13/01/2026
Misschien is die pop zo slecht nog niet…?
De voorbije dagen kwam autisme weer volop in de aandacht. De aanleiding? Mattel heeft een barbiepop gelanceerd die autistisch is. Zo wil de Amerikaanse speelgoedgigant een bredere afspiegeling van de maatschappij in zijn producten tonen. De pop draagt onder meer een noisecancelling hoofdtelefoon en heeft een fidget spinner bij zich.
De kleine pop bracht heel wat teweeg op sociale media. Het werd vaak “eenzijdig en stereotiep” genoemd. En dat is terecht: niet iedereen met autisme is een vrouw, niet iedereen met autisme draagt een hoofdtelefoon, niet iedereen gebruikt een fidget spinner.
En tegelijk hebben we ook enkele bedenkingen bij die kritiek. Een representatief beeld van autisme schetsen, in woorden, beelden of popjes, is onmogelijk. Niet zolang geleden hoorden we gelijkaardige geluiden bij de verschijning (en overwinning!) van Felix Heremans in ‘de slimste mens ter wereld’. Net zoals Felix in de eerste plaats zichzelf is en geen afspiegeling is van dé (onbestaande) persoon met autisme, is de nieuwe pop ook geen representatie van het hele spectrum. Mensen verschillen, en dat is niet anders bij mensen met autisme. Je kan die diversiteit simpelweg niet vangen in één beeld. Maar is de pop dan automatisch iets slechts?
Daarenboven kan je je natuurlijk ook de vraag stellen of er ook maar iets in het hele Barbie-universum representatief is. Barbie en Ken als succesvol koppel, in een gigantisch herenhuis met een cabrio voor de deur, met lichaamsproporties waar topmodellen misschien wel jaloers op zijn… Is dat dan het beeld van dé vrouw en dé man? Herkennen mensen zich daarin? We durven te vermoeden van niet, maar misschien is dat ook de bedoeling helemaal niet van Mattel. Dat is een commercieel bedrijf dat een aanbod doet in speelgoed. Het gaat om een fictieve wereld waarin kinderen hun fantasie de vrije loop in kunnen laten gaan en de werkelijkheid er ver van af ligt. Dat autisme geen hindernis hoeft te zijn om een plek in die droomwereld te verdienen, is misschien zo slecht nog niet…?
Dat iets onzichtbaars zoals autisme zichtbaar wordt gemaakt met een hoofdtelefoon of een fidget spinner is weliswaar niet voor iedereen herkenbaar, maar als symbool kan het wel tellen. Hulpmiddelen kunnen de alledaagse stress (die er blijkbaar ook is in dat droomuniversum van Barbie) beter hanteerbaar maken. Dat de stress en onrust van mensen met autisme verder gaat dan zintuiglijke overprikkeling, is lastiger te gieten in het beeld van een popje. De onduidelijkheid en het gebrek aan voorspelbaarheid vatten zich niet in uiterlijke kenmerken en horen eerder bij onze maatschappij (of die van Barbie) dan bij mensen met autisme (of hun popjesequivalent). Als de nieuwe barbiepop mensen zowel kan doen nadenken over oorzaken van stress, als meer tolerantie teweeg kan brengen voor hulpmiddelen, dan is die pop zo slecht nog niet…
Sommige mensen opperden dat Mattel pas echt een sterk statement had gemaakt als ze nu hadden verkondigd dat Barbie, dé Barbie die we allemaal kennen en geen nieuwe vriendin, eigenlijk altijd al autisme had. Maar dat we het gewoon nooit gezien hadden omdat autisme ook onzichtbaar is. En tegelijk met dat voorstel doken nieuwe bedenkingen op, want dat zou betekenen dat Barbie haar hele leven alle verwarring en overprikkeling gecamoufleerd heeft. Ongetwijfeld herkenbaar voor velen, maar ook dat is misschien niet de boodschap die we aan kinderen willen geven: "Verberg je stress en doe wat van je verwacht wordt!" Nee toch...?
Wat je ook van de pop vindt, ze heeft alleszins ‘iets’ gedaan in de maatschappij voor autisme. Iets geweldig goeds? Nee, dat niet. Iets rotslecht? Ook niet. Dat ze aanleiding geeft tot debat en reflectie is nu al merkbaar. Als in dat debat niet uitgegaan wordt van één beeld van autisme en wanneer in die reflectie ook nagedacht wordt over wat de omgeving kan bijdragen aan autismevriendelijkheid, dan verdient de nieuwe pop haar plek in de fictieve wereld van Barbie én in onze maatschappij.
