Dr.Fejza

GEZUAR VITIN E RI
TE GJITHE NDJEKESIT NE F.B.


Abdyl Frashni, Shaqir Palushi e Kulla e Fezlla Lamit


Kulla e Fejzulla Gjabrit ishte trekatëshe. E ndërtoi Fezlla Gjabri i Parë e dallonte në gjithë Bushtricën, pasi pak poshtë Kullës ( rreth 200 metra) kalonte rruga që lidhte Bicajt me Kalanë e Dodës e më tej.
Afër rrugës ishte livadhi i Poshtëm i Fezlla Gjabrit. Ditë qershori. Fezlla Lami ishte ngritë heret e kishte marrë kalin dhe po e kulloste në një cep livadhi, pasi ma vonë do merrte një rrugë me kalë., për te dajat në Shullan, te Hopi. Ishte heret në mëngjez dhe drita sapo kishte fillue të japë zdrak.
Nga Sirodi pa se po vijnë tre-katër vetë me kuaj, që patkojtë banin xixa kur takoheshin me gurët e rrugës. Ishte rruga e madhe që lëviznin njerëz nga Dibra në Prizren. Rrallë lëviznin me kuaj shumë, vetëm ditët e pazarit. Atëhere pazari ma i madh bahej në Përzaren e Dibër të Madhe. Fezllahi i pa gjatë kur po afroheshin dhe dalloi që nga përoi i Kullës Shaqir Palushin, me të cilin kishin hyrje e dalje familjare Tjerët nuk i njihte. Nuk ua ndau sytë, derisa u afruen afër livadhit. Bani gati kutinë e duhanit, pa se a i ka letrat në kuti e rregulloi cigarishten e gjatë në brez, që i kishte dalë pak jashtë brezit e u doli në rrugë. –Udha e marë, o rrugëtarë! – u foli i pari Fezllahi.. -Po këta, nga i kemi, o Sheqir Aga?, -pyeti Sheqirin, si ma të njohun që ishin. – Asht Avdul Begji, o Fezlla! -Zanin ia kam ngjue, po tashti po e shoh m sy. -Zbritni nga kolt e shkojmë te kulla e pimë një kafe, o Sheqir! Abdyl Frashni, pa nga Shaqiri e foli: Faleminerës, po kafen sa e pimë te Shaqiri, po ty, tu shtoftë ndera! Abdyl Frashni ktheu kryet nga Sheqiri dhe e pyeti, se kush ishte ky e Sheqiri i thotë se asht Fezlla Lami, që baba asht vra në Nish në luftë me serbët, këtu e katër vjet para. Avdul Beu ofshani dhe iu drejtue Shaqir agës: Kur të kalojmë herën tjetër knej, do e pimë një kafe të kjo kullë, o Shaqir! –Kismet, o Avdul, të kthemi shëndosh! Fezlla Lami i thotë Shaqirit, që kam kalin, e ua ve në shërbim tuajin deri për ku jeni nisë! Faleminerës, o Fezlla, po i kemi kolt! Ani, pra, po u shoqnoj deri te Ura e Lapave, se asht veni i keq! Merr kalin Fezllahi dhe i shqnon deri në Lapa.kur kalojnë nër Leshe, Fezllahi u thotë, se këtu e ka shtëinë Bejtë Gjini, që ishte bajraktari ynë e u vra në Nish. Uvranë shumë e bashkë me bajraktarin u vra ene baba jem edhe baba i Sheqirit. Janë vra katërdhjetë burra nga Çajae sa e sa tëtjerë nga katundet tjera. Janë vra vshumë, o Avdl Begji –E di o Fezlla, e di! M’i ka ka tregue fije për pej, Shaqir Aga.!Te ba këto llafe, dolën në Krajq, ku dukeshin shtëpitë e Lapave. Ja duket gryka për në Çajë e Fejza drejtoi krahun kah kepi i Fshatit.Abdyl Beu tundi kryet.
- Ej, Sheqir beu, ia kam dhanë llafin nji burri në këtë lagje, e do e pimë një kafe këtu! – foli Abdyl Frashni. -Si të thuesah ti, o Avdil Beu! –ia kthen Sheqiri. Në Lapa ishin dy-tri shtëpi e shtëpia e Kurt Mehmetit ishte e para.
Hyjnë mrena te Mehmet Billa e qëndruen gati një sahat. Abdyli me shokë doli në Lusën e u nis për Prizeren e Fezllahi u nis për te shpia e vet. Në urën e Lapave u zbritën kuajve e dolën matanë, se ura ishte me druna, vetëm për kambësorë. Kuajt kalonin nëpër uji. Fezllahi i shoqnoi me sy derisa u ngjitën te lisat në hymje në kodër të Aravelit.
Kur ishin kthye nga Prizreni, pas mbledhjes së Lidhjes, Abdyli e Shaqir Palushi kishin dalë nga Dragashi e në bjeshkët e Novosejt e Shishtavecit e kishin ra në katundin Fshat. Kishin kalue një natë te shpia e molla Jesharit e kishin dalë në Bakëll e prej andej në Palushe, te shtëpia e Shaqirit. Aty kishin thirrë edhe mixhën Fezlla, thonte Elmaz Halimi.
Kallzojte mixha Fezlla, se kur ardhë në shtëpinë e Sheqirit, vetë i pestë, kishin nejtë nji natë e e kishin përcjellë deri në Kallë. Gjatë rrugës Abduli i kishte thanë Sheqirit, se do i shkoj Elez Isufit n’troje e t’baj pak llaf me ta.”.Kur e kishin përcjellë nga Palushet, kishte lanë do letra t’ mbshtjellme me një shami, që kuur të vinte herën tjetër t’i mirrte, se me këte rrugë do shkonte deri në Stamboll.
Duket se nuk u kthye ma në këto anë. Letrat mbetën në Palushe, në shtëpinë e Sheqirit. Lëvizja e popullatës (muharxhirllëku) në vitin 1919, nga barbaritë serbe, pati humje jo vetëm në njerëz, po edhe në pasuni. Midis këtyre humbjeve, ishin dhe dokumentet e Lidhjes së Prizrenit,që la Abdyl Frashni në shtëpinë e Shaqir Palush*t.

PO DERGOJ DISA NGA LIBRAT E MI.
Ata që duan këto libra, të dërgojnë mesazh në tel. 355- 6924 81 576



Ka histori, persona të njohur sipas alfabetit e Enologji nga viset e Kalasë së Dodës
Cmimi 100 leke 1 cope


cmimi – 500 leke
Teori e tregime me legjenda në krahinën e KAlasë së Dodës e Luginën e Drinit Zi. 1Cope 1000 lekë


Historiku I Arsimit në Kala të Ddës e më gjërë. Cmimi 500 leke

Studime folklorike e etnografike.Janë këngët e dasmës e të tjera.
Cmimi 100 leke

TE DERGOJ DISA NGA LIBRAT E MI.
Ata që duan këto libra, të dërgojnë mesazh në tel. 355- 6924 81 576



Ka histori, persona të njohur sipas alfabetit e Enologji nga viset e Kalasë së Dodës
Cmimi 100 leke 1 cope


cmimi – 500 leke
Teori e tregime me legjenda në krahinën e KAlasë së Dodës e Luginën e Drinit Zi. 1Cope 1000 lekë


Historiku I Arsimit në Kala të Ddës e më gjërë. Cmimi 500 leke

Studime folklorike e etnografike.Janë këngët e dasmës e të tjera.
Cmimi 100 leke
Terma të folklorit e të etnografisë
Cmimi 100 leke

Tregime jetësore
Luli i vocërr jetoi pak e Fatiu u bë plak.
Luli kaloi fëmijëninë ashtu siç e përshkruen Migjeni. Me opinga e galloshe, që hapnin gojën, sikur dnin të hanin mësuesin, po jo vetëm. Donin të hanin edhe “burrat nën hije që loznin e kuvendonin” ndërsa gratë me shatë,ekazëm e lopatë punonin në ara e hapnin ‘tokë të re’. Mbi krye u rrinte brigadieri, ndihmësi, normisti e kallam kosuri, që vetëm një Andon Zako, mund ta përshkruante. Ishin burrat, që kishin ‘harrue pushkën’ e freskoheshin nër krue e gratë hera-herës linin vglat e punës e merrnin pushkët ‘për mbojtjen e vendit’.
Luli rrinte e vështronte, ‘Eh, të kem një grusht të fortë e t’i bie mu në zemër malit që s’bëzan!’.
Aty afër ishte dhe Fatiu, që s’i linte gja mangut varfënisë së Lulit. Shihnin të dy padrejtësitë e jetës, edhe pse kishin pak diferencë moshe. Panë të dy, edhe pse larg nga njani-tjetri, se si gruaja shtatzanë, pasi kishte prash*të shporen e arës me misër, kishte lanë shatin në qoshe e mundohej të kapte ndonjë kokërr qershi, aty afër arës. Mundohej po s’e linte barku, Ashtu me zor, kapi një degë nga fundi I pemës, sa të njomte buzët që I kishin zanë kore. Eh, Migjen, sa mirë e ke përshkrue këtë grue të vuajtme!
Fatiu nuk di ta përshkruaj ashtu si Ai, po i vërejti me kujdes lëvizjet e kësaj gruaje të përvuajtun e më pas u ngrit e shkoi te qershia. Vunii një gur te trungu i saj dhe u ngjit në qershi. Zgjodhi disa kokrra të kuqe e ia lëshoi poshtë grues, që priste në fund të pemës. Ajo hapi përparsen dhe qershtë ranë në përparsen e grues shtatzanë. Hodhi dy-te grushta me qershi e gruaja u afrue pranë shatit, duke urue Fatiun për nderin që i bani.
U ritën të dy me vuajtje, Luli e Fatiu e shumë Lula e Fatij. Të dy u arsimuen, edhe pse në kohë të ndryshme; njani para e tjetri më pas, sipas moshës. Luli e Fatiu u takuen në Shkodër. Duke qëndrue në një stom pranë Kafes Madhe, dëgjuen thirrjet: “A do qymyr, zotni! Karroca me qymyr, iku rrugës nga Dugajtë e Reja te kërkue myshterij pë të sh*të qymyr. Luli e Faiu kaluen të dy bulevardit, për të soditë vitrinat e dyqaneve. Të dy I kishin kalue të tridhjetat. Një moshatar I tyre, tidhjetëvjeçar, sodiste në vitrinë ca tasa me embëlsinë. Zgjati dorën të merrte një, po s’e la xhami I trashë I vitrinës. ‘‘tridhjetëvjeçar, I papunë. .. ” Luli e Fatiu e ndoqë me sy veprimin e tridhjetëvjeçarit e Luli ia bani me dorë të afrohej e ai erdhi me shpejtësi. Luli nxori pesë lekë e ia dha, që të merrte diçka për të ngranë. Tridhjetëvjeçari nuk u vonue, futi lekët në xhep e shkoi me vrap te dyqani.
Ishte hera e fundit e takimit të Lulit me Fatiun. Luli ndoqi rrugën e pushtetit, ndërsa Fatiu rrugën e asimit, për të cilën kishte kryer shkollën.
Luli i ngjiti shkallët e pusheit, thuajse deri në maje, që ma vonë, u mor vesh, se ishte ndër lektorët ma të mirë të kohës, po duket se politika me drujëza ia hangri kryet.
Fatiu në kohën ma të mirë të moshës, ngeli mësues fshati deri drejtues I shkollës së mesme në katundin e vet.
Fatiu e Luli në moshën e rinisë ngjasonin shumë me njani tjerin. Kur u burrënuen, kujtonin vitet e shkume e mendonin (ndoshta vetëm Fatiu): Sa shumë ngjason e kaluemja me të sotmen!
Fatiu edhi në Tiranë e aty dëgjoi të njëjtat thirrje në rrugë: A ke ndonjë punë, Zotni! E kishte të vështirë të kalonte nga Ushtari I Panjohun, se grumbulloheshin pran tij me dhjetra vetë njëzet e ca vjeçarë, që kujtonin se Fatiu ishte ndonjë sipërmarrës ndërtimesh. Fatiu kokëulun largohej prej tyne, duke kujtue skicat e kohës së Migjenit, që aq bukur i ka skalitë. “A ke ndonjë unë për ne, zotni!” - ishte thirrja e zakonshme, tani në fillim të shekullit XX e që ngjasonte pikëpërpikë me ato të kohës së Migjenit, të viteve ’30 të një shekulli më parë. Ishin të njejtat thirrje, me pak ndryshime, pa ndryshue thelbin . Fatiu vërejti varfëninë shoqënore e rrekte mendjen me zymti, te përshpëritë me vete,se sa shumë u shtuen lypësat. Në ccdo rrugë dilnin e qëllimisht uleshin në mes të rrugës, me dorën para, duke u lutun: “Na fal ndonjë lek, zotni!” E ndonjë ‘zotni’, ia kthente ” “Edhe unë do dal nesër në rrugë si ti” e vazhonte ecjen.


Luli nuk jeton, ndërsa Fatiu po plaket. Po, kështu asht jeta.
Fatiu rri e kujton kohën e shkueme në një karrike plastike para derës së shtëpisë.

.

Disa nga toponimet e fshatit tim te lindjes, Bushtrica.

Fise: Gjabri, Drazhi, Gjini, Rrokomani, Gjice. Gjane, Jate, Lapa. Gjithashtu mungon fisi Tusha, më i hershëm se këta të fundit).
- Kisha e Gjice- Gjice, vllazni e ardhun nga Hasi, Gici. Fillimisht ishin vendodë në Aravel (soot i pëërket Lusnës. , Kisha e Truçit ( në lindje të lagjes jata (sot). Truçi ( Tuuci ( vllazni e larguar në Lindje. Ka të dhëna se kishte qënë fis i madh dhe me pasuri, sidomos kisha. Gojëdhëna flet se pasurinë ne kishës ‘e fshehën në shpatin e malit të Trauçit (Truçcit)’.
• Voren- Varosh, ( vend i lirë, përdoret edhe në të folmen popullore venase: Nuk asht varosh ki ven! ) Fjalori online shqipshqip: Varosh - Lagje e një qyteti mesjetar, e cila ndodhej jashtë mureve të kështjellës; pjesa e qytetit që ishte e veçuar nga pazari e ndodhej përballë a rreth këtij. Varoshi i qytetit. U fut në një varosh. 2. Vend për kullotë, mera. I çoi dhentë në varosh.
-
Baklla - Bakëll- rrafshnaltë , Bakëll vend i izoluar, mbrojtur (Fjalori shqip-shqip online.
Gjytet. Mud të ketë qënë Boklla.Në të folmen e vendit boaklëll – baklla.

- ,
- Frashën – Dikur vend me drunj frashni. Nga ana perëndimore ngjitej me malin e Truçit (shih Truç). Vend më tepër livadhor. , që pas viteve `950 vunë ështëpitë një nga Drazhtë, një nga Gjabret dhe një nga Jatet. Duket se kishte pasë troje, pasi gjatë hapjes së themeleve të shtëpive, janë gjetë themele e copa të enëve të baltës. Ndoshta të parët e Gjabreve të sotëm aty kanë pasë trojet, me mbiemrin ‘Frashëri.
- Bajlera – fjalë e përngjitur (baj +lerë, grumbull gurësh.
- Qafa e Qytetit – afër Kepit Fshatit, nga Jugu. Tregojnë se qyteti ka qënë afër Kepit të Fshatit.
- Lisi – shenjë drunorë.
- Kryqi ( Krajqi)- Kryqë\im rrugësh. Rruga e madhe që lidh Kalanë e Dodës me vise tjera dhe udha që shkon për Grykë-Çajë.
- Boklla – vend ku rritet një lloj bime barishtore e fortë, vrnd me bokla
- Bartht – sipas pamjes i bardhë, argjil
- Sh*tra – vend në anën e majtë të përroi Luma ( vjen nëpërmes fshatit Bushtricë). Shjqiptohet nga vendasit ‘shajtër’
- Kisha e Tushe - vetëm toponim. Nuk ka shenjë ndërtimi. Në fakt, ka qënë kisha e Rrokit. Ka një vllazni Rrokomane,që janë më të hershëm se fistet tjera, përfshi edhe Tushën, që ka ardhë nga Ujmishti. Pranë këtij toponimi janë edhe ‘ktoi i Kishës, livadhi i Lishës etj. Banorët e parë që kishin kishën e Rrokit ka njoftime gojore se kanë emugruar në Itali e trregojnë se ‘kanë pyetur për kishën.
- Kepi i Qytetzit - Pjesë e Kepit të Fshatit, në krye të tij, Thuhet se aty qëndronte ushtria turke, sa herë vinte në këto anë,
- Meja e Keqe meje- breg, tokë shumë e pjerrët, meje are, në anën e poshtme te saj.
- Zozi, Zojzi- sot livadh poshtë Zabelit Nraje (të Ndreut) anash Kroit Naltë); Zojz, emër i vjetëër mirditor.
- Guri i Qyqes – gur i vetmuar, vend i xhveshur, por në vitet 70-80 ishte pyll akaciesh, të mbjelluna. Sot emrin e tij e ka marrë vendi rretheqark, që është mes Gjegje ve, Matranxhit, Palusheve dhe Bushtricës. Aty pranë ëshë ndërtesa e komunës (dikur lokalitetit), shkolla, dyqanet, klubi dhe shërbime tjera.
- Guri i Skaranxhit -
- Kuj keq – Vendi ku kanë trojet lagjja Gjane.
- Zruq – Zdrug. në formën e zdrukut, vegël e zdrukthtarit.
- Kusari – vend ku rrinin hajdutët vend i ngushtë në mes shkëmbinjve, është mbi Bakëll, rrugës për në bjeshkë.
Kodra e Thime ( e thajme). Me ngjyrë të përzime bardhe zi.
- Belence – argjilë e bardhë në të kqrremtë. Vend mes përrejve të vegjël të formuar vonë nga rrëshqitja e dheut.
- Lojth – vend i lujtshëm.
- Vneshta e Bardhë ( vneshtë – ku mbillej rrush; Bardhë- Bardët- popullsi para këtyre që janë sot. Shtriheshin nga Qinamtë e lagjes poshtme deri në afërsi të Lesheve të sotëm. Përfshinte lagjet Gjabre e Drazh, në të dy anët e rrjedhës mesme tëlumit Bushtricës. Bardët u laguan nga gërryerjet e lumejve dhe në fund nga tërmeti i vitit ti katastrofik prej 11.8 ballësh më 518 të erës re.