Matura D- 1975- Fier

Drejtoresha jonë, Bubulina Mici
Gjithsecili nga jeta, e mirë apo e keqe të ketë qënë, ruan në kujtesën e tij qoftë edhe të çoroditur një njeri, një ngjarje e cila është ulur këmbëkryq kujtesës tënde e ti e di mirë se atë ngjarje, atë personazh do ta marrësh me vete në atë hapësirën pasjete. Katër vite ishin. Por për shumë prej nesh ishin vendimtare në krijimin e një profili më qartë, e një stature e cila do të të udhëhiqte gjatë gjithë jetës. Se ne që vijmë nga mësuesia, ndjekim modelet, zgjedhim një model në jetë e kërkojmë t'i ngjasojmë atij, të marrim diçka prej tij e cila na qartëson në vijimësinë e jetës. Modeli i parë është nëna e pak më vonë, kur fillon shkolla, nxënësi kërkon një model tjetër të cilin e gjen te mësuesi duke e respektuar atë deri në adhurim. Të parin njeri të unë takova kur trokita në shkollën e mesme pedagogjikë të Fierit, ishte drejtoresha e saj, Bubulina Mici, e cila më priste e rrethanat e hyrjes sime në atë shkollë do t'i shpreh diku më poshtë. Ishte 42 vjeçe kur u nda nga jeta. Shtatë muaj pasi ishte ndarë nga matura jonë. Një grua pamja e së cilët të bënte të rrije pak çaste për të përcaktuar rrjedhën e bisedës. E qetë m'u duk në vështrimin e parë. Zotëruese, autoritare. -Je klasa "D" ,- më tha- ke hyrë me mik këtu dhe nuk duhet të më zhgënjesh! Vetëm kaq dhe kaluan katër vjet dhe unë kurrë nuk e ndesha më fjalën e saj, vështrimin, me inatin jo e jo. Nuk e kemi patur mësuese lënde dhe mundësinë e një takimi me të nuk e solli rasti. Por e njihnim shumë mirë. Të gjithë e njihnin. Mirëdashja e saj qe e dukshme, ishte e rrepte si fjala dhe ngarkesa e fjalës që përdorte ( toni i lartë që më pas ne e kuptuam se ishte sëmundje e profesionit). Kishte krijuar një staturë të cilën ajo nuk e rrëzoi kurrë e askush nuk u orvat ta rrëzonte. E rreptë si malësia e Vlorës nga vendlindja, nga karakteri impulsiv vlonjat, e rreptë, kapriço, e ashpër, e ftohtë si lënda që ajo përfaqësonte.(E dija që atëhere se ishte e motra e poetit te njohur Fatos Arapi e tani, kur po shkruaja këto rreshta, mësova se ka patur edhe një vëlla tjetër, Vllas Arapi, i cili p***a qënë afër me "Grupin e të rinjve " në vitet e luftës çlirimtare. Por filli i jetës së tij humbi në ato vite. E vranë, u arratis, e hodhën si agjent jashtë shtetit?! Askush, asnjëherë nuk dha përgjigje.) Kishte një emër që askund nuk ishte dëgjuar veç faqeve të historisë e cila përfaqësonte një luftëtare arvanitase, komandante e një anijeje, një grua e fisme, por trime. Nuk e di si cili nga këta elementë ishte përcaktues në formimin e saj, por ajo mbeti në sytë e pedagogjikasve një drejtuese "Par exelancë", një mësuese e arrirë, një prind shëmbullor e cila vlerësonte te mosha jonë gjithçka tonën me seriozitetin e duhur duke mos quajtur asgjë tonën në formim e sipër të vogël, të parëndësishme. Askush nuk ja njohu buzëqeshjen. E shkurtër në trup, kishte një ecje të rëndë, hapat e së cilës ndiheshin korridoreve. Ndiheshin hapat, por edhe zëri i lartë dhe i prerë. Disiplinën e kishte prioritet. Faktorët që e formësonin nxënësin, faktorë shoqërorë, etike, moralë ajo i kishte të shënjta dhe nuk i keqpërdori asnjëherë. E ashpër ndaj vajzave kur ajo shihte diçka që shijeve të saj nuk i shkonte përshtat. E ashpër me djemtë kur u pëlqente vetja e përbënin problem të komunitetin e shkollës e kjo drejtuese shkolle ishte një nga kontribueset kryesore në formimin tonë.


Pak jetë jetoi, një jetë e kaluar mes fjalës së një mësuesi e drejtuesi, mes formulave matematike, një grua me intensitet jete, me një shpirt që rregullin e do, e kërkon, e ndërton mbi gjithçka Dihet se te njeriu ka rëndësi numri i viteve, por ka rëndësinë e vet pesha e tyre, ngarkesa që të dha jeta dhe përballja me këtë ngarkesë.
Shpejt erdhi vdekja te drejtoresha e shkollës sonë, por nuk e zbehu aspak jetën e saj, emrin e saj edhe pse ne njohëm vetëm katër vitet e fundit të jetës. E pas 50 vjetësh, vdekja e bëri më të dukshme emrin e drejtoreshës sikur ajo të ishte një kornizë e fotografisë së saj

Ajo në krah kishte nëndrejtor Anasatas Pogaçen e mësues me aq dije e kulturë si Nikolla Margilaj, Drita Saro. Ida Tanku etj
U ndodha edhe një herë tjetër përballë saj. Përsëri në zyrën e saj, javën e fundit, për një ngjarje të një shoqes sonë të cilën do ta trajtoj diku më poshtë. Katër vjet vetëm dy raste që unë u ndodha përballë drejtoreshës. Shumë pak do të thonë lexuesit e këtyre rreshtave. Kështu mendoj edhe unë. Vetëm dy raste, por imazhi i saj kishte krijuar në vetëdijën time një figurë të plotë, të qartë. Të gjithë e njohëm mirë drejtoreshën e kësaj shkolle, imazhin e së cilës ne e morëm me vete dhe unë, edhe pas 50 vjetësh, ndërsa në një dhome mjekeje në Tiranë, u ndesha me mbiemrin Mici, i thashë mjekes me plot gojën e po me aq krenari se unë kam dalë nga dora e një drejtoreshe shkolle si Bubulina Mici. Mjekja u ngrit në këmbë dhe nuk pushonte së foluri për gruan e kushuririt të saj, shkrimtarit Aristotel Mici. Ligjëratën e saj mjekja e mbylli me një psherrëtimë që mua më dha ndjesinë se i doli nga shpirti i saj. Se drejtoresha u nda nga jeta shtatë muaj pasi na kishte thënë neve: "Udhë të mbarë në rrugën e jetës!". Ne ishim matura e fundit e saj. Ajo iku në qiejt e amshimit duke marrë me vete mijëra fjalë ngushëlluese si mesazh mirënjohjeje. Pak jetë jetoi, një jetë e kaluar mes fjalës së një mësuesi, mes formulave matematike, një grua me intensitet jete, me një shpirt që rregullin e do, e kërkon, rindërton mbi të gjithçka.




La pas një djalë e një vajzë. Ardianin dhe Valbonën. Dhe unë u lidha me Aristotel Micin i cili jeton në Amerikë. Sigurisht ai nuk më njihte. Por vetëm kur i thashë se unë kisha qënë një pedagogjikas i Fierit, ai ndali një hop. Ndali një çast frymëmarrjen. Ndoshta kërkoi pak kohë për ta çuar kujtesën në vitet e jetës së tij bashkëshortore të cilat ishin të lidhura aq ngushtë me emrin e një gruaja aq fisnike si Bubulina Mici. 50 vjet që gruaja e tij nuk ishte kësaj bote. Dhe unë i kërkova një fotografi të sajën, sepse po ndërtojmë një libër për ato katër vite të cilat e kanë një emër, një portret, një imazh: Bubulina Mici. Ai më falenderoi. E ndjeva nga zëri sinqeritetin e tij -Patjetër, -më tha, ndërsa unë e falenderova duke i uruar pleqëri të mbarë. Ai sot është 90 vjeç. Të dy fëmijtë e tij, motër e vëlla, u vunë në lëvizje. Sekush për të dërguar fotografi të nënës së tyrë të mrekullueshme. Mund të shkruaj më gjatë për drejtoreshën tonë, imazhi i saj i shkrirë në portretin e saj na ka ndenjur ndër sy pesë dekada. U prehtë në hirin e parajsës!

CA FJALË PËR ATA QË NUK JANË MË MES NESH

Le të hedh unë i pari ca meditime të cilat mund të dritësojnë pak mbi ato katër vite të shkollës sonë në pedagogjiken e Fierit. Së pari më duhet të prek me ca rreshta përshpirtjeje për gjashtë shokët dhe shoqet tona që nuk janë më në këtë jetë. Nuk më pëlqen të them "ata kanë vdekur". Kjo fjalë vrastare, të jep një trishtim lektisës, ndaj unë përdor një eufemizëm si "u ndanë nga jeta," ose " nuk janë mes nesh." Një nga një i gjetëm gjatë përpjekjeve tona për të organizuar një takim pas 50 vjetësh. Natalia nga Lushnja p***a ikur më herët, pastaj nga ajo dreq pandemi iku edhe Peristeja, shoqja ime më e afërt për shkak të një njohjeje të hershme. Tetëvjeçaren e kemi bërë bashkë, i kam njohur shumë mirë familjen, rrugën shpesh Tepelenë-Fier e bënim bashkë e ishim më shumë se vëlla e motër. E kisha takuar shumë herë në Tiranë. Ajo me atë tipin e saj aq çapkëne të bënte ta admiroje. M'u dhimbs shumë. U ndjeva keq kur e dëgjova, ndërsa nëna e saj jeton akoma. Pastaj më erdhi nga Vlora një tjetër lajm i keq. Arseni Alimuça dhe Ermioni Jovani të dy ishin ndarë nga jeta, po nga kovidi. Po ashtu edhe Adem Pepa e gjashtë muaj më parë edhe Shkëndija Pirro. Të dy nga Skrapari. Gjashtë shokë e shoqe nuk iu përgjigjën apelit tonë atë ditë. Ne vend të tyre mbizotëroi një heshtje e cila këdo nga ne të pranishmit e vuri në mendime. Ishte një trishtim që na mbërtheu duke sjellë secili në kujtesën e tij portretin e tyre. Unë i solla një e nga një; Arseniu aq hokatar, Natalia një vajzë e dashur e aq njerëzore, Ademi nje djalë i qetë e i thjeshtë deri në dhimbje, Peristeja, kolerikja jone imponuese e aq kurajoze, Ermioni, nxënëse e jashtme e klasës, por e qetë e flokët e saj kaçurrela të zeza si një brerore i rrethonin fytyrën e saj rrumbullake. Shkëndijën që me dukej e vobekët, por ne e përkrahnim gjithandej, me ata flokë të gjatë e të shtrirë e cila mundohej me të gjitha energjitë e veta për t'u diplomuar dhe ja arriti. Katër vajza. Njera më e mirë nga tjetra. Ja, ti që i lexon këto rreshta, me sytë e kujtesës silli katër vajzat e klasës përpara syve, por sytë mbylli. Të thjeshta, me atë përparësen e zezë e me jaka të bardha si simbol i bardhësisë e mirësisë së shpirtit të tyre të qashtër.
Empatikë të gjithë Sa shumë mund të shkruaj për ta. siç mund të shkruaj për një më të afërt në kohë, por nuk e di pse ndjeva kaq keqardhje. Më kanë ikur të njohur të tjera nga të njohurit e mi të mëvonshëm, por nuk e di pse këta të gjashtë më dhanë një trishtim turbullues. Ndoshta mosha më ka dhënë atë ndjesinë e duhur, më ka shtuar gjendrat e keqardhjes, e më janë lëngëzuar gjendrat e lotëve, ndoshta ai takim dhe afria që ndjemë me njeri-tjetrin ma shtoi më tej dhimbjen për ta duke i kërkuar mes nesh, ndoshta nga ndjesia që pata kur i kërkova mes të tjerëve dhe ja aty bri meje do të rrinte Perua, Natalia pranë Hakiut, Arseniu do të rrinte pranë Zymbyles. ...Pak m'u dukën. Ishim rralluar.
Askush nuk e njeh vdekjes, sepse gjithnjë ajo është e tjetrit. Vdekja është paqja e vërtetë e njeriut se jeta nuk ka mundësi t'ja sigurojë atë.

Të ftillosh të djeshmen nuk është e lehtë. Ajo rri diku nëpër sirtarët e kujtesës shpesh e pluhurosur dhe askush nuk e gjen atë pastruese hiri qoftë edhe duke ndënjur për pak çaste aty ku ka ndodhur ajo histori të cilën ti me ngulm kërkon ta sjellësh e ta hedhësh në letër. Të duhet një kaleidoskop kujtese që nuk ekziston. Ajo që nuk varet nga ne nuk duhet të na trishtoje tej kufijve të pranueshëm të trishtimit. Eshtë universale vdekja, sikurse edhe lindja. Rruga e vdekjes është e padëshirueshme, por e pashmangshme, është e frikshme, por është një portë në të cilen të gjithë do të kalojnë. Këtu problem është koha dhe dhimbja që ai ka marrë me vete për gjithçka jo të shëndoshë që la pas. Një premtim i pambajtur, një pendesë shpirti, një amanet të patretshëm, një dhimbje të papërballueshme, një peng brejtës, një... Gjithsesi gjashtë nga shokët dhe shoqet tona nuk janë në këtë jetë. Ata janë nisur në një rrugë që nuk ka kthim e ne tani kërkojmë të sjellim në kujtesën tonë të zbehur nga vitet copra kujtimesh shpesh të palidhura. Imazhet e tyre më vijnë e më ikin ngarkuar me grimca jete, por jo më të tërën që ishin e përfaqësonin ata. Se ishim "pak" kur u njohëm e të "tërë" na bënë vitet që rrodhën. Le të jenë këto rreshta dy pika lot për shokët e shoqet tona të klasës, të cilët, kur u ndanë nga jeta ishin prindër, gjyshër e gjyshe e sigurisht që kanë lënë pas një zbrazëti që të trishton tej mase. Koha është një rrafshuese e keqe. Qofshin në kujtesën tonë sa të jemi edhe ne në jetë që i përkujtuam atë ditë maji e të përjetshëm qofshin në hirin e parajsës!

MATURA 1975
NJË TAKIM PAS 50 VJETËSH

Ditë e dielë. 25 maj, 2025.

Në Fier, në ish shkollën pedagogjike, sot shkolla e muzikës "Jakov Xoxa".

50 vjet më parë, djem e vajza, tërë drojë, nisëm rrugëtimin tonë të shkollimit e tani, përsëri, tërë drojë, takohemi të mbuluar nën një peshë emocionesh ngazëllyese që të mposhtin, por nuk të lodhin. Ca valë pështjelluese na mbulojnë, ndërsa rendim drejt njeri-tjetrit nën një drithmë emocionesh përvëluese. Tani burra e gra, gjyshër e gjyshe po mbushim këtë oborr krej të përhumbur me atë vështrim hutues në përqëndrimin e vet.
Shumë fanitje, imazhe të mbuluara nga një fosforeshencë që kujtesa jonë nuk mund të depërtojë dot edhe pse dikush i fryn lehtësisht një hiri mbulues për të sjellë në kujtesë diçka të bukur nga brishtësia dhe pafajësia e asaj moshe.
Imazhe të ngurtësuara, ca fanepsje që shoqërohen me ngritje supesh, ca vështrime brenda dy oborreve të shkollës e konviktit sikur aty të jetë një çelës kujtese. Koha rrafshon me pamëshirën e vet.
Gjashtë nga ata që mbaruam maturën nuk janë më në jetë: Periste Kora nga Tepelena, Arseni Alimuça dhe Ermioni Jovani nga Vlora, Natali Hila nga Lushnja, Shkëndi Pirro dhe Adem Pepa nga Skrapari. Një minutë heshtje për ta, është respekti për jetën. Ikja e tyre na trishtoi, por asgjë nuk e ndryshon dot fatin e jetës. Ato vite për të gjithë ne ishin porta e jetës. Ushqyem vetëdijen se do të ishim mësues që në ato kohë ishte një profesion i nderuar sa edhe i adhuruar. Dhe vetëdija jonë u ushqye me këtë ndjesi që kur prekëm atë prag shkolle. Të gjithë me një valixhe druri ku brënda rrinin ca tesha të varfra dhe një mal me ëndrra. Shumëkush shihte për herë të parë një qytet. Ishte shtator 1971 dhe ishim vetëm 14-15 vjeçarë. Vinim nga familje modeste, të veshur e të ushqyer keq, kërkonim të ngjashmin e vet te njeri-tjetri dhe shumë shpejt mësuam se të gjithë ishim të njëjtë; të qetë, të pafajshëm, empatikë, të brishtë që aq shpejt u bëmë vëllezër e motra me njeri-tjetrin.
Sot gjithsekush kërkonte te tjetri një përqasje që kujtesa mund t'i kishte rezervuar . Ti duhet të jesh Prenda, jo, Drandja?! Ti je Agimi, nuk e luan topi. Kjo është Vasilika që atëhere kish ca flokë p*s si nata që i dallgëzoheshin supeve. Hakiu është më afër asaj moshe
Kujtesa përplasej ballit tonë, ku secili kërkonte te tjetri një tipar që koha i kishte lënë si vragë. Ja flokët e Bektash*t kishn mbetur faqeve të librave të historisë, e trëndafilta e flokëve të Tefta Priftit e kishte humbur atë larje hënore, Zymbylja m'u duk më e mënçuruar, Nailja kishte mbajtur më shumë nga mosha e mesme, Niketa si gjithnjë rrezaton mirësi me heshtjen e saj, kërkoja te Gonxhja atë gonxhe që trëndafilonte në faqet e saj kur buzëqeshte, por më kot; tani ca rrudha ishin aty, e që ajo nuk mundohej aspak t'i fshihte ato. Drandja ashtu pozante, hijerëndë, por dëshmon aq butësi. Çdo moshë ka bukurinë e vet që i jep hijeshi dhe fisnikëri e që të gjithë duhet të përkulemi përpara saj denjësisht. Takim tronditës! U takuam pas 50 vjetësh. Ikëm pas katër vitesh aty ku nisëm fillin e një ëndrre. Ikëm me një dëshmi pjekurie për t'iu atashuar armatës së madhe të mësuesve. Kishte aty nga Tepelena, Skrapari, Lushnja, Fieri, Lezha, Berati, Vlora. Ikëm dhe imazhet e atyre viteve mbetën në ato oborre, klasa, konvikte, por i morëm edhe në kujtesën tonë e në ca fotografi bardhë e zi që kur i shihnim ndër vitet na shpinin në "mon e shkuar". Diçka ngazëllyese ndjenim atëhere, ja, ku është tani Prenda e brishtë edhe sot si dikur, Melekja e pabujshme e Hasani zhurmëmadh.... Vizituam shkollën, improvizuam një vendosje në banka, kujtuam vitet konviktore të cilat na disiplinuan e na paisën me ndjesinë njerëzore. U takuam pas 50 vjetësh. Një apel sipas regjistrit e kishim siguruar më parë dhe veç atyre që janë larguar nga jeta, mungonin edhe disa të cilët janë me nipërit e mbesat jashtë atdheut. Dikujt mosha nuk ia lejoi. Mesazhet kanë ardhur prej tyre; ca mesazhe që kanë brenda keqardhjen që nuk janë me ne sot, dhe ca fjalë të këputshme malli që shpirti i tyre në këtë moshë nuk mund t'i fshehë dot. U takuam. Shumë shpejt hymë në ato vite dhe nën peshën e emocioneve kujtonim grimca që jeta në ato vite ka mundur të gdhendë në kujtesën tonë. Foto pafund, ndërrime telefonash dhe lidhje në rrjetet sociale. Një vizitë në kishën e Ardenicës dhe një drekë po në Ardenicë. Qershi mbi tortë ishte fakti se Bektash Mema kishte ditëlindjen, Një tortë u vendos aty dhe pastaj refreni "Shumë urime." U ndamë. U ndjemë keq të gjithë. 50 vjet më parë sikur nxitonim të iknim nga shkolla, ndërsa sot përjetuam keqardhje që po ndaheshim. Përqafoheshim e putheshim, ndërsa dikujt ndonjë pikë lot i ka rrëshqitur. Sa i bukur ajo pikë loti në madhështinë e monumentit të vet...
U ndamë, por në çast të gjithë po mendonim për takimin tjetër.

Fier, 25 maj, '25 V, Durmishi