ο Κυπριακός Ελληνισμός αντιμετωπίζει σήμερα υπαρξιακά ζητήματα.
Στη σημερινή συγκυρία παρά τις αντιξοότητες θα πρέπει να παραμείνουμε όρθιοι.Ειναι απαραίτητη η ιστορική αυτογνωσία, η κοινωνική συνοχή και η εθνική ομοψυχία.Πάνω απ'όλα επιβάλλεται η προστασία και συνεχής ενίσχυση της κρατικής υπόστασης της Κυπριακής Δημοκρατίας.Δεν μπορούμε να αποδεχθούμε οποιαδήποτε διευθέτηση η οποία θα επιδεινώνει το status quo και θα παραμερίζει το νόμιμο κράτος.

13/07/2026

Η ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΚΑΙ Ο ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΟΣ ΑΓΩΝΑΣ

Η τουρκική πλευρά είχε κατ’ επανάληψιν εγείρει το ζήτημα του γεωγραφικού διαχωρισμού της Κύπρου και της ομοσπονδίας. Η ελληνοκυπριακή πλευρά δεν αποδεχόταν μια τέτοια προσέγγιση. Και επί τούτου υπήρχε συναντίληψη. Στην Έκθεσή του το 1965 ο Γκάλο Πλάζα, Ειδικός Αντιπρόσωπος του ΓΓ του ΟΗΕ, υπογράμμιζε ότι στην Κύπρο δεν υπήρχαν προϋποθέσεις για ομοσπονδία. Ταυτόχρονα καλούσε τις δύο κοινότητες και όλα τα εμπλεκόμενα μέρη να εργασθούν για την οικοδόμηση ενός ενοποιημένου κράτους.

Η ελληνοκυπριακή πλευρά δεν αξιοποίησε επαρκώς αυτή την εξέλιξη καθώς το κυρίαρχο αφήγημα ήταν η ένωση. Αρχές του 1968 ο Πρόεδρος Μακάριος διακήρυξε, λαμβάνοντας υπ’ όψιν όλα τα δεδομένα, την πολιτική του εφικτού. Στόχος πλέον δεν ήταν η ένωση, το ευκταίο, αλλά το ενιαίο κράτος, το εφικτό. Θεωρώ ότι ο στόχος αυτός θα επιτυγχάνετο εάν δεν υπήρχε η αποσταθεροποιητική δράση της ΕΟΚΑ Β’ και της Χούντας.

Μετά το πραξικόπημα και την εισβολή τα δεδομένα διαφοροποιήθηκαν άρδην. Και οι τρεις εγγυήτριες δυνάμεις έκαναν λόγο για την ύπαρξη δυο αυτόνομων κοινοτικών διοικήσεων στο νησί. Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών στη Γενεύη η τουρκική πλευρά κατέθεσε τις προτάσεις της που ισοδυναμούσαν με όρους παράδοσης.

Μετά την ολοκλήρωση της δεύτερης φάσης της τουρκικής εισβολής η Κύπρος αντιμετώπιζε τον κίνδυνο της πλήρους κατάρρευσης. Παρά τις αντιξοότητες η Κυπριακή Δημοκρατία επιβίωσε.

Παράλληλα, οι αντεγκλήσεις μεταξύ των Ελληνοκυπρίων συνεχίζοντο για την πολιτική στο Κυπριακό. Στη σύσκεψη των Αθηνών 30/11-1/12/1974 των ηγεσιών της Κύπρου και Ελλάδας αποφασίστηκε η αποδοχή της ομοσπονδίας. Η συζήτηση μεταγενέστερα επεκτάθηκε στο κατά πόσον ο στόχος έπρεπε να ήταν η διπεριφερειακή ή η πολυπεριφερειακή ομοσπονδία. Υπήρχε επίσης και μια μικρότερη μερίδα πολιτών η οποία δεν αποδεχόταν την ομοσπονδία και επικεντρωνόταν στον στόχο της απελευθέρωσης. Εν πολλοίς ήταν η ΕΔΕΚ που ηγείτο αυτής της θέσης.

Στις 4 Νοεμβρίου 1974 ο Προεδρεύων Κληρίδης σε ομιλία του στη Γκαλερί Αργώ υπογράμμισε ότι υπό τις περιστάσεις «η μόνη ρεαλιστική λύση ήταν η δικοινοτική διπεριφερειακή ομοσπονδία». Υπήρχαν προτροπές προς αυτή την κατεύθυνση από τις ΗΠΑ, τη Βρετανία, τη Γερμανία και την Ελλάδα.

Στις 12 Φεβρουαρίου 1977 υπήρξε η συμφωνία υψηλού επιπέδου Μακαρίου – Ντενκτάς η οποία αναφερόταν σε δικοινοτική ομοσπονδία σε γεωγραφική βάση. Δεν ξεκαθαριζόταν όμως κατά πόσον θα ήταν διπεριφερειακή ή πολυπεριφερειακή. Λίγες εβδομάδες αργότερα ο Τάσσος Παπαδόπουλος εκ μέρους της ελληνοκυπριακής πλευράς κατέθεσε προτάσεις καθώς και χάρτη στη βάση δυο περιφερειών.

Υπήρχαν προσδοκίες και διαβεβαιώσεις ότι η τουρκοκυπριακή πλευρά θα ανταποκρινόταν θετικά. Αυτό δεν συνέβηκε ποτέ. Υπήρχε τεράστια απογοήτευση.

Στην τελευταία του ομιλία ο Πρόεδρος Μακάριος στις 20 Ιουλίου 1977 αναφέρθηκε στις εξελίξεις και στη στάση της Τουρκίας. Λαμβάνοντας όλα τα δεδομένα υπ’ όψιν, ο Κύπριος Πρόεδρος διακήρυξε την αναγκαιότητα ενός μακροχρόνιου αγώνα ο οποίος καθίστατο επιβεβλημένος εξαιτίας της αδιάλλακτης πολιτικής της Άγκυρας. Ο Μακάριος απεβίωσε λίγες μέρες αργότερα, στις 3 Αυγούστου 1977.

Ο Σπύρος Κυπριανού και μεταγενέστερα ο Τάσσος Παπαδόπουλος προσπάθησαν να προωθήσουν ένα υποφερτό συμβιβασμό στη βάση των συμφωνιών υψηλού επιπέδου 1977 και 1979. Η προσπάθεια αυτή δεν απέδωσε καρπούς. Ούτε οι προσπάθειες των άλλων Προέδρων καρποφόρησαν παρά την επιπρόσθετη ευελιξία τους.

Ο μακροχρόνιος αγώνας δεν διεξήχθη ποτέ. Αντίθετα στην πορεία του χρόνου υπήρξαν πολλές παραχωρήσεις. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το διαπραγματευτικό πλαίσιο από το 1977 μέχρι σήμερα μετακινήθηκε προς τις θέσεις της τουρκικής πλευράς. Παρά ταύτα δεν υπήρξε διευθέτηση του Κυπριακού.

Αποτελεί μύθο ότι η πολιτική του μακροχρόνιου αγώνα (που δεν διεξήχθη ποτέ) είναι υπαίτιος για τη σημερινή κατάσταση και τη μη λύση του Κυπριακού. Εκείνο το οποίο δοκιμάσθηκε και απέτυχε είναι η πολιτική των συνεχών υποχωρήσεων.

Με τα υφιστάμενα δεδομένα η Τουρκία θα συγκατατεθεί σε μια διευθέτηση η οποία κατοχυρώνει και νομιμοποιεί το στρατηγικό της έλεγχο στην Κύπρο. Γι’ αυτό απαιτείται μια νέα στρατηγική προσέγγιση η οποία να έχει ως ελάχιστο στόχο την προάσπιση της ελεύθερης Κύπρου και ως μέγιστο την αποκατάσταση της ενότητας της χώρας. Εισηγήσεις προς αυτή την κατεύθυνση έχω καταθέσει.

Ο Πόλυς Πολυβίου αξιολογεί την αποδοχή της ομοσπονδίας ως λάθος. Επιπρόσθετα, επί τούτου ασκεί κριτική και στον Μακάριο και στον Κληρίδη. Θεωρώ ότι για μια τέτοια υποχώρηση θα έπρεπε να υπάρχουν τουλάχιστον κάποια ανταλλάγματα (π.χ. επιστροφή των Βαρωσίων) καθώς και σαφής προσδιορισμός του περιεχόμενου μιας διπεριφερειακής ή πολυπεριφερειακής δικοινοτικής ομοσπονδιακής διευθέτησης.

Όταν η ελληνική πλευρά αποδέχθηκε κατ’ αρχήν την ομοσπονδία δεν υπήρχε επαρκής γνώση επί του αντικειμένου ούτε στην Αθήνα ούτε στην Λευκωσία. Είναι το λιγότερο ατυχές ότι 52 χρόνια μετά το κενό αυτό δεν έχει καλυφθεί επαρκώς. Πρέπει επιτέλους να κατανοηθεί ότι υπάρχουν κατηγορίες ομοσπονδιακών πολιτευμάτων που οι πιθανότητες βιωσιμότητας είναι από ελάχιστες έως μηδαμινές και άλλα τα οποία υπό προϋποθέσεις είναι δυνατόν να είναι λειτουργικά.

Εν κατακλείδι, υπογραμμίζω ότι κατά τις διάφορες φάσεις του Κυπριακού δεν υπήρξε ολοκληρωμένη κατανόηση των δεδομένων του διεθνούς περιβάλλοντος. Δεν είναι επίσης υπερβολή να λεχθεί ότι υπήρχε και εξακολουθεί να υπάρχει η ιδεολογικοποίηση του Κυπριακού σε μεγάλο βαθμό. Ολοένα και περισσότερο διαφαίνεται ότι το κόστος της απουσίας της γνώσης και του πραγματισμού στη διαδικασία λήψης αποφάσεων δεν είναι ευκαταφρόνητο.

10/07/2026