28/08/2026
Een brief aan iedereen die niet autistisch is
Ella van der Naalt
(Met toestemming van de auteur publiceer ik heel graag deze brief.)
27 augustus 2026
Een persoonlijke brief over mijn ervaring met autisme. Autisme ziet er voor iedereen anders uit, dus wat ik hieronder beschrijf is mijn ervaring — niet dé ervaring van iedere autistische persoon.
Ineens klikt het voor mij: mijn betekenis van autisme.
Want sinds ik weet dat ik autistisch ben, leer ik wat het écht is, voor mij… niet alleen wat de media er altijd van maakt. En als jij nog steeds aan Sheldon Cooper denkt bij autisme, zou ik je willen vragen om deze brief te lezen. Ik wil je vragen deze brief te delen met mensen die snel oordelen over neurodivergentie en mensen die 'anders' zijn. Om ze hopelijk te laten zien dat er meer nuance bestaat...
Ik ben een vrouw van 31 en heb dit jaar gehoord dat ik autistisch ben. Ja, ik bén autistisch – net als dat ik creatief en gevoelig ben. Het is niet iets ‘dat ik heb’ en geen ziekte die in me zit... het is helemaal onderdeel van mij en het is er altijd geweest. Want autistisch is de manier waarop ik informatie verwerk in mijn brein. Autisme is geen stoornis, het is een neurotype.
En het heeft voor mij 8 maanden geduurd voordat ik een beetje begrijp wat het dan precies betekent. Want ik maak toch wel oogcontact? Ik sta toch wel op het podium met hele groepen mensen? Ik organiseer toch grote evenementen?
Om het maar even samen te vatten: het afgelopen jaar was een hele mindf**k (excuse my language) voor me. En ik denk dat ik eindelijk een beetje begin te begrijpen hoe de puzzelstukjes in elkaar vallen… Ik vertel je graag mijn ervaring met autisme en daarom leg ik je uit hoe ik het ervaar, zodat je ook een ander verhaal over autisme leest:
Autisme is vaak en veel onzichtbaar leiden: onzichtbare pijn, sensorisch ongemak, onzichtbare overvraging, onzichtbare stress, onzichtbare angst.
Autisme is constant onbegrepen worden: “want het valt toch wel mee, en “misschien let je er nu teveel op,” en “als je even doorzet komt het wel goed”… Plottwist: dat werkt dus niet, dat is maskeren.
Autistisch zijn is overschat worden: doorpraten en lachen, omdat je er vanuit gaat dat ik het wel begrijp. En als ik extra vragen stel, er over heen wuiven en de situatie nog verwarrender maken. Of misschien wordt je zelfs wel boos als ik vragen blijf stellen, want waarom ga ik een discussie aan? … meanwhile, ik begrijp het nog steeds niet, laat maar dan... ik blijf wel stil.
Autisme is ook constant onderschat worden: want als je dan eenmaal weet dat ik autistisch ben, dan denk je misschien dat ik nooit sarcastische grappen begrijp of nooit naar feestjes kan… ik ben een mens; en net als bij jou, verschilt het per situatie en per persoon.
Autisme is eenzaam zijn: alle keren dat ik me onbegrepen voelde als kind, dat ik over mijn grenzen ging, dat ik het masker opzette… dat is heel erg eenzaam. Alle keren dat ik lachte als ik eigenlijk wilde huilen. En dat ik dan eindelijk ontspande en iedereen me vroeg of er iets aan de hand was, omdat ik niet zo gezellig leek. .. En ook nu ik weet dat ik autistisch ben, zal ik me nog vaak onbegrepen voelen: dat is een beetje part of the deal. Het is alsof ik Belgisch spreek in een Nederlands land. We begrijpen elkaar meestal wel: maar het is net een beetje anders en verwarrend af en toe. Dat is op zichzelf prima, maar als je dat je hele leven ervaart… ja, dan wil je ook wel graag naar België af en toe... toch?
Autisme is niet serieus genomen worden: tijdens de diagnose van iedereen horen “jij bent echt niet autistisch” en “we hebben allemaal wel een beetje autisme”. Terwijl je zelf constant denkt: waarom is dit leven dan steeds zo ontzettend verwarrend voor mij?
Autisme (en met name maskeren) is jezelf zo ver kwijtraken, dat je soms vergeet wie je zelf bent: en als het proces van unmasken dan eindelijk begint en je langzaam begint te ontdekken waar jij blij van wordt... dat mensen dan vinden dat je het net iets te vaak hebt over autisme. .. Of dat ze zeggen “je kan ineens dingen niet die je eerst wel kon.” en jij bent juist eindelijk aan het toegeven dat je mag uitrusten, jezelf mag zijn, eerlijker mag worden. It's not for the faint of heart... oh wacht, toch wel.
Het is steeds horen “dat heb ik je toch al vertelt” Omdat jij het anders begrepen had, of omdat je angst hebt en bevestiging of voorspelbaarheid wil door het nog een keer te vragen. Of omdat je hoofd vol zit met prikkels en je nog een beetje achterloopt in verwerken van wat er precies gezegd is.
Het is ook steeds dingen horen als “maar jij maakt wel oogcontact.” en dan steeds moeten afwegen of je de hele uitleg van autisme opnieuw gaat doen, of dat je gewoon lacht, of dat je een soort rare opmerking maakt die het gesprek afrond. Zucht.
Het is sowieso de hele tijd afwegen… wat bedoelt ze met die blik? Waarom lachen ze nu? Waarom zeggen ze het een, maar doen ze het ander? Vinden ze me nog wel aardig als ik stop met lachen? Als ik nu naar huis wil, hoe geef ik dat dan aan?
En dan vervolgens thuis nog heel lang controleren: had ik het wel goed begrepen? Heb ik bepaalde grapjes gemist? Heb ik wel genoeg vragen gesteld? Ben ik wel lang genoeg gebleven?
Het is heel veel scenario's in je hoofd hebben: scenario’s bedenken hoe het anders had kunnen gaan. Of wat je had kunnen zeggen. Of hoe je het vervolgens zou aanpakken als je elkaar weer tegenkomt. Een constante generale repetitie in je eigen hoofd... meestal als we in bed liggen voor het slapengaan.
Het is dagen hebben waarop praten teveel energie kost. Of reageren op appjes je gestresst en overvraagd maakt. Of je sokken ineens voelen alsof er constant iemand aan je zit (aaaaaa, neeeee).
Het is constant uitleggen dat je andere mensen niet wil afwijzen: als zij je bellen en jij neemt niet op, denken zij dat het over hun gaat. Terwijl je bellen soms zo vermoeiend vind. Als zij vaker willen afspreken en jij legt uit dat je rust nodig hebt, denken zij dat je de vriendschap minder belangrijk vind. Als jij zegt dat je iets niet wil doen, zie je de blikken van teleurstelling. En die neem je dan mee naar de generale repetitie... want ja, deed je dat wel goed?
Het is een verzameling aan jeugdtrauma. Met opmerkingen als “doe nou gewoon even lekker mee joh” en “niet iedereen hoeft je aardig te vinden” of “ga je nou alweer huilen” en “je kan dat toch zelf ook wel bedenken.” Veel van ons worden jarenlang gepest en buitengesloten. .. Veel van ons hebben op vroege leeftijd al geleerd dat ze gewoon over hun eigen grenzen moeten gaan. Veel van ons hebben op jonge leeftijd al geleerd dat de groep mensen vaak beter weet wat de bedoeling is → ze leren dat ze zichzelf niet kunnen vertrouwen. De rest zal wel gelijk hebben, toch?
Autisme is constant horen: “maar je hebt toch helemaal geen label nodig?” terwijl jij je al jaren onbegrepen, eenzaam en overvraagd voelt. Terwijl je misschien dagelijks met een gebroken hart rondloopt... Terwijl je ineens het licht ziet en denkt: wacht even… bestaat België wel? En langzaam maar zeker begin je ineens te geloven dat je misschien toch iets goed had aangevoeld al die tijd.
Autisme is dubbele standaarden… all - the - damn - time. Het is je te dom en te intelligent tegelijk voelen. Het is kluns genoemd worden, maar ook een oude ziel (he?) En creatief, maar ook wel erg lui.
Autistisch is het niet goed doen. Het is alsof je het als autist nooit echt goed kan doen in deze maatschappij. En als je dan benoemt dat er een verschil aanwezig is, of je een beetje voor jezelf opkomt, je meteen veroordeeld wordt.
Voor heel veel mensen is autisme kiezen tussen: zal ik maar doen alsof en daar pijn mee proberen te voorkomen, of zal ik mezelf zijn en daar veel pijn aan ervaren?
Mijn advies aan mensen die niet autistisch zijn is dit:
1. Als iemand je vertelt dat ze autistisch zijn, trek dan alsjeblieft zelf geen conclusies. Ga niet beslissen voor die persoon of ze wel of niet sociaal zijn, of ze wel of niet kunnen werken, of ze wel of niet grapjes begrijpen. Vraag het.
2. Ga in plaats daarvan het gesprek aan: zoek de verbinding op, stel vragen, en sta open voor de antwoorden die komen. Sta open voor het verhaal van de persoon die tegenover je zit, want je bent allebei een mens. En je hebt allebei je eigen verhalen en behoeften.
3. En als iemand aan jou vertelt dat ze autistisch zijn, dan zoeken ze naar verbinding. Dan voelen ze zich veilig bij jou, en dan willen ze je uitleggen “kijk, dit ben ik. Dit heb ik nodig. En jij, wat heb jij nodig?”
Ik begrijp zelf ook pas de helft sinds mijn diagnose in januari 2026, maar wat ik wel weet, is dat de lijdensweg van autistische mensen heel vaak onzichtbaar is. En misschien ook onbegrijpelijk: maar dat maakt het niet minder aanwezig. De zachte stemmen mogen ook gehoord worden...:
en voor verbinding is niet altijd begrip nodig: maar wel nieuwsgierigheid.
Dankjewel voor het lezen, Ella
---
Noot: Ella zelf heeft geen account op Facebook. Ze kan jullie -prachtige- reacties dus niet lezen en persoonlijk beantwoorden. Wel vraagt ze me dit te delen:
Dankjewel aan iedereen op facebook die reageert en erkenning/begrip geeft. Fijn dat mijn brief een groter onderwerp mag belichten... namelijk dat we soms toch niet zo alleen zijn als we soms denken.. (= liefs, Ella
