16/09/2026
Collega Giovanni kreeg een partituur in handen die hem deed denken aan de film 'Brassed off'. Misschien zit er wel een Belgische versie in?
"De stempel is moeilijk leesbaar, maar wie goed kijkt kan ‘Société d’ Harmonie des Charbonnages de Mariemont & de Bascoup’ onderscheiden. De steenkoolmijnen van Mariemont en Bascoup, dicht bij La Louvière, hadden een harmonie. Dat was geen alleenstaand fenomeen. Wie de film ‘Brassed Off’ zag weet dat dit een ruim verspreid iets was. De harmonie van Mariemont-Bascoup bestond tussen 1836 en 1972. En om een idee te geven van hoe ingeburgerd dergelijke aan een industriële activiteit gebonden muziekgezelschappen waren: in 1914 was één Belg op 59 lid van een harmonie of een fanfare.
De mijnbouwersfamilie Warocqué uit Mariémont gedroeg zich, net als andere industriëlen in die tijd, als een strenge maar 'zorgzame' vader. Door zelf verenigingen zoals harmonieën, voetbalclubs en zangkoren op te richten en te financieren, hielden de eigenaren controle over de vrije tijd van de arbeiders. Een mijnwerker die 's avonds braaf repeteerde bij de harmonie, zat immers niet in de kroeg zijn loon te verdrinken én liep minder kans om opruiende, socialistische ideeën op te pikken in de cafés. In de hoogtijdagen van de steenkoolwinning was er bovendien een constante krapte op de arbeidsmarkt. Om arbeiders aan zich te binden - en te zorgen dat ze niet naar een concurrerende mijn overstapten-, zorgden de eigenaars voor een compleet verzorgd leven. De mijn leverde de woning, de school voor de kinderen, de kerk én het entertainment. Het lidmaatschap van de mijn-harmonie droeg bij aan een sterke groepsidentiteit en maakte de stap om te vertrekken extra groot. De harmonieorkesten van de mijnen stonden destijds trouwens bekend om hun muzikale kwaliteit en droegen schitterende uniformen. Wanneer het korps uitrukte tijdens processies of nationale concoursen, was dat het ultieme visitekaartje voor de mijn en de achterliggende eigenaarsfamilie. De harmonie trad ook aan bij de feestdag van de patroonheilige, de heilige Barbara, bij herdenkingsplechtigheden of begrafenissen binnen de mijnwerkersfamilie.
De ‘Grand Caprice Militaire’ van Gentenaar François Van Herzeele (1830-1899) was in de 19de eeuw een topwerk in de harmoniewereld, het werd werkelijk overal gespeeld. Zelfs in de archieven van The Rhode Island Historical Society (VS) zijn de partituur en de partijen terug te vinden.
Op de foto’s: de partituur uit onze collectie met de stempel, de mijnsite van Mariemont, de harmonie zelf, en een bomvolle concertzaal tijdens een optreden van de Harmonie des Charbonnages de Mariemont & de Bascoup.
Bronnen en foto’s:
Partituur: inventarisnummer 2778
Getuigenissen opgetekend door Karel Moors in Het Belang van Limburg van 2 augustus 2026
Observatoires des Politiques Culturelles Wallonie: opc.cfwb.be; Historiek.net; Canonvanvlaanderen.be; demijnstreek.net; demijnen.nl; rihs.org