02/10/2026
Nje nga fjalet e para, qe degjon dhe meson femija, eshte edhe folja “ben”. Femija e degjon kete fjale vazhdimisht nga nena, duke filluar qe ne ditet e para te jetes se tij. Nena sa here qe konstaton se femija I saj ka kryer aktin e jashtqitjes, perdor fjalen dhe foljen “beri”. Keshtu fwmija sa lind e deri sa fiton kontrollin sfinkterial e degjon disa fere ne dite kete fjale, qe tregon se ai ka “bere” jashtqitjen. Prinder mos u cuditni, kur femija juaj reth moshes 3-4 vjec, thote fjalet e “pista”, apo fjalet, qe jane te lidhura me te “berin fiziologjik”. Ai i ka te regjistruara ne memorje keto fjale te lidhura me foljen “bej”. Pikerisht ne kete faze, reagimi dhe sjellja e te rriturit eshte vendimtare, femija perpiqet te beje e te sillet si I rrituri, pasi ai i di te gjitha, dhe femija do te jete dhe te beje si I rrituri. Femija nepermjet sjelljes dhe qendrimit te te rriturit kupton dhe meson njerezoren dhe ne vecanti rendesine e fjales dhe foljes “bej”. Eshte I rrituri qe e ndihmon me durim te perzgjedhe e te kuptoje fjalet dhe diferencen, qe ato bejne. Ai i meson femijes se njeriu njihet nga fyryra dhe fjalet dhe jo nga pjese te trupit. I meson se, qe te jesh I zoti sic dhe deshiron duhet pak durim per te gjetur fjalen e duhur. Dhe “rrugetimi” per te mesuar e zhvilluar njerezoren fillon me nxitjen e perdorimit te dores. Kur ushqehet te perdore mjetet e te ngrenit, po ashtu, te perdore doren dhe mjete per te vizatuar ate, qe mendon ose pelqen. I rrituri I tregon cdo dite sa I zoti eshte bere, pikerisht sa mire I perdor keto mjete, pra po fillon te “beje” edhe ai, si te rriturit, gjera me doren dhe mendjen e tij. Femija, eshte e vertete, qe I meson gjerat shume shpejt, por per ti perdorur duhet nje kohe e gjate. Ai, femija, cdo dite perpiqet ti perdore gjerat, qe ka degjuar e mesuar, por duhet kohe qe te ndertoje mekanizmat, qe e ndihmojne, ti lidhe gjerat dhe ti vendose e perdore ne vendin e kohen e duhur. Duhet mbeshtetja dhe perseritja e vazhdueshme e te riturit qe femija tja dale t’i bej te tijat keto sjellje e koncepte. Lira Gjika