ԵՊՀ մանկավարժության և կրթության զարգացման կենտրոն

Քարամյանը, Թ. Ջուհարյանը, Հ. Մախչանյանը, դոցենտներ Ա. Իգնատյանը, Ս. Խուդոյանը, Ալ. Մանուկյանը, Փ. Հուրիխանյանը, Թ. Բալասանյանը, Լ. Ալեքսանյանը: Իրենց ամենօրյա տքնաջան ու արդյունավետ մանկավարժական և գիտահետազոտական աշխատանքներով ու նորովի առաջադիմական հայացքներով ու մոտեցումներով նրանք մի նոր որակ ու արժեք են տվել մանկավարժություն գիտությանը Հայաստանում` մշակման ենթարկելով թե´ մանկավարժության տեսության ու պատմության և թե´ մասնավոր մեթոդիկաների շատ հիմնահարցեր:

Ամբիոնում ստեղծվել են հրաշալի ավանդույթներ, որոնք, սերնդեսերունդ փոխանցվելով, հասել են մինչև մեր օրերը, իհարկե, կրելով ստեղծագործական զարգացում: Ամբիոնի հիմնադիրների ստեղծած արժեքների պահպանման ու զարգացման գործին այսօր իրենց մեծ վաստակն են բերում ամբիոնի վարիչ, դոկտոր, պրոֆ. Ն. Հարությունյանը, դոցենտներ Թ. Հարությունյանը, Գ. Բաբայանը, Վ. Գյուլբուդաղյանը, Ա. Ղազարյանը, Ա. Գրիգորյանը, Ա. Աշիկյանը, Ա. Սաղաթելյանը, դասախոսներ Ռ. Ղայթանջյանը, Մ. Ավետիսյանը, Տ. Նասիլյանը, Լ. Հայրապետյանը և այլք:

Իր գործունեության 93 տարիների ընթացքում մանկավարժական աշխատանքի հետ զուգընթաց ամբիոնում իրականացվել են գիտական հետազոտություններ մանկավարժության տեսության և պատմության բազմաբնույթ հարցերի վերաբերյալ, ստեղծվել են մենագրություններ, բուհական ձեռնարկներ, դպրոցական դասագրքեր և հայոց լեզվի ու գրականության, հասարակագիտության դասավանդման մեթոդական ձեռնարկներ, մանկավարժական հանրագիտարաններ:

Մանկավարժության ամբիոնը համահամալսարանական ամբիոն է: Համալսարանի 12 ֆակուլտետներում դասավանդվում է «Ընդհանուր մանկավարժություն» առարկան, իսկ հատուկ դասընթացներ` ըստ ֆակուլտետների առանձնահատկության: Համալսարանի 12 ֆակուլտետում պատրաստվում են նաև ուսուցիչներ: Մանկավարժական պրակտիկա է անցկացվում նույն ֆակուլտետների ուսանողների համար, որի կարևորությունը չափազանց մեծ է ուսանողների տեսական գիտելիքները պրակտիկայում ստուգելու, խորացնելու, ընդլայնելու և դրանք արդյունավետ կիրառելու կարողություններ ու հմտություններ ձեռք բերելու համար:

Գոյություն ունեցող ավանդույթի համաձայն` ամեն ամիս ամբիոնում անցկացվում է գիտատեսական սեմինար, որտեղ ամբիոնի բոլոր դասախոսները և ասպիրանտ-հայցորդները հանդես են գալիս զեկուցումներով մանկավարժության տարբեր հիմնահարցերի շուրջ:

Ամբիոնում գործում է ուսանողական գիտական ընկերություն (ՈՒԳԸ), որի կազմակերպած նիստերում (կիսամյակը 2 անգամ) հետաքրքիր ելույթներով հանդես են գալիս համալսարանի տարբեր ֆակուլտետների և մանկավարժության ամբիոնի «Սոցիալական մանկավարժություն» (բակալավրիատ) և «Կրթության կազմակերպում» (մագիստրատուրա) բաժինների ուսանողները:

1998 թ. սեպտեմբերին մանկավարժության ամբիոնի նախաձեռնությամբ հայ բանասիրության ֆակուլտետի մագիստրատուրայում բացվել է «Կրթության կազմակերպում» բաժին` (Հանրակրթության կառավարում) մանկավարժ - կազմակերպչի մասնագիտացմամբ: 2006 թ. բացվել է նաև «Բարձրագույն կրթության կառավարում» մագիստրոսական ծրագիրը:

2010 - 2011 ուստարում մանկավարժության ամբիոնի նախաձեռնությամբ բանասիրության ֆակուլտետի բակալավրիատում բացվել է «Սոցիալական մանկավարժություն» մասնագիտությունը Հայաստանի հանրակրթական դպրոցների համար սոցիալական մանկավարժներ պատրաստելու նպատակով:

Մանկավարժության ամբիոնում սովորում են 31 բակալավր, 33 մագիստրանտ (III կուրսեր), 7 հայցորդ, 6 ասպիրանտ Իրանի Իսլամական Հանրապետությունից, 1-ը` Կիպրոսից:

Բակալավրիատի «Սոցիալական մանկավարժություն» բաժնում դասավանդվում են ընդհանուր մասնագիտական (36), հատուկ մասնագիտական դասընթացներ (10), իսկ մագիստրատուրայի «Կրթության կազմակերպում» բաժնում` ընդհանուր մասնագիտական (12) և նեղ մասնագիտացման դասընթացներ (20):

1997 թ. առաջին անգամ հայ մանկավարժության պատմության մեջ ԵՊՀ մանկավարժության ամբիոնը ստեղծեց բուհական ձեռնարկ` հիմք ընդունելով համաշխարհային մանկավարժության նվաճումները և հայ մանկավարժության ձեռքբերումներն ու ավանդույթները:

2005 - 2007 թթ. ամբիոնն աշխատել է ՀՀ ԿԳ նախարարության ֆինանսավորմամբ գիտական առաջին թեմայի վրա` «Ինովացիոն գործընթացները ՀՀ կրթության համակարգում»: Թեմայի վերաբերյալ տպագրվել է 15 հոդված:

2008 - 2010 թթ. մանկավարժության ամբիոնն աշխատել է ՀՀ ԿԳ նախարարության ֆինանսավորմամբ 2-րդ թեմայի վրա` «Դիստանցիոն կրթության դիդակտիկական, հոգեբանամանկավարժական և տեխնոլոգիական հիմքերը և զարգացման հեռանկարները Հայաստանում»: Թեմայի վերաբերյալ տպագրվել է 21 հոդված:

1997 թ. մայիսին մանկավարժության ամբիոնը կազմակերպել է միջազգային գիտաժողով` «Անչափահասների դաստիարակության հիմնահարցերն ազատ շուկայի պայմաններում» թեմայով:

Ամբիոնի վարիչ, դոկտոր, պրոֆ. Ն. Հարությունյանը դասախոսություններով հանդես է եկել արտասահմանյան մի քանի երկրներում` ԱՄՆ, Լիբանան, Սիրիա, Իրան` սերտորեն համագործակցելով տեղի հայկական գաղութների հայ մտավորականների հետ:

Արդեն 18 տարի է, ինչ ամբիոնը զբաղվում է սփյուռքի հայկական դպրոցների ուսումնասիրությամբ (ամբիոնի վարիչ, դոկտոր Ն. Հարությունյան): 2002 թ. նրա հեղինակությամբ տպագրվել է մենագրություն` «Լիբանանի և Սիրիայի հայկական դպրոցները» խորագրով:

2000 թ. ամբիոնի վարիչ, դոկտոր Ն. Հարությունյանը զեկուցմամբ մասնակցել է Հունգարիայի Բուդապեշտ քաղաքում տեղի ունեցած միջազգային գիտաժողովին:

2001 թ. սեպտեմբերին ամբիոնի 2 դասախոս` ամբիոնի վարիչ, դոկտոր Ն. Հարությունյանը և ամբիոնի դոցենտ Թ. Հարությունյանը, զեկուցումներով մասնակցել են «Քրիստոնյա Հայաստանը քաղաքակրթության խաչմերուկում» միջազգային գիտաժողովին` նվիրված Քրիստոնեությունը պետական կրոն հռչակելու 1700-ամյակին:

Ամբիոնն ակտիվորեն մասնակցել է Հայաստան - Սփյուռք երկու համաժողովներին` 2001 - 2002 թթ. (Ն. Հարությունյան): Ամբիոնի վարիչ, դոկտոր Ն. Հարությունյանը զեկուցմամբ հանդես է եկել 2003 թ. սեպտեմբերին տեղի ունեցած Հայագիտական միջազգային առաջին համաժողովում:

2006 թ.-ին պրոֆ. Ն. Հարությունյանը մասնակցել է «Կրթությունը 21-րդ դարում» միջազգային գիտաժողովին:
2009 թ.-ին պրոֆ. Ն. Հարությունյանը մասնակցել է Լոնդոնի Միդլ Սեքս համալսարանում «Կրթության որակի ապահովում» միջազգային թրեյնինգներին:
2009 թ. hոկտեմբերին դոկտոր Ն. Հարությունյանը մասնակցել է ԵՊՀ 90-ամյակին նվիրված միջազգային գիտաժողովին:
2014 թ. hոկտեմբերի 17-18-ը Ծաղկաձորում ամբիոնը, ՀՀ ԿԳՆ գիտության պետական կոմիտեի ֆինանսական աջակցությամբ, «Տաթև» գիտակրթական համալիրի, ԻԻՀ և Վրաստանի դեսպանատների համատեղ, կազմակերպեց «Մանկավարժության ժամանակակից հիմնախնդիրները» տարածաշրջանային միջազգային գիտաժողովը:

Ամբիոնի գիտական աշխատանքների հիմնական ուղղություններն են.
1. Մանկավարժության տեսություն,
2. Մանկավարժության պատմություն,
3. Կրթության կառավարում,
4. Կրթական ինովացիաներ,
5. Սոցիալական մանկավարժություն,
6. Կրթության նորագույն տեխնոլոգիաներ,
7. Մանկավարժական անտրոպոլոգիա,
8. Մանկավարժական աքսեոլոգիա,
9. Մանկավարժական վալեոլոգիա:
Ամբիոնի դասախոսների ջանքերով գրվել են 3 մենագրություն, բուհական 2 ձեռնարկ, դպրոցական 2 դասագիրք, ուսուցչի 2 մեթոդական ձեռնարկ, մանկավարժական 2 հանրագիտարան (գիրք Ա և գիրք Բ) և բազմաթիվ գիտական հոդվածներ (102) ու թեզիսներ (18):
Մանկավարժության ամբիոնն ակտիվորեն մասնակցում է ֆակուլտետային (բանասիրական) և համահամալսարանական բոլոր միջոցառումներին:

Մանկավարժության ամբիոնը սերտորեն համագործակցում է հանրապետության տարբեր բուհերի մանկավարժության ամբիոնների և Հայաստանում գործող միջազգային կազմակերպությունների հետ:

Ամբիոնի վարիչ, մանկ. գիտ. դոկտոր, պրոֆ. Ն. Հարությունյանը Երևանի պետական համալսարանին կից գործող գիտական աստիճաններ շնորհող 065 մասնագիտական խորհրդի նախագահն է:

ԵՊՀ գիտխորհրդի՝ 2017 թվականի հուլիսի 6-ի որոշմամբ՝ Մանկավարժության ամբիոնն առանձնացել է ԵՊՀ հայ բանասիրության ֆակուլտետից և դարձել առանձին կենտրոն:

Կենտրոնի տնօրենն է մանկավարժական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Ն. Հարությունյանը 2003 թվականից մինչ օրս «Մանկավարժական միտք» ամսագրի գլխավոր խմբագիրն է:

ԵՊՀ մանկավարժության ամբիոնի վարիչները.
1. Էդիլյան Գ. - 1919 - 1921 թթ., դեկան, ամբիոնի վարիչ,
2. Շավարշյան Ա. - 1921 թ., դասախոս,
3. Սանթրոսյան Մ. - 1926 թ., դասախոս, 1938 - 1962 թթ. - մանկավարժության և հոգեբանության ամբիոնի վարիչ,
4. Մովսիսյան Ա. - 1962 - 1967 թթ., ամբիոնի վարիչ,
5. Մելքումյան Մ. - 1967 - 1972 թթ., ամբիոնի վարիչ,
6. Ջուհարյան Թ. - 1972 - 1978 թթ., ամբիոնի վարիչ,
7. Մախչանյան Հ. - 1978 - 1979 թթ., ամբիոնի վարիչ,
8. Իգնատյան Ա. - 1979 - 1984 թթ., ամբիոնի վարիչ,
9. Բալյան Ա. - 1984 - 1987 թթ., ամբիոնի վարիչ,
10. Մախչանյան Հ. - 1987 - 1995 թթ., ամբիոնի վարիչ,
11. Մանուկյան Ալ. - 1995 - 1996 թթ., ամբիոնի վարիչի պաշտոնակատար,
12. Հարությունյան Ն. - 1996 - 1997 թթ., ամբիոնի վարիչի պաշտոնակատար, 1997 թ.-ից առ այսօր` ամբիոնի վարիչ:
13. Հարությունյան Ն. - 2017 թ. կենտրոնի տնօրեն: