Instituti i Antropologjisë

Akademia e Shkencave kujton në ditën e saj të lindjes akademiken e parë shqiptare, Andromaqi Gjergji




Andromaqi Gjergji është etnologe dhe akademike, e para grua anëtare e Akademisë së Shkencave të Shqipërisë. Ajo lindi më 20 maj 1928 në Korçë, ku kreu shkollën e mesme, për të vijuar më pas studimet në Institutin e Lartë Pedagogjik dyvjeçar të Tiranës (1947–1949).

Që herët u angazhua në sektorin e etnografisë pranë Institutit të Shkencave, duke u bërë pjesë e brezit të parë të studiuesve që ndërtuan bazat e albanologjisë moderne. Më vonë u diplomua në degën e historisë në Universitetin e Tiranës dhe vijoi punën në Institutin e Historisë e të Gjuhësisë, si dhe në Institutin e Kulturës Popullore. Veprimtaria e saj shkencore u përqendrua në studimin e kulturës materiale dhe shpirtërore të shqiptarëve, me theks të veçantë mbi veshjet popullore. Rezultatet e kërkimeve të gjata në terren (1949–1981) u pasqyruan në veprën themelore “Veshjet shqiptare në shekuj” (1988), si dhe në botime të tjera si “Mënyra e jetesës në shekujt XIII–XX” (2002).

Andromaqi Gjergji është bashkautore në vepra të rëndësishme si “Histori e artit shqiptar” (1990), “Veshje Popullore Shqiptare” (1999, 2005), dhe “Albania – A Patrimony of European Values” (2000). Përmes studimeve të saj, Gjergji dokumentoi mikrokozmosin e fshatit shqiptar tradicional, jetën familjare e shoqërore, mjeshtëritë e prodhimit, si dhe marrëdhëniet e kulturës shqiptare me ndikimet mes Lindjes dhe Perëndimit.

Pjesëmarrja në konferenca kombëtare e ndërkombëtare, përfshirja në programe të UNESCO-s dhe botimet enciklopedike e vendosën veprën e saj në qendër të vëmendjes së studiuesve vendas e të huaj. Përkushtimi dhe serioziteti i saj shkencor e bënë emrin e Andromaqi Gjergjit sinonim të studimeve mbi kulturën popullore shqiptare.

Në vitin 1999 u zgjodh anëtare e Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, duke u bërë e para grua që mbante këtë titull. Për kontributin e saj, u dekorua me Urdhrin “Mjeshtër i Madh i Punës”.
Andromaqi Gjergji u nda nga jeta më 8 korrik 2015, duke lënë pas një trashëgimi të pasur arkivore në fushën e trashëgimisë kulturore kombëtare, shkencore e albanologjike.

www.akad.gov.al

Në kuadër të seminarit permanent “Përthyerje Antropologjike”, më 7 maj 2026, në ambientet e Institutit të Antropologjisë u zhvillua promovimi i librit “Një vështrim multifokal i historisë së Shqipërisë (1920–1939)” të studiueses franceze Nathalie Clayer.

Gjatë aktivitetit u diskutua mbi qasjen multifokale që autorja propozon për studimin e historisë së Shqipërisë ndërmjet dy luftërave botërore, duke e trajtuar shtetin jo vetëm si strukturë politike, por edhe si hapësirë ndërveprimesh sociale, qarkullimesh dhe transformimesh historike. Diskutimet u ndalën gjithashtu te mënyrat se si historiografia bashkëkohore mund të kapërcejë kornizat tradicionale të shtetit-komb dhe të ofrojë lexime më komplekse të proceseve historike dhe identitare.

Takimi u zhvillua në formën e një bashkëbisedimi akademik duke krijuar një hapësirë reflektimi mbi historinë, antropologjinë dhe metodologjitë bashkëkohore të kërkimit.

📸 𝐑𝐫𝐨𝐤 𝐙𝐨𝐣𝐳𝐢: 𝐄𝐤𝐬𝐩𝐞𝐝𝐢𝐭𝐚 𝐞𝐭𝐧𝐨𝐠𝐫𝐚𝐟𝐢𝐤𝐞

"Kohësitë që mbart fotografia zojziane vijnë të ndërthurura me historinë dhe gjeografinë e kulturës shqiptare, dhe aty-këtu edhe me atë të pakicave etnike. Vllehët pikasen më lehtë se të gjitha pakicat e tjera. Pikasja e tyre bëhet më e dukshme, pasi vetë Zojzi duket se ka pasur një vëmendje të posaçme, ndoshta edhe një magjepsje etnografike ndaj tyre. Nga ana teorike, kohësitë e përshënjuara heshturazi në kapjet fotografike rrjedhin, më së shumti, nga vështrimi i shkollës antropo-gjeografike. Ndaj edhe në gjeografinë e fotografisë së Zojzit ka një përshkallëzim dhe rrathë. Në këtë përshkallëzim ndodh ndarja, ose imagjinimi i shtresës më të hershme të kulturës, si dhe i zonave të kontaktit kulturor të krijuara nga procese të gjata historike. Në fotografi, shenja të tilla përfaqësuese kërkohen të kapen në simbolikën e veshjes, banesës, veglave të punës, ritualeve të ciklit të jetës, gurëve të varrit—kudo ku mundet, kudo ku është lënë një shenjë apo një dëshmi."

📍 Këto fotografi ju çojnë drejtpërdrejt në terren, në zemër të ekspeditave etnografike të Rrok Zojzit—aty ku kërkimi bëhej mes njerëzve, traditave dhe jetës së përditshme. Në një prej imazheve shfaqet edhe Andromaqi Gjergji, bashkëpunëtore e tij e afërt dhe një nga zërat më të rëndësishëm të etnografisë shqiptare.

✨ Një udhëtim vizual mes kujtesës, kulturës dhe historive që ende flasin.

Pjesë nga teksti i kuratorit Nebi Bardhoshi ✍🏻

Shkolla Franceze e Athinës mirëpret si studiues-rezident Prof. dr. Nebi Bardhoshin, i cili do t'i bashkohet EFA-së për 1 muaj në kuadër të projektit të tij: “Karakteri kombëtar i shqiptarëve i parë përmes antropologjisë: një histori e koncepteve, praktikave dhe teorive në shkrimet antropologjike (fundi i shek. XIX - fillimi i shek. XX)”.

L' École Française d'Athènes accueille un nouveau .
Nebi Bardhoshi rejoint l'EFA pour 1 mois dans le cadre de son projet "Le caractère national des Albanais vu par l’anthropologie : une histoire des concepts, des représentations et des théories dans les écrits anthropologiques (fin du XIXe – début du XXe siècle)".
👉 https://www.efa.gr/les-chercheurs-en-residence/

Ndahet nga jeta rapsodi lahutar Jonuz Delaj





Komisioni i Përhershëm i Arteve në Akademinë e Shkencave të Shqipërisë dhe Instituti i Antropologjisë pranë saj, shprehin ngushëllimet më të thella për ndarjen nga jeta të lahutarit, bartësit të folklorit Jonuz Delaj.

Vijues i traditës së madhe të lahutarëve të Shqipërisë së Veriut dhe të Eposit të Kreshnikëve, veçanërisht i atyre të Malësisë së Madhe, për 60 vjet rresht Jonuzi dhe lahuta ishin simbiozë e pandarë. Ai ishte laureat i festivaleve folklorike kombëtare të Gjirokastrës, atyre vendore, pjesëmarrës në koncertet zyrtare për ngjarje e personalitete të rëndësishme të historisë sonë kombëtare në Shqipëri, Kosovë, Mal të Zi, Maqedoni e Veriut dhe në diasporë.
Jonuz Delaj ishte pjesë aktive e grupit të lahutarëve që promovuan përgatitjet e dosjes së lahutës dhe të këndimit me lahutë në UNESCO, regjistrimi i së cilës i dha atij një krenari të ligjshme.

Me humbjen e Delaj, përfundoi udhëtimi tokësor, por vijon rruga e artit të këndimit me lahutë, për të cilën punoi gjithë jetën e tij, e për të cilën do të kujtohet me nderim sot e mot.

I paharruar rapsodi ynë Jonuz Delaj!

https://youtu.be/WbCKklMk10Q

www.akad.gov.al

Për të gjithë ju që pyesni: “Kush i ka bërë këto foto kaq interesante të ekspozitës “Ekspedita Etnografike”?” 😉

Ju prezantojmë me njeriun pas aparatit, i cili rëndi pas pasionit të tij për të dokumentuar vlerat e antropologjisë shqiptare: Rrok Zojzi (1910–1995).

I lindur në Shkodër, Zojzi nuk ishte thjesht arsimta, ai ishte edhe eksplorues, studiues, alpinist dhe mbi të gjitha një “detektiv” i kulturës shqiptare. Nga malet te fshatrat më të largëta, ai kërkonte, studionte dhe dokumentonte gjithçka që tregonte historinë dhe traditat tona.

Në vitet ’30–’40, ai nisi të bëhej i njohur për shkrimet e tij, ndërsa më vonë ndau njohuritë edhe përmes ligjëratave në radio (po, versioni i asaj kohe i “podcast-eve” 😄).

Nga viti 1947 e deri në pension, ai drejtoi sektorin e etnografisë, duke lënë pas një pasuri të madhe studimesh dhe materialesh që sot na ndihmojnë të kuptojmë më mirë kush jemi.

Pra, herën tjetër që ndaleni para një fotografie në ekspozitë, kujtoni: nuk është thjesht një foto… është një copë historie e kapur nga një njeri që nuk rrinte dot pa eksploruar.

Ju presim ta zbuloni ekspozitën nga afër 👀📸

Sot në orën 19.00!

𝐑𝐫𝐨𝐤 𝐙𝐨𝐣𝐳𝐢: 𝐄𝐤𝐬𝐩𝐞𝐝𝐢𝐭𝐚 𝐞𝐭𝐧𝐨𝐠𝐫𝐚𝐟𝐢𝐤𝐞

Kuruar nga Nebi Bardhoshi

📍Hapja e ekspozitës
🗓E premte, 10.04.2026, ora 19:00
🏛Muzeu Kombëtar i Fotografisë “Marubi”, Kati i dytë

Ekspozita paraqet për herë të parë një përzgjedhje të fotografive etnografike të Rrok Zojzit (1910–1995), themelues i etnografisë institucionale shqiptare dhe pionier në përdorimin e fotografisë si instrument kërkimor.

Të realizuara në një periudhë transformimesh të thella historike, këto imazhe dokumentojnë kulturën tradicionale shqiptare përmes veshjeve, banesave, mjeteve të punës, ritualeve dhe simbolikave kulturore, duke ndërtuar një gjeografi vizuale të kujtesës dhe identitetit.

Fotografia e Zojzit shfaqet si një praktikë e ndërmjetme midis dokumentit shkencor dhe artefaktit arkivor, duke ofruar një terren të hapur për interpretim mbi përfaqësimin kulturor dhe kohësinë historike.

—

𝐑𝐫𝐨𝐤 𝐙𝐨𝐣𝐳𝐢: 𝐄𝐭𝐡𝐧𝐨𝐠𝐫𝐚𝐩𝐡𝐢𝐜 𝐄𝐱𝐩𝐞𝐝𝐢𝐭𝐢𝐨𝐧

Curated by Nebi Bardhoshi

📍Opening
🗓Friday, 10 April 2026, 19:00
🏛National Museum of Photography “Marubi”, Second Floor

The exhibition presents, for the first time, a selection of ethnographic photographs by Rrok Zojzi (1910–1995), a founding figure of institutional ethnography in Albania and a pioneer in the use of photography as a research tool.

Produced during a period of profound historical transformation, these images document traditional Albanian culture through clothing, dwellings, tools, rituals, and symbolic forms, constructing a visual geography of memory and identity.

Zojzi’s photography operates at the intersection of scientific documentation and archival artifact, offering an open field for interpreting cultural representation and historical temporality.

___________

Kjo ekspozitë është prodhuar nga Muzeun Kombëtar të Fotografisë "Marubi" falë mbështetjes financiare të Ministrisë së Turizmit, Kulturës dhe Sportit të Shqipërisë dhe është realizuar në bashkëpunim me Instituti i Antropologjisë – Akademia e Shkencave e Shqipërisë
***
This exhibition was produced by the National Museum of Photography "Marubi" with the financial support of the Ministry of Tourism, Culture and Sports of Albania, and was carried out in collaboration with the Institute of Anthropology – Academy of Sciences of Albania.

Me datën 27 mars, në ambientet e Institutit të Antropologjisë, u zhvillua ligjërata "The Antropology of Sound: Interdisciplinary Dialogues and Emerging Practices" në kuadër të seminarit tonë permanent “Përthyerje Antropologjike”, e mbajtur nga Dr. Uğur Aslan.

Ligjërata u përqendrua në antropologjinë e tingullit, duke shqyrtuar tingullin si mënyrë për të kuptuar kulturën, identitetin dhe jetën shoqërore përtej qasjeve të përqendruara te vizualja dhe teksti. Prezantimi theksoi gjithashtu rolin e praktikave akustike në formësimin e hapësirës, pushtetit dhe përkatësisë.

Duke marrë Shqipërinë si rast studimi, u sollën shembuj si peizazhet tingullore urbane të Tiranës, memoria akustike e bunkerëve dhe mjediset biofonike rurale.

Ju mirëpresim në takimin e rradhës!