Center for Studies of the South Caucasus - CSSC

Ermənistan və Azərbaycan arasında sülhün əhəmiyyəti

Məqalənin müəllifləri "Sülh Körpüsü" təşəbbüsünün koordinatorları Areq Koçinyan və Fərhad Məmmədovdur.

"Sülh Körpüsü" Ermənistan və Azərbaycanın vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin təşəbbüsüdür və iki ölkənin hökumətlərinin dəstəyi ilə həyata keçirilir. Təşəbbüsün məqsədi Ermənistan və Azərbaycan ekspertləri, media nümayəndələri, qeyri-hökumət təşkilatları və digər qurumlar arasında birbaşa ikitərəfli dialoq üçün şərait yaratmaqdır.

"Sülh Körpüsü"nün fəaliyyət istiqamətlərindən biri ikitərəfli gündəliyin əsas mövzuları üzrə birgə məqalə və araşdırmaların hazırlanmasıdır.

Bakı və Yerevan arasında sülh regionun xəritəsini dəyişə BİLƏR Azərbaycanın ən son xəbərləri Milli.Az portalında. Bu günün ən vacib dünya xəbərləri və aktual hadisələri.

Cənubi Qafqaz Tədqiqatlar Mərkəzinin direktoru Fərhad Məmmədov: “Türkiyə ilə Azərbaycan razılaşıblar ki, İrandan hücum təkrarlanarsa…”

“Naxçıvana hücum riskinin tam aradan qalxdığını demək çətindir. İranın məqsədi daha çox ölkənin ABŞ-a təzyiq göstərməsinə nail olmaqdır. Digər tərəfdən, İran bu hücumlarla ABŞ-a göstərmək istəyir ki, onun hərbçiləri regionda heç bir yerdə tam təhlükəsiz deyil.

Əlbəttə, bu addımlar İran üçün ciddi mənfi nəticələr də doğura bilər. Məsələn, Türkiyə belə hallarda İrana qarşı daha sərt addımlar atar. Lakin indiki mərhələdə görünən odur ki, Türkiyə hər vasitə ilə müharibənin birbaşa iştirakçısına çevrilmək istəmir. Hətta belə hücumlardan biri zamanı ərazi zərbə alsa və müəyyən itkilər baş versə belə, Ankara emosional reaksiya verməkdən çəkinə bilər.

Son 24 saat ərzində Azərbaycan və Türkiyə arasında, ən azı siyasi diskurs səviyyəsində, müəyyən mövqe dəyişiklikləri də müşahidə olundu. Belə ki, Naxçıvana edilən hücumdan sonra Azərbaycan ali səviyyədə daha sərt açıqlamalar verdi, Türkiyə isə daha çox balanslaşdırıcı mövqe nümayiş etdirdi. Türkiyəyə edilən son zərbədən sonra isə Ankarada ritorika müəyyən qədər sərtləşdi, Azərbaycan isə Türkiyəni sakitləşdirməyə çalışan mövqe ortaya qoydu.

Hər iki ölkə, düşünürəm ki, mövcud vəziyyətin mahiyyətini yaxşı anlayır. İranın zərbələri davam etsə belə, Türkiyə və Azərbaycan öz təhlükəsizliklərini təmin etmək üçün birgə fəaliyyət göstərə bilərlər. Başqa sözlə, İranın bu hücumları müəyyən mənada Türkiyə ilə Azərbaycanı daha da yaxınlaşdıran amilə çevrilib. Hətta demək olar ki, iki ölkə arasında belə bir konsensus formalaşıb: mümkün itkilərlə müşayiət olunan hücumlar baş versə belə, tərəflər vəziyyəti nəzarətdə saxlayaraq birbaşa müharibəyə cəlb olunmamağa çalışacaqlar.

Azərbaycan bu məsələdə kifayət qədər operativ addım atıb bəyan etdi ki, ölkə ərazisi İrana qarşı istifadə olunmayacaq. Bu mesajı gücləndirmək üçün həm humanitar yardım göstərildi, həm də tranzit yüklərlə bağlı müəyyən məhdudiyyətlər aradan qaldırıldı.

Digər tərəfdən, bu addımların məqsədlərindən biri də Azərbaycanla danışıqlar aparan şəxsin mövqeyini gücləndirmək idi. Yəni İranda hər kəs görməli idi ki, Pezeşkiana həvalə edilən missiya müəyyən nəticələr verib. Rəsmi Bakı da bu zəngi qəbul etməklə bir tərəfdən Pezeşkianın İrandakı mövqeyinin möhkəmlənməsinə töhfə verdi, digər tərəfdən isə Tehran üçün onun Bakı ilə münasibətlərdə mühüm fiqur olduğu mesajını çatdırdı.

Azərbaycanın əsas məqsədi Naxçıvana edilən hücumların təkrarlanmamasına nail olmaqdır. Çünki belə bir riskin tam aradan qalxdığını demək çətindir və bu ehtimal hər zaman mövcud ola bilər.

İranın hücumları ilə bağlı Azərbaycan və Ermənistanın mövqeləri müəyyən mənada oxşar oldu. İranla bağlı bəyanatlar demək olar ki, eyni vaxtda verildi. Hətta ali dini rəhbər Əli Xameneinin vəfatı ilə bağlı iki ölkə lideri eyni vaxtda başsağlığı mesajı yayımladı. Bununla belə, bəzi fərqlər də oldu: məsələn, Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan İranda yerləşən səfirliyə getmədiyi halda, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev səfirliyi ziyarət edərək başsağlığı verdi. Bu isə daha çox dini və ortaq tarixi-mədəni əlaqələrlə bağlı amillərlə izah oluna bilər.

Digər tərəfdən, yeni ali rəhbərin təbrik edilməsi məsələsində də hər iki ölkə oxşar mövqe nümayiş etdirdi. Bütün bunları nəzərə alaraq demək olar ki, mövcud situasiyada Azərbaycan və Ermənistanın bu məsələyə baxışları müəyyən dərəcədə paralellik təşkil edir və bu, təbii siyasi proses kimi qiymətləndirilə bilər.

Azərbaycan və Ermənistan arasında ikitərəfli münasibətlər hazırda sülh gündəliyinə uyğun şəkildə davam edir. Bu gündəlikdə sülh sazişi imzalanmazdan əvvəl bir sıra mərhələlərin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur. Bunlara yüksək səviyyəli siyasi dialoqun davam etdirilməsi, iqtisadi münasibətlərin formalaşdırılması və vətəndaş cəmiyyəti səviyyəsində dialoqun təmin edilməsi daxildir.

“Türkiyə ilə Azərbaycan razılaşıblar ki, İrandan hücum təkrarlanarsa...” – Fərhad Məmmədov - Globalinfo.az – Ən diqqətçəkən məqamlardan biri də İranın Türkiyə istiqamətində yenidən ballistik raket atmasıdır. Raket Aralıq dənizindəki NATO gəmiləri tərəfindən

Cənubi Qafqaz Tədqiqatlar Mərkəzinin direktoru Fərhad Məmmədov: “Əsas sual budur: ABŞ-ın İran planı nədən ibarətdir?”

“Əli Xameneidən sonra onun oğlu Müctəba Xameneinin ali rəhbər seçilməsi müəyyən mənada taktiki qərar kimi də qiymətləndirilə bilər. Məsələ ondadır ki, ABŞ və İsrail əsasən Əli Xameneini hədəf kimi görürdülər. Lakin o vəfat etsə belə, onun yerinə oğlu ali rəhbər seçildi. Bu isə bir növ “Xameneini yenə Xamenei əvəz etdi” mesajı kimi təqdim olunur.

Yaxın gələcəkdə ABŞ müharibəni bitirmək istəsə, o zaman öz cəmiyyətinə bu müharibənin məqsədlərinə çatması ilə bağlı izahat verməli olacaq. Həmin izahlardan biri də Əli Xameneinin aradan qaldırılması ilə bağlı ola bilər. İranda qərar qəbul edən şəxslər isə belə bir siyasi narrativin qarşısını almaq üçün keçmiş ali rəhbərin oğlunun hakimiyyətə gətirilməsini taktiki addım kimi dəyərləndirmiş ola bilərlər.

Əli Xameneinin yaratdığı müəyyən bir idarəetmə sistemi var idi. Bu sistemdə paralel institutlar fəaliyyət göstərirdi. Həmin paralel institutların fəaliyyəti zamanı tez-tez ziddiyyətlər yaranırdı və Əli Xamenei özünü bu problemləri həll edən əsas fiqur kimi təqdim etməyi bacarırdı. Onun qurduğu bu sistemə baxmayaraq, hakimiyyət daxilində narazılıqlar yaranır, cəmiyyət isə bir neçə dəfə etirazlara qalxırdı. Lakin hər dəfə sistem müəyyən elastiklik nümayiş etdirərək bu narazılıqların qarşısını almağa nail olurdu.

Məsud Pezeşkianın prezident seçilməsi də müəyyən mənada İranda mövcud olan etnik qrupların narazılığını azaltmaq məqsədi daşıyan siyasi addım idi. Bu yolla etnik qruplar arasında yaranmış narazılıqları qismən aradan qaldırmaq planlaşdırılırdı.

Müctəba Xameneinin isə müharibə şəraitində bu birliyi hansı formada təmin edə biləcəyi daha fərqli və mürəkkəb məsələdir. Çünki o, keyfiyyətcə fərqli bir siyasi və təhlükəsizlik mühitində fəaliyyət göstərəcək. Hazırda görünən odur ki, onu dəstəkləyən SEPAH daha radikal addımların tərəfdarıdır. Keçmişdə SEPAH-ın radikal addımlar atması üçün müəyyən dövrlər mövcud olub və Əli Xamenei bu vəziyyətdən öz siyasi strategiyasında istifadə edirdi. Eyni zamanda, lazım gəldikdə SEPAH-ın təsirini məhdudlaşdırır, parlament institutunu ön plana çəkərək siyasi diskursu daha çox institusional müstəviyə yönəldirdi.

Düşünürəm ki, Müctəba Xameneinin qarşısında duran əsas çağırışlardan biri də SEPAH-ın imkanlarından istifadə etməklə yanaşı, zəruri məqamda onun təsirini balanslaşdırmaq bacarığı olacaq. Çünki yalnız kəskin və sərt addımlar vasitəsilə siyasi prosesləri uzunmüddətli şəkildə idarə etmək mümkün deyil.

Əsas sual budur: plan nədən ibarətdir? Bunu dəqiq bilən varmı? Əslində, “plan üzrə gedir” ifadəsi kifayət qədər mücərrəd səslənir. Amma ortada müəyyən nəticələr var. Məsələn, İranın ali dini rəhbəri məhv edilib və onun ölümündən sonra hakimiyyətə kimin gəlməsindən asılı olmayaraq sistemin dayanıqlılığı ilə bağlı müəyyən suallar yaranıb.

Müharibənin dayandırılmasının tərəfdarları belə arqument irəli sürürlər ki, İranın siyasi sistemi artıq kifayət qədər zəiflədilib. Onların fikrincə, yaxın aylarda ölkə daxilində sosial-iqtisadi problemlərin dərinləşməsi fonunda İran cəmiyyəti öz mövqeyini ortaya qoyaraq sistemi daha da sarsıda bilər.

Digər tərəfdən, ABŞ-ı narahat edən əsas məsələlər İranın raket proqramı, nüvə proqramı və proksi qüvvələrə verdiyi dəstəkdir. İstər 12 günlük müharibə zamanı, istərsə də sonrakı dövrdə ABŞ bu üç istiqamətdə müəyyən nəticələr əldə edib. Lakin demək olmaz ki, hər üç istiqamət üzrə məqsədlərə tam şəkildə nail olunub.

İranda rejim köklü şəkildə dəyişərsə, ABŞ öz strateji məqsədlərinə daha asan çata bilər. Digər tərəfdən, müharibə şəraitində yeni seçilmiş liderin aradan götürülməsi ehtimalı da ABŞ-da müəyyən dairələrə belə bir ümid verir ki, bu yolla istədikləri nəticəni əldə edə bilərlər. Məhz buna görə də hazırda müharibənin dayandırılması ilə bağlı səsləndirilən bəyanatları tam əsaslı hesab etmək çətindir.

“Əsas sual budur: ABŞ-ın İran planı nədən ibarətdir, dəqiq bilən var?” – Fərhad Məmmədovla MÜSAHİBƏ - Globalinfo.az – Fərhad bəy, İran İslam Respublikasının yeni ali rəhbəri Seyid Müctəba Xamenei seçildi. O, kimdir və rəhbərliyi İran və region üçün nə vəd edir?

==İranın Naxçıvana zərbəsi və Azərbaycan Prezidentinin reaksiyası barədə==

İranın Naxçıvana zərbəsi, Azərbaycan Prezidentinin reaksiyası və sonrakı hadisələr Azərbaycan cəmiyyətində gərginlik yaratdı.

Avropadakı İranpərəst qruplar, İrandakı informasiya resursları Azərbaycana qarşı genişmiqyaslı informasiya kampaniyası aparır və burada artıq köhnəlmiş tezislərdən istifadə olunur: “Azərbaycanda İsrail hərbi bazaları”, casus şəbəkələri, diversiyalar və s.

Təəssüf ki, Türkiyədə də bu kampaniyaya qoşulan çoxlu danışan başlar, keçmiş admiral və generallar tapıldı. Bu “ekspertlər” elə qorxuya düşüblər ki, onların donanmanı və hərbi hissələri necə idarə etdikləri təəccüb doğurur.

Gəlin vəziyyəti və Azərbaycanın reaksiyasının səbəbini anlamağa çalışaq.

Prezident İlham Əliyevin çıxışını diqqətlə dinləməyə dəyər:

- İrana münasibətdə jestlər: Səfirliyi ziyarət, İran diplomatlarının Livandan təxliyəsinə yardım, Azərbaycan ərazisinin və hava məkanının İrana qarşı istifadəsinin yolverilməzliyi barədə bəyanat;

- Azərbaycanın müharibəyə cəlb olunmaq niyyətində olmadığı barədə aydın bəyanat;

- Qəzəbin açıq nümayişi və qabaqlayıcı addımların bəyan edilməsi;

=Çıxışın kəskin tonu=

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev İranda qərar qəbul edən insanların anladığı dildə danışdı.

Diqqət yetirin ki, artıq xeyli müddətdir İran ABŞ və İsrailin zərbələrinə cavab olaraq Körfəz ölkələrini vurur. Lakin bu müddət ərzində İran rəhbərliyində açıq-aydın fikir ayrılığı yox idi.

Yalnız Prezident İlham Əliyevin kəskin bəyanatından sonra biz İran rəhbərliyində qonşulara zərbələr endirilməsi mövzusunda fikir ayrılığını görürük.

=Hərbi hazırlıqlar=

Bakı İrandakı daxili proseslər və İrandakı daxili qrupların Azərbaycana qarşı münasibəti barədə kifayət qədər məlumatlıdır.

Azərbaycan DTX-nın Bakıda planlaşdırılan terror aktları barədə məlumatı ötən ilin payızına aiddir. Bunu operativ çəkilişdəki geyimdən də anlamaq olar. O zamankı məlumatda “xarici dövlət” qeyd olunurdu, indi isə konkret ad açıqlandı - SEPAH!

İranın Naxçıvana zərbəsindən sonra Azərbaycan rəhbərliyinin əsas məqsədi Körfəz ölkələri timsalında olduğu kimi zərbələrin təkrarlanmamasıdır.

Həm diplomatik missiyanın bağlanması, həm tranzit üçün sərhədin bağlanması, həm də təcavüzü dəf etmək üçün silahlı qüvvələrin 1 nömrəli hazırlıq vəziyyətinə gətirilməsi məhz bu səbəbdəndir.

Yəni, Azərbaycan eskalasiya artdıqca həyata keçirilməli olan bütün addımları lap başlanğıcdan atdı.

Bu, Azərbaycan mövqeyinin ciddiliyinin göstəricisi və Tehrana, İrandakı bütün qruplara zərbələrə davam etməmək barədə açıq siqnaldır!

Azərbaycan rəhbərliyinin atdığı addımlar İranın növbəti zərbəsini yaxınlaşdırmır, əksinə onun həyata keçirilməsi halında fəsadlarını minimuma endirir.

Əgər İranda kiminsə Azərbaycana növbəti zərbələr endirmək niyyəti varsa, Bakının heç bir addımı onları dayandıra bilməz. Bu qrupları yalnız daxili qruplararası qarşıdurma dayandıra bilər. Azərbaycanın addımları isə vəziyyətə uyğun olaraq adekvatdır və İrandakı daxili qruplara açıq mesajdır.

Vəziyyət son dərəcə mürəkkəbdir və bu gün İranda formalaşmış bir çox dəyişənlərdən asılıdır. İranın və onun rəhbərliyindəki qrupların gözlənilməzliyi onun qonşuları üçün təhlükə yaradır. Bu təhlükələrə qarşı hazırlıqlı olmaq, zərbələri qəbul edib onlara alışmaqdan daha yaxşıdır.

Bir sözlə, bizi çətin bir dövr gözləyir və bu dövrü regiondakı mövqelərimizi qoruyaraq keçməliyik.

Xamneyi öldü, yaşasın Xamneyi...

Nəhayət, İranın yeni ali dini rəhbəri məlum oldu. Bu vəzifəyə öldürülən Əli Xamneyinin oğlu Müctəba seçildi.

Heç kim Ekspertlər Şurasının iclasını və səsvermə prosesini izləyə bilmədi. Müctəba ali dini rəhbər təyin edilsə də, o ən yüksək dini rütbəyə malik deyil.

Hələ ki, İranda real gücə malik qrupların heç biri seçkinin nəticələri şübhə altına almayıb. Amma bu, mümkündür. Belə ki, müxtəlif informasiya resurslarında Müctəbanın namizədliyinə qarşı olanların mövcudluğu barədə məlumatlar yayılırdı.

Ən azından, İranın hakimiyyət iyerarxiyasını bərpa etmək şansı var, lakin bunu müharibə və kütləvi xəyanət şəraitində etmək olduqca çətindir.

ABŞ yeni rəhbərlə danışıqlar aparmağa cəhd edə bilər, yəqin ki, buna bir neçə gün vaxt ayıracaq, lazımi mesajları çatdırıb cavab gözləyəcək.

Bu iki gün ərzində İranda Xamneyinin rəhbərliyi ilə razılaşmayan daxili qruplar tərəfindən ABŞ-yə müəyyən təkliflər verilə bilər.

Xamneyinin danışıqlardan imtina edəcəyi təqdirdə, o, növbəti hədəfə çevriləcək.

Azərbaycana gəlincə, İran Prezidenti Məsud Pezeşkianın Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə zəngi eskalasiyanın azaldılmasına ümid yaradır. Lakin yeni ali dini rəhbərin Azərbaycana münasibətdə mövqeyini anlamaq lazımdır. Bu zəngə Müctəba Xamneyi tərəfindən icazə verilibmi?!

Hazırki şəraitdə isə Pezeşkianı İranda tamamilə nüfuzdan salmaq məqsədilə Azərbaycana zərbə təkrarlana bilər.

Cənubi Qafqaz Tədqiqatlar Mərkəzinin (CQTM) direktoru Fərhad Məmmədov İctimai TV-nin efirində gedən "Diqqət Mərkəzi" verilişində İranda baş verən hadisələrə dair müzakirələrdə iştirak edib və öz fikirlərini bölüşüb.

Daha ətraflı:

İranda hadisələrin necə inkişaf edəcəyi dini liderin kim olacağından asılıdır Bizi İzləyin: Whatsapp: https://bit.ly/457kdupFacebook: https://bit.ly/3H6GtMTInstagram: https://bit.ly/46wEkoiTeleqram: https://bit.ly/3INUKP2Sayt: https:/...

Cənubi Qafqaz Tədqiqatlar Mərkəzinin (CQTM) direktoru Fərhad Məmmədov Pressklub TV-nin efirində gedən “Əsas sual” verilişində “Qanlı müharibənin 5-ci ili” mövzusunda fikirlərini bölüşüb.

Daha ətraflı:

Qa*nlı müharibənin 5-ci ili - Fərhad Məmmədovla müzakirə OLUN ►https://bit.ly/3rGosrrGördüyünüz nöqsanlara biganə qalmayın! Çəkdiyiniz foto və videoları, üzləşdiyiniz problemləri biziml...

Cənubi Qafqaz Tədqiqatlar Mərkəzinin (CQTM) direktoru Fərhad Məmmədov İctimai TV-nin efirində gedən "Diqqət Mərkəzi" verilişində "Azərbaycanlılarla ermənilərin barışığı mümkündürmü və sülh Azərbaycana niyə lazımdır?" mövzusundakı müzakirələrdə iştirak edib və öz fikirlərini bölüşüb.

Daha ətraflı:

Azərbaycanlılar və ermənilərin barışığı mümkündürmü? Azərbaycan ermənilərin cavabını gözləyir Bizi İzləyin: Whatsapp: https://bit.ly/457kdupFacebook: https://bit.ly/3H6GtMTInstagram: https://bit.ly/46wEkoiTeleqram: https://bit.ly/3INUKP2Sayt: https:/...

Cənubi Qafqaz Tədqiqatlar Mərkəzinin (CQTM) direktoru Fərhad Məmmədov İctimai TV-nin efirində gedən "Diqqət Mərkəzi" verilişində "ABŞ Cənubi Qafqazda nəyi dəyişir?" mövzusunda fikirlərini bölüşüb.

Daha ətraflı:

ABŞ Cənubi Qafqazda nəyi dəyişir? | “Diqqət mərkəzi”, 10.02.2026 Bizi İzləyin: Whatsapp: https://bit.ly/457kdupFacebook: https://bit.ly/3H6GtMTInstagram: https://bit.ly/46wEkoiTeleqram: https://bit.ly/3INUKP2Sayt: https:/...

Cənubi Qafqaz Tədqiqatlar Mərkəzinin (CQTM) direktoru Fərhad Məmmədov İctimai TV-nin efirində gedən "Diqqət Mərkəzi" verilişində "Sülhə doğru addım: Əliyev-Paşinyan görüşünün pərdəarxası" mövzusunda fikirlərini bölüşüb.

Daha ətraflı:

Sülhə doğru addım: Əliyev-Paşinyan görüşünün pərdəarxası | “Diqqət mərkəzi”, 05.02.2026 Bizi İzləyin: Whatsapp: https://bit.ly/457kdupFacebook: https://bit.ly/3H6GtMTInstagram: https://bit.ly/46wEkoiTeleqram: https://bit.ly/3INUKP2Sayt: https:/...

=Azərbaycanın öz iradəsinə qarşı cəlb oluna biləcəyi müharibələr=

Cənubi Qafqaz münaqişə potensialı çox yüksək olan bir bölgədir. Bu region qitələr, hərbi-siyasi və iqtisadi bloklar, böyük və güclü qonşular arasında sərhəd rolunu oynayır.

Azərbaycan otuz il ərzində Ermənistanla münaqişə vəziyyətində olub. Ərazisini işğaldan azad etməklə ilə yanaşı, Bakı əsasən Rusiya, daha az dərəcədə isə ABŞ və Avropa tərəfindən tətbiq edilən münaqişə yolu ilə idarəetmə taktikasının buxovlarından azad olmaq üçün səylər göstərib. İşğal olunmuş ərazilərə və Ermənistanla münaqişəyə baxmayaraq, Azərbaycan maksimum suverenliyə və toparlanmağa nail olub.

2020-ci ilin 44 günlük müharibəsi və 2023-cü ilin antiterror tədbirləri regionda dəyişikliklər üçün şərait yaradıb və bu dəyişikliklər region ölkələrinin əsas rol oynadığı dinc atmosferdə baş verir.

Azərbaycan Prezidentinin qeyd etdiyi kimi: "... Əminəm ki, bundan sonra Azərbaycan xalqı sülh şəraitində yaşayacaq".

Ermənistanla sülh gündəliyi genişlənir və dərinləşir. 2026-cı ilin iyun ayında Ermənistanda keçiriləcək parlament seçkiləri sülh prosesinin geridönməz nöqtəsi olmalıdır.

Lakin Cənubi Qafqaz ətrafında və ümumiyyətlə beynəlxalq münasibətlərdə Azərbaycanı müharibəyə cəlb edə biləcək proseslər cərəyan edir. Mümkün ssenariləri onların aktuallıq sırası ilə nəzərdən keçirməyə çalışacağıq.

İran

- ABŞ və İsrail tərəfindən İrana qarşı hərbi əməliyyatlar. 2025-ci ilin 12 günlük müharibəsi zamanı Cənubi Qafqaz aktiv hərbi əməliyyatlardan kənarda qaldı. Hazırkı zərbələrin İran rejimini dəyişdirməyi hədəfləyə biləcəyini nəzərə alsaq, İran hakimiyyəti müharibəyə fərqli yanaşa bilər. Ən azı, son müharibənin təcrübəsinə əsaslanaraq, zərbələr İranın hərbi və siyasi rəhbərliyinə qarşı təxribatla başlayacaq ki, bu da yeni şəsxlərin vəzifəyə gəlməsi ilə nəticələnə bilər. Onların qərarları isə son dərəcə gözlənilməz olmaqla yanaşı, Azərbaycana da təsir edə bilər.

- İranda vətəndaş müharibəsi. Mövcud hökumətin tərəfdarları ilə onların müxtəlif rəqibləri arasında qarşıdurma halında sərhəd bölgəsində xaos mümkündür. Belə ki, sərhədi düşmənin sıxışdırılmalı olduğu bir nöqtə kimi qəbul edəcək nəzarətsiz silahlı qrupların yaranması ehtimalı var. Azərbaycan burada ön cəbhə ola bilər və Bakı sərhəd təhlükəsizliyini qorumaq üçün cavab verməli olacaq.

Rusiya

- Cənubi Qafqaz ölkələrindən birinə birbaşa hərbi müdaxilə və ya Venesuelaya bənzər xüsusi hərbi əməliyyatın təkrarlanması. Düzdür Rusiyanın ukraynadakı xüsusi hərbi əməliyyatı uğursuz olur və nəticədə ənənəvi təcavüzkar müharibəyə çevrildi. Lakin Ukraynadakı yarımçıq “nailiyyətlərə” baxmayaraq, bu ssenari aktual olaraq qalır.

- Putin və Tramp arasında münasibətlər pisləşərsə, Rusiya ABŞ-nin təhlükəsizlik öhdəlikləri olmayan bölgələrdə cavab verməli olacaq. Sadə dillə desək, əgər Rusiya Cənubi Qafqaz ölkələrindən birini işğal edərsə, ABŞ Kremli nüvə silahı ilə təhdid etməyəcək.

Ermənistan

- Rusiyapərəst qüvvələr Ermənistandakı parlament seçkilərində qalib gələrsə, Rusiya müttəfiqlik öhdəliklərinin bir hissəsi olaraq Ermənistandakı hərbi mövcudluğunu artıra və vəziyyəti gərginləşdirmək üçün sərhəd mübahisələrindən istifadə edə bilər.

- Ən ekstremal ssenari budur ki, Rusiyapərəst qüvvələrin seçkilərdə məğlub olmasına baxmayaraq, Rusiya onları qalib və qanuni hakimiyyət kimi tanıya və hərbi müdaxilə üçün müraciətlərindən istifadə edə bilər. Hərçənd, hazırda Moskvanın belə riskli bir variant üçün resursları çatışmır.

Türkiyə

Azərbaycan Türkiyənin hərbi və siyasi müttəfiqidir, tələb olunarsa hərbi yardım göstərmək öhdəliyi daşıyır. Əksər hallarda bu müqavilələr Türkiyənin Azərbaycana hərbi yardımı kimi qəbul edilir, lakin mövcud tarixi dövr Azərbaycanın Türkiyəyə hərbi yardımını da aktuallaşdıra bilər. NATO-nun dağılması Qara dənizdə və Şərqi Aralıq dənizində təhlükəsizlik boşluğu yaradacaq. Cari vəziyyət Türkiyə üçün əlverişli şərait yaratsa da, Yaxın Şərq hələ də qeyri-sabitlik ocağı olaraq qalır.

Cənubi Qafqaz Tədqiqatlar Mərkəzinin (CQTM) direktoru Fərhad Məmmədov İctimai TV-nin efirində gedən "Diqqət Mərkəzi" verilişində "ABŞ İranı vuracaq? İranda yaşayan soydaşlarımız hansı təhlükələrlə üzləşə bilər?" mövzusunda fikirlərini bölüşüb.

Daha ətraflı:

İranda yaşayan soydaşlarımız hansı təhlükələrlə üzləşə bilər? | “Diqqət mərkəzi”, 14.01.2026 Bizi İzləyin: Whatsapp: https://bit.ly/457kdupFacebook: https://bit.ly/3H6GtMTInstagram: https://bit.ly/46wEkoiTeleqram: https://bit.ly/3INUKP2Sayt: https:/...