Ravnoplov

EPIDEMIJA KLIK-KLAKA KRENULA JE IZ SOMBORA

Prilog sa sajta RAVNOPLOV o "epidemiji" klik-klaka, koja je krenula iz Sombora, pre nešto više od pola veka (u leto i jesen 1971), i zahvatila čitavu tadašnju Jugoslaviju. Mada poreklom iz SAD, igračka klik-klak ni jednu zemlju nije tako masovno osvojila kao Jugoslaviju.

Dve kuglice (prečnika oko 5 cm), načinjene od tvrde plastike, a povezane kanapom, sa alkicom za prst na vrhu, bile su 1971/72. g. apsolutni hit među mladima širom Jugoslavije, a ulicama se danonoćno moglo čuti njihovo neumorno zveckanje (bilo je, prvih dana, mnogo poplavelih prstiju dok se ne bi savladala veština upravljanja klik-klakom).

Prvi jugoslovenski proizvođač ove igračke bio je Somborac Borivoj Radojević, poznatiji kao Bora Arap (ili Arap-Bora iz Sombora, kako se predstavljao). Ovaj duhovit i preduzimljiv čovek dobio je jedan primerak klik-klaka iz Italije i odmah počeo njegovu masovnu proizvodnju, a mesečno je proizvodio, i odmah sve prodavao, i po 100.000 klik-klakova. Zarada je bila tolika da je Bora Arap postao prvi Somborac koji je gradom, u vreme socijalizma, vozio potpuno nov nemački Mercedes, a potom je, od zarade na klik-klaku, otvorio i svoju čuvenu kafanu.

Više o detaljima ove zanimljive priče, u prilogu koji sledi.
https://www.ravnoplov.rs/epidemija-klik-klaka-krenula-je.../

DAN POBEDE U STANIŠIĆU (9. MAJ 1945)

Prilog sa sajta RAVNOPLOV o jednoj fotografiji, snimljenoj na današnji dan pre 80 godina, 9. maja 1945, na Dan pobede, u velikom bačkom selu Stanišiću, severno od Sombora. Ovo je ranije bilo većinski nemačko selo, sa oko 8.000 stanovnika, u kome su pre rata, uz Nemce (Podunavske Švabe) živeli i Srbi (starosedeoci), Mađari i Jevreji, a svaka od nacionalnih zajednica sudbinski je, pre ili kasnije tokom rata, osetila njegove tragične posledice. Dan pobede proslavili su svečano stanišićki Srbi, koji su se okupili i tom prilikom fotografisali.

Tokom narednih meseci ovo veliko selo će potpuno izmeniti svoj dotadašnji etnički lik, a na mesto raseljenih Nemaca biće doseljeno preko pet hiljada kolonizovanih Dalmatinica (Srba i Hrvata). Više podataka o ovoj zanimljivoj fotografiji, sa identifikacijom znatnog broja fotografisanih, u prilogu koji sledi.

https://www.ravnoplov.rs/dan-pobede-u-stanisicu-9-maj.../

635 GODINA URBANOG KONTINUITETA SOMBORA (SENTMIHALJ I ZABOTKA: PRVI TRAGOVI SOMBORA I SUBOTICE U SREDNJOVEKOVNOJ BAČKOJ, 1391. GODINE)

NOV prilog na sajtu RAVNOPLOV govori o tome kako su pre tačno 635 godina, 8. maja 1391. godine, igrom slučaja u istom dokumentu, prvi put u istoriji pomenuti Sentmihalj i Zabotka – prethodnice dva kasnije znamenita i slavna bačka grada: Sombora i Subotice.

Dragocen je i zanimljiv taj dokument, zapravo zapisnik sa osmodnevnog zasedanja skupštine Bodroške županije, održane početkom maja 1391. godine kraj srednjovekovnog Bodroga, tada županijskog središta, a danas gotovo mitskog grada, nestalog u dunavskim meandrima polovinom 17. veka. U zapisniku je sastavljen neobičan i poduži spisak lopova, razbojnika, falsifikatora, ubica i drugih zločinaca sa teritorije Bodroške županije, koje je skupština osudila na smrt i konfiskaciju celokupne imovine.

Kako su se budući Sombor i Subotica našli u ovom registru srednjovekovnih razbojnika, ko je bio „krvnik iz Sentmihalja“, a ko „lopov iz Zabotke“, i zašto je ovaj dokument toliko važan, posebno za istoriju Sombora, više u prilogu koji sledi. (Na slici: dokument iz 1391. godine u kome su prvi put zapisane prethodnice Sombora i Subotice.)

https://www.ravnoplov.rs/sentmihalj-i-zabotka-prvi-trag.../

PRVA SRPSKA UMETNIČKA IZLOŽBA ODRŽANA JE U SOMBORU

Prilog na sajtu RAVNOPLOV priča o Prvoj srpskoj umetničkoj (slikarskoj i vajarskoj) izložbi u nekadašnjoj Austrougarskoj, koja je pre 116 godina, u maju 1910, održana u somborskom zdanju Županije.

Na izložbi je učestvovalo 19 tada najpoznatijih srpskih slikara i vajara, među njima i Paja Jovanović, Uroš Predić, Marko Murat, Beta Vukanović, Vasa Eškičević, Đorđe Jovanović i drugi. Izložene radove (86 slika, akvarela i crteža, kao i 24 vajarska rada) videlo je preko tri i po hiljade posetilaca (u Beogradu slična izložba nije privukla više od 1.500 posetilaca).

Manifestaciju je organizovala Dobrotvorna zadruga Srpkinja Somborkinja, a idejni tvorac izložbe bio je somborski advokat, kulturni radnik i narodni predvodnik dr Jovan Joca Lalošević.

Više u prilogu koji sledi.

https://www.ravnoplov.rs/prva-srpska-umetnicka-izlozba.../

SVETOĐURĐEVSKA CRKVA U SOMBORU

Prilog sa sajta RAVNOPLOV o Velikoj pravoslavnoj (Svetođurđevskoj) crkvi u Somboru, koja danas obeležava svoju hramovnu slavu Sv. velikomučenika Georgija. Tekst govori o njenom nastanku, izgradnji, arhitektonskim i umetničkim vrednostima, kao i o najvažnijim događajima vezanim za ovaj stari i veliki saborni somborski pravoslavni hram. Više u bogato ilustrovanom prilogu koji sledi.

https://www.ravnoplov.rs/svetodjurdjevska-crkva-u-somboru/

TRI SOMBORSKA ZEMLJOTRESA

Sombor i Bačka ne važe za trusno područje. Naprotiv, zemljotresi su ovde prava retkost, a i kada se osete, najčešće su tek odjek udaljenih potresa. Upravo zato noćašnji zemljotres u 2:35, magnitude 4,2 i sa epicentrom nadomak obližnjeg sela Bačkog Monoštora, predstavlja neuobičajenu pojavu. Srećom, prošao je bez ozbiljnijih posledica.

Ipak, istorija beleži da ovo nije prvi put da se tlo pod Somborom zatreslo. Naprotiv, tri snažnija zemljotresa ostavila su traga u kolektivnom pamćenju grada.

Prvi je zabeležen još 1443. godine, u srednjovekovnom naselju Coborsentmihalj, preteči današnjeg Sombora, kada su stradali kaštel ovdašnje vlastelinske porodice Cobor, crkvica i skromne kuće kmetova. Drugi, 1738. godine, prema hronici franjevačkog manastira, izazvao je „najveći strah u narodu“ i zaista je predstavljao zloslutnu najavu vremena rata i kuge. Treći, iz aprila 1964, sa epicentrom kod Slavonskog Broda, doneo je vidljivu materijalnu štetu: napukle zidove, porušene dimnjake i građane koji su, u strahu, noć proveli na ulicama, trgovima i u parkovima.

O tri somborska zemljotresa, uz retke i autentične fotografije nastale svega nekoliko minuta nakon potresa 1964. godine, možete više saznati u prilogu koji sledi sa sajta RAVNOPLOV.

https://www.ravnoplov.rs/tri-somborska-zemljotresa/

KALDRMISANJE SOMBORSKIH SOKAKA

Prilog sa sajta RAVNOPLOV o kaldrmisanju Sombora i njegovih nekada blatnjavih ili prašnjavih ulica. Taj posao trajao je decenijama (od 1873), da bi ga, taman kada je bio završen, početkom druge polovine 20. veka, zamenilo asfaltiranje, koje je opet trajalo skoro pola veka.

Kako bi prikupili potrebna sredstva za kaldrmisanje varoških sokaka, Somborci su, početkom 1870-ih, prodali "pluća grada", odnosno isekli su veliku staru gradsku hrastovu Bukovačku šumu (na oko 1.200 kat. jutara) i time načinili pravi mali ekocid, koji nikad nije nadoknađen sadnjom novog drveća na tom prostoru (na mestu ove šume danas se nalazi vojni aerodrom sa kasarnama).

Inače, asfaltirajući grad, zaboravili smo da ostavimo negde makar jedan kaldrmisan kolovoz, barem radi simboličnog podsećanja na stara vremena. Više u prilogu koji sledi.

https://www.ravnoplov.rs/kaldrmisanje-somborskih-sokaka/

MAJ NA SOMBORSKIM SALAŠIMA

Prilog sa sajta RAVNOPLOV priča o brojnim poslovima koje su somborski salašari obavljali tokom maja, jednog od najdelatnijih meseci u godini, u kome je uveliko rascvetala priroda iziskivala povećan trud ratara i domaćina.

Više u prilogu koji sledi. Na slici: Proleće (Sava Stojkov, 1998).

https://www.ravnoplov.rs/maj-na-somborskim-salasima/

248 GODINA OBRAZOVANJA UČITELJA U SOMBORU

Prilog sa sajta RAVNOPLOV o somborskoj školi u kojoj je, pre 248 godina, 1. maja 1778, prvi put u istoriji srpske prosvete, započelo organizovano obrazovanje učitelja na maternjem jeziku. Ono je utemeljeno u vreme velike prosvetne reforme u Austrijskom carstvu, osnivanjem somborske gradske škole "Norma" Avrama Mrazovića, sa prvim tečajevima za usavršavanje i obrazovanje srpskih učitelja.

Škola je radila do 1811. godine, a njena naslednica, prva Srpska učiteljska škola (Preparandija), otvorena je 1812. g. u Sentandreji i preseljena u Sombor 1816. godine, gde u kontinuitetu, dužem od dva veka, postoji i danas, kao Pedagoški fakultet u Somboru.

Zahvaljujući Mrazoviću i njegovim saradnicima okupljenim oko Norme, Sombor je, još početkom 19. veka, postao sredina sa izraženim intelektualnim ambicijama, a Norma, potom i Preparandija, načinile su od Sombora ognjište srpske prosvete i obrazovanja, po čemu je ovaj grad nadaleko bio poznat.

Više u prilogu koji sledi (na slici: naslovna strana školskog izveštaja somborske Norme iz 1807. g. i Avram Mrazović, njen osnivač).

https://www.ravnoplov.rs/somborska-norma-prva-skola-za.../

PRVA PRVOMAJSKA PROSLAVA U SOMBORU

Prilog sa sajta RAVNOPLOV o prvoj proslavi međunarodnog Praznika rada u Somboru, koja je održana 1. maja 1903. godine. Inače, jedino je u vreme Austrougarske proslava 1. maja imala u Somboru protestni karakter (u Kraljevini Jugoslaviji bila je striktno zabranjena, u vreme socijalističke Jugoslavije imala je manifestacioni, a danas izletničko-gastronomski karatkter).

Mada je, nakon zbora radnika u gostionici "Belo jagnje", na Apatinskom putu, i formiranja povorke, policija iscepala crvenu zastavu, slomila njeno koplje i uhapsila barjaktara, kolona sa preko 2.000 somborskih radnika, praćenih pleh-muzikom i tamburašima, uz srpske, bunjevačke i mađarske pesme, prošetala je središnjim gradskim ulicama, pred oko 4.000 Somboraca koji su, uprkos preporuka režimskih novina, izašli pred kuće i na ulice da vide "crvendaše". Radnici su, potom, Bezdanskim putem otišli do prigradske šumice Šikare, gde su proslavu nastavili do zore, što će, od tada, postati tradicija koja u Somboru traje do današnjih dana. Više u prilogu koji sledi.

https://www.ravnoplov.rs/prva-prvomajska-proslava-u-somboru/

ČONOPLJA

Priča sa sajta RAVNOPLOV o Čonoplji, starom naselju koje se u blizini današnjeg Sombora pominje još od kraja 14. veka. Tokom vekova menjao se sastav stanovništva (Mađari do 16. veka, pa Srbi od 16. do 18. veka, potom Bunjevci polovinom 18. veka, nekoliko godina kasnije ponovo Mađari i delimično Slovaci, krajem 18. veka Nemci, a nakon kolonizacije 1946. g. Srbi sa Korduna). Selo danas spada u red lepših i uređenijih sela na teritoriji grada Sombora. Više o prošlosti naselja u prilogu koji sledi (na slici: Čonoplja tridesetih godina prošlog veka).

https://www.ravnoplov.rs/conoplja/