07/01/2026
Qarabağda Məskunlaşma və Yeni İdarəetmə Modeli
Azərbaycanın müasir tarixinin ən şərəfli və eyni zamanda ən məsuliyyətli mərhələsi olan "Böyük Qayıdış" proqramı, sadəcə insanların öz doğma yurdlarına qayıtması deyil, həm də dövlətçilik ənənələrimizin yeni, müasir və daha effektiv bir müstəviyə keçididir. Prezident İlham Əliyevin yerli televiziya kanallarına verdiyi son müsahibəsində Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası, məskunlaşma sürəti və tətbiq edilən yeni idarəetmə üsulları ilə bağlı səsləndirdiyi tezislər, Azərbaycanın gələcək inkişaf modelinin konturlarını cızır. Prezident müsahibəsində "Böyük Qayıdış"ın miqyasını konkret rəqəmlərlə ifadə edərək bildirir ki, bu günə qədər artıq minlərlə keçmiş məcburi köçkün öz yurduna qayıdıb. Lakin əsas hədəf daha böyükdür. Dövlət başçısı qeyd edir ki, yaxın bir-iki il ərzində azad edilmiş ərazilərdə məskunlaşan əhalinin sayı 120 mindən 140 min nəfərə qədər artacaqdır. Bu, sadəcə evlərin tikilməsi deyil, bütöv bir regionun yenidən canlandırılması deməkdir.
Məskunlaşma prosesi təsadüfi xarakter daşımır; o, ciddi planlaşdırılmış "Master Planlar" əsasında həyata keçirilir. Prezident vurğulayır ki, Şuşa, Xankəndi, Xocalı, Ağdam, Füzuli və digər şəhərlərimiz ən müasir şəhərsalma standartlarına uyğun qurulur. Burada məqsəd sakinlər üçün təkcə mənzil deyil, həm də yüksək səviyyəli sosial infrastruktur – məktəblər, xəstəxanalar, mədəniyyət mərkəzləri və ən əsası, iş yerləri təmin etməkdir. Qarabağın bərpasında ən diqqətçəkən məqamlardan biri idarəetmədə tətbiq edilən yeniliklərdir. Prezident İlham Əliyev müsahibəsində "Xüsusi Nümayəndəlik" institutunun əhəmiyyətindən geniş bəhs edir. Bu model klassik icra hakimiyyəti strukturundan fərqli olaraq, daha çevik, daha mobil və daha şəffaf bir mexanizmdir.
Nümayəndəlik institutu vasitəsilə mərkəzi hakimiyyətlə yerli icra strukturları arasında bürokratik maneələr minimuma endirilir. Prezident qeyd edir ki, bu model özünü doğrultduğu üçün gələcəkdə onun elementlərinin bütün ölkə miqyasında tətbiqi istisna deyil. Bu, əslində Azərbaycanın idarəetmə sisteminin müasirləşməsi və rəqəmsallaşması yolunda atılan inqilabi bir addımdır. Qarabağ bu gün həm də idarəçilik islahatlarının "poliqonu" rolunu oynayır.
Böyük Qayıdışın dayanıqlı olması üçün oradakı insanların məşğulluğu həlledici faktordur. Prezident müsahibədə azad edilmiş ərazilərin iqtisadi potensialının ölkə iqtisadiyyatına inteqrasiyasını əsas hədəf kimi göstərir. Ağdam və Cəbrayıl rayonlarında (Araz Vadisi İqtisadi Zonası) yaradılan sənaye parkları, kənd təsərrüfatı klasterləri və turizm zonaları minlərlə yeni iş yerinin yaradılmasına xidmət edir. Dövlət başçısı xüsusilə vurğulayır ki, bu ərazilərə xarici investorların cəlbi üçün xüsusi güzəştlər paketi hazırlanıb. Qarabağın "yaşıl enerji" zonası elan edilməsi isə regionu həm də ekoloji təmiz istehsal mərkəzinə çevirir. Bu, məskunlaşan əhalinin həm dövlət sektorunda, həm də özəl müəssisələrdə yüksək maaşlı işlərlə təmin olunmasına imkan verir.
Prezidentin müsahibəsində toxunduğu ən həssas nöqtələrdən biri də insanların mənəvi-psixoloji vəziyyətidir. 30 il boyu məcburi köçkün həyatı yaşayan insanlar üçün geri qayıdış sadəcə coğrafi yerləşmə deyil, həm də ləyaqətin və milli qürurun tam bərpasıdır. Prezident qeyd edir ki, bu gün Qarabağa qayıdan gənclər, hətta o torpaqları görməyən nəsil belə, böyük bir həvəslə öz doğma yurdlarında yaşamağı və qurmağı seçirlər.
Bu, "Böyük Qayıdış"ın ideoloji tərəfidir. İndi həmin insanlar dövlətdən yardım gözləyən köçkünlər deyil, öz torpaqlarının sahibi, qalib ölkənin qurucu sakinləridir. Dövlət bu keçidi təmin etmək üçün sosial müdafiə proqramlarını davam etdirməklə yanaşı, insanların özfəaliyyət imkanlarını da genişləndirir. Prezident müsahibəsində quruculuq işlərində şəffaflığın və ictimai nəzarətin vacibliyini xüsusi vurğulayır. O, məmur özbaşınalığına və neqativ hallara qarşı mübarizəni bərpa prosesinin ayrılmaz hissəsi kimi təqdim edir. Azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən nəhəng dövlət investisiyalarının hər qəpiyinin təyinatı üzrə xərclənməsi dövlət başçısının şəxsi nəzarətindədir.
Müsahibədən aydın olur ki, yeni idarəetmə modeli həm də "hesabatlılıq" üzərində qurulub. Sakinlərin rəyləri, onların ehtiyacları və təklifləri xüsusi nümayəndəliklər vasitəsilə birbaşa mərkəzə çatdırılır. Bu, dövlət-vətəndaş münasibətlərində yeni bir etimad səviyyəsinin yaranmasına səbəb olur. "Böyük Qayıdış" sadəcə bərpa layihəsi deyil, bu, Azərbaycanın intibahıdır. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən bu missiya ölkəmizin hərbi gücünü iqtisadi və sosial uğura çevirmək bacarığını nümayiş etdirir.
2025-ci il reallıqları göstərir ki, Qarabağda tətbiq edilən yeni idarəetmə modeli, müasir infrastruktur və yaşıl enerji strategiyası yaxın gələcəkdə bütün Azərbaycanın inkişaf simasını dəyişəcək. Qarabağ sakinlərinin rifahı və oradakı yüksək həyat standartları, ölkəmizin tərəqqisinin vizit kartına çevriləcək. Dövlət başçısının dediyi kimi, biz bu torpaqlara əbədi qayıtmışıq və burada qurulan yeni həyat Azərbaycanın sarsılmaz gücünün ən böyük sübutudur.
Ləman Hacıyeva
Suraxanı rayonu, 208 nömrəli tam orta məktəbin direktoru
