UNEC İslam İqtisadiyyatı və Maliyyəsi Mərkəzi

Bu hesabat İslam Əməkdaşlıq Təşkilatına (İƏT) üzv olan ölkələrdə iqlim dəyişikliyi və təbii fəlakətlərin yaratdığı sistemli riskləri və bu problemlərlə mübarizədə İslam maliyyəsinin rolunu təhlil edir. Tədqiqat çərçivəsində Azərbaycan, Qətər, İndoneziya, Nigeriya və Böyük Britaniya kimi ölkələrin təcrübələri əsasında yaşıl maliyyə mexanizmlərinin tətbiqi və mövcud çətinliklər araşdırılır.

Müəlliflər ekoloji davamlılığı təmin etmək üçün yaşıl sukuk, təkafül və vəqf kimi şəriətə uyğun alətlərin potensialını vurğulayaraq strateji yol xəritələri təklif edirlər. Sənəddə qlobal iqlim hədəflərinə nail olmaq üçün beynəlxalq əməkdaşlığın və maliyyə institutlarında şəffaflığın artırılmasının vacibliyi qeyd olunur. Yekun olaraq, hesabat iqtisadi sabitliyi qorumaq məqsədilə innovativ maliyyə həllərinin dövlət siyasətinə inteqrasiya edilməsini tövsiyə edir.

https://ebook.comcec.org/Kutuphane/Icerik/2456b19c-cd46-49bd-8c1d-eff36b0528b4.pdf

📢UNEC IF Talks - 3

Növbəti vebinarımız İslam maliyyəsinin Azərbaycanda keçdiyi tarixi inkişaf dövrü haqqında olacaqdır. Mövzu elmi-akademik fəaliyyətlər, real praktiki nümunələr və dövlətin atdığı addımlar kontekstində ələ alınacaqdır. Spiker isə mərkəzimizin üzvü həmçinin İstanbul Universitetinin İslam İqtisadiyyatı və Maliyyəsi üzrə doktorantı olan Yamin Savalanlı olacaqdır. Qeyd edək ki, o hal-hazırda Azərbaycanda İslam maliyyəsi mövzusunda dissertasiya işi üzərində çalışır.

🗓 Tarix: 13 yanvar
⏰ Saat: 20:30
📍 Məkan: UNEC İslam İqtisadiyyatı və Maliyyəsi Mərkəzi (YouTube Kanalı)

Sahəyə marağı olan tələbələri, tədqiqatçıları və mütəxəssisləri bu maraqlı müzakirəyə dəvət edirik.

🔗 Yayım keçidi: https://youtube.com/?si=-dBi-iL0_pnLB6Wv

https://www.youtube.com/watch?v=-wnC-96ZCE4

İslam İqtisadiyyatı konteksində akademik araşdırmaların metodoloji problemləri Enjoy the videos and music you love, upload original content, and share it all with friends, family, and the world on YouTube.

📢 UNEC IF Talks çərçivəsində ikinci vebinarımız.

Bu vebinarda İslam iqtisadiyyatı istiqamətində aparılan elmi araşdırmalarda mövcud olan metodoloji problemlərdən danışacağıq. Düzgün metodologiya olmadan keyfiyyətli elmi araşdırmalar, elmi miras formalaşa bilməz. İslam iqtisadiyyatının bir elm olaraq inkişaf etməsi isə keyfiyyətli elmi araşdırmaların çoxluğundan asılıdır.

Spikerimiz isə Türkiyənin Ankara Sosyal Bilimler Universitetində İslam iqtisadiyyatı müəllimi olan Dr Ozat Şamşiyevdir.

Vebinarda toxunulacaq məqamlar:

Günümüzdə İslam iqtisadiyyatının metodologiyası ilə bağlı müzakirə olunan problemlərdən biri fiqhi istidlal (hüquqi əsaslandırma) problemidir. Sahə ilə bağlı fiqhi istidlal cəhdləri edən tədqiqatların əhəmiyyətli bir hissəsi, ortaya çıxan yeni maliyyə məhsullarının və ya məsələlərin qanuniləşdirilməsinə (məşrulaşdırılmasına) çalışdığı müşahidə olunur.

Əsas probləmlər

a) nasslardan (dini mətnlərdən) birbaşa istidlal;
b) fiqh üsulunun yanlış istifadəsi;
c) qavaidlə (fiqhi qaydalarla) istidlal;
d) məzhəb görüşlərinin nəqli və ictihadla bağlı problemlər.

🗓 Tarix: 2 yanvar
⏰ Saat: 20:30
📍 Məkan: UNEC İslam İqtisadiyyatı və Maliyyəsi Mərkəzi (YouTube Kanalı)

Sahəyə marağı olan tələbələri, tədqiqatçıları və mütəxəssisləri bu maraqlı müzakirəyə dəvət edirik.

🔗 Yayım keçidi: https://youtube.com/?si=-dBi-iL0_pnLB6Wv

Qətərdə İslam maliyyəsi: Təhsil və praktika

Kamran Hacıyev

Qətərdə İslam Maliyyəsi: Təhsil və Praktika UNEC İslam İqtisadiyyatı və Maliyyəsi Mərkəzi olaraq başladığımız "UNEC IF Talks" silsiləsinin ilk qonağı Qətərin nüfuzlu Hamad Bin Khalifa Universitetinin (...

Bazar kapitallaşması (Market Capitalization) maliyyə dünyasında bir aktivin (şirkət, qiymətli metal, kriptovalyuta və s.) cari bazar qiymətinə əsasən ümumi dəyərini göstərən iqtisadi göstəricidir.

- Hesablanma Qaydası: Aktivin bir vahidinin (məsələn, bir səhmin və ya bir unsiya qızılın) cari qiyməti onun dövriyyədə olan ümumi miqdarına vurulur.

- Müqayisə Vasitəsi: Bu göstərici müxtəlif növ aktivlərin (məsələn, qızıl ilə texnologiya şirkətlərinin) dünyadakı iqtisadi çəkisini və böyüklüyünü eyni miqyasda müqayisə etməyə imkan verir.

- Dəyər Nümunələri: Siyahıda qızılın 31.01 trilyon dollar bazar kapitallaşması ilə ən böyük aktiv olduğu, NVIDIA-nın isə 4.46 trilyon dollarla ən yüksək dəyərli şirkətlərdən biri olduğu görünür.

Qızılın bazar kapitallaşması, dünyada bu günə qədər çıxarılan bütün qızılın ümumi çəkisinin cari bazar qiymətinə vurulması ilə əldə edilən rəqəmdir.

Qeyd: Bazar kapitallaşması sabit rəqəm deyil; aktivlərin qiyməti birjada dəyişdikcə bu rəqəm də daim yenilənir.

🇬🇧 Britaniyada yaşayan müsəlmanlar ölkənin digər sakinlərindən 4,3 dəfə daha çox xeyriyyəçilik edib

🇦🇿🇲🇾Mərkəzi Bankın baş direktoru Tərlan Rəsulov Malayziyanın “Al-Hidayah Group” şirkətlər qrupunun sədri Dato' Ku Cafar Ku Şaarinin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib.

Görüş çərçivəsində İslam maliyyəsinin inkişafı, bu istiqamət üzrə məhsul çeşidinin genişləndirilməsi, eləcə də institusional əməkdaşlıq imkanları müzakirə olunub.

Görüş zamanı həmçinin Mərkəzi Bank tərəfindən təsdiqlənmiş “2024–2026-cı illərdə maliyyə sektorunun inkişafı Strategiyası” çərçivəsində İslam bankçılığının inkişafına yönəlmiş təşəbbüslər və qarşılıqlı maraq doğuran məsələlər ətrafında fikir mübadiləsi aparılıb.

1. Mübadilə əsaslı müqavilələr (Ticarət)

1.1 Sələm (Salam): Pulun əvvəlcədən nəğd ödənildiyi, malın isə gələcəkdə müəyyən edilmiş bir tarixdə təslim edildiyi satış növüdür (adətən kənd təsərrüfatında istifadə olunur).
1.2. İstisna (Istisna’): Sifarişli istehsal müqaviləsi. Hələ mövcud olmayan bir məhsulun hazırlanması və ya tikilməsi üçün bağlanan müqavilədir.
1.3. İcarə (Ijarah): Kirayə və ya lizinq. Bir əmlakın və ya avadanlığın istifadə hüququnun müəyyən ödəniş qarşılığında başqasına verilməsidir.
1.4. Murabaha: Maya dəyəri üstəgəl mənfəət satışı. Satıcı malın maya dəyərini və üzərinə qoyduğu qazancı alıcıya açıq şəkildə bildirir.
1.5. Tövliyə (Tawliyah): Malın maya dəyərinə satılması. Satıcı heç bir qazanc əldə etmədən və zərər etmədən malı aldığı qiymətə satır.
1.6. Musavama (Musawamah): Bazarlıq üsulu ilə satış. Satıcı malın maya dəyərini açıqlamır, qiymət tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə müəyyən edilir (adi ticarət).
1.7. Cuala (Ju’alah): Mükafat/Xidmət haqqı. Müəyyən bir nəticəyə çatmaq və ya işi görmək qarşılığında vəd edilən ödənişdir (məsələn, itmiş əşyanı tapana verilən mükafat).

2. Vasitəçilik və Təmsilçilik

2.1. Vəkalət (Wakalah): Agentlik müqaviləsi. Bir şəxsin (müvəkkil) başqa bir şəxsi (vəkil) öz adından hərəkət etmək üçün səlahiyyətləndirməsidir (məsələn, investisiya idarəçiliyi).
2.2. Vəsiyyət (Wasiyyah): Şəxsin vəfatından sonra əmlakının müəyyən bir hissəsinin (maksimum 1/3-i) xeyriyyə və ya vərəsə olmayan şəxslərə verilməsi barədə sərəncamı.
2.3. Fuduli (Füzuli): Səlahiyyətsiz vəkil/agent. Bir şəxsin icazəsi olmadan onun adından alğı-satqı və ya müqavilə etməsidir. Bu müqavilənin qüvvəyə minməsi üçün əsas sahibin sonradan icazə verməsi (ratifikasiya) lazımdır.

3. Qarşılıqsız (Xeyriyyə/Yardım) Müqavilələr

3.1. Qərz (Qard): Faizsiz borc (Qərz-i Həsən). Borc verənin heç bir əlavə qazanc (faiz) gözləmədən, yalnız verdiyi məbləği geri almaq şərti ilə verdiyi borcdur.
3.2. Kəfalə (Kafalah): Zəmanət. Bir şəxsin başqasının borcunu və ya öhdəliyini yerinə yetirməsi üçün zamin durmasıdır.
3.3. Həvalə (Hawalah): Borcun köçürülməsi. Borclunun öz borc öhdəliyini başqa bir şəxsin üzərinə keçirməsi prosesidir.
3.4. Hibah (Hibə): Hədiyyə. Bir malın və ya mülkiyyətin heç bir qarşılıq gözləmədən könüllü olaraq başqasına verilməsidir.
3.5. Waqf (Vəqf): Daimi xeyriyyə. Bir əmlakın (bina, torpaq və s.) satılmamaq şərti ilə dondurulması və gəlirinin daimi olaraq xeyriyyə məqsədləri üçün istifadə edilməsidir.
3.6. Rahn (Rəhn): Girov. Borc qarşılığında kreditora (borc verənə) təminat kimi maddi bir dəyərin saxlanılması üçün verilməsidir.
3.7. Ariyah (Ariyə): Müvəqqəti istifadəyə vermə. Bir əşyanın (pul yox, məsələn, avtomobil və ya alət) mülkiyyəti verilmədən, sadəcə istifadəsi üçün təmənnasız olaraq başqasına verilməsi və sonra geri qaytarılmasıdır.
3.8. Wadi’ah (Vadiə): Əmanət saxlama. Bir malın qorunmaq məqsədilə başqa bir şəxsə və ya quruma (məsələn, banka) etibar edilməsidir.

4. Vasitəçilik və Ümumi Terminlər

4. Tərəfdaşlıq Müqavilələri (Partnership Contracts)
4.1. Mudarabah (Mudaribə): Əmək və sərmayə ortaqlığı. Bir tərəf kapitalı (sərmayəni) təmin edir (Rəbbul-mal), digər tərəf isə işi və ya təcrübəni qoyur (Mudarib). Mənfəət əvvəlcədən razılaşdırılmış nisbətdə bölünür, lakin maliyyə zərəri yalnız sərmayə sahibinin üzərinə düşür.
4.2. Shirkah (Şirkə/Muşarakə): Tam ortaqlıq. Bütün tərəflər həm kapital qoyur, həm də mənfəət və zəreri paylaşırlar. İdarəetmədə də birgə iştirak edə bilərlər.
4.3. Musaqat (Musaqət): Bağçılıq/Suvarma ortaqlığı. Bir növ kənd təsərrüfatı ortaqlığıdır; bağ sahibi ağacları işçiyə həvalə edir, işçi onlara qulluq edir (suvarır) və məhsul aralarında bölünür.
4.4. Muzara’ah (Muzaraə): Əkinçilik ortaqlığı (paylı əkin). Torpaq sahibi torpağı verir, işçi isə əməyini sərf edir. Yekun məhsul əvvəlcədən razılaşdırılmış nisbətdə bölünür.

📢 UNEC IF Talks: İslam Maliyyəsi Söhbətlərinə Start Veririk!

İslam maliyyəsi sektorunda qlobal trendləri izləmək, bu sahədə təhsil və karyera imkanlarını araşdırmaq istəyirsinizsə, bu vebinar məhz sizin üçündür.

UNEC İslam İqtisadiyyatı və Maliyyəsi Mərkəzi olaraq başladığımız "UNEC IF Talks" silsiləsinin ilk qonağı Qətərin nüfuzlu Hamad Bin Khalifa Universitetinin (HBKU) İslam Maliyyəsi və İqtisadiyyatı proqramının doktorantı Kamran Hacıyev olacaq.

Məqsədimiz sektor mütəxəssisləri ilə bir araya gələrək İslam iqtisadiyyatı və maliyyəsi sahəsindəki qlobal çağırışları, təhsil imkanlarını və real sektor təcrübələrini müzakirə etməkdir.

➡️Vebinarda əsas müzakirə mövzuları:

- Qətərdə İslam maliyyəsi ekosistemi: Təhsil və real sektor əlaqələri;
- Akademik karyera imkanları və təqaüd proqramları;
- Nəzəri biliklərin praktikada tətbiqi;
- Sektorda uğur qazanmaq üçün yol xəritəsi.

🗓 Tarix: 13 dekabr
⏰ Saat: 20:30
📍 Məkan: UNEC İslam İqtisadiyyatı və Maliyyəsi Mərkəzi (YouTube Kanalı)

Sahəyə marağı olan tələbələri, tədqiqatçıları və mütəxəssisləri bu maraqlı müzakirəyə dəvət edirik.

🔗 Yayım keçidi: https://lnkd.in/d7XnAMsq

İslam maliyyəsi üzrə ən etibarlı beynəlxalq təşkilat hesab edilən AAOIFI standartlarından "İslam Maliyyə Təşkilatlarında Fətva prinsipləri və fətva əxlaqı" başlıqlı 29-cu standartdan önəmli bir bəndi və onun izahını təqdim edirik.

6.4. The institution should not demand Fatwa according to a specific Madhab (School of Fiqh) even if it is the official school in its host country, or the school that official Fatwa bodies adhere to. However, attention should be given to situations where the legal or judiciary system in the country observes a specific school, and the issue in question may be taken to the courts in the future.

Azərbaycan dilində tərcüməsi: "Müəssisə, yerləşdiyi ölkənin rəsmi məzhəbi və ya rəsmi fətva orqanlarının istinad etdiyi məzhəb olsa belə, konkret bir Məzhəbə (Fiqh Məktəbinə) əsaslanan fətva tələb etməməlidir. Lakin, ölkənin hüquq və ya məhkəmə sisteminin konkret bir məzhəbi əsas götürdüyü və sözügedən məsələnin gələcəkdə məhkəməyə çıxarılma ehtimalının olduğu hallar diqqətdə saxlanılmalıdır."

Bəndin izahı

Müəssisə (İslami bank) öz Şəriət Şurasından və ya alimlərdən fətva istəyərkən, onları məcbur etməməlidir ki, hökmü mütləq "X" məzhəbinə (məsələn, yalnız Hənəfi və ya yalnız Şafi) görə versinlər. Bunun bir çox səbəbləri var?

- Çeviklik və Məqsədəuyğunluq: Müasir maliyyə əməliyyatları mürəkkəbdir. Bəzən bir məzhəbə görə "icazəli olmayan" və ya "məkruh" olan bir əməliyyat, digər məzhəbin güclü dəlillərinə əsasən icazəli ola bilər. İslami maliyyədə məqsəd, ən güclü dəlilə və insanların ehtiyacını (məsləhəti) qarşılamağa uyğun olan rəyi tapmaqdır.

- Qlobal Standartlar: İslam maliyyəsi qlobaldır. Yalnız bir məzhəbə qapanmaq, müəssisənin beynəlxalq əməliyyatlarını məhdudlaşdıra bilər.

Qeyd: Hətta dövlətin rəsmi dini qurumu (məsələn, Diyanət və ya Fətva Şurası) müəyyən bir məzhəbi izləsə belə, özəl müəssisə öz daxili şəriət qərarlarında daha geniş fiqh imkanlarından istifadə edə bilməlidir.

İkinci önəmli nüans isə, əgər ölkənin məhkəmə sistemi mübahisələri həll edərkən konkret bir məzhəbin qaydalarına istinad edirsə, bu fakt gözardı edilə bilməz.

Fərz edək ki, Bank (Müəssisə) müştəri ilə Hənbəli məzhəbinə uyğun bir müqavilə bağlayır. Lakin ölkənin mülki məcəlləsi və məhkəmələri Hənəfi fiqhinə əsaslanır.

Gələcəkdə tərəflər arasında mübahisə yaranarsa və iş məhkəməyə gedərsə, hakim Hənəfi fiqhinə əsasən həmin müqaviləni "batil" (etibarsız) elan edə bilər. Bu halda müəssisə həm pul itirə bilər, həm də hüquqi cəhətdən haqsız duruma düşər.

Nəticə olaraq Şəriət Şurası qərar verərkən, həmin qərarın ölkə qanunvericiliyi qarşısında dayanıqlı olub-olmadığını yoxlamalıdır.

Məsələni daha aydın başa düşmək üçün bir misal üzərindən baxaq: Bir İslami Bank Malayziyada fəaliyyət göstərir (burada Şafi məzhəbi geniş yayılıb), lakin qlobal bir məhsul olan "Təvərruq" (əmtəə murabahası) əməliyyatını həyata keçirmək istəyir.

Bankın Şəriət Şurası, ölkədəki rəsmi məzhəbdən asılı olmayaraq, digər məzhəblərin rəylərinə əsaslanaraq bu məhsula icazə verə bilər (əgər dəlilləri güclüdürsə).

Lakin, əgər ölkə qanunları "borcun borca satılması" və ya bu tip əməliyyatları konkret bir fiqh qaydası ilə qadağan edibsə və məhkəmə bu müqaviləni tanımayacaqsa, o zaman Şəriət Şurası fətva verərkən bu hüquqi maneəni nəzərə almalı və bəlkə də fətvadan çəkinməlidir.

Yekun olaraq, müəssisə fiqhi (dini) məsələlərdə sərbəst və plüralist (çoxfikirli) olmalıdır, lakin hüquqi (qanuni) məsələlərdə praqmatik və ehtiyatlı davranmalıdır.

Əsası prof. Hacı MəhəmmədHəsən Meybullayev tərəfindən qoyulmuş İslam Maliyyə Forumu ilk dəfə 2013 -ci ildə keçirilmişdir.
ll İslam Maliyyə Forumu 23 oktyabr 2025- ci ildə baş tutdu. Forumda İslam maliyyəsi sahəsində mövcud çağırışlar, investisiya imkanları və inkişaf perspektivləri müzakirə olundu.