Hamazgayin Yerevan Office/Համազգայինի Երևանի գրասենյակ

մակետ գիտաժողով .pdf

🌲🎅🍷

Համազգային հայ կրթական և մշակութային միության նախաձեռնությամբ օրերս լույս տեսավ «Արցախ. Վտանգված ժառանգություն» եռալեզու պատկերագրքի երկրորդ հատորը, որը ամբողջացնում է Արցախի վտանգված ժառանգության պատկերը։ Ժառանգություն, որն այսօր Ադրբեջանի կողմից ենթարկվում է մշակութային ցեղասպանության։

Պատկերագրքի կազմող Րաֆֆի Քորթոշյանի հետ մեր զրույցը` ստորև👇

- Ձեզ համար այս պատկերագիրքը ավելի շատ փաստագրությո՞ւն է, թե՞ դիմադրության մշակութային ձև։

✍️- Անհերքելի է այն փաստը, որ Արցախի (Լեռնային Ղարաբաղի) ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքի դեմ Ադրբեջանի Հանրապետության սանձազերծած և էթնիկ զտումներով զուգակցվող պատերազմները (1991-1994, 2016, 2020, 2023 թթ.) նաև մեր մշակույթի դեմ են, որոնք ուղեկցվում են մշակութային ցեղասպանությամբ: Առկա են հսկայածավալ փաստեր, որոնք վկայում են, որ 1991 թվականից առ այսօր Ադրբեջանի իրարահաջորդ իշխանությունները հայկական հուշարձանների (հատկապես՝ պաշտամունքային և գերեզմանական) ոչնչացման քաղաքականություն են վարում։ Ցավոք, հայկական հուշարձանների ոչնչացման ադրբեջանական քաղաքականությունը նոր թափ է ստացել 2020 թ. սեպտեմբերի 27-ին սանձազերծված 44-օրյա պատերազմից և 2023 թ. էթնիկ զտումներից հետո՝ Արցախի (Լեռնային Ղարաբաղի) այն տարածքներում, որոնք անցան Ադրբեջանի վերահսկողության ներքո։

Նկատի ունենալով վերոնշյալները` այս պատկերագրքի երկու մասերի հրատարակման նպատակը փաստագրումն ու դիմադրությունն է։ Միջազգային հանրությանը ներկայացնելով Արցախի վտանգված պատմամշակութային ժառանգության լավագույն նմուշները՝ փորձում ենք դրանք պաշտպանել ահագնացող ոչնչացման վտանգից:
Ի դժբախտություն հայ ժողովրդի և համամարդկային արժեքներին հավատարիմ քաղաքակիրթ հասարակությունների` Ադրբեջանը շարունակում է պղծել և ոչնչացնել հայկական ժառանգությունը։

Արդեն պարզ է, որ մի շարք հուշարձաններ, որոնց վտանգված լինելն ահազանգել էինք պատկերագրքի առաջին մասում, հիմնահատակ ոչնչացվել են 2023-2024 թթ.:

- Մշակութային ժառանգությունը թիրախ դարձնելով` ի՞նչ է Ադրբեջանն իրականում փորձում ջնջել ՝ հուշարձա՞նն ու եկեղեցի՞ն, թե՞ պատմական հիշողությունը։

✍️- Ադրբեջանի Խորհրդային Հանրապետության ղեկավարությունն իր գոյության առաջին իսկ տարիներից անարդար դիրքորոշում է ցուցաբերել հայկական քրիստոնեական հուշարձանների նկատմամբ: Դրա հետևանքով 1920-1940-ական թվականներին, երբ աթեիստական գաղափարախոսությունը տարածվեց ողջ ԽՍՀՄ-ում, ոչ մի մզկիթ չավերվեց Ադրբեջանում, մինչդեռ բազմաթիվ միջնադարյան հայկական եկեղեցիներ ու վանքեր ոչնչացվեցին:

1950-1960-ական թվականներին, երբ խորհրդային իշխանությունները վերջ դրեցին կրոնական հուշարձանների դեմ պայքարին, Ադրբեջանում շարունակվեց միջնադարյան հայկական քրիստոնեական հուշարձանների զանգվածային ոչնչացումը։ Ադրբեջանի Խորհրդային Հանրապետությունում հայկական հուշարձանների ոչնչացման պետական քաղաքականության իրականացումը չդադարեց, ոչ էլ նվազեց 1960-ականներից հետո, երբ հանկարծ Ադրբեջանի որոշ ճարտարապետների և պատմաբանների կողմից մինչև 20-րդ դարը կառուցված բազմաթիվ հայկական հուշարձաններ, այդ թվում՝ Նախիջևանում, միտումնավոր պիտակավորվեցին որպես «կովկասյան ալբանական» :

Երբ 1991 թվականին Ադրբեջանը հռչակեց իր անկախությունը, հայկական մշակութային հետքի ջնջումը շարունակվեց ավելի մեծ մասշտաբով։ Կարևոր է նշել, որ նույնիսկ այն հայկական հուշարձանները, որոնք գտնվում էին ակտիվ ռազմական գոտիներից հեռու, լուրջ վնասներ են կրել կամ էլ` ամբողջությամբ ավերվել։

Հարկ է նշել նաև, որ այդ գործընթացը չդադարեցին անգամ 1994 թվականի զինադադարից հետո։ Ոչնչացման քաղաքականությունն այսօր իրականացվում է 2020 և 2023 թվականների պատերազմներից հետո Ադրբեջանի վերահսկողության տակ գտնվող Արցախի տարածքներում: Այստեղ պետք է նշել, որ Ադրբեջանում հայկական մշակութային ժառանգության ոչնչացման վկայությունները ճնշող են և հուշում են պետության կողմից միտումնավոր քաղաքականություն վարելու մասին։ Այդ քաղաքականությունը միանգամայն նման է 1923 թվականից ի վեր Թուրքիայի Հանրապետությունում հայկական մշակութային ժառանգության հետ կապված քաղաքականությանը։ Այս ամենը հուշում է, որ Ադրբեջանը փորձում է էթնիկ զտումներով բռնագաղթի ենթարկված արցախցու կապը խզել իր պատմական բնօրրանի հետ, ջնջել մեր ինքնությունը և պատմական հիշողությունը:

- Որքանո՞վ էր դժվար փաստերի հավաքագրումն ու համակարգումը մի պայմաններում, երբ Արցախի մշակութային ժառանգությունը ոչ միայն վտանգված, այլև ֆիզիկապես անհասանելի է դարձել։

✍️- Մեր կազմակերպությունը Արցախի հուշարձաններն ուսումնասիրում է արդեն 45 տարի, որի շնորհիվ ունենք հսկայական արխիվ՝ լուսանկարներ, չափագրություններ, տեսահոլովակներ և այլ նյութեր: Այլևս դաշտային ուսումնասիրության միջոցով նոր նյութեր հնարավոր չէ հայթայթել: Մեզ մնում է. 1. գիտական հրապարակումներով հանրահռչակել Արցախի պատմական հուշարձանների խնդիրը:
2. հետևել ադրբեջանցիների` հայկական հուշարձանների ավերման կամ պղծման հրապարակումներին և ահազանգել:

- Ձեր գնահատմամբ՝ նման փաստագրական գրքերը կարո՞ղ են գործնական ազդեցություն ունենալ միջազգային իրավական կամ դիվանագիտական գործընթացների վրա։

✍️- Մենք պետք է գիտակցենք, որ Ադրբեջանը շարունակելու է ոչնչացնել հայկական հուշարձանները, սակայն անհրաժեշտ է նաև ոչնչացման յուրաքանչյուր փաստ ներկայացնել միջազգային համապատասխան կառույցներում` հնարավոր չափով դանդաղեցնելու Ադրբեջանի մշակութակործան գործողությունները: Այստեղ կարևոր է 2021-ի դեկտեմբերի 7-ի Հաագայի դատարանի որոշումը, որը Ադրբեջանին պարտավորեցրեց ձեռնարկելու բոլոր անհրաժեշտ քայլերը՝ կանխելու եւ պատժելու վանդալիզմի դրսևորումները “հայկական մշակութային ժառանգության նկատմամբ, ներառյալ` պաշտամունքի վայրերի, հուշարձանների, գերեզմանոցների և այլն”։ Հետևաբար, պետք է օգտվել դատարանի կողմից մեզ տրված իրավունքից և Ադրբեջանի յուրաքանչյուր վանդալական գործողություն դիտարկելով որպես քաղաքակիրթ մարդկության դեմ ուղղված ոճիր` ներկայացնել միջազգային ատյաններ։

Զրուցեց` Հերմինե Ավագյանը

Hamazkayin Central
Hamazgayin Yerevan Office/Համազգայինի Երևանի գրասենյակ
Hamazgayin Artsakh office
Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամ RAA Foundation

«Արցախ․ Վտանգված ժառանգություն» պատկերագրքի 2-րդ հատորի շնորհանդեսը

Ամբողջական տեսանյութը կարող եք դիտել ստորև👇

Շնորհահանդէս Վտանգուած Ժառանգութիւն 2 Enjoy the videos and music you love, upload original content, and share it all with friends, family, and the world on YouTube.

«Արցախ․ Վտանգված ժառանգություն» պատկերագրքի 2-րդ հատորի շնորհանդեսը

Համազգային հայ կրթական և մշակութային միության Հայաստանի գրասենյակի նախաձեռնությամբ Երևանում՝ Արցախի ներկայացուցչության դահլիճում, կայացավ «Արցախ․ Վտանգված ժառանգություն» եռալեզու պատկերագրքի երկրորդ հատորի շնորհանդեսը։

Պատկերագրքի առաջին և երկրորդ հատորները՝ հայերեն, անգլերեն և ռուսերեն լեզուներով, ներկայացնում են Արցախի մշակութային ժառանգությունը, որն այսօր Ադրբեջանի կողմից ենթարկվում է ցեղասպանության։

Արցախի 44-օրյա պատերազմից հետո Համազգայինի Հայաստանի և Արցախի գրասենյակները նախաձեռնեցին այդ կարևոր հրատարակությունը՝ նպատակ ունենալով պատկերագրքի տարածման միջոցով աշխարհի ուշադրությունը սևեռել այն փաստի վրա, որ Արցախում վտանգված է հայկական մշակութային հետքը։

«Արցախ․ Վտանգված ժառանգություն» պատկերագիրքը կազմվել է Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի տնօրեն Րաֆֆի Քորթոշյանի կողմից՝ հիմնվելով հստակ փաստերի և մասնագիտական ուսումնասիրությունների վրա։ Այն նպատակ ունի փաստարկված պատասխաններ տալու Ադրբեջանի կեղծ քարոզչությանը։

Շնորհանդեսը բացվեց Համազգայինի Երևանի գրասենյակի տնօրեն Ռուզան Առաքելյանի խոսքով։ Նա նշեց․
«Գուցե ժամանակին մենք ըստ արժանվույն չենք հակադարձել Ադրբեջանի հակահայկական քարոզչությանը, երբ նա տարիներ ի վեր փորձում էր աշխարհին ապացուցել, թե Արցախում հայկական հետք չկա։ Բայց այսօր իրավունք չունենք այդ հարցում թերանալու։ Արցախում ոչնչացման վտանգի տակ են բազմաթիվ հնամյա եկեղեցիներ և պատմական հուշարձաններ։ Ադրբեջանը շարունակում է քաղաքակիրթ աշխարհի աչքի առաջ իրականացնել նոր ցեղասպանություն։ Ոչ ոք չի սաստում և չի բռնում նրա ձեռքը։ Այս պատկերագիրքը գուցե փոքր, բայց շատ կարևոր քայլ է՝ հակազդելու մեր հարևանների նկրտումներին և մեր մշակութային արժեքները աշխարհին ցույց տալու համար»։

ՀՅԴ Բյուրոյի ներկայացուցիչ Արմեն Ռուստամյանն իր ելույթում անդրադարձավ արցախահայության հավաքական վերադարձի և հայկական ժառանգության պահպանման հիմնախնդիրներին՝ ընդգծելով, որ նման գրքերի լույս ընծայումն ու տարածումն այսօր, առավել քան երբևէ, կարևոր են՝ միջազգային դիվանագետների հետ փաստարկներով խոսելու համար։
«Ի տարբերություն ՀՀ ներկա իշխանությունների, որոնք կարծում են, թե Արցախի հարցը փակված է, մենք շեշտում ենք` դա այդպես չէ։ Արցախում մշակութային ցեղասպանության իրողությունը ևս մեկ անգամ ապացուցում է, որ հակամարտությունը գոյություն ունի և լուծված չէ։ Քանի դեռ ժառանգության պահպանման հարց կա, մենք պարտավոր ենք միջազգային բարձր հարթակներում շարունակաբար բարձրաձայնել և հետապնդել այն։ Այդ նպատակին են ծառայում ՀՅԴ Հայ Դատի գրասենյակները և նրա ուղեկից կառույցները, այդ թվում՝ Համազգայինը»,- նշեց Ռուստամյանը։

Ելույթներով հանդես եկան նաև պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Վահրամ Բալայանը, պատկերագրքի հեղինակ Րաֆֆի Քորթոշյանը, ակադեմիկոս Աշոտ Մելքոնյանը, Համազգայինի Կենտրոնական վարչության անդամ Արտաշես Շահբազյանը, Արցախի մարդու իրավունքների պաշտպան Գեղամ Ստեփանյանը, բանասիրական գիտությունների դոկտոր Հայկազուն Ալվրցյանը։

Շնորհանդեսի ավարտին Ռուզան Առաքելյանը շնորհակալություն հայտնեց Համազգային հայ կրթական և մշակութային միության Կենտրոնական վարչությանը և բոլոր հովանավորներին, ովքեր աջակցել են պատկերագրքի առաջին և երկրորդ հատորների կյանքի կոչմանը։ Նա նաև երախտագիտություն հայտնեց Արցախի ներկայացուցչությանը՝ նշելով, որ համագործակցությունը շարունակական բնույթ է կրելու։

Hamazkayin Central
Hamazgayin Yerevan Office/Համազգայինի Երևանի գրասենյակ
Hamazgayin Artsakh office

Նվիրատվություն 📚

Համազգային հայ կրթական և մշակութային միության նախաձեռնությամբ լույս տեսած վերջին հրատարակությունները ճանապարհվեցին դեպի Սյունիք։

Այսուհետ նրանք կծառայեն Սյունիքի մարզի Սվարանց համայնքի դպրոցականներին` համալրելով նրանց գիտելիքի պաշարը և նպաստելով հայեցի դաստիարակությանը։

Բարի՜ ընթերցում🌞

Ողջու՜յն, սիրելի ընթերցո՛ղ 📚

Սիրով շարունակում ենք մեր զրույցների շարքը Հայաստանում և Սփյուռքում ապրող գրողների ու արվեստագետների հետ` ներկայացնելով ու բացահայտելով նրանց տաղանդն ու ճանապարհը։

Այսօրվա մեր հյուրն է բանաստեղծ Դավիթ Մշեցին, ով նաև մեծ սեր ունի լեռնագնացության հանդեպ։

Դավիթի ու Հերմինեի զրույցը` ստորև👇

- Դավիթ ջան, քանի որ շատ ես սիրում լեռներ բարձրանալ, արի մեր զրույցը սկսենք լեռներից։ Ընթերցելով քո «Լեռնագնացի օրագիրը» պոեզիայի ժողովածուն՝ հարց է առաջանում․ ամեն մի լեռ բարձրանալիս՝ դու հաղթահարում ես լեռը, որը տեսնում են բոլո՞րը, թե՞ այն լեռը, որը քո մեջ է ու բոլորը չեն տեսնում։

✍️- Նախ սկսենք նրանից, որ լեռները, իմ խորին համոզմամբ, մեր կորսված ինքնության ամբարներն են, որտեղից պիտի ինքնությունդ քամես։ Լեռ բարձրանալիս` ակամայից նայում ես գագաթին, որին պիտի հասնես, հետո հետ ես նայում մեկնարկումի կետիդ, որից սկսել ես վերելքդ և հասկանում ես` վերջը այն է, որ պիտի հասնես մեկնարկումիդ կետին։ Նույն տրամաբանությամբ էլ բանական մարդը, քաղաքակրթական առումով, պետք է հաճախակի նայի ապագային՝ պարտադիր պայման ընդունելով, որ ճիշտը և վերջը մեկնարկումի կետն է։ Նույնիսկ Հիսուսը մի այսպիսի բացառիկ խոստովանություն ունի․ երբ աշակերտները հարցրին նրան` ո՞րն է լինելու մեր վերջը, նա պատասխանեց` իսկ դուք գիտե՞ք, թե ո՞րն է սկիզբը։ Որտեղ որ սկիզբն էր, այնտեղ էլ կլինի վերջը...

Ինձ համար լեռ բարձրանալը երբեք չի եղել ֆիզիկական հնարավորությունների դրսևորման տեղ։ Այն նախ բովանդակային, ոգեղեն ու ոգեզեն բարձունք է և ապա` խորհելու, բանաստեղծական նեկտար քամելու հնարավորություն։ Բարձրանալ լեռ ու ճանապարհին չտեսնել առէջի մեջ քնած շաղը, մեղվի գգվանքը, առվի խաղը, ջրվեժի մահը, քերծաբառերը չլսել, քերծերակները չշոշափել, քերծերենը չսերտել, և, ի վերջո, այդ ամենից Արարչի գաղտնիքը չպեղելը, մեղմ ասած, ազնիվ չէ լեռների հանդեպ։

- Քո պոեզիան լի է Հայրենիքի սիրով ու նվիրումով, նրա ճակատագրի հանդեպ ոչ միայն անհանգստությամբ, այլև՝ ըմբոստությամբ, պայքարով ու կամքով։ Այսօրվա իրականության մեջ պոեզիան քեզ բուժու՞մ է, ցավեցնու՞մ, թե՞ հիշեցնում։

✍️- Մենք, ունենալով համաշխարհային պոեզիայում մեր բացառիկ ու գերակա ավանդը, այդուհանդերձ, այդ նույն պոեզիայի ճիշտ ընկալումը չունենք։ Ինձ համար պոեզիան ճշգրիտ գիտություն է, որն իր մեջ պարփակում է բոլոր գիտությունները։ Մենք չէինք ունենա հնագույն քաղաքակրթությունների մասին պատկերացում, եթե չլինեին նույն հնագույն քաղաքակրթություններից մեզ հասած բանաստեղծական նյութերը, որոնք իրենց մեջ ամփոփում են տվյալ ժամանակների աստղագիտությունը, մաթեմատիկան, դավանաբանական կարգակառույցները, քաղաքական ու տնտեսական վիճակները, վերջապես` մարդարարման, մարդու փրկության, օրենքների ու այլնի մասին ճշգրիտ տեղեկություններ։ Հետևապես, ինձ համար պոեզիան նախ պիտի լինի ճշգրիտ գիտության պահպանում, զարգացում ու փոխանցում։ Այդ առումով, այո՜, բուժում է։ Երբ հիվանդ օրերին կարդում ես Էնումա Էլիշ, Գիլգամեշ, Քսիսուտրա, Զիասուտրա, Ատրահասիս, Էնմերկարը և Արատտայի Տիրակալը, Լուգալ Բանդան Լեռան Քարայրում, Սասնա Ծռեր ու նմանատիպ այլ բաները, հասկանում ես Խորենացու ասածը․ «Ինչ փառահեղ ազգի զավակ ես դու»...

Պոեզիան նաև ցավեցնում է, երբ տեսնում ես, որ ոչ միայն շարքային հայ մարդը, այլև հայ էլիտան, այդ ամենից գաղափար չունի։ Երբ տեսնում ես, որ մեր ներկա գրաքննադատությունն ու գրողները, մեծ հաշվով, չեն մոտեցել Տերյանի, Թումանյանի, Իսահակյանի, Չարենցի խորքերի մատույցներին անգամ, երբ 1000 տարի Նարեկացու պես մտքի տիտանը ընդունվել է որպես դեղաբույս կամ վեղարավոր, ցավում ես ու շա՜տ...

Պոեզիան նաև հիշեցնում է ինձ՝ պիտի ապրես և փոխանցես ցեղային ոգեղենությունն ու ոգեզենքերը, ինչպես որ դա արեց արտատեր պառավը և ինչը պահանջում է մեզանից Փոքր Մհերը։

- Դու այն երիտասարդ գրողներից ես, ովքեր զենք վերցրին և կամավորագրվեցին Արցախի պաշտպանական մարտերին։ Երբ գրում ես պատերազմի մասին, պատերազմին նայում ես ավելի շատ ականատեսի՞, թե՞ բանաստեղծի աչքերով։

✍️ - Ցանկացած մարդ, ինչ ազգից էլ լինի, եթե իր տանը, Հայրենիքին, ինքնությանն ու արժանպատվությանը սպառնում են, պիտի փորձի պաշտպանել դրանք։ Պատերազմին նայում եմ նախ մարդու, ապա` բանաստեղծի՝ տեսանողի աչքով։

- Որպես թեմայի շարունակություն` հարցնեմ․ ի՞նչ ես կարծում, ինչպե՞ս է հնարավոր կորցնել Արցախը, բայց պահել Հայրենիքը։

✍️- Հարցին հարցով հակադարձեմ․ հնարավո՞ր է մարդու սիրտը հեռացնել, բայց մարդուն ողջ պահել։ Բնականաբար, ոչ, որովհետև հիմա մենք ունենք ոչ թե Հայրենիք, այլ` Հայրենիքի ծաղրանկար, քանզի ժամանակին չգիտակցեցինք, որ մեր օջախների վառ ճրագները նախ և առաջ պիտի փրկեինք մարող Արցախում։

- Դավիթ ջան, կարո՞ղ ես հիշել, թե առաջին անգամ բառը ե՞րբ հաղթեց քեզ, ե՞րբ հասկացար, որ զգացմունքը այլևս չես կարող տեղավորել լռության մեջ։

✍️- Այլոց պես չեմ ասի, թե 7-8 տարեկանից, թեև այդ տարիքից գրել եմ։ Առաջին անգամ երևի 20 տարեկան էի, երբ չափից շատ կարդացած լինելով հանդերձ, հասկացա, որ մեզանում իմացաբանական բանաստեղծությունն ու իմացաբանությունը կաղում է և որոշեցի շտկել այդ բացը իմ ուժերի չափով։ Հետևապես, ոչ թե բառը, այլ ես փորձեցի հաղթել բառին։ Առհասարակ, կարծում եմ, որ եթե բառն է հաղթում մտածող մարդուն, այդ մարդը, մեղմ ասած, պիտի չառընչվի բառին։

- Ովքե՞ր են քեզ ամբողջ ընթացքում ուղեկցում՝ լեռներում, պատերազմի դաշտում, տողերիդ մեջ․․․

✍️- Նժդեհը կասեր․ « Պատերազմում են ազգերն ու բանակները, բայց միշտ հաղթում են Մեծ Մեռելները » ։ Ուստի` ուղեկցում են Մեծ Մեռելները։

- Եթե քեզ խնդրեմ, որ մեր զրույցի վերջում ասես չգրված մի տող, որը դեռ ոչ մի տեղ չես հրապարակել, ո՞րը կլինի դա։

✍️- Իմ մաքուր, իմ ջինջ,
Եղջերվի Արցունք․․․

***

Փրկության Կածան

Վաչագան Մանուկյանին և բոլոր անմահացած Ընկերներիս

Գնամ, որոնեմ կորուսյալներիս,
Գտնեմ, մեղա գամ նրանց հանդիման,
Նրանց, որ դարձան ձնծաղկի թախիծ
Եվ քերծերակը ժայռե ինքնության․․․

Նրանց, որ փուշն էին խոնարհ մասրենու՝
Քարակաքավի աղոթք-շաղկղան,
Հսկա ստվերն էին Հաստաբուն կաղնու՝
Տարածված թերաճ թփերի վրա․․․

Նրանց, որ մեղմիկ անձրևող ամպից
Դարձան լեռներին թրատող կայծակ,
Նրանց, որ ցրվող շամանդաղներից
Նշմարվում են, ոնց Փրկության Կածան․․․

Դավիթ Մշեցի
Davit Msheci

Շնորհակալ ենք անդրադարձի համար📚

Սփյուռքը երբեք անջատ չի եղել հայրենիքից․ բանաստեղծի արևմտահայերեն ժողովածուն Լուսանկարներ, տեսանյութեր կամ տեղեկություն ուղարկելու համար գործածեք մեր Տելեգրամ բոտը՝ https://t.me/abcmedia_official_botABC media-ի տեսանյութերն օգտագործել...

ՀԱԿՈԲ ԿԱՐԱՊԵՆՑ - 100

Նոյեմբերի 7-ին Հակոբ Կարապենցի անվան հ. 6 հիմնական դպրոցում անցկացվեց անվանի գրողի ծննդյան 100 ամյակին նվիրված հոբելյանական միջոցառում։

Միջոցառմանը հրավիրված էր նաև Համազգայինի Երևանի գրասենյակի տնօրեն Ռուզան Առաքելյանը, ով դպրոցի գրադարանին նվիրեց Համազգայինի կողմից հրատարակված «Հակոբ Կարապենց. միջազգային գիտաժողովի զեկույցներ» ժողովածուից օրինակներ։

Ներկաներն այցելեցին դպրոցում գործող թանգարան, ծանոթացան գրողի կյանքի, գործունեության և ստեղծագործական ժառանգության արժեքավոր ցուցադրությանը։

Աշակերտները հանդես եկան երաժշտական կատարումներով և Հակոբ Կարապենցի պատմվածքներից կազմված բեմադրությամբ։

Հայրենիքում ծնվեց Խաչիկ Տէր Ղուկասեանի անդրանիկ գիրքը 📚✍️

Համազգային հայ կրթական և մշակութային միության Երևանի գրասենյակում նոյեմբերի 7-ին կայացավ սփյուռքահայ գրող Խաչիկ Տէր Ղուկասեանի «Սահմանելի» խորագրով անդրանիկ գրքի շնորհանդեսը։

Սույն ժողովածուն ընդգրկում է հեղինակի` տարբեր տարիների գրած բանաստեղծությունները։ Հոգու խռովք, լռություն, կյանքի ու սիրո խոհափիլիսոփայական ընկալումներ, պատերազմ ու ապրելու տենչ. այս ամենը դառնում են բառ ու տող և ընթերցողին ծանոթացնում ժամանակակից գրականության մեջ մի նոր անվան հետ։

Խաչիկ Տէր Ղուկասեանն իր առաջին գրքով վստահ, ինքնուրույն քայլով է մտնում բանաստեղծական աշխարհ, և գիրքը, որը նրա երախայրիքն է, խոստանում է ունենալ շարունակություն...

Շնորհանդեսին ներկա էին Համազգայինի և ՀՅԴ մեծ ընտանիքի անդամներ, գրականագետներ, գրողներ, գրքասերներ։ Ներկա էին ԱԺ ՀՅԴ պատգամավոր Գեղամ Մանուկյանը և ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ, պատգամավոր Լիլիթ Գալստյանը։

Բացման ու շնորհավորանքի խոսքով հանդես եկավ Համազգայինի Երևանի գրասենյակի տնօրեն Ռուզան Առաքելյանը` իր խոսքում անդրադառնալով մեր օրերում սփյուռքահայ գրականության դերին և նշանակությանը, ինչպես նաև` հայ գրողի առաքելությանը ճակատագրական պահերին հայրենիքին ծառայելու եւ ազգային արժեքների սերմանման գործում։

Միջոցառման բանախոսն էր գրող, գրականագետ Արթուր Անդրանիկյանը, ով իր խոսքում ներկայացրեց Տէր Ղուկասեանի բանաստեղծական լեզուն, խոսքի վարպետությունն ու բանաստեղծական մշակույթը` այն գնահատելով ինքնեղ, համարձակ ու ժամանակի շնչին համընթաց։

Շնորհանդեսը շարունակվեց գրողի հետ զրույցով, որը վարում էր «Թորոնթոհայ» ամսագրի խմբագիր Ռուբեն Ճանպազեանը։ Զրույցի ընթացքում ներկաները հնարավորություն ունեցան բացահայտելու բանաստեղծի խորունկ աշխարհը, նրա ընկալումները բառ ու բանի շուրջ, հոգեհարազատ թեմաներն ու գրական ազդեցությունները, ինչպես նաև`նրա մտորումները Սփյուռքում ու Հայրենիքում ստեղծվող ժամանակակից գրականության խնդիրների շուրջ։

Համազգայինի Կենտրոնական վարչության անունից խոսք ասաց ԿՎ անդամ Արտաշես Շահբազյանը։
« Պոեզիան հոգու կենսագրություն է։ Խաչիկ Տէր Ղուկասեանի պոեզիայի հերոսը աշխարհի թոհուբոհի մեջ մի կողմ քաշված ու տարակուսանքով աշխարհի անցուդարձին և վայրիվերումներին նայող մարդն է։ Նրա բանաստեղծությունները խոսուն ու պատկերավոր պատմություններ են` իրենց մեջ ամփոփելով նովելային արձակի շատ ու շատ տարրեր։ Սա բանաստեղծական կարևոր հմտություն է »,- նշել է Շահբազյանը։

Շնորհանդեսին սրտի խոսք ասացին նաև Լիլիթ Գալստյանը, Համահայկական գրողների միության նախագահ Աբգար Ափինյանը, Խաչիկ Տէր Ղուկասեանի ճեմարանական ընկերները։

Ղուկասեանն իր մակագրությամբ ներկաներին նվիրեց ժողովածուն` խոստանալով շարունակություն և նոր գրական հանդիպումներ։

Hamazgayin Yerevan Office/Համազգայինի Երևանի գրասենյակ
Hamazkayin Central

Համազգայինի Երևանի գրասենյակը շարունակում է հարցազրույցների շարքը Հայրենիքում և Սփյուռքում բնակվող մտավորականների հետ։

Այսօրվա մեր հյուրն է «Մենավոր Բազեն», «Եւ եղաւ լոյս», «Փոթորկից առաջ» պատմավեպերի, «Այբ-Քէ» աղոթական բանաստեղծությունների ժողովածուի հեղինակ, «Խնուս» մշակութային հիմնադրամի տնօրեն Սամվել Մհերյանը։

Սամվել Մհերյանի հետ մեր զրույցը ստորև 👇

- Պարոն Մհերյան, Ձեր բոլոր գրքերում համատեղված են պատմաճանաչողությունն ու հոգևոր արժեքները։ Թվում է՝ հիմքում հայոց պատմությունն է, բայց մյուս կողմից հասկանում ես, որ ամեն մի գիրք նաև հոգևոր ճամփորդություն է։ Դուք ինչպե՞ս կբնութագրեք Ձեր կողմից ստեղծվող գրականությունը։

✍️ - Ճիշտ եք նկատել, իմ վեպերը պատմաճանաչողական բովանդակություն ունեն: Իսկ եթե համարում եք, որ դրանք նաև հոգևոր են, ուրեմն կասեմ, որ հոգուս և մտքիս բացն եմ փորձել լրացնել այս գրականությանը դիմելով: Թերևս, անկախ ինձանից այսպես ստացվեց: Հիմա, որ հետադարձ հայացք եմ գցում, հասկանում եմ, որ, ներքուստ հենց ի՛նքս այս վեպերի կարիքն ունեի, որպեսզի սրանց միջոցով ճանաչեի մեր պատմության այնպիսի շերտեր, որոնց մասին անտեղյակ էի, և վերջապես ճանաչեի ինքս ինձ: Կարող է տարօրինակ կամ զավեշտալի թվա Ձեզ, բայց ես իմ վեպերի հերոսների միջոցո՛վ ճանաչեցի մեր պատմությունը և բացահայտեցի ինքս ինձ:

Օրինակ` «Մենավոր բազեն» հերոսապատումը լույս ընծայվեց, երբ 28 տարեկան էի: Այս վեպով ես ինձ համար բացահայտեցի Արևմտյան Հայաստանը, Խնուս գավառն ու իմ հայրենի Գովանդուկ գյուղը: Ու թեև վեպը նկարագրում է Օսմանյան կայսրության թերևս ամենարյունալի շրջանը` մինչև 1915-ի գարունը, Խնուս գավառի ինքնապաշտպանությունն ու ջարդը, ես այն համարում եմ իմ մանկության և պատանեկության արտացոլանքը: Կարծես թե պապիս աչքերով տեսած և զգայարաններով վերապրած լինեմ բոլոր այն սքանչելիքներն ու հիացմունքները, վախերն ու տագնապները, հաղթանակներն ու անկումները, որ մեր ժողովուրդը ճաշակել է մեկ դար առաջ:

- Ձեր վեպը նաև թուրքերեն է թարգմանվել և ավելին՝ ներկայացվել է Խնուսում ու Մուշում բնակվող դավանափոխ հայերին։ Հետաքրքիր է` ինչպե՞ս է հաջողվել կապ հաստատել նրանց հետ, և ինչպե՞ս են նրանք ընդունել Ձեր գրականությունը։

✍️ - Վեպը թուրքերեն թարգմանությամբ երկու անգամ (Samvel Mheryan «Yalniz Sahin», Fam Yayinlari,Istanbul 2018, 2020) հրատարակվեց Թուրքիայում և գրեթէ 2000 օրինակ վաճառվեց Ստամբուլի գրախանութներում: Գրքից որոշակի քանակություն հասցրինք նաև ներկայումս Խնուսում եւ Մուշում բնակվող դավանափոխ հայերի ժառանգներին, որոնց հետ կապը ստեղծվել էր դեռ տարիներ առաջ, երբ Խնուս մեկնելով՝ այնտեղ նկարահանեցի իմ երկու սիրողական փաստագրական ֆիլմերը՝ «Եդեմի պարտեզը» և «Տունդարձի ճամփան»:

- Վերջերս Պարոնյան թատրոնում կայացավ Ձեր հեղինակած «Կուսակալը» պատմական պիեսի առաջնախաղը։ Ո՞րն էր այն հիմնական ասելիքը, որ ուզում էիք այդ պիեսով հաղորդակից դարձնել հանդիսատեսին և ի՞նչ արձագանք գտաք։

✍️ - Պատմեմ, թե ինչպես ծագեց պիեսի միտքը։ «Եւ եղաւ լոյս» և «Փոթորկից առաջ» վեպերս գրել էի, երբ ավելի կայացած էի իմ հայացքներում: Դրանք առնչվում են վաղ միջնադարի հայոց պատմությանը:

«Փոթորկից առաջ» վեպը նկարագրում է 3-րդ դարի վերջին Մեծ Հայքի 29 ամյա անիշխանության շրջանը, երբ դավադրաբար սպանվում է Խոսրով արքան և պարսից Արտաշիրը նվաճում է Հայքը:
Այժմ ըստ վեպի կազմել եմ «Կուսակալը» վերնագրով պիեսը, որը պատմական դրամա է՝ երկու գործողությամբ: Այն առնչվում է Տրդատ Մեծի գահակալության նախաշրջանին և հույժ արդիական հնչեղություն ունի, ինչպես նաև պարունակում է քրիստոնյայի ազնիվ վարքի և աղոթական բազում դրվագներ: Այնտեղ ներկայացնում եմ, թե ինչպես Մանդակունիների տոհմից մի իշխանորդի, Կեսարիայից Հայք վերադառնալով, մահափորձ է կատարում պարսից կուսակալի դեմ:

- Ի՞նչ ասելիք ունեն Ձեր գրքրեը ներկա սերնդին և որքանո՞վ են ընթերցվում երիտասարդության կողմից։

✍️ - Իմ գրքերը միտված են ընթերցողին փոխանցելու, որ բոլոր խնդիրների լուծումները պետք է փնտրել հոգևոր դաշտում: Հույսը, ինչպես սերն ու հավատը, Աստծո շնորհ է: Ուստի, մեզանից հեռանալով, այն չի վերանում, այլ վերադառնում է այնտեղ, որտեղից ուղարկվել է մեզ: Վերադառնում է այնտեղ, որտեղ, որ բոլոր հարցերը և խնդիրները վաղուց լուծված են: Եվ լուծումներն այդ կբաշխվեն նրանց, ովքեր կխնդրեն։ Կբացվեն նրանց, ովքեր կթակեն երկնքի դռներն իրենց աղոթքով և ապաշխարության արժանի գործով...

Իզուր չէ ասված․ « Եթէ նեղութեան մէջ գտնուելով ձեր ամբողջ հոգով եւ էութեամբ ցանկանաք փնտրել ու գտնել ձեր տէր Աստծուն, ապա նրան կը գտնէք... Նա քեզ չի լքի ու քեզ չի կործանի, չի մոռանայ քո հայրերին տուած եւ երդումով հաստատած ուխտը »: (Բ Օր. 4.29-31)

- Շնորհակալ եմ զրույցի համար։ Մեր գրասենյակում միշտ սպասում են Ձեր գրքերին։

✍️ - Շնորհակալ եմ։ Թող գիրքը միշտ շարունակի միացնել, միավորել մեզ։

Զրույցը` Հերմինե Ավագյանի

Hamazgayin Yerevan Office/Համազգայինի Երևանի գրասենյակ
Hamazkayin Central
Samvel Mheryan

Բոլոր ժամանակների բանաստեղծը․ գիտաժողով ԵՊՀ-ում՝ նվիրված Ռազմիկ Դավոյանի 85-ամյակին

Բոլոր ժամանակների բանաստեղծը․ գիտաժողով ԵՊՀ-ում՝ նվիրված Ռազմիկ Դավոյանի 85-ամյակին Այսօր ԵՊՀ հայ բանասիրության ֆակուլտետի դահլիճում տեղի ունեցավ հայ բանաստեղծ, հասարակական գործիչ Ռազմիկ Դավոյանի 85-ամյակին նվիրված գիտաժողովը։  Միջոցառումը կ...