21/11/2025
Gisteren verscheen Jeroen zijn tekst in De Standaard. We delen ze graag ook hier met jullie:
Mag het ook anders? Geen enkel éénduidig recept zal gedragsproblemen doen verdwijnen, of geestelijke gezondheid bevorderen.
Mevrouw Demir wil scholen verlossen van storende jongeren. Op hetzelfde moment worden jongeren die omwille van mentale problemen gebruik maken van Bednet, dus van thuis uit online de lessen volgen, op sociale media keihard aangepakt en aangemaand een beetje flinker te zijn. In de verdediging van die jongeren wordt dan een medische logica boven gehaald: een kind dat blind is, maan je toch ook niet aan om een beetje flinker te gaan kijken. Die vergelijking tussen mentale en fysieke problemen duikt voortdurend op: een kind met een gebroken been zou je bvb nooit zo lang op hulp laten wachten als een kind met een depressie. Neen, net zoals bij lichamelijke problemen, zou je direct moeten geholpen worden.
Daar valt best veel voor te zeggen. Alleen wordt door die vergelijking ook de hulp bij mentale problemen gelijkgesteld met een medische behandeling. En dat is een echte denkfout, die ook voor problemen zorgt. Een medische behandeling kan in het beste geval een ziekte genezen, en is dus oplossingsgericht. Wanneer die logica wordt doorgetrokken naar mentale problemen, dan is in het segment van de ernstige mentale problemen het einde zoek.
Zowel de tendens om allemaal flinker en gedisciplineerder te moeten worden als de vergelijking tussen mentale en lichamelijke problemen zijn misschien wel deel van hetzelfde voortdurende misverstand dat gek genoeg de problemen juist bestendigt in plaats van voor verlichting te zorgen.
Om het te eenvoudig te zeggen: een kind dat middels discipline terug flink aan de schoolbank gaat zitten, heeft geen gedragsprobleem. Net zoals een jongere die middels een kortdurende – pakweg 10 sessies - wetenschappelijk bewezen behandeling geen mentale stoornis zal hebben. Dus de op een medisch model gebaseerde psychotherapie helpt in het beste geval enkel jongeren met relatief eenvoudige klachten (die verder ook ernstig mogen genomen worden). Diegenen die langdurige, niet oplossingsgerichte zorg nodig hebben, die vallen steeds nadrukkelijker uit de boot. En vallen steeds sneller uit de boot naarmate er meer gepleit wordt voor oplossingsgerichte ‘medische’ behandelingen.
Die discipline op scholen zal net hetzelfde realiseren. Om te beginnen gaat het politieke initiatief koudweg voorbij aan alle gezamenlijke inspanningen die nu al door scholen gebeuren. Maar dat is eigen aan de nieuwe wijd verspreide politieke cultuur van eigenmachtig optreden zonder overleg en terughoudendheid. De ‘echte’ stoorzenders op scholen, de jongeren met ‘echte’ gedragsproblemen’, die zullen hiermee niet geholpen, maar juist verder gecriminaliseerd worden. Ik wil gerust voorspellen dat zij zullen beschuldigd worden van het doelbewust weigeren van de aangeboden hulp (de opgelegde discipline), wat zal bewijzen dat hun gedragsproblemen geen uiting zijn van een diepgaande problematiek, maar een keuze. Een keuze om zich bewust niet aan te passen. Waarna de roep zal ontstaan naar meer gesloten voorzieningen, omdat zulks nog de enige plaatsen zullen mogen zijn waar die jongeren kunnen geholpen en dus gedisciplineerd worden. Waarmee alweer onrecht wordt gedaan aan de gesloten voorzieningen, alsof die niet een heel ander werk doen dan ‘disciplineren.’
Discipline en routines zijn perfect verdedigbaar; maar maak er geen oplossingsgerichte strategie van. Noch gedrags-, noch mentale problemen kunnen er door genezen. Gek genoeg hebben die iets helemaal anders nodig: aanvaarding, verwelkoming, omarming, inclusie,… eigenlijk net zoals een blind kind. Een blinde moet zichzelf aanvaarden als blind, en moet door de samenleving aanvaard worden als blind.
Dat zal de voedingsbodem zijn om zich ten volle te ontwikkelen. Een jongere die moet thuis blijven en gebruik maken van bednet, of een jongere die een ‘pain in the ass’ is voor de school, of een jongere die radicaal afhaakt van school, of die gek wordt van de zelfmoordgedachten, die moet echt niet gedisciplineerd worden, én die moet ook niet oplossingsgericht behandeld worden. Die heeft de radicaal eenvoudige tijd nodig om te aanvaarden én om aanvaard te worden. Op zo’n manier én zo lang dat het een motor wordt voor verandering. Aanvaarden is het moeilijkste wat er is, en is geen synoniem voor betuttelen of berusten. Het is oprecht het moeilijkste wat er is, en het meest noodzakelijke om tot verandering te komen.
Om het eenvoudige weer wat moeilijk te maken: discipline en routines kunnen daar zeer zeker bij helpen. Mentale gezondheidszorg is radicaal de problemen aanvaarden om te waarborgen dat het altijd anders kan. Dat lijkt voor politici een toenemend probleem te zijn: durven en willen erkennen dat het altijd ook anders kan.
Wat niet helpt, en wat zelfs een soort gedragsprobleem is: politici die rechtstreeks ingrijpen in het beleid van scholen, die beslissen hoe jongeren zich behoren te gedragen, die de grens niet respecteren tussen de hun toegekende bevoegdheid en het leven van burgers. En die bovendien regels willen opleggen terwijl ze zich zelf niet houden aan de wetten die ze zelf hebben gestemd.
Geen enkel eenduidig recept zal gedragsproblemen doen verdwijnen of geestelijke gezondheid bevorderen, schrijft Jeroen Donckers.
