14/08/2026
Naxçıvanın sürətli sosial-iqtisadi inkişafı təmin ediləcək.
Prezident İlham Əliyevin 11 avqust 2026-cı ildə Naxçıvana səfəri çərçivəsində Azərbaycan Televiziyasına verdiyi müsahibədə Naxçıvanın müdafiə potensialının gücləndirilməsi, sosial-iqtisadi inkişafı, enerji təhlükəsizliyi, sənaye, nəqliyyat, kənd təsərrüfatı, turizm və gələcək inkişaf perspektivləri ilə bağlı mühüm məsələlərə toxunulub.
Prezident İlham Əliyevin Naxçıvana Prezident kimi 17-ci səfəri xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Səfər zamanı həyata keçirilən tədbirlər Naxçıvanın hərtərəfli inkişafının yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir. Qarşıdakı dövrdə regionun sosial-iqtisadi inkişafının daha da sürətləndirilməsi, yeni layihələrin həyata keçirilməsi və əhalinin rifahının yüksəldilməsi istiqamətində işlər davam etdiriləcək.
Naxçıvanın təhlükəsizliyi və müdafiə imkanlarının artırılması dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biridir. Səfər çərçivəsində Azərbaycan Ordusunun, o cümlədən Naxçıvandakı hərbi potensialın gücü bir daha nümayiş etdirilib.
Prezidentin Sərəncamı ilə yaradılmış Əlahiddə Ordu Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin ayrılmaz hissəsidir. Naxçıvanın Azərbaycanın əsas hissəsi ilə birbaşa quru bağlantısının olmaması onun müdafiə imkanlarının daim diqqətdə saxlanılmasını zəruri edir. Bu gün Azərbaycan Silahlı Qüvvələri bölgədə söz sahibidir və Naxçıvanın hərbi imkanlarının bundan sonra da artırılması nəzərdə tutulur.
Naxçıvan Sənaye Parkının təməlinin qoyulması regionun iqtisadi inkişafı baxımından mühüm hadisədir. Ərazisinə görə bu sənaye parkı Sumqayıt Sənaye Parkından sonra ölkədə ikinci böyük sənaye parkı olacaq.
Sənaye Parkının tərkib hissəsi kimi 300 meqavat gücündə istilik elektrik stansiyasının inşası nəzərdə tutulur. Hazırda Naxçıvanın mövcud generasiya gücü təqribən 200 meqavatdır. Yeni stansiya həm regionun dayanıqlı enerji təminatını gücləndirəcək, həm də gələcəkdə elektrik enerjisinin ixracına imkan yaradacaq.
Naxçıvanın qazlaşdırılması isə artıq 100 faiz səviyyəsindədir. Azərbaycan və İran arasında qaz mübadiləsi əsasında həyata keçirilən layihələr nəticəsində Naxçıvanın qaz təminatı tam şəkildə təmin edilib. Bu, regionun enerji təhlükəsizliyi baxımından mühüm göstəricidir.
Naxçıvanda su, Günəş və modul tipli elektrik stansiyaları da yaradılıb. Hazırda 300 meqavatlıq istilik elektrik stansiyası ilə yanaşı, 50 meqavat gücündə iki Günəş elektrik stansiyasının yaradılması istiqamətində də işlər aparılır.
Naxçıvan Günəş enerjisinin istehsalı baxımından Azərbaycanın ən əlverişli ərazilərindən biridir. Artıq 600 hektardan çox ərazi müəyyənləşdirilib və burada yüzlərlə meqavat gücündə Günəş elektrik stansiyalarının yaradılması planlaşdırılır.
Naxçıvanda təkcə Günəş enerjisinin istehsal gücünün ən azı 500 meqavata, gələcəkdə isə daha yüksək göstəriciyə çatdırılması mümkündür. Burada əsas məqsədlərdən biri istehsal olunan elektrik enerjisinin ixrac imkanlarını genişləndirməkdir.
Bərpaolunan enerji layihələrində özəl sektorun iştirakı da artır. Bu, Azərbaycandakı investisiya mühitinin və dövlət dəstəyinin nəticəsidir. Naxçıvanın enerji ilə təminatı artıq tam sığortalanıb və qarşıdakı mərhələdə regionun enerji ixrac edən əraziyə çevrilməsi hədəflənir.
Ordubad rayonunun Tivi kəndində 15 meqavatdan bir qədər çox gücə malik su elektrik stansiyasının layihəsinin də həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur.
Naxçıvan zəngin tarixə, mədəniyyətə və memarlıq irsinə malikdir. Qədim Atabəylər dövlətinin paytaxtı olmuş bu ərazidə çoxsaylı tarixi abidələr yerləşir.
Möminə xatun məqbərəsinin bərpası ilə yanaşı, digər tarixi-mədəni obyektlərin qorunması və bərpası istiqamətində də işlər aparılır. Naxçıvanın inkişafında sosial-iqtisadi layihələrlə yanaşı, milli kimliyin, dilin, ədəbiyyatın, tarixin və mədəni irsin qorunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Naxçıvan Azərbaycan xalqına Ulu Öndər Heydər Əliyev kimi dahi şəxsiyyət bəxş edib. Region həmçinin Azərbaycanın çoxsaylı görkəmli şəxsiyyətlərinin vətənidir. Onun strateji coğrafi mövqeyi və zəngin tarixi irsi Naxçıvanın əhəmiyyətini daha da artırır.
Naxçıvanın inkişafına dair Dövlət Proqramı regionun gələcək inkişafının sistemli şəkildə həyata keçirilməsi üçün mühüm imkanlar yaradır. Kənd təsərrüfatının inkişafına dair qəbul edilmiş Dövlət Proqramında da Naxçıvana xüsusi yer ayrılıb.
Suvarma layihələrinin həyata keçirilməsi, yeni artezian quyularının qazılması və müasir suvarma sistemlərinin qurulması nəticəsində hazırda suvarılmayan torpaqların da su təminatının yaxşılaşdırılması nəzərdə tutulur.
Sosial xidmətlərin inkişafı da diqqət mərkəzindədir. Naxçıvanda DOST Mərkəzinin və “ASAN xidmət” mərkəzinin fəaliyyət göstərməsi vətəndaşlara göstərilən xidmətlərin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə xidmət edir.
Müsahibədə Zəngəzur dəhlizinin yaradılması məsələsinə xüsusi diqqət yetirilib. Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvanı birləşdirəcək bu nəqliyyat bağlantısının yaradılması Azərbaycanın uzunmüddətli və prinsipial hədəflərindən biri olub.
İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra imzalanmış üçtərəfli bəyanatda Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında nəqliyyat bağlantısının yaradılması ilə bağlı müddəa öz əksini tapıb. Prezident İlham Əliyev bu məsələnin tarixi və siyasi əhəmiyyətini xüsusi vurğulayıb.
Bu baxımdan tarixi hadisələrin olduğu kimi öyrənilməsi və tarixin təhrifinə imkan verilməməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Sonrakı dövrdə Zəngəzur dəhlizinin açılması istiqamətində müxtəlif səbəblərdən praktiki irəliləyişin təmin olunmadığı bildirilib. Daha sonra ABŞ-ın prosesə fəal qoşulması ilə yeni mərhələ başlayıb və 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqton Zirvə Görüşündə bu məsələnin həlli istiqamətində mühüm addım atılıb, TRIPP layihəsinin icrasına başlanılıb.
Horadiz–Ağbənd avtomobil yolu artıq demək olar ki, hazırdır. Azərbaycan ərazisində dəmir yolunun tikintisi də sürətlə davam etdirilir. Növbəti il dəmir yolunun Ermənistan sərhədinə çatdırılması gözlənilir.
Naxçıvan ərazisində də dəmir yolunun bərpası və tikintisi həyata keçiriləcək. Ordubad və Sədərək istiqamətlərində mövcud olmayan hissələrin yenidən qurulması nəzərdə tutulur.
Hazırkı dəmir yolunun yükaşırma qabiliyyəti 1,5 milyon ton təşkil edir. Lakin Azərbaycanın qarşıya qoyduğu məqsəd bu göstəricini ən azı 15 milyon tona çatdırmaqdır. Bunun üçün dəmir yolu yenidən qurulmalı və müasir tələblərə uyğunlaşdırılmalıdır.
Naxçıvan dəmir yolu layihəsinə beynəlxalq maraq da artır. Layihənin reallaşdırılmasında beynəlxalq investorların iştirakı mümkündür. Bununla belə, əsas şərt nəzarət paketinin Azərbaycan dövlətinə məxsus olmasıdır.
Naxçıvan ərazisində yeni texniki-iqtisadi əsaslandırmaya uyğun olaraq dəmir yolunun uzunluğunun 194 kilometr olacağı bildirilir. Ermənistan ərazisində isə dəmir yolu hissəsinin uzunluğu 42 kilometr təşkil edir.
Zəngəzur dəhlizinin açılması Azərbaycanın İranla ikinci dəmir yolu bağlantısının yaranmasına imkan verəcək. Naxçıvan üzərindən Şimal-Cənub və Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizlərinin əlaqələndirilməsi regionun əhəmiyyətini daha da artıracaq.
Dəhlizdən ildə 15 milyon ton və daha artıq yükün keçməsi Naxçıvanda iqtisadi fəallığın artmasına, yeni iş yerlərinin yaranmasına və regionun mühüm nəqliyyat mərkəzinə çevrilməsinə şərait yaradacaq.
Azərbaycanın məqsədi Naxçıvanı yalnız nəqliyyat deyil, həm də enerji baxımından mühüm regional mərkəzə çevirməkdir.
Zəngəzur dəhlizi artıq yalnız avtomobil və dəmir yolu layihəsi kimi nəzərdən keçirilmir. Azərbaycanın əsas hissəsindən Ermənistan ərazisi vasitəsilə Naxçıvana elektrik xətlərinin çəkilməsi də planlaşdırılır.
Cəbrayıl rayonunda inşa edilmiş böyük yarımstansiya bu enerji dəhlizinin yaradılmasına hesablanıb. Gələcəkdə bu marşrutla elektrik enerjisi ilə yanaşı, fiber-optik kabellərin, zərurət yaranarsa neft və qaz kəmərlərinin də keçirilməsi mümkün ola bilər.
Beləliklə, Zəngəzur dəhlizi nəqliyyat, enerji və kommunikasiya imkanlarını özündə birləşdirən genişmiqyaslı regional layihəyə çevrilə bilər.
Azərbaycan həm elektrik enerjisi istehsal edən, həm onu ötürən, həm də ixrac edən ölkə kimi mövqeyini daha da gücləndirir.
Naxçıvandan İrana və Türkiyəyə mövcud elektrik xətləri gələcəkdə enerji ixracının daha geniş coğrafiyaya çıxarılmasına imkan verə bilər. Azərbaycan-Türkiyə və Azərbaycan-İran enerji əməkdaşlığı ilə yanaşı, Avropaya elektrik enerjisi ixracının artırılması da strateji məqsədlərdəndir.
Qara dəniz enerji kabeli layihəsi, həmçinin Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında Xəzərin dibi ilə elektrik kabelinin çəkilməsi ilə bağlı razılaşma Azərbaycanın enerji imkanlarının daha geniş coğrafiyaya çıxarılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Naxçıvanda da batareya saxlanc sistemlərinin yaradılması planlaşdırılır. İlkin mərhələdə ən azı 100 meqavatlıq belə sistemin yaradılması nəzərdə tutulur. Bu, bərpaolunan enerji mənbələrindən əldə edilən enerjinin daha səmərəli istifadəsinə imkan verəcək.
Naxçıvanda yeni sənaye komplekslərinin yaradılması və iş yerlərinin artırılması qarşıda duran əsas vəzifələrdəndir. Sənaye Parkı bu baxımdan mühüm rol oynayacaq.
Naxçıvan şəhərində yeni elektrik avtobuslarının istifadəyə verilməsi şəhər nəqliyyatının müasirləşdirilməsi istiqamətində mühüm addımdır. Şəhərlərarası və rayonlararası nəqliyyatın yaxşılaşdırılması məqsədilə 217 müasir avtobusun alınması nəzərdə tutulur.
Yol infrastrukturu da yenilənəcək. Ümumilikdə 420 kilometr uzunluğunda müxtəlif kateqoriyalı yolların tikintisi və əsaslı təmiri planlaşdırılır. Bu layihələr 26 yaşayış məntəqəsində təxminən 160 min insanın yol infrastrukturundan istifadəsini yaxşılaşdıracaq.
Naxçıvanın turizm potensialı da böyükdür. Zəngin tarixi abidələr, təbiət və əlverişli iqlim turizmin inkişafı üçün geniş imkanlar yaradır. Şəhərin mərkəzində yeni beşulduzlu mehmanxananın təməli qoyulub və onun təxminən 2028-ci ildə istifadəyə verilməsi gözlənilir.
Dövlət tərəfindən Naxçıvan Muxtar Respublikasının inkişafı üçün indiyədək böyük həcmdə işlər görülüb və bu siyasət bundan sonra da davam etdiriləcək. Son 20 il ərzində Naxçıvanda həyata keçirilən tikinti və infrastruktur layihələrinin əsas hissəsi dövlət büdcəsi hesabına maliyyələşdirilib.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun yenidən qurulduğu bir vaxtda Zəngilanla Ordubad arasındakı məsafənin aradan qaldırılması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Tarixi və coğrafi baxımdan Zəngəzur, Naxçıvan və Qarabağ arasında əlaqələrin olması bu ərazilərin gələcək inkişafına vahid yanaşmanı şərtləndirir.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzur yaşıl enerji zonası elan edildiyi kimi, Naxçıvan da böyük yaşıl enerji potensialına malik ərazi kimi inkişaf etdirilir. Bərpaolunan enerji, nəqliyyat, sənaye, kənd təsərrüfatı, turizm və sosial infrastruktur üzrə həyata keçirilən layihələr Naxçıvanın yeni inkişaf mərhələsinin əsasını təşkil edir.
Eyni zamanda, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda tətbiq olunan yeni idarəetmə modelinin üstünlükləri nəzərə alınaraq, Naxçıvanda da idarəetmənin təkmilləşdirilməsi istiqamətində addımlar atılır. Bu proses Naxçıvan Muxtar Respublikasının muxtar respublika statusunun qorunması şərti ilə həyata keçiriləcək.
Bütün bu layihələrin əsas məqsədi Naxçıvanın inkişafını sürətləndirmək, onun iqtisadi potensialını artırmaq, enerji və nəqliyyat imkanlarını genişləndirmək, yeni iş yerləri yaratmaq və insanların daha təhlükəsiz, rahat və firavan şəraitdə yaşamasını təmin etməkdir.
