Astronomiya

Volınovun möcüzəvi xilası

1969-cu ildə baş verən Soyuz 5 missiyası kosmos tarixinin ən qorxulu qəzalardan biri hesab olunur. Sovet kosmonavtı Boris Volınov orbitdəki tapşırığı tamamladıqdan sonra Yerə tək qayıdırdı.
Ən təhlükəli an isə atmosferə giriş zamanı başladı.
Kosmik gəminin servis modulu əsas kapsuldan ayrılmalı idi, amma mexanizm işləmədi. Nəticədə Soyuz kapsulu atmosferə səhv istiqamətdə daxil oldu. Bu o demək idi ki, istiliyə davamlı qoruyucu hissə deyil, kapsulun nazik tərəfi alovun qarşısında qalmışdı.

Atmosferə giriş zamanı temperatur minlərlə dərəcəyə çatırdı və kapsulun içində yanıq qoxusu yayılmağa başlamışdı. Volınov pəncərədən ərimiş metal parçalarının axdığını görürdü. G qüvvəsi onu oturacağa deyil, ön tərəfə sıxırdı. Kapsul idarəolunmaz şəkildə fırlanır, metal hissələr isə yüksək temperaturdan qızarırdı. Hətta bir anda kabinənin yanaraq parçalanacağı düşünülürdü. Volınov sonradan deyirdi ki, həmin an artıq sağ qalacağına inanmırdı.

Xoşbəxtlikdən yüksək temperaturun təsirindən ilişib qalan modul qopdu və kapsul son anda düzgün vəziyyət aldı. Amma problem bununla bitmədi. Paraşüt sistemi tam açılmadı və yumşaq eniş mühərrikləri işləmədi. Nəticədə kapsul Yerə çox böyük sürətlə çırpıldı. Zərbənin gücündən Volınovun dişləri sındı və üz nahiyəsindən xəsarət aldı.

Kapsul qarla örtülü, buz kimi soyuq əraziyə düşmüşdü. Ətraf tam səssiz idi və temperatur təxminən −38 dərəcə idi. Xilasetmə qrupu gələnə qədər Volınov donmamaq üçün kapsuldan çıxıb yaxınlıqda görünən işıqlara tərəf hərəkət etmişdi. Bir çox mütəxəssis hesab edir ki, o uçuşda Volınovun sağ qalması böyük şans idi.

Ən təhlükəli eniş

Sovet kosmonavtı Boris Volynov kosmos tarixinin ən təhlükəli uçuşlarından bir neçəsini yaşamış insanlardan biri sayılır. Onun başına gələn hadisələr bəzən filmlərdəki səhnələrdən belə qorxulu idi.

1969-cu ildə Soyuz 5 missiyası zamanı Volınov Yerə qayıdarkən ölümə çox yaxın olmuşdu. Kosmik gəminin servis modulu ayrılmalı idi, amma texniki nasazlıq səbəbilə ayrılmadı və kapsul atmosferə səhv istiqamətdə daxil oldu. Nəticədə kapsulun ən zəif hissəsi alovun və yüksək temperaturun qarşısında qaldı.

Atmosferə giriş zamanı kapsulun içi tüstü və yanıq qoxusu ilə dolmağa başladı. Qapağın rezin hissələri əriməyə başlamışdı və Volınov praktiki olaraq yanaraq məhv olmaq təhlükəsi yaşayırdı. G qüvvəsi onu oturacağa deyil, əks istiqamətə sıxırdı ki, bu da vəziyyəti daha da dəhşətli edirdi.

Xoşbəxtlikdən yüksək temperatur və təzyiq nəticəsində ilişib qalan modul sonda qopur və kapsul düzgün istiqamət alır. Amma təhlükə bununla bitmədi. Paraşüt sistemi tam açılmadı və yumşaq eniş mühərrikləri işləmədi. Kapsul Yerə çox sərt çırpıldı və Volınovun bəzi dişləri qırıldı.

Eniş planlaşdırılan nöqtədən çox uzağa düşmüşdü. Çöldə təxminən −38°C şaxta vardı. Xilasetmə qrupu gələnə qədər donmamaq üçün Volınov kapsuldan çıxaraq qarın içində kilometrlərlə piyada gedib uzaqda görünən bir kənd evinə çatmışdı.

İllər sonra, 1976-cı ildə Soyuz 21 missiyası zamanı da yenə təhlükəli hadisə yaşadı. Salyut 5 stansiyasında havaya zəhərli qaz qarışdığı yarandı. Kəskin qoxu və ehtimal olunan azot turşusu sızması ekipajın sağlamlığını pozmuşdu və missiya təcili dayandırıldı.

Yerə qayıtmaq üçün ayrılmağa çalışanda isə gəminin kilidləri açılmadı və Soyuz kapsulu stansiyadan tam ayrıla bilmədi. Volınov bir orbit boyunca nasaz vəziyyətdə qalmışdı və yalnız sonradan problemi aradan qaldıra bildilər.

Boris Volınov bütün bu hadisələrdən sağ çıxaraq kosmos tarixinin ən möhkəm iradəli kosmonavtlarından biri kimi yadda qaldı.

Marsda gün batımı

Bu Marsda çəkilmiş ən təsirli gün batımı fotolarından biridir. Foto NASA-nın Curiosity roverindən çəkilib və maraqlısı odur ki, Marsda gün batarkən səma Yerinkindən fərqli olaraq maviyə çalır.

Bunun səbəbi Mars atmosferindəki çox incə toz hissəcikləridir. Toz, qırmızı işığı daha geniş yaydığı üçün Günəşin ətrafında mavi parıltı yaranır.

Fotodakı zəif işıq əslində Marsın soyuq və səssiz atmosferində Günəşin son şüalarının yayılmasıdır.
Mars səthində belə gün batımları daha tutqun görünür, çünki planet Günəşdən Yerə nisbətən xeyli uzaqdadır.

Bu kadr insana başqa bir dünyada dayanıb üfüqə baxmağın necə hiss oluna biləcəyini təsəvvür etdirir.

Süni intellekt kosmosdan gələn qəribə siqnalları analiz edir!

Süni intellekt artıq kosmosdan gələn qəribə siqnalları analiz etməyə başlayıb. Bəzi siqnalların təbii mənbədən gəlmədiyi ehtimalı alimləri ciddi şəkildə düşündürür.
Minlərlə radio dalğası içində gizlənən bu sirli impulslar bəzən müəyyən ritm və təkrarlanma göstərir. Hesab edilir ki, bu siqnallar uzaq qalaktikalardakı naməlum kosmik hadisələrin izi ola bilər.
Hətta bəzi tədqiqatçılar bunun inkişaf etmiş sivilizasiyaların texnoloji izləri ola biləcəyini istisna etmir. Kainat susmur, bəlkə də biz sadəcə onu yeni anlamağa başlayırıq...

Kosmosda insan nəslinin gələcəyi

Kosmosda qravitasiyasız mühitdə cinsi münasibət nəzəri olaraq mümkündür, amma praktikada çox çətin ola bilər. Çəkisizlik zamanı insanlar davamlı olaraq bir-birindən uzaqlaşır və bədənin hərəkətlərini idarə etmək çətinləşir. Bundan əlavə, qan dövranı, hormonal sistem və ümumi fizioloji vəziyyət mikroqravitasiyada fərqli işləyir.

Hamiləlik məsələsi isə daha mürəkkəbdir. Uzunmüddətli çəkisizliyin embrionun inkişafına, hüceyrə bölünməsinə və sümük formalaşmasına necə təsir etdiyi tam bilmir. Heyvanlar üzərində aparılan bəzi təcrübələr göstərib ki, mikroqravitasiya inkişaf prosesində problemlər yarada bilər. Buna görə hazırda kosmosda insan hamiləliyi təhlükəli və naməlum hesab olunur.

Əgər gələcəkdə kosmik gəmidə süni qravitasiya yaradılarsa, vəziyyət normal ola bilər. Fırlanan modul və ya digər texnologiyalar Yerə yaxın cazibə qüvvəsi təmin etsə, insan orqanizmi daha stabil işləyə bilər. Bu halda uzunmüddətli yaşayış, ailə həyatı və hətta gələcəkdə kosmos koloniyalarında doğum ehtimalı nəzəri olaraq mümkün görünür.

Planetlər

Planetlər müxtəlif xüsusiyyətlərinə görə təsnif edilir. Əsasən onlar qayalı planetlər və qaz nəhəngləri olmaqla iki böyük qrupa bölünür. Merkuri, Venera, Yer və Mars bərk səthə malik qayalı planetlərdir.

Yupiter və Saturn əsasən hidrogen və helium qazlarından ibarət nəhəng planetlər sayılır. Uran və Neptun isə buz nəhəngləri adlandırılır, çünki tərkiblərində donmuş maddələr daha çoxdur.

Bundan əlavə, Günəş sistemindən kənarda yerləşən minlərlə ekzoplaneti də ölçü, temperatur və orbitlərinə görə fərqli siniflərə ayırılır.