Apeyronelm

15/06/2022

Əslində fikir versək görərik ki, istər bizim toplumda, istərsə də dünyanın bir neçə fərqli toplumlarında Kvant nəzəriyyəsi, Sim nəzəriyyəsi, Nisbilik nəzəriyyəsi və s. digər elmi mövzularla bağlı mübahisəli dialoqlar, mövzuya qarşı münasibətlər, şübhəli yanaşmalar təkamül nəzəriyyəsindən fərqli olaraq daha az rast gəlinir. Səbəblər isə müxtəliflik göstərsədə əsas götürülən, təkamül nəzəriyǝssi ilə müqayisədə digər mövzular haqqında daha az məlumata sahib olmaları(təkamüllə bağlı əldə etdikləri məlumatlar isə natamamlığın özü ilə gətirdiyi yanlışlardan ibarətdir) və bir çox inanc sistemlərinin yaradılışla bağlı fikirləri ilə ziddiyətliyi sayıla bilər. Ancaq bu yazıda həmin məsələyə detallı toxunmayacayıq və əsasən təkamül və Təkamül nəzəriyyəsinin nə olduğunu izah edəciyik.

Bu mövzu ilə bağlı daha ətraflı məlumat əldə etmək istəyirsinizsə linkə keçid edə bilərsiz:
https://apeyronelm.wordpress.com/2022/06/15/t%C9%99kamul-n%C9%99dir-t%C9%99kamul-n%C9%99z%C9%99riyy%C9%99si-t%C9%99kamul%C9%99-giris/

11/06/2022

Demək olar ki, hamımızın üzündə mövcud olan və bizimlə bərabər sonacan yaşayan və nəslini davam etdirən bu canlının adı Demodeksdir(dərialtı gənə)

0.3-0.4 mm ölçüsündə olan bu canlılar yalnız mikroskop altında görmək olar

8 ayyaqlı və mikroskobik canlılar sayılan demodekslərin Ümumilikdə 65 ə yaxın növü olduğu bilinir. İnsanın üz dərisində isə yaşıya bilən iki fərqli növü var. Bunlar Demodeks follicolorum və demodeks brevisdir(bu növün ölçüsü isə 0.15-0.2 mm).

D.folliculorum gənələri üzümüzün ətrafında, D.brevis gənələri isə boyun və sinə nahiyəsində yer almağa meyillidirlər. D.folliculorm gənəsi qıl follikulunun üst hissəsinə girməyi və dəri hüceyrələri və yağ üzərində yaşamağı sevirlər. D.bervis gənələri isə piy vəzlərinin dərinliyinə getməyi və hüceyrələrlə qidalanmağı üstün tuturlar.

Döllənmə baş verdikdən sonra gənələr piy vəzilərinin və ya saç follikulunun içərisinə yumurta qoyurlar. Yeni sürfələr 3-4 gün ərzində yumurtadan çıxır və yeddi gündən sonra yetkinləşirlər. Demodeks gənələrinin əksəriyyəti təxminən iki həftə yaşayır. Öldükdən sonra gənələr saç follikullarında və piy vəzilərində parçalanır.

Üzümüzdə olan çox az Demodeks gənələrinin ölü dəri hüceyrələrini təmizlədiklərini faydalı qəbul etmək olar. Bu gənə populyasiyası nəzarət altında qaldıqca sağlamlığımıza hər hansı bir mənfi təsir edəcəyinin ehtimalı çox az görünür. Bununla belə, bəzi insanların dərisində çoxalmağa başlayan bu canlılar vücudun fərqli bölgələrində iltihablanmaya şərait yarada bilirlər.

Video:

09/06/2022

Sinesteziya- rənglərin, səsin, formaların, iybilmə, dadbilmə və duyğu orqanlarının psixoloji əlaqələndirilməsi vəziyyətidir. Daha çox qadınlarda rast gəlinir. Bu halı yaşayan insanlara sinestetik (bəzi ədəbiyyatlarda sinestet) deyilir. Sinestetiklər rəngləri eşidir, səsləri görür, toxunuşu dada bilir. Əslində hər kəs sinestetik olaraq dünyaya gəlir. İnsan doğularkən beyindəki şöbələr bir-biri ilə əlaqəli olur lakin zaman keçdikcə bu əlaqə itir. Bəzən bu əlaqələrin itməsinə səbəb olan gen mutasiyaya uğrayır və əlaqələr qismən itmir, beləliklə sinesteziya yaranır. Sinesteziyanın, Əsasən, genetik olduğu düşünülür. Lakin sonradan qazanılmış da ola bilər. Sinesteziyanın 60-dan çox növü müəyyən edilmişdir. Sinestetiklərin güclü yaddaşları olsa da, asan hesablamalarda çətinlik çəkə bilirlər. Yön duyğuları zəif olur, əsasən, sağ və solu qarışdırırlar. Sinesteziya incəsənət adamlarında, yaradıcı insanlarda daha çox müşahidə edilir. Höte həndəsi fiqurları rənglərlə qeyd edirdi. İvan Bunin rus əlifbasının bütün hərflərini rəngləri ilə müəyyənləşdirmişdir. Josh Klaf qeyd edirdi: "Balqabağın dadı çəhrayı, pomidorun dadı yaşıldır. İspanağın dadı sarı olduğu üçün onu sevmirəm." Vinsent van Qoq 1881-ci ildə qardaşına yazdığı məktublardan birində bəzi tabloları musiqi olaraq anladığını qeyd edirdi. 1885-ci ildə piano dərslərinə başlayan rəssam hər notun onda bir rəngi canlandırdığının fərqinə varır. Piano müəllimi onun dəli olduğunu zənn edərək dərslərdən imtina edir. Sinestetik məşhurlar arasına Richard Wagner, Arthur Rimbaud, Geoffrey Rush, Billy Joel, Pharrell Williams və s. kimiləri də daxildir. Bəziləri bunu bir növ tanrı vergisi, xoşbəxtlik hesab etsələr də, sinesteziyadan əziyyət çəkənlər də az deyildir.

©️ Esmira Hüseynli

08/06/2022

Olimp dağı(Olympus Mons) Günəş sistemimizdəki planetlərdə yerləşən dağlardan ən yüksək zirvəyə malik olanıdır və vulkanik mənşəlidir. Olimp dağı ilk baxışda bizim təsəvvürümüzdə canlanan “Dağ” məfhumuna çox da bənzəmir. Çünki bu dağın təpə nöqtəsi dünyadakı dağlarda olduğu kimi dik deyil, düzdür. Dağın hündürlüyü təxminən 21.9 km-dir. Bu o deməkdir ki, Olimp dağının’ın yüksəkliyi, dünyada yerləşən ən yüksək dağ zirvəsi olan Everest’dən 2.5 dəfə yüksəkdir. Dağ təxminən 300.000 km2-lik bir əraziyə malikdir, bu isə demək olar ki, İtaliyanın ümumi sahəsi ilə eynidir. Dağın adı isə əfsanəvi Yunan mifologiyasındakı 12 Tanrının yaşadığı dağın adından gəlməkdədir. (Bu inanca görə Zeus, Atena, Poseidon və s. kimi tanrılar Olimpus dağının zirvəsində yaşayırdılar.)

Bəs bu dağın bu qədər böyük bir yüksəkliyə malik olmasının səbəbi nədir? Səbəbi əslində çox sadədir: Marsdakı vulkanların daha güclü püskürmə qabiliyyətinin olması və oradakı çəkim qüvvətinin dünyadakından daha az olması. Həmçinin Marsın üz qabığı, Yer qabığının olduğu qədər hərəkətli deyil, daha sabitdir. Qısaca izah etməli olsaq, dünyanın üst qabığı daha dəyişkən olduğu üçün bir vulkan yarandığı müddətdən müəyyən bir zaman sonraya qədər öz aktivliyini qoruya bilir. Lakin bir müddət sonra onun altında olan aktiv hissə yerini başqa bir yerə dəyişir, həmin vulkan öz aktivliyini itirir və sönmüş vulkan sayılır. Marsda isə vəziyyət belə deyil. Qabıq çox daha sabit olduğu üçün uzun illər boyunca eyni yerə lava axışı davam edir və dağ yüksəlməyə davam edir.

Son olaraq, Marsın səthində olan tək yüksək dağ Olimp dağı deyil. Askraus Mons (18.209 m), Arsia Mons (17.779 m), Pavonis Mons (14.307 m), Elysium Mons (13.862 m) kimi yüksək dağlar da bu planetdə mövcuddur.

©İlkin İsgəndərov

08/06/2022

İlk podcastımızı dinləmək üçün linkə keçid edə bilərsiz:

Yazar: Emin Salmanov Səsləndirdi: Əkbər Məmmədov Rübailəri səsləndirdi: Emin Salmanov https://apeyronelm.wordpress.com/2022/04/16/om%c9%99r-x%c9%99yyam-ki...

06/06/2022

Platonun məşhur mağara alleqoriyası. Məşhur Yunan filosofu Platon, öz "Dövlət" əsərinin "Yeddinci Kitab" adlı bölməsində məhz bu alleqoriyadan bəhs edir. Bu alleqoriya cahil insanlar ilə dünyanı anlamağa çalışan, həqiqəti görmək istəyən insanlar arasındakı fərqi idrak etmək üçün ortaya atılmışdır və digər bir Yunan filosof olan Aristotel'in "Oxuyub-yazan və oxumayıb-yazmayan insanlar arasındakı fərq, ölülərlə dirilər arasındakı fərq qədərdir." şəklində olan aforizmasını bir növ izah edir. (Qısa bir not: Ümumiyyətlə, Alleqoriya dedikdə, hər hansısa mücərrəd bir fikrin, anlayışın konkret hadisələrin köməyi ilə təsvir edilməsi nəzərdə tutulur.)

Bu mövzu ilə bağlı daha ətraflı məlumat əldə etmək istəyirsinizsə linkə keçid edə bilərsiz: https://apeyronelm.wordpress.com/2022/06/06/platonun-magarasi/

05/06/2022

İngilis bioloq, təbiət tarixçisi və yayımçı David Attenborough' un dünyanın əhali problemi ilə bağlı fikirləri.

Əlavə olaraq:

Planetimizdə hər gün 227 mindən çox insan dünyaya gəlir. Aparılan bəzi araşdırmalar əsrin sonunda dünya əhalisinin sayının təxminən 11 milyardı keçəcəyini bildirir. 20-ci əsrin əvvəlinə qədər 1 milyard insanın yaşadığı Yer kürəsində sadəcə bir əsr ərzində bu rəqəm təxminən 7 milyarda çatdı.

Artıq bir çox bioloq dünyada altıncı böyük kütləvi məhvin ortasında olduğumuzu hesab edir. Bu kütləvi məhvin əsas səbəbinin dünya əhalisinin dəhşətli dərəcədə artmasında görürlər.

Yaşaya biləcəyimiz yerləri genişləndirdikcə digər canlı növlərinin məskunlaşdığı yerləri daraldırıq və çox vaxt nəsli kəsilməkdə olan növlərin daha geniş ərazilərə yayılmasının qarşısını alırıq.

İnsanlığın bu problem haqqında ciddi düşünmələri üçün bu mövzunun daha da aktuallaşdırılması mütləqdir.

Video: Welcome Trust YouTube

04/06/2022

🦟Ağcaqanadlar 30 milyon ildən çoxdur ki, mavi planetimizin sakinləridir.

🦟Yalnız dişi ağcaqanadlar tərəfindən edilən sancmalar şiddətli qaşıntı, şişkinlik və qızartıya səbəb ola bilir.

🦟 Dişi ağcaqanadlar insanlar da daxil olmaqla bir çox məməliləri sancaraq qanlarını sorurlar. Bədənimizi sancan ağcaqanadlar qanımızda olan zülallarla öz yumurtalarını daha yaxşı şəkildə qidalandıra bilirlər. Erkək ağcaqanadlar isə qidalanmaq üçün yalnız çiçək nektarlarına üz tuturlar.

🦟 Ovlarını izləmək üçün ağcaqanadların kimyəvi, vizual və istilik sensorları var. Kimyəvi sensorlar vasitəsi ilə insan vücudunun yaydığı karbon qazını və dəridə olan süd (laktik) turşusunu hiss edib ovlarına yaxınlaşa bilirlər. Hətta 36 m uzaqlıqdan belə karbon qazını hiss etdikləri hesab edilir.

🦟Ağcaqanadların qanadlarını çırparaq yaratdığı vızıltı səslərinin əsas səbəbi cinsi birləşməyə hazır olduqlarını bildirmələridir.

Bu mövzunu daha detallı öyrənmək üçün linkǝ keçid edərək məqaləmizi oxuya bilərsiniz: https://apeyronelm.wordpress.com/2022/05/28/agcaqanadlar-bizi-niy%c9%99-sancir-agcaqanadlar-haqqinda-on%c9%99mli-bilgil%c9%99r/

04/06/2022

Saatlarlarla ətrafında parlaq mavi əşyalar - plastik butulka qapaqları, tutuquşu lələkləri, paltar sancağı qırıqları, şüşə qırıqlar və başqa digər pastiklər toplayaraq quracağı çardağın ətrafına gətirən həm memar, həm diyazner, həm də rəqs etməyi bacaran çardaq quşu (Satin Bowerbrid). Elmi adı "Ptilonorhynchus vioalceus"dur. Bu zəhməti çəkmələrinin səbəbi isə dişi çardaq quşlarının diqqətini çəkməkdir. Belə ki, erkək çardaq quşu yerdə çubuqlardan ibarət iki paralel divar düzəldir, ətrafına kənardan topladığı şeyləri düzür və həmin yeri cütləşmə dövründə istifadə edirlər. Yetkinlik dövrünə çatanda zamanlarının çoxunu çardaqların necə düzəldiməsini öyrənmək üçün xərcləyirlər. Bu quşlara Avstraliyanın şərq və cənub-şərq sahillərinin əksəriyyətində rast gəlinir.

04/06/2022

Səsləri eşidərkən qəzəblənmiş, hücuma hazır və daha aqressiv Amerika alliqatoru gördüyünüzü düşünə bilərsiziniz. Bəli, Amerika alliqatorunu görürsünüz ancaq o nə hirsli, nə də hücum etmək istəmir. Alliqatorlar bir növ bağırtı sayılan bu səsləri var olduqlarını və səs çıxardığı həmin əraziyə hökmranlıq etdiklərini bildirmək üçün çıxarırlar. Həmin səsləri onlardan il boyu eşitmək olar ancaq cütləşmə ərəfəsində bu daha da çox olur. Çıxardıqları səslər onların bədən ölçüləri ilə biləvasitə əlaqəlidir. Erkək alliqatorlar bağırdıqları zaman güclü aşağı tezlikdə olan səs dalğaları kürəklərindəki su damlalarının sıçramasına şərait yaradır. Bu bir növ "su rəqsi" ortaya çıxarır. Bu isə yalnız erkəklərə xass bir şeydir.

🐊Alliqator cinsinin dünyada iki növü mövcuddur: Amerika (Alligator mississipiensis) alliqatoru və Çin alliqatoru (Alligator sinensis) Amerika alliqatorlarının bədən ölçüləri Çon alliqatorları ilə müqayisədə daha böyükdür.

🐊Timsahlardan fərqli olaraq alliqatorlar təhlükədə olduqlarını hiss etmədikləri müddətcə insanlara hücum etməzlər.

🐊Alliqatorlar 30 ildən 60 ilə qədər yaşaya bilirlər.