04/08/2026
AM|EN
Հնարավո՞ր է արդյոք հիշողության ուսումնասիրությունները հասկանալ միայն ակադեմիական քննարկումների միջոցով։ Հիշողության ուսումնասիրությունների ասոցիացիայի 10-րդ ամենամյա համաժողովի ամենակարևոր ուղերձներից մեկն այն էր, որ՝ ոչ։ Բուենոս Այրեսում գիտական ուսումնասիրություններն անբաժանելի էին հանրային հիշողությունից, քաղաքացիական ներգրավվածությունից և ճշմարտության, արդարության ու ժողովրդավարության պահպանման ամենօրյա աշխատանքից։
Համաժողովը մեկնարկեց Ջեֆրի Ք. Օլիքի Memory Studies as a Vocation («Հիշողության ուսումնասիրությունները որպես կոչում») հիմնական դասախոսությամբ, որը նվիրված էր մեր ժամանակների շարունակական ճգնաժամերի պայմաններում հիշողության ուսումնասիրություններով զբաղվող հետազոտողների դերին։ Հենվելով Մաքս Վեբերի՝ գիտնականի և քաղաքական գործչի կոչումների տարբերակման վրա՝ Օլիքը պնդում էր, որ հիշողության ուսումնասիրությունների առաքելությունը ոչ թե ակտիվիզմին փոխարինելն է, այլ շարունակել գիտական հետազոտության, մեկնաբանության և քննադատական վերլուծության աշխատանքը, որի միջոցով հասարակությունները կարող են հասկանալ, թե ինչպես են անցյալի մասին ձևավորվող պատկերացումները ձեռք բերում սոցիալական և քաղաքական ազդեցություն։ Այն ժամանակ, երբ համալսարանները, գիտական հետազոտությունն ու մասնագիտական գիտելիքը գնալով ավելի հաճախ են կասկածի ենթարկվում, Օլիքը հիշեցրեց, որ գիտելիքի հետևողական և համբերատար ստեղծումն ինքնին հանրային ներդրում է և կարևոր դեր ունի ժողովրդավարական հասարակությունների պահպանման ու զարգացման գործում։
Այս տեսլականը նոր լույսի ներքո ներկայացվեց Կլաուդիա Ֆելդի և Մարինա Ֆրանկոյի «Գիտական հետազոտության և քաղաքացիական գործողության միջև. հիշողության ուսումնասիրությունները ներկայի խաչմերուկում» լիագումար նիստում։ Անդրադառնալով Արգենտինայի պատմական փորձառությանը՝ նրանք ցույց տվեցին, որ Լատինական Ամերիկայում հիշողության ուսումնասիրությունները զարգացել են ակադեմիական հետազոտության, քաղաքացիական գործունեության, մարդու իրավունքների շարժումների և ճշմարտության ու արդարության հանրային պահանջների միջև շարունակական երկխոսության և երբեմն նաև լարվածության միջոցով։
Այս գաղափարներն առավել ամբողջական դարձան համաժողովի գիտական ծրագրից դուրս։ Այցերը ESMA հիշողության թանգարան և հիշողության վայր, նախկին գաղտնի կալանավորման, խոշտանգումների և ոչնչացման կենտրոն El Vesubio, ինչպես նաև Հիշողության զբոսայգի․ պետական ահաբեկչության զոհերի հուշահամալիր, Լուկրեսիա Մարտելի Nuestra tierra (Landmarks) ֆիլմի ցուցադրությունն ու ռեժիսորի հետ քննարկումը, ինչպես նաև վերապրողների վկայությունները հնարավորություն տվեցին տեսնելու, թե ինչպես են թանգարանները, վկայությունները, հանրային հաստատությունները և արվեստը միասին ձևավորում և պահպանում Արգենտինայի կենդանի հիշողության մշակույթը։ Պլասա դե Մայոյի Մայրերի և Տատիկների տասնամյակներ շարունակվող գործունեությունը մինչ օրս մնում է ամենավառ օրինակներից մեկը, թե ինչպես կարող է հիշողությունը նպաստել ճշմարտությանը, արդարությանը և ժողովրդավարության կայունությանը։
Ճգնաժամ և հիշողություն. թվանշային բանավոր պատմությունների լաբորատորիայի համար այս փորձառությունը արժեքավոր օրինակ է մեր հետագա աշխատանքի համար՝ բանավոր պատմությունների արխիվացման, թվային հիշողության և հարկադիր տեղահանությունից տուժած համայնքների փորձառությունների փաստագրման ոլորտներում։ Հիշողությունը միայն անցյալը պահպանելու մասին չէ․ այն նաև գիտելիքի, երկխոսության և քաղաքացիական պատասխանատվության ձևավորման մասին է, որոնք նպաստում են ավելի ժողովրդավարական ապագայի կերտմանը։
————
Can memory studies be understood only through academic debate? One of the strongest messages of the 10th Annual Meeting of the Memory Studies Association (MSA 2026) was that the answer is no. In Buenos Aires, scholarship was inseparable from public memory, civic engagement, and the everyday work of preserving truth and democracy.
The conference opened with Jeffrey K. Olick's keynote, Memory Studies as a Vocation, which reflected on the role of memory scholars in a world marked by persistent crises. Drawing on Max Weber's distinction between the scientist and the politician, Olick argued that the vocation of memory studies is not to replace activism, but to sustain the scholarly work of inquiry, interpretation, and critical analysis, through which societies can better understand how representations of the past acquire social and political force. At a time when universities, scholarly research, and expertise are increasingly questioned, Olick reminded participants that the patient production of knowledge is itself a public contribution and plays an essential role in sustaining and strengthening democratic societies.
This perspective was enriched by the plenary lecture of Claudia Feld and Marina Franco, Between Scholarship and Citizen Action: Researching Memories at the Crossroads of the Present. Drawing on Argentina's historical experience, they demonstrated how memory studies in Latin America has developed through continuous dialogue, and, at times, tension, between academic research, citizen action, human rights movements, and public demands for truth and justice.
These ideas resonated even more strongly beyond the academic programme. Visits to the ESMA Museum and Site of Memory, the former clandestine detention, torture and extermination centre El Vesubio, and Memory Park – Monument to the Victims of State Terrorism, together with the screening of Lucrecia Martel's Nuestra tierra (Landmarks) and conversations with survivors, illustrated how museums, testimony, public institutions, and artistic expression work together to sustain Argentina's living culture of memory. The decades-long work of the Mothers and Grandmothers of Plaza de Mayo remains one of the most powerful examples of how remembrance can contribute to truth, justice, and democratic resilience.
For the Crisis and Memory: Digital Oral History Laboratory, these experiences are valuable for our work in oral history achieving, digital memory, and documenting the experiences of communities affected by forced displacement. Memory is not only about preserving the past, it is also about creating the knowledge, dialogue, and civic responsibility that help shape more democratic futures.
