24/08/2026
26 Avqust – Laçın Şəhəri Günü: tarixdən Zəfərə, işğaldan dirçəlişə
Hər il 26 avqust Azərbaycanda Laçın Şəhəri Günü kimi qeyd olunur. Bu tarix Laçın şəhərinin Azərbaycanın tarixi torpaqları kimi yenidən dirçəldiyi, şəhərin və rayonun həyatında yeni mərhələnin başladığı əlamətdar günlərdən biridir. Laçın Azərbaycanın Qarabağ bölgəsinin ən qədim və təbiəti ilə seçilən yaşayış məntəqələrindən biri olmaqla yanaşı, ölkəmizin tarixində mühüm strateji və mədəni əhəmiyyətə malikdir.
Laçının inzibati və şəhər kimi formalaşması XX əsrin əvvəllərinə təsadüf edir. 1923-cü ildə Abdallar kənd yaşayış məntəqəsi Laçın adlandırılmış və şəhər statusu almışdır. 1930-cu il avqustun 8-də isə Laçın rayonu inzibati ərazi vahidi kimi təşkil edilmiş və rayonun inzibati mərkəzi Laçın şəhəri müəyyənləşdirilmişdir. Beləliklə, Laçın Azərbaycanın inzibati xəritəsində özünəməxsus mövqeyə malik rayonlardan birinə çevrilmişdir.
Laçın rayonunun coğrafi mövqeyi onun strateji əhəmiyyətini daha da artırır. Rayon şimaldan Kəlbəcər, cənubdan Qubadlı, şərqdən Xocalı, Şuşa və Xocavənd rayonları, qərbdən isə Ermənistanla həmsərhəddir. Rayonun ümumi sahəsi 1835 kvadrat kilometrdir. İnzibati ərazisinə 1 şəhər, 1 qəsəbə və 125 kənd daxildir. Laçının geniş yaylaq sahələri və zəngin meşələri onun həm iqtisadi, həm də təbii potensialının yüksək olduğunu göstərir.
Laçın özünün təbii gözəllikləri ilə də seçilir. Dağlıq relyef, meşələr, zəngin flora və fauna, yaylaqlar və təmiz iqlim rayonun turizm imkanlarını artırır. Laçının təbiəti tarix boyu burada yaşayan insanların təsərrüfat həyatında da mühüm rol oynamışdır. Yaylaq və otlaq sahələri heyvandarlığın inkişafı üçün əlverişli şərait yaratmış, meşə və su ehtiyatları isə bölgənin təbii sərvətlərinin əsas hissəsini təşkil etmişdir.
Lakin Laçının tarixində ən ağır səhifələrdən biri Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü nəticəsində rayonun işğal olunması olmuşdur. 1992-ci il mayın 18-də Laçın rayonu Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. İşğal nəticəsində Laçının dinc əhalisi öz doğma yurdlarından didərgin düşmüş, yaşayış məntəqələri dağıdılmış, tarixi-mədəni irsə ciddi ziyan vurulmuşdur. Laçın rayonunun işğalı həm də Azərbaycanın digər əraziləri ilə Qarabağ arasında mühüm coğrafi əlaqənin pozulmasına səbəb olmuşdur.
İllər ərzində Laçından olan məcburi köçkünlər doğma torpaqlarına qayıtmaq ümidi ilə yaşamışlar. Onların ən böyük arzusu ata-baba yurdlarına dönmək, evlərinə, kəndlərinə və şəhərlərinə yenidən qovuşmaq olmuşdur. Bu arzu Azərbaycan dövlətinin qarşıya qoyduğu əsas məqsədlərdən birinə çevrilmişdir.
2020-ci ildə Vətən müharibəsində Azərbaycanın əldə etdiyi tarixi Zəfər Laçının taleyində də yeni səhifə açdı. Həmin il dekabrın 1-də Laçın rayonu Azərbaycanın nəzarətinə qaytarıldı. Bununla da uzun illər davam edən həsrət sona çatdı və rayonun bərpası, yenidən qurulması və keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı üçün genişmiqyaslı işlərə başlanıldı.
Bu gün Laçında sürətli quruculuq prosesi həyata keçirilir. Yeni yolların, yaşayış binalarının, sosial obyektlərin, məktəblərin və digər infrastrukturun yaradılması şəhərin müasir simasını formalaşdırır. Məqsəd yalnız dağıdılmış şəhəri yenidən qurmaq deyil, Laçını müasir, rahat və dayanıqlı yaşayış məkanına çevirməkdir.
Laçının inkişafında “Böyük Qayıdış” proqramı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu proqram çərçivəsində keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına mərhələli şəkildə qayıdışı təmin edilir. İnsanların illər sonra öz evlərinə dönməsi təkcə sosial hadisə deyil, həm də tarixi ədalətin bərpasının ən mühüm göstəricilərindən biridir.
Laçının gələcək inkişafı üçün turizm, kənd təsərrüfatı, heyvandarlıq, xidmət və digər sahələrdə böyük potensial mövcuddur. Rayonun təbii sərvətləri və coğrafi mövqeyi burada ekoturizmin və dağ turizminin inkişafına geniş imkanlar yaradır. Eyni zamanda, yaylaq təsərrüfatının və kənd təsərrüfatının bərpası yerli iqtisadiyyatın canlanmasına və yeni iş yerlərinin yaranmasına şərait yaradacaqdır.
Mənim fikrimcə, Laçın Şəhəri Gününün qeyd olunması sadəcə tarixi bir hadisənin xatırlanması deyil. Bu gün bizə bir daha göstərir ki, torpaqların azad edilməsi ilə mübarizə bitmir. Əsl qələbə həmin torpaqlarda həyatın yenidən qurulması, insanların doğma evlərinə qayıtması, uşaqların məktəbə getməsi, yeni ailələrin qurulması və şəhərlərin yenidən yaşaması ilə tamamlanır.
Laçının timsalında biz həm də bir xalqın doğma torpağa bağlılığının gücünü görürük. Uzun illər keçməsinə baxmayaraq, Laçınlıların doğma yurd sevgisi heç vaxt sönməmişdir. Bu gün onların öz torpaqlarına qayıtması milli iradənin, dövlət siyasətinin və xalqın sarsılmaz bağlılığının nəticəsidir.
Nəticə etibarilə, 26 Avqust – Laçın Şəhəri Günü tariximizin, milli yaddaşımızın və Böyük Qayıdışın mühüm rəmzlərindən biridir. Laçın bu gün keçmişin ağrılarını arxada qoyaraq gələcəyə doğru addımlayır. Dağıntıların yerində yeni binaların, boş küçələrin yerində həyatın, həsrətin yerində qayıdışın olması Laçının yenidən doğulduğunu göstərir.
Laçın Azərbaycanın tarixidir, təbiətidir, yaddaşıdır. Bu gün isə o, həm də Zəfərimizin və dirçəlişimizin simvollarından biridir.