Zəngilan rayon 5 nömrəli tam orta ümumtəhsil məktəbi

28 May Müstəqillik Günü Azərbaycan xalqının milli qürur və birliyinin simvoludur.

28 May Azərbaycan Respublikasının Müstəqillik Günü milli qürur, siyasi iradə və demokratik ənənələrin başlanğıc nöqtəsi kimi dəyərləndirilir. Müstəqillik hər bir xalqın və millətin tarixi inkişaf yolunda ən ali məqsədlərindən biri və milli kimliyinin əsas təşkiledici amilidir. Bu anlayış yalnız dövlət atributlarının bayraq, gerb və himnin mövcudluğu ilə məhdudlaşmır, daha çox milli suverenliyin hərtərəfli təzahürüdür. Müstəqillik, xalqın öz gələcəyini özü müəyyən etmək, daxili və xarici siyasətini sərbəst şəkildə formalaşdırmaq, milli mədəni irsini, dilini və ənənələrini qoruyub inkişaf etdirmək bacarığı və müqəddəs hüququdur. Şanlı tariximizə qızıl hərflərlə yazılmış 28 May – Müstəqillik Günü xalqımız üçün müqəddəs gün olmaqla yanaşı hər bir Azərbaycan vətəndaşının qürur günüdür.
1918-ci il mayın 28-də Şərqdə və müsəlman aləmində ilk demokratik dövlət quruluşunu yaratmış Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti istiqlaliyyətimizi elan edərək, xalqımızın müstəqillik əzmini nümayiş etdirdi. 1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan xalqı özünün və Şərqin ilk demokratik, hüquqi, dünyəvi və parlamentli respublikasını yaradıb. Məhz, İstiqlal Bəyannaməsi xalqımızın müstəqillik hisslərini daha da gücləndirdi.
1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Milli Şurası İstiqlal Bəyannaməsini imzalamaqla Azərbaycanın müstəqilliyini dünyaya bəyan etmiş, xalqımızın çoxəsrlik dövlətçilik ənənələrini davam etdirmişdir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti cəmi 23 ay mövcud olmasına baxmayaraq, milli dövlətçilik tariximizdə silinməz izlər qoymaqla, sübut etdi ki, Azərbaycan xalqı müstəqil yaşamağa, öz dövlətçilik ənənələrini bərpa etməyə və yaşatmağa qadirdir.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının qəbul etdiyi İstiqlal Bəyannaməsi ilə Azərbaycanın müstəqilliyi bütün dünyaya bəyan edildi. Bununla xalqımızın çoxəsrlik dövlətçilik ənənələri davam etdirildi və milli suverenliyimizin hüquqi-siyasi təməli yaradıldı. Azərbaycan xalqı öz müqəddəratını təyin etməyə qadir olduğunu nümayiş etdirərək müstəqil, demokratik dövlət qurmaq iradəsini ortaya qoydu. Cəmi 23 ay mövcud olmuş Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti müsəlman Şərqində demokratiya ənənələrinin formalaşmasına əhəmiyyətli təsir göstərmişdir. Ömrünün qısa olmasına baxmayaraq 23 ay ərzində çox mühüm müvəffəqiyyətlər əldə olunmuşdur. İlk parlament və hökumət yaradıldı, dövlət atributları təsis edildi, milli ordu formalaşdırıldı, Azərbaycan vətəndaşlığı institutu yaradıldı. Dövlət bayrağı qəbul edildi, hüquqi və demokratik idarəçilik prinsipləri təsbit olundu. Xalq Cümhuriyyəti bütün vətəndaşlara bərabər hüquqlar verərək milli, dini, irqi və sosial ayrı-seçkiliyi aradan qaldırdı. Bu addımlar Şərqdə demokratik ənənələrin formalaşmasına ciddi təsir göstərdi.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin həyata keçirdiyi islahatlar təhsil, mədəniyyət və ədliyyə sahələrini də əhatə edirdi. 1918-ci ildə qəbul olunan qərara əsasən məktəblərdə tədrisin ana dilində aparılmasına başlanıldı. 1919-cu ildə Bakı Dövlət Universitetinin yaradılması haqqında qanunun qəbul edilməsi milli ali təhsilin inkişafında mühüm hadisə oldu. Eyni zamanda, məhkəmə və ədliyyə sisteminin formalaşdırılması istiqamətində mühüm qərarlar qəbul edildi. Bütün bunlar dövlətçilik ənənələrinin möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyırdı.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin xarici siyasətinin əsas məqsədi yeni yaradılmış dövləti beynəlxalq aləmdə tanıtmaq idi. Paris Sülh Konfransında Azərbaycanın tanınması istiqamətində mühüm addımlar atıldı, müxtəlif dövlətlərlə diplomatik əlaqələrin qurulmasına başlanıldı. Məhz həmin fəaliyyət nəticəsində Azərbaycan beynəlxalq hüququn subyekti kimi qəbul olundu və bu status ölkəmizin siyasi xəritədən silinməsinin qarşısını aldı.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti xalqımızın milli kimlik şüurunu özünə qaytardı. Avropa demokratik dəyərləri ilə Şərq mədəniyyətinin vəhdətini özündə birləşdirən bu dövlət modeli xalqımızın siyasi yetkinliyini və yüksək mədəniyyətini nümayiş etdirdi.
1920-ci ildə bolşevik işğalı nəticəsində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin fəaliyyəti dayandırılsa da, müstəqillik ideyası xalqımızın qəlbində yaşamaqda davam etdi. 1991-ci il oktyabrın 18-də qəbul olunmuş “Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyi haqqında” Konstitusiya Aktında Azərbaycan Respublikasının Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin varisi olduğu təsbit edildi. Bu, dövlətçilik ənənələrinin hüquqi və siyasi baxımdan davamlılığını təmin etdi.
XX əsrin sonlarında ölkəmizin qarşılaşdığı ağır siyasi və iqtisadi vəziyyətdə Azərbaycan dövlətçiliyinin qorunması Ulu Öndər Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır. Ümummilli Liderin qətiyyətli siyasəti nəticəsində ölkədə sabitlik bərpa olundu, dövlətçiliyin əsasları möhkəmləndirildi, Azərbaycanın müstəqilliyi əbədi və dönməz xarakter aldı. Ulu Öndərin “Müstəqilliyi qorumaq, saxlamaq o müstəqilliyi əldə etməkdən qat-qat çətin bir vəzifə idi” fikri bu gün də öz aktuallığını qoruyur. Azərbaycanın müstəqilliyə gedən yolunda mühüm hadisələrdən biri də üçrəngli dövlət bayrağının yenidən ucaldılması oldu. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin üçrəngli Dövlət bayrağı 1990-cı il noyabrın 17-də Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sessiyasında Ulu Öndər Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin üçrəngli bayrağı rəsmi dövlət bayrağı kimi qəbul edildi. Bu addım xalqımızın müstəqillik arzularının rəmzinə çevrildi. Sovet İttifaqı mövcud olduğu bir vəziyyətdə belə cəsarətli addımın atılması Ulu Öndərin xalqına, dövlətinə nə qədər bağlı olduğunu, bu yolda nə qədər cəsarətli, dönməz olduğunu bir daha göstərdi.
Ulu Öndər Heydər Əliyev deyib: “Biz ilk Demokratik Cümhuriyyətin yaranması gününü əziz tutaraq, onu Azərbaycanın dövlət müstəqilliyi günü – Respublika Günü elan etmişik və bu, bizim milli bayramımızdır”.Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yadigarı kimi Azərbaycan Bayrağının bu gün artıq işğaldan azad olunmuş ərazilərdə dalğalanması Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin gələcək nəsillərə unudulmaz dövlətçilik əmanətidir. Bu gün Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Respublikasında demokratik, hüquqi, dünyəvi dövlət, vətəndaş cəmiyyəti quruculuğu prosesi, siyasi, iqtisadi və sosial islahatlar uğurla həyata keçirilir, ölkə iqtisadiyyatı dönmədən inkişaf etdirilir, əhalinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi üçün əsaslı tədbirlər görülür. 2007-ci il 25 may tarixində Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərinin İstiqlaliyyət küçəsində dövlət başçısının təşəbbüsü ilə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin şərəfinə ucaldılmış İstiqlal bəyannaməsi abidəsinin rəsmi açılış mərasimində Prezident İlham Əliyev iştirak etmişdir. Prezident İlham Əliyevin Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 90 illik yubileyi, həmçinin Cümhuriyyətin 100 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında sərəncamları milli yaddaşın formalaşması prosesində mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Prezident İlham Əliyev tərəfindən 2018-ci ilin ölkəmizdə “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti İli” elan edilməsi Azərbaycanın dövlətçilik tarixində çox mühüm və şərəfli bir mərhələ olan Şərqdə ilk parlamentli respublikanın əhəmiyyətinin hər zaman uca tutulduğunun, eləcə də dövlətçilik ənənələrinə böyük dəyər verildiyinin sübutudur. Azərbaycan Respublikasının 2018-ci il 1 may tarixli Qanunu ilə “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi (1918-2018)” yubiley medalı” təsis olunmuşdur.2021-ci il 15 oktyabr tarixində “Müstəqillik günü haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu qəbul olmuşdur. Sözügedən Qanunla 28 May Müstəqillik Günü, oktyabrın 18-i isə Müstəqilliyin Bərpası Günü elan edilmişdir. 28 may tarixinin Müstəqillik Günü, 18 oktyabr tarixinin isə Müstəqilliyin Bərpası Günü kimi təsbit olunması Azərbaycanın dövlət suverenliyinin məhz 1918-ci ildə bərqərar olunması faktına əsaslanır. Bu, ərazi bütövlüyünü bərpa etmiş müasir Azərbaycanın 1918-ci ildə qurulmuş Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tamhüquqlu varisi olduğunu göstərir. Ötən illər ərzində atılmış hər bir addım və qəbul olunmuş hər bir qərar doğma Azərbaycan torpaqlarının işğaldan azad olunmasına xidmət edib. Prezident İlham Əliyevin Müzəffər Ali Baş Komandan kimi gərgin əməyinin nəticəsində Azərbaycan ərazi bütövlüyünə qovuşdu, xalqımız dünyada mübariz, döyüşkən və müzəffər xalq kimi tanınıldı. Bütün istiqamətlərdə qazanılan uğurların, əldə edilən nailiyyətlərin bir hədəfi var idi – işğal altında olan torpaqlarımızın düşməndən azad edilməsi və Azərbaycanın bütün sərhədləri boyunca bayrağımızın dalğalanması Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin gələcək nəsillərə unudulmaz dövlətçilik əmanətidir. Cənab İlham Əliyev elə bir güclü Azərbaycan yaradıb ki, regiondakı yeni reallıqlarla hər kəs hesablaşır. Müstəqil siyasət yürüdən Azərbaycan artıq regionda deyil, beynəlxalq miqyasda söz sahibi olan ölkə və strateji tərəfdaş kimi tanınır. Prezident İlham Əliyevin dövlətimizin milli maraqlarını bütün sahələrdə inamla təmin etməsi Azərbaycanın müstəqilliyinin daha da möhkəmlənməsinə, əbədi və sarsılmaz dövlətçiliyimizin daha da qüdrətlənməsinə xidmət edir.
Prezident İlham Əliyev deyib: “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması tarixi hadisə idi. Çünki ilk dəfə olaraq müsəlman aləmində demokratik respublika yaradılmışdı. Biz haqlı olaraq fəxr edirik ki, məhz Azərbaycan xalqı müsəlman aləmində ilk demokratik respublikanın yaradılmasının müəllifi olmuşdur.”
28 May Müstəqillik Günü Azərbaycanın milli qürur günüdür. Bu gün, eyni zamanda, tarixə verilən dəyərin, dövlətçilik ənənələrinin yaşadılmasının və gələcək nəsillərə ötürülməsinin təntənəsidir. Hər bir Azərbaycan vətəndaşı üçün bu tarix sadəcə bir gün deyil, kimliyimizin, iradəmizin və dövlətimizə olan sədaqətin rəmzidir. Müstəqil daxili və xarici siyasət həyata keçirən Azərbaycanın yalnız regionda deyil, beynəlxalq miqyasda da söz sahibi olan bir ölkə kimi tanınması, Azərbaycan Prezidenti cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə müəyyənləşdirilən və həyata keçirilən hərtərəfli düşünülmüş, müdrik siyasət, qazanılmış uğurlar əminliklə söyləməyə əsas verir ki, Azərbaycanın müstəqilliyi əbədidir, dönməzdir!

Vüqar Əhmədov

Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi iradəsi və fədakarlığı sayəsində Azərbaycan öz dövlətçiliyini qoruya bildi.

28 May – Müstəqillik Günü Azərbaycan xalqının tarixində ən əlamətdar günlərdən biridir. 1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması ilə xalqımız yalnız öz müstəqilliyini elan etmədi, eyni zamanda Şərqdə və müsəlman dünyasında ilk demokratik, hüquqi və dünyəvi parlament respublikasının əsasını qoydu. Bu mühüm tarixi hadisə xalqımızın azadlıq iradəsinin, milli dövlətçilik ənənələrinin və müstəqil yaşamaq əzminin parlaq təzahürü oldu.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının qəbul etdiyi İstiqlal Bəyannaməsi ilə Azərbaycanın müstəqilliyi bütün dünyaya bəyan edildi. Bununla xalqımızın çoxəsrlik dövlətçilik ənənələri davam etdirildi və milli suverenliyimizin hüquqi-siyasi təməli yaradıldı. Azərbaycan xalqı öz müqəddəratını təyin etməyə qadir olduğunu nümayiş etdirərək müstəqil, demokratik dövlət qurmaq iradəsini ortaya qoydu. Cəmi 23 ay fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövlət quruculuğu sahəsində mühüm nailiyyətlər əldə etdi. İlk parlament və hökumət yaradıldı, dövlət atributları təsis edildi, milli ordu formalaşdırıldı, Azərbaycan vətəndaşlığı institutu yaradıldı. Dövlət bayrağı qəbul edildi, hüquqi və demokratik idarəçilik prinsipləri təsbit olundu. Xalq Cümhuriyyəti bütün vətəndaşlara bərabər hüquqlar verərək milli, dini, irqi və sosial ayrı-seçkiliyi aradan qaldırdı. Bu addımlar Şərqdə demokratik ənənələrin formalaşmasına ciddi təsir göstərdi.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin həyata keçirdiyi islahatlar təhsil, mədəniyyət və ədliyyə sahələrini də əhatə edirdi. 1918-ci ildə qəbul olunan qərara əsasən məktəblərdə tədrisin ana dilində aparılmasına başlanıldı. 1919-cu ildə Bakı Dövlət Universitetinin yaradılması haqqında qanunun qəbul edilməsi milli ali təhsilin inkişafında mühüm hadisə oldu. Eyni zamanda, məhkəmə və ədliyyə sisteminin formalaşdırılması istiqamətində mühüm qərarlar qəbul edildi. Bütün bunlar dövlətçilik ənənələrinin möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyırdı.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin xarici siyasətinin əsas məqsədi yeni yaradılmış dövləti beynəlxalq aləmdə tanıtmaq idi. Paris Sülh Konfransında Azərbaycanın tanınması istiqamətində mühüm addımlar atıldı, müxtəlif dövlətlərlə diplomatik əlaqələrin qurulmasına başlanıldı. Məhz həmin fəaliyyət nəticəsində Azərbaycan beynəlxalq hüququn subyekti kimi qəbul olundu və bu status ölkəmizin siyasi xəritədən silinməsinin qarşısını aldı.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti xalqımızın milli kimlik şüurunu özünə qaytardı. Avropa demokratik dəyərləri ilə Şərq mədəniyyətinin vəhdətini özündə birləşdirən bu dövlət modeli xalqımızın siyasi yetkinliyini və yüksək mədəniyyətini nümayiş etdirdi.
1920-ci ildə bolşevik işğalı nəticəsində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin fəaliyyəti dayandırılsa da, müstəqillik ideyası xalqımızın qəlbində yaşamaqda davam etdi. 1991-ci il oktyabrın 18-də qəbul olunmuş “Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyi haqqında” Konstitusiya Aktında Azərbaycan Respublikasının Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin varisi olduğu təsbit edildi. Bu, dövlətçilik ənənələrinin hüquqi və siyasi baxımdan davamlılığını təmin etdi.
XX əsrin sonlarında ölkəmizin qarşılaşdığı ağır siyasi və iqtisadi vəziyyətdə Azərbaycan dövlətçiliyinin qorunması Ulu Öndər Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır. Ümummilli Liderin qətiyyətli siyasəti nəticəsində ölkədə sabitlik bərpa olundu, dövlətçiliyin əsasları möhkəmləndirildi, Azərbaycanın müstəqilliyi əbədi və dönməz xarakter aldı. Ulu Öndərin “Müstəqilliyi qorumaq, saxlamaq o müstəqilliyi əldə etməkdən qat-qat çətin bir vəzifə idi” fikri bu gün də öz aktuallığını qoruyur. Azərbaycanın müstəqilliyə gedən yolunda mühüm hadisələrdən biri də üçrəngli dövlət bayrağının yenidən ucaldılması oldu. 1990-cı il noyabrın 17-də Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sessiyasında Ulu Öndər Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin üçrəngli bayrağı rəsmi dövlət bayrağı kimi qəbul edildi. Bu addım xalqımızın müstəqillik arzularının rəmzinə çevrildi.
Bu gün Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan müstəqil, güclü və nüfuzlu dövlət kimi inkişaf edir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ideyaları yaşayır, milli dövlətçilik ənənələri daha da möhkəmlənir. 28 May – Müstəqillik Günü xalqımızın azadlıq ruhunun, milli birlik və dövlətçilik iradəsinin təntənəsi kimi hər il böyük qürur hissi ilə qeyd olunur.

Elnurə Kərimova

Azərbaycanın bir çox yerlərində şəhərsalma çox sürətli inkişaf edir.

Son illərdə paytaxt Bakıda həyata keçirilən kompleks abadlıq, infrastruktur və yaşıllaşdırma proqramları Azərbaycanın şəhər planlaşdırılmasına dair uzunmüddətli baxışını əks etdirir. Yeni salınan parklar, bərpa olunmuş ictimai məkanlar və ekoloji baxımdan balanslaşdırılmış şəhər strukturu Bakını dayanıqlı və yaşamaq üçün daha əlverişli məkana çevirir. Bu təşəbbüslər həm də ölkənin WUF13 kimi nüfuzlu tədbirlərə əhəmiyyətli töhfə verməyə tam hazır olduğunu göstərir.
WUF - Ümumdünya Şəhərsalma Forumu – şəhərsalma məsələləri üzrə dünyanın aparıcı konfransıdır. Bu forum 2001-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən müasir dövrdə dünyanın üzləşdiyi ən aktual problemlərdən birini — sürətli urbanizasiyanı və onun icmalara, şəhərlərə, iqtisadiyyatlara, iqlim dəyişikliyinə və siyasətlərə təsirini araşdırmaq üçün təsis edilmişdir. Ümumdünya Şəhərsalma Forumu Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Məskənləri Proqramı tərəfindən təşkil edilir və idarə olunur.
Qloballaşan dünyada şəhərsalma insan həyatının keyfiyyətini artırmaq, ətraf mühiti qorumaq və iqtisadi inkişafı təmin etmək baxımından əsas prioritetlərdən birinə çevrilib. Şəhərlər sürətlə böyüyür, lakin bu prosesin planlı və dayanıqlı olması gələcək nəsillərin rifahı üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan öz inkişaf strategiyalarında şəhərsalmanı insan mərkəzli, ekoloji və iqtisadi cəhətdən dayanıqlı şəkildə formalaşdırmağa xüsusi önəm verir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ölkədə həyata keçirilən şəhərsalma proqramları, müasir infrastruktur layihələri və işğaldan azad olunmuş ərazilərdə quruculuq işləri bu sahədə Azərbaycanı regionun qabaqcıl ölkələrindən birinə çevirib.
Mayın 18-də Bakıda Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyasının (WUF13) açılış mərasimi keçirilib.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva tədbirdə iştirak ediblər.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və BMT-nin Məskunlaşma Proqramının (UN-Habitat) icraçı direktoru Anaklaudia Rossbax Sessiyada iştirak edən dövlət və hökumət başçılarını, nümayəndə heyətlərinin rəhbərlərini qarşılayıblar. Dövlətimizin başçısı tədbirdə çıxış edib. Prezident qeyd edib: "Bu dəfə biz (WUF13-də) rekord sayda iştirakçıları qəbul edirik. Bu, 2-ci ən böyük beynəlxalq tədbirdir ki, COP29-dan sonra Azərbaycanda keçirilir. Bakıda keçirdiyi bu günlər ərzində bir çox qonaqlarımız, ilk dəfə səfər edən qonaqlar ölkəmizi daha yaxşı tanıyacaqlar və Azərbaycanda şəhərsalma sahəsində görülən işlərlə daha yaxından tanış olacaqlar". Bu ilin Azərbaycanda “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan olunduğunu da diqqətə çatdıran Azərbaycan lideri qeyd edib ki, Bakı həm qədimlik, həm yenilik, həmçinin tarixi irsin qorunması, həm müasir üslubda şəhərsalmanın inkişafı baxımından aydın şəkildə onu göstərir ki, bizim ulu babalarımızın istedadı olub, tarixi və memarlıq irsimizi qoruyub saxlayırıq.
Azərbaycanın Avropa ilə Asiya arasında yerləşdiyini vurğulayan dövlətimizin başçısı bunun ölkəmizin memarlığında da öz təzahürünü tapdığını qeyd edib. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın qədim məkanları barədə danışıb: “Bu gün Gəncə Bakı kimi öz tarixi simasını qoruyub saxlayır. Qəbələ, Şəki paytaxt olub və Qafqaz Albaniyasının mərkəzlərindən olublar. Bir çox tarixi abidələr var. Şəkinin Kiş kəndində olan kilsə bəlkə də dünyanın ən qədim kilsələrindən biridir”. Qarabağın və Şərqi Zəngəzurun 30 ilə yaxın Ermənistanın işğalı altında olduğunu xatırladan Prezident İlham Əliyev orada hərtərəfli miqyaslı dağıntılar olduğunu bildirib. Ziyarətçilərin Ağdamı Xirosimaya bənzətdiklərini də vurğulayan Prezident qeyd edib: “Biz onu “Qafqazın Xirosiması” adlandırırıq, çünki şəhər demək olar ki, mövcud deyil. Hazırda hökumətin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri Qarabağın və Şərqi Zəngəzurun yenidən qurulmasıdır”.
Dövlət başçısı Azərbaycanda şəhərsalmanın inkişafının sürətlə getdiyini vurğulayaraq bildirdi ki, belə mühüm tədbir çərçivəsində bizim BMT-dən olan ekspertlərin dəstəyi və çoxsaylı qonaqların iştirakı ilə görüşümüz imkan yaradacaq ki, bir-birimizdən daha çox şey öyrənək, müsbət təcrübədən yararlanaq və həmçinin səhvlər haqqında danışaq.
Forumun Bakıda keçirilməsi, eyni zamanda, Azərbaycanın son illərdə şəhərsalma və ərazi bərpası istiqamətində apardığı genişmiqyaslı işlərin beynəlxalq səviyyədə tanınması deməkdir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən şəhər konsepsiyaları, xüsusilə də azad edilmiş ərazilərdə sıfırdan inşa olunan ağıllı və ekoloji məntəqələr Azərbaycanın bu sahədə regional lider kimi çıxış etdiyini göstərir.
Azərbaycanda şəhərsalmanın əsasını təşkil edən prinsiplər – əhalinin sosial rifahı, ekoloji tarazlıq və texnoloji yeniliklərin tətbiqi paytaxtın inkişafına yön verilən strateji xəttin mahiyyətini formalaşdırır. Bu baxımdan Bakı yalnız milli səviyyədə deyil, eyni zamanda, beynəlxalq miqyasda da müasir urbanizasiya modelinin öncül simvoluna çevrilir.
WUF13 Forumunun Azərbaycanda keçirilməsi ölkəmizin “UN-Habitat” ilə dərinləşən əməkdaşlığının və qlobal şəhərsalma proseslərində getdikcə artan rolunun təsdiqidir. Bu Forum Azərbaycan üçün təkcə nailiyyətlərini sərgiləmək imkanı deyil, həm də gələcəkdə qlobal iqlim dəyişikliklərinə, şəhər mühitinin idarə edilməsinə və dayanıqlı inkişaf hədəflərinə cavab verəcək yeni beynəlxalq tərəfdaşlıqlar qurmaq baxımından əhəmiyyətli platforma olacaq.

Şəhla İmanzadə

İndi hökumətimizin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri Qarabağın və Şərqi Zəngəzurun yenidən qurulmasıdır.

Hələ 2023-cü ildə BMT-nin Məskunlaşma Proqramının İcraiyyə Şurasının Keniyada keçirilən 3-cü sessiyasında 13-cü Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun (WUF13) 2026-cı ildə Bakı şəhərində keçiriləcəyi barədə qərar elan edilmişdir. Nəhayət möhtəşəm bir tədbirə ev sahibliyi etdi. 2026-cı il mayın 17-dən 22-dək Azərbaycan Respublikasının paytaxtı Bakı şəhərində keçiriləcək Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü sessiyası keçirildi. Tədbirə dünyanın müxtəlif ölkələrindən dövlət və hökumət başçıları iştirak edirdi.
Bakıda Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyasının (WUF13) açılış mərasimində ölkə başçısı cənab İlham Əliyev də iştirak etmişdir. Prezident cənab İlham Əliyevin 2026-cı il mayın 18-də Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyasında çıxış edərək qeyd etmişdir ki, 182 ölkədən 45 mindən artıq qeydiyyata alınmış iştirakçımız var. Biz yəqin ki, qeydiyyatdan keçmiş iştirakçıların rekord sayına nail olduq. 182 ölkədən 45 mindən artıq qeydiyyata alınmış iştirakçımız var. Bu, ilyarım əvvəl Azərbaycanda keçirilmiş COP29-dan sonra ikinci ən böyük beynəlxalq tədbirdir və ümid edirəm ki, Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyasının nəticəsi COP29 qədər uğurlu olacaq. Düşünürəm ki, Bakıda bu günlər ərzində, ilk dəfə ölkəmizə səfər edən qonaqların əksər hissəsi ölkəmizi və şəhərimizi daha yaxşı tanımaq, şəhərsalmanın inkişafı sahəsində Azərbaycanda görülən işləri öz gözləri ilə görmək imkanını qazanacaqlar. Azərbaycan Avropa ilə Asiya arasında yerləşir və hər zaman Şərqin Qərb ilə qovuşduğu məkan olub. Bu, həmçinin ölkəmizin memarlığında əks olunub. Beləliklə, əgər siz Bakıda İçərişəhərin qədim divarları arasında gəzsəniz, sonra bircə küçəni keçsəniz, özünüzü tamamilə müasir mühitdə hiss edəcəksiniz - vaxtilə üç kilometr olmuş Bakı Bulvarı hazırda 15 kilometrdən artıq tanınmış dənizkənarı məkandır. Daha sonra isə Avropa memarları tərəfindən layihələndirilmiş və tikilmiş XIX əsrə aid binalar var. Bir sözlə, Bakıda, qədimliklə yenilik, tarixi irsimizin qorunması ilə şəhərsalmanın planlaşdırılması və müasirləşdirilməsi zəruriliyi arasında təbii vəhdət mövcuddur. Bu, həqiqətən əcdadlarımızın istedadının bariz nümunəsi, tarixi və memarlıq irsimizi necə qoruduğumuzun təzahürüdür. Şəhərsalma nəinki Bakı, o cümlədən Azərbaycanın bir çox şəhərləri üçün gündəlik əsaslarla işlədiyimiz məsələdir.
Dövlətimizin başçısı cənab İlham Əliyev Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyasının (WUF13) açılış mərasimində çıxışı zamanı bu il ölkəmizdə “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan edilməsinin önəmindən söz açaraq söyləmişdir ki, Bu il “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan edilmişdir. Mən bu tədbirin təşkilinə verilən dəstəyə, əməkdaşlığa və Forumun 13-cü Sessiyasına ev sahibliyi etmək üçün bu cür çox məsuliyyətli vəzifənin bizə həvalə edildiyinə görə təşəkkürümü bildirmək istəyirəm. 2022-ci ildən etibarən biz BMT-nin Məskunlaşma Proqramı ilə Azərbaycanda, uzun illər işğal altında olmuş şəhərlərdə – Ağdamda, Zəngilanda və Xankəndidə üç milli şəhərsalma forumlarını keçirmişik. Bakı, o cümlədən Azərbaycanın bir çox qədim şəhərləri öz memarlığı ilə fərəhlənə bilər. Bu gün qlobal toplantını təşkil edərək, biz şəhərsalmaya, onun inkişafına, insanların həyatını yaxşılaşdırmaq gündəliyinə və onların özlərini rahat hiss etmələri üçün əhalimizin bütün lazımi şəraitlərlə təmin olunmasına güclü sadiqliyimizi bir daha nümayiş etdiririk. Nəinki Bakı, o cümlədən Azərbaycanın bir çox qədim şəhərləri öz memarlığı ilə fərəhlənə bilər. Mən onlardan bəzilərini qeyd edəcəyəm. Vaxtilə Şirvanşahlar dövlətinin paytaxtı olan və XIV əsrdə yazıb-yaratmış dahi Azərbaycan şairi Nəsiminin doğulduğu yerdə - Şamaxıda 743-cü ildə tikilmiş dünyanın ən qədim məscidlərindən biri var. Bir vaxtlar Atabəylər dövlətinin paytaxtı olan, dahi memar Əcəmi Naxçıvaninin vətəni Naxçıvanda onun tikdiyi XII əsrə aid Möminə xatun türbəsi var. Dünyanın ən qədim şəhərlərindən biri olan, XII əsrdə yaşayıb-yaratmış digər dahi Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin vətəni Gəncə bu gün Bakı kimi inkişaf edir və tarixi simasını qoruyur. Qafqaz Albaniyası dövlətinin paytaxtı Qəbələdə və əsas şəhərlərdən biri olan Şəkidə çoxsaylı tarixi abidələr var. Şəki şəhərinin yaxınlığında yerləşən Kiş kəndindəki kilsə ola bilsin, dünyadakı ən qədim kilsələrdən biridir. Əcdadlarımızın istedadını nümayiş etdirən digər bir misal Lahıc kəndidir. On beş əsr bundan əvvəl kənd yaradılanda insanlar bu gün də işləyən kanalizasiya sistemini və su xəttini çəkmişlər. Demək olar ki, 30 il ərzində işğal altında qalan Qarabağın tacı Şuşa indi sıfırdan yenidən qurulur və onun zədələnmiş qalası bərpa edilib. Biz təkcə musiqimizdə və şeirlərimizdə deyil, eyni zamanda, memarlıqda öz əksini tapan qədim tariximizlə qürur duyuruq. Bizim əcdadlarımız tərəfindən tikilənlər təkcə mənim qeyd etdiyim abidələr deyil. Əlbəttə ki, VI əsrə aid Qız qalası ilə Bakı, işğala, dağıntılara və talana məruz qalan abidələr müxtəlif nəsillərə aid azərbaycanlılar tərəfindən yenidən tikilib və bərpa olunub, eyni zamanda, qorunaraq bu günədək saxlanılıb. Qeyd etdiyim bütün bu abidələri hər kəs ziyarət edərək görə bilər, onların içərisinə daxil olaraq onlara toxuna bilər. Hesab edirəm ki, bu, bizim tarixi irsimizə, mirasımıza münasibətimizin ən yaxşı göstəricisidir. Biz bununla fəxr edirik. Biz təkcə musiqimizdə və şeirlərimizdə deyil, eyni zamanda, memarlıqda öz əksini tapan qədim tariximizlə qürur duyuruq. Bizim vəzifəmiz bunları növbəti nəsillər üçün qoruyub saxlamaqdır və mən əminəm ki, növbəti nəsil də eyni cür edəcək.
Bakıda Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyasının (WUF13) açılış mərasimində çıxışı zamanı cənab İlham Əliyev Qarabağın və Şərqi Zəngəzurun yenidən qurulmasından, həmçinin Böyük Qayıdış Proqramından söz açaraq bildirmişdir ki, İndi hökumətimizin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri Qarabağın və Şərqi Zəngəzurun yenidən qurulmasıdır. Bu ərazi 30 il müddətində erməni işğalı altında idi və tamamilə dağıdılaraq məhv edilmişdir. Beynəlxalq müşahidəçilər və ziyarətçilər Ağdamı Xirosima ilə müqayisə edirdilər, onlar Ağdamı “Qafqazın Xirosiması” adlandırırdılar. Çünki şəhər, sadəcə, mövcud deyildi. Şəhər tamamilə yerlə-yeksan edilmişdir və o, Xirosimadan fərqli olaraq, atom bombasının atılması nəticəsində bir günə bu vəziyyətə düşməmişdir. Bu, 30 illik işğal ərzində edilmişdir və bu zaman binalar, tarixi binalar və ictimai binalar, evlər tamamilə sökülərək dağıdılmışdır. Böyük Qayıdış Proqramı həyata keçirilir, şəhər və kəndlərin Baş planları hazırlanır. Artıq 5 il ərzində çəkdiyimiz tunellərin uzunluğu 70 kilometrdir. Digər beşi də tikiləcək. 500 körpüdən 435-i inşa olunub. Bununla yanaşı, elektrik stansiyaları, su təchizatı kəmərləri, su anbarları, evlər, məktəblər, xəstəxanalar, üç beynəlxalq hava limanı tikilib, dəmir yolları çəkilib. Bütün bunlar cəmi beş il ərzində inşa olunub. Yalnız dağıtmaq, məhv etmək və əziyyətlər vermək üçün gələnlərdən fərqli olaraq, məhz torpağın yiyələri bu cür davranırlar. Bu gün 85 mindən artıq azərbaycanlı keçmişdə işğal altında olmuş ərazilərdə yaşayır. Onlar işləyir, yaşayır, təhsil alır və onların məşğulluğu hökumətimizin ən mühüm hədəflərindən biridir. Bununla belə, onlar üçün mənzillər və fərdi evlər, məktəb və xəstəxanalar tikmək üçün, əlbəttə, biz minalardan təmizlənməni aparmalı idik, lakin eyni zamanda, biz məşğulluq haqqında düşünməliyik. Həmin sahələrdə artıq salınmış və salınacaq çoxsaylı sənaye zonaları öz torpağında yaşamaq kimi fundamental hüququndan məhrum olmuş yüz minlərlə insanın sürətli qayıdışına birmənalı dəstək olacaq. Prezident cənab İlham Əliyev Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyasının (WUF13) açılış mərasimində çıxışının sonunda söyləmişdir ki, birmənalı olaraq, bu cür mühüm toplantı və BMT-dən olan dostlarımızın, səfərə gələn çoxsaylı qonaqların ekspert bacarıqları bizə daha çox öyrənmək, bir-birimizdən əldə etmək, müsbət təcrübə ilə tanışlıq üçün və həmçinin səhvlərimiz haqqında danışmaqda yardımçı olacaq. Şəhərsalma prosesində çox səhvlər olub və düşünürəm ki, həmin dövr artıq keçmişdə qaldı.

İman Məmmədov

Müasir şəhərsalma: Azərbaycan nümunəsi dünyanın diqqətindədir
Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyası (WUF13) beynəlxalq şəhərsalma gündəliyinin ən mühüm platformalarından biri kimi tarixə düşüb. Forumun açılış mərasimində çıxış edən Prezident İlham Əliyev şəhərsalma sahəsində həyata keçirilən siyasətin əsas istiqamətlərini, tarixi-mədəni irsin qorunması ilə müasir urbanizasiya arasında yaradılmış balansı, postmünaqişə dövründə aparılan yenidənqurma işlərini və ekoloji transformasiya layihələrini geniş şəkildə təqdim edib. Azərbaycan artıq təkcə regional deyil, həm də qlobal şəhərsalma prosesində fəal iştirak edən və öz modelini formalaşdıran dövlətlərdən birinə çevrilib.
Cənab Prezidentin öz çıxışında xüsusi vurğuladığı kimi, Bakı builki Forumda 182 ölkədən 45 mindən artıq qeydiyyata alınmış iştirakçını qəbul etməklə bəlkə də qeydiyyatdan keçmiş iştirakçıların sayına görə tarixi bir rekorda imza atdı. Bu, il yarım əvvəl ölkəmizdə yüksək müvəffəqiyyətlə keçirilmiş COP29-dan sonra ikinci ən böyük beynəlxalq tədbirdir.
Azərbaycana ilk dəfə səfər edən minlərlə xarici qonaq üçün bu Forum həm də ölkəmizin mədəniyyətini, şəhərsalma sahəsində qazandığı böyük təcrübəni öz gözləri ilə görmək üçün unikal imkandır. Bu miqyasda bir tədbirin Bakıda keçirilməsi beynəlxalq birliyin və BMT-nin Məskunlaşma Proqramının Azərbaycana olan sonsuz etimadının göstəricisidir. Təsadüfi deyil ki, ölkəmizdə 2022-ci ildən etibarən uzun illər işğal altında qalmış Ağdam, Zəngilan və Xankəndi şəhərlərində artıq üç milli şəhərsalma forumu uğurla təşkil edilmişdir.
Azərbaycan həm coğrafi mövqeyi, həm də çoxəsrlik mədəniyyəti ilə Şərqlə Qərbin tarixi kəsişmə nöqtəsi, fərqli sivilizasiyaların qovuşduğu unikal məkandır. Dövlət başçısı İlham Əliyevin öz çıxışında xüsusi vurğuladığı bu özünəməxsusluq ölkəmizin memarlıq fəlsəfəsində və şəhərsalma ənənələrində də dərin izlər qoymuşdur. Paytaxt Bakının bugünkü siması keçmişlə gələcəyin, qədimliklə müasirliyin bir-biri ilə necə mükəmməl uzlaşdığının canlı sübutudur. YUNESKO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına daxil olan İçərişəhərin qədim divarları ilə XXI əsrin modern urbanizasiya layihələrinin eyni məkanda, harmonik şəkildə yanaşı mövcudluğu Azərbaycanın öz tarixi keçmişinə bəslədiyi yüksək ehtiramın və milli memarlıq irsinə məsuliyyətli yanaşmasının bariz təzahürüdür.
Bu uğurlu və strateji şəhərsalma siyasətinin ən parlaq simvollarından biri də Bakı Bulvarıdır. Vaxtilə cəmi 3 kilometrlik məsafəni əhatə edən bu tarixi dənizkənarı park, indi aparılan genişmiqyaslı yenidənqurma işləri sayəsində 15 kilometrdən artıq möhtəşəm bir rekreasiya zonasına çevrilərək paytaxtın müasir inkişaf dinamikasını əks etdirir.
Qədim Azərbaycan memarlığının ən üstün cəhətlərindən biri onun yalnız estetik gözəlliyi ilə deyil, həm də yüksək funksionallığı və mühəndislik dəqiqliyi ilə seçilməsidir. Bu baxımdan Lahıc kəndinin timsalında əcdadlarımızın yaratdığı şəhərsalma mədəniyyəti heyrətamizdir. On beş əsr bundan əvvəl mürəkkəb dağlıq relyefdə qurulmuş və bu gün də tam işlək vəziyyətdə olan qədim kanalizasiya və su təchizatı sistemləri xalqımızın hələ yüzilliklər öncə malik olduğu uzaqgörən texniki təfəkkürün və mühəndislik dühasının nadir nümunəsidir. Bu tarixi faktlar bir daha təsdiq edir ki, Azərbaycan torpağı qədim dövrlərdən bəri sivil şəhər mühitinin, infrastruktur mədəniyyətinin və qabaqcıl memarlıq məktəblərinin mərkəzi olmuşdur.
Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyası göstərdi ki, Azərbaycan təkcə enerji layihələri və ya geosiyasi çəkisi ilə deyil, həm də humanitar və ekoloji inkişaf modelləri ilə qlobal liderlərdən biridir. Biz əcdadlarımızdan miras qalan memarlıq və tarixi irsi göz bəbəyimiz kimi qoruyaraq gələcək nəsillərə ötürməkdə qərarlıyıq.
Bir millət və dövlət olaraq, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həm qədim şəhərlərimizin ruhunu qoruyacaq, həm də azad edilmiş torpaqlarımızda dünyanın ən qabaqcıl, “ağıllı” və ekoloji cəhətdən dayanıqlı şəhərlərini inşa edəcəyik. Bakı Forumu bu yolda təcrübə mübadiləsi üçün yeni üfüqlər açır və ölkəmizin gələcək uğurlarının təminatına çevrilir.
Əliyeva Cəmalə