Azerbaycan Muellimler Institutu

Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra başlandı. Yalnız bu dövrdən etibarən savadsızlığın aradan qaldırılması, bütün kənd və şəhərlərdə dünyəvi təhsil məktəblərinin açılması dövlət siyasətinin vacib istiqaməti oldu. Xalqımız Sovet təhsil sistemi vasitəsilə dünya mədəniyyətinə qovuşmaq, elmin qabaqcıl nailiyyətlərini gənc nəslə ötürmək, müxtəlif sahələrdə qabaqcıl elmi ideyalara silahlanmış yüksək txtisaslı milli kadrlar hazırlamaq imkanı əldə etmişdir. Bu nailiyyətlərin qazanılmasında yaranmasının 75 ili tamam olan Azərbaycan Müəllimlər Institutunun özünəməxsus payı və xidməti vardır. Göstərilən müddət ərzində institut şərəfli, şanlı bir tarixi yol keçmişdir. Azərbaycan SSR Xalq Maarif Komissarlığının 13 iyul 1929-cu il tarixli kollegiya qərarı əsasında 01 oktyabr 1929-cu ildən Azərbaycan Xalq Maarifi Kadrlarının Ixtisasının Artırılması Institutu açılmışdır. Azərbaycanda Sovet hakimiyyətinin qurulmasından həmin vaxta qədər pedaqoji kadrların ixtisasının artırılması tarixi 3 mərhələyə bölünür:
1.1920-ci ildən 1927-ci ilə qədər olan dövr. Bu dövrdə Xalq Maarif Komissarlığı hər məktəb müəllimləri üçün qısamüddətli (2-6 aylıq) kurslar təşkil edirdi. Kursa cəlb olunanların bir qismi demək olar ki, nə ümumtəhsil, nə də pedaqoji hazırlığa malik idi. Kurslar hər il I dərəcəli müəllimlər üçün təşkil edilirdi. Müəllimlərin bir çoxu həmin kursa 3-4 dəfə cəlb olunurdu və eyni proqramla kurs keçirdi.
2.1927-ci ildə Xalq Maarif Komissarlığı ev pedaqoji texnikumları təşkil etdi. Kursun məqsədi qiyabi təhsil yolu ilə orta pedaqoji təhsil səviyyəsində kadr hazırlamaq idi. 1927-ci ildə, eyni zamanda, yenidənhazırlanma kursları müəyyən üstünlük qazandı: yay mövsümündə yenidənhazırlanma kursları üçün vahid proqram hazırlandı; eyni kontingent üçün nəzərdə tutulmuş 3 illik (3 yay) kurslarının məqsədi yeddillik təhsil səviyyəsində hazırlıq verməklə yanaşı, pedaqoji fənləri öyrənmək idi. Həmin kurslar ev pedaqoji texnikumları üçün işlənmiş material və dərsliklərlə işləyirdi. Bu illərdə müəllimlərin bütün yenidənhazırlanma işləri ev pedaqoji texnikumlarında cəmlənmişdi.
3.1929-cu ildən bütün pərakəndə ixtisasartırma tədbirləri vahid formada – Pedaqoji Kadrların Ixtisasartırma Institutunda cəmləşdi, ciddi və planlı xarakter aldı. Institutun tərkibinə ev pedaqoji texnikumu, sabiq pedaqoji fakültə və qiyabi metodkurslar daxil oldu. Əvvəllər Institut yalnız pedaqoji kadrların yenidən hazırlanması ilə məşğul olmuşdur. Yenidənhazırlanma yalnız qiyabi şəbəkə ilə (ali və orta) və qısamüddətli kurslar vasitəsilə həyata keçirilirdi. Yenidənhazırlanma ilə bütün kateqoriyalardan olan təhsil işçiləri əhatə olunurdu. Bu illərdə qiyabi pedaqoji təhsil güclü inkişaf etmiş, azlıqda qalan xalqların qiyabi təhsil şəbəkəsi genişlənmişdir. Digər respublikaların Pedaqoji Kadrların Ixtisasartırma Institutları ilə əlaqə möhkəmlənmişdir. 1931-ci ildə institutda qısamüddətli kurslar yolu ilə pedaqoji kadrların hazırlanması (icbari təhsil, savadsızlığın aradan qaldırılması, kəndli-gənclər sənət məktəbləri müdirləri, aqropedaqoqlar, pioner dəstə rəhbərləri və başqaları üçün) işinə başlanmışdır. Institut yerlərdə rayon pedaqoji texnikumlarının qiyabi kurs bölmələrinə istinad etmişdir. Həmin vaxtlar Institut digər respublikalarla sıx əlaqə saxlamışdır. Bir tərəfdən, Gürcüstan, Ermənistan, Dağıstan, Özbəkistan, Tatarıstan və Krımın maarifçi türklərinə, digər tərəfdən, Azərbaycanın azlıqda qalan xalqlarına Ermənistan, Almaniya, Tatarıstan respublikaları tərəfindən qiyabi pedaqoji təhsil yolu ilə xidmət göstərmişdir. Bunlardan əlavə, Institut Moskvanın Mərkəzi və Xarkov Pedaqoji Kadrların Ixtisasının Artırılması Institutları ilə sıx əməkdaşlıq etmişdir. Pedaqoji Kadrların Ixtisasının Artırılması Institutu qısa bir müddət ərzində Xalq Komissarları Sovetinin Maarif Kadrlarnın hazırlanması və yenidən hazırlanması üzrə Tədris Kombinatına çevrilmişdir. Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin 29 may 1933-cü il tarixli 603 №li qərarı ilə yuxarıda adı çəkilən Tədris Kombinatı yenidən Xalq Maarif Komissarlığı nəzdində Xalq Maarifi Kadrlarının Ixtisasının Artırılması Institutuna çevrilmişdir. 1939-cu ildə Xalq Maarif Komissarlığının əmri ilə rayon mərkəzlərində pedaqoji kabinetlər yaradılmış, Xalq Maarif Kadrlarının Ixtisasının Artırılması Institutu Respublika Müəllimləri Təkmilləşdirmə Institutu ilə əvəz olunmuşdur. Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin 15 aprel 1939-cu il tarixli 1752 №li qərarı ilə Xalq Maarifi işçilərinin ixtisasını müntəzəm təkmilləşdirmək məqsədilə Bakı şəhər Xalq Maarif Şöbəsinin nəzdində ali təhsil müəssisəsi hüququnda Bakı şəhər Müəllimləri Təkmilləşdirmə Institutu yaradılmışdır.
1972-ci ildə Respublika Müəllimləri Təkmilləşdirmə Institutu Mərkəzi Müəllimləri Təkmilləşdirmə Institutuna çevrilmişdir. Fasiləsiz pedaqoji təhsil sisteminin vahid elmi-metodik mərkəzinin yaradılması, habelə xalq maarifi işçilərinin ixtisasının artırılması sistemini yaxşılaşdırmaq məqsədilə Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 4 oktyabr 1989-cu il tarixli 398 №li qərarı ilə Azərbaycan Mərkəzi Müəllimləri Təkmilləşdirmə Institutu Azərbaycan Baş Pedaqoji Kadrların Ixtisasının Artırılması və Yenidən Hazırlanması Institutuna çevrilmiş, ona I kateqoriyalı ali məktəb statusu verilmişdir. Bu qərardan sonra institut kafedral sistemə keçmiş, ixtisasartırma işini həyata keçirmək üçün fakültələr təşkil edilmişdir. Institutun 1982-ci ildə Şəki filialı, 1986-cı ildə Lənkəran filialı, 1990-cı ildə Şuşa filialı, 1995-ci ildə Quba, Göyçay və Bərdə tədris-istinad məntəqələri yaradılmışdır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 11 iyul 1997-ci il tarixli 77 №li qərarı ilə «Ixtisasartırma və yenidənhazırlanma təhsil müəssisələrinin nümunəvi Əsasnaməsi» təsdiq olunmuşdur. Həmin Əsasnamə və «Azərbaycan Respublikasının təhsil sahəsində Islahat Proqramı»nın tələbləri əsasında Baş Institutun yeni Nizamnaməsi və strukturu Azərbaycan Respublikasının Təhsil Naziri tərəfindən təsdiq olunmuşdur. 80-cı illərdə Institutun maddi-texniki və tədris bazası möhkəmləndirilmişdir. 1986-cı ildə Institut üçün xüsusi layihə üzrə avadanlıqla təchiz olunmuş səkkizmərtəbəli tədris korpusu, onun yanında kurs müdavimləri üçün doqquzmərtəbəli «Maarif» sanatoriya-profilaktoriyası istifadəyə verilmişdir. Institutda zəngin kitabxana, kompüter və idman bazası yaradılmışdır. Azərbaycan Respublikası Prezidenti H.Əliyev cənablarının 15 iyun 1999-cu il tarixli 168 №li Sərəncamı ilə təsdiq olunmuş «Azərbaycan Respublikasının təhsil sahəsində Islahat Proqramı»na müvafiq olaraq «Azərbaycan Respublikasında təhsil sisteminin təkmilləşdirilməsi haqqında» 13 iyun 2000-ci il tarixli 349 №li Prezident Fərmanının 10-cu bəndi əsasında, Azərbaycan Pedaqoji Kadrların Ixtisasının Artırılması və Yenidən Hazırlanması Baş Institutu bazasında Azərbaycan Müəllimlər Institutu və onun 12 bölgədə (Naxçıvan, Gəncə, Sumqayıt, Mingəçevir, Qazax, Şamaxı, Quba, Salyan, Cəlilabad, Ağcabədi, Şəki, Zaqatala şəhərlərində) filialı və Lənkəran tədris-məsləhət məntəqəsi yaradılmışdır. Qısa müddətdən sonra Naxçıvan filialı müstəqil Müəllimlər Institutuna çevrilmişdir. Bu Fərmana görə Azərbaycan Müəllimlər Institutunun (AMI-nin) və onun filiallarının funksiyalarına aşağıdakı sahələr daxildir:
1. Pedaqoji Kadrların ilkin hazırlığı (bakalavr təhsil pilləsi).
2. Pedaqoji Kadrların ixtisasının artırılması.
3. Pedaqoji Kadrların yenidən hazırlanması.
4. Müəllimlərin təkmilləşdirilməsi. Bundan əlavə hazırda baza instiututunda təhsilin magistratura pilləsi üzrə də pedaqoji kadrlar hazırlığı həyata keçirilir. Institutda 4 fakültə (Ibtidai təhsilin pedaqogika və metodikası, məktəbəqədər təhsilin pedaqogika və metodikası, yenidənhazırlanma, ixtisasartırma və təkmilləşmə), 12 kafedra (Pedaqogika, Psixologiya, Azərbaycan dili, ədəbiyyatı və tədrisi metodikası, təbiət fənləri və tədrisi metodikası, Riyaziyyat və tədrisi metodikası, Ictimai fənlər, Informatika, informasiya texnologiyaları və tədrisi metodikası, Təhsilin idarə edilməsi, Əmək və peşə təlimi, Ibtidai və məktəbəqədər təhsilin metodikası, Mülki müdafiə, tibbi biliklərin əsasları və bədən tərbiyəsi, Xarici dillər), 9 kabinet (Pedaqoji kadrlara metodik xidmət və filiallarla iş, Müasir təlim metodları və distant təhsil, xarici əlaqələr, ictimai fənlər, psixoloji xidmət, təbiət fənləri, əmək və peşə təlimi, informatika, kommunikasiya texnologiyaları, yaşlıların təhsili kabinetləri), iki mərəkz (tədris-metodik və əlavə təhsilə tələbatın öyrənilməsi mərkəzləri), fundamental kitabxana, kompüter mərkəzləri və s. fəaliyyət göstərirlər. Yalnız baza instiututunda 260 nəfər əməkdaş, o cümlədən 119 nəfər professor müəllim heyyəti çalışır. Institutun 11 filialında 20-dən artıq fakültə, 40-a qədər kafedra, 32 metodik kabinetlər, 12 laboratoriya, kompüter mərkəzləri, kitabxanalar fəaliyyət göstərirlər. Ümumilikdə filiallarda 1079 nəfər əməkdaq, o cümlədən 533 nəfər professor müəllim heyyəti çalışır. Institut respublikada fasiləsiz təhsil sisteminə daxil olan təhsil müəssisələrinin pedaqoji kadrları və mütəxəssisləri üçün ixtisasartırma və yenidənhazırlanma təhsili üzrə elmi və tədris-metodik mərkəzə çevrilmişdir. Institutda iki istiqamətdə elmi-tədqiqat işləri aparılır:
Fundamental tədqiqatlar
- Təhsil, tərbiyə, mənəviyyat, mənəvi və idarəçilik mədəniyyəti haqqında Heydər Əliyevin ideya-nəzəri irsinin öyrənilməsi;
- Uşaqlar, yeniyetmələr, gənclər: dünyanın mənimsənilməsi (dərk olunması) və şəxsiyyətin təşəkkülü;
- Şagirdlərin və tələbələrin tərbiyəsinin başlıca istiqamətləri və müasir metodları: metodologiya, metodika, dünyagörüşü və dəyərlər oriyentasiyası məsələləri. Tətbiqi tədqiqatlar
- Fasiləsiz təhsil: təşkili, idarə edilməsinin optimal modelləri və sosial problemləri;
- Təhsil sahəsində Islahat Proqramın tələbləri ilə əlaqədar fənlərin tədrisinin müasir texnologiyaları, optimal metodikalarının işlənib hazırlanması və tətbiqi. adminlerle elaqe: http://www.facebook.com/cosqun.abdurahmanli
http://www.facebook.com/ibrahim.s.memmedov?fref=ts