Redaktime dhe korrektime gjuhësore

SI SHKRUHEN REFERENCAT NË GJUHËN SHQIPE

Referencat ose referimet bibliografike janë të dhënat bibliografike të burimeve të përdorura gjatë hartimit të një punimi shkencor, artikulli, doktorature etj. Ato shërbejnë për të treguar autorin, titullin e veprës, vendin e botimit, shtëpinë botuese, vitin e botimit etj. Përmes referencave vërtetohet mbështetja teorike e punimit dhe respektohet e drejta e autorësisë. Referencat zakonisht renditen në fund të punimit sipas rendit alfabetik të mbiemrit të autorit.
Në gjuhën shqipe, referencat zakonisht shkruhen sipas llojit të punimit: ese, detyrë kursi, diplomë, artikull shkencor etj., si dhe të stilit që kërkohet. Sot për shkrimin e tyre ekzistojnë disa standarde, siç janë: APA, Harvard, Chicago, Vancouver etj.
Në punimet tona, për shkrimin e tyre duhet të bazohemi në dy elemente:
• llojin e temës, detyrës, artikullit etj.;
• zgjedhjen e njërit prej standardeve më lart, atë që përkon me natyrën e shkrimit tonë.

Referencat shkruhen kryesisht në fund të faqes të ndara me vizë nga materiali kryesor dhe me shkrim më të vogël se ai, ku si standard shkrimi mund të merret edhe shkrimi “Times New Roman, 11, me një hapësirë mes fjalëve). Ato duhen cituar brenda në tekstin kryesor në formatin sipas rasteve të mëposhtme:
a) Stili i Harvardit. Formati i citimit në formatin e autorit/vitit (sistemi i Harvardit).
Shembull:
Mbiemri i autorit, iniciali i emrit. (Viti) “Titulli i artikullit”, Titulli i revistës, numri i botimit, faqet.
- Johnson, L. (2018) “Zhvillimi emocional te fëmijët', Journal of Child Psychology, 45(3), f. 123-134.

b) Stili i Çikagos. Stili ndërkombëtar i citimit i përdorur për artikujt dhe revistat shkencore.
Shembull:
Mbiemri, Emri. "Titulli i artikullit." Emri i revistës dhe numri i botimit, (Viti): faqe.
- Johnson, Lisa. "Zhvillimi emocional te fëmijët". Revista e Psikologjisë së Fëmijëve 45, nr. 3 (2018): 123-134.

c) Stili APA. Një format citimi i përdorur në shkencat sociale, arsimin dhe inxhinierinë, dhe shkencat natyrore.
Shembull:
Mbiemri i autorit, iniciali i emrit. (viti). Titulli i artikullit. Emri i revistës, numri i botimit, faqet.
- Johnson, L. (2018). "Zhvillimi emocional te fëmijët", Journal of Child Psychology, 45 (3), 123-134.

Zakonisht, forma bazë e shkrimit të referencave në gjuhën shqipe është:
Për letërsi artistike:
Mbiemri, Emri i autorit. “Titulli i veprës”. Vendi i botimit: Shtëpia botuese, viti.
Shembull:
Kadare, Ismail. “Kronikë në gur”. Tiranë: “Onufri”, 2000.

Për artikuj:
Mbiemri, Emri. “Titulli i artikullit”. Emri i revistës, nr. X, viti, f. xx-xx.
Shembull:
Dervishi, Arben. “Roli i gjuhës në shoqëri”. Studime Albanologjike, nr. 4, 2021, f. 15-28.

Për burime online:
Mbiemri, Emri/Institucioni. Titulli. Linku. Data e qasjes.
Shembull:
UNESCO. Arsimi global. www.unesco.org, qasur më 28 prill 2026.

Një test i thjeshtë gjuhe për ta filluar javën si shqipfolës të vërtetë! 😍🥰
Presim përgjigjet tuaja! 🙏

Si thoni për një test të thjeshtë gjuhe, si e hënë që është?🤔🙄😁

SHBA-ja apo SHBA-të?
PNUD-së apo PNUD-it?
Si t’i lakojmë nëpër rasa shkurtimet e emrave të përbërë
Sot kemi zgjedhur të sjellim për ju një rregull të rëndësishme të gjuhës shqipe, nisur edhe nga pyetjet e shumta në këtë faqe.
Atëherë, në gjuhën shqipe edhe shkurtimet e emrave të përbërë lakohen nëpër rasa. Pra, marrin trajtat rasore përkatëse. Por ne shumë herë hasim vështirësi, se çfarë trajtash rasore duhet të marrë një shkurtim: të gjinisë mashkullore apo femërore, të numrit njëjës apo shumës?
Gramatika e gjuhës shqipe e ka dhënë “zgjidhjen” edhe për këtë çështje.
MBANI MEND!
1) Kur këta emra mbarojnë me zanore, si NATO, SEATO etj., marrin mbaresat rasore të gjinisë femërore. Kemi: NATO-ja, NATO-s, NATO-n etj.
2) Kur këto shkurtime mbarojnë me bashkëtingëllore, si KFOR, FUD etj., marrin mbaresat rasore të gjinisë mashkullore. Kemi KFOR-i, KFOR-it KFOR-in etj.
3) Por kemi emra të tipit të përzier, shkronjor-tingullor ose tingullor-shkronjor, ku gjinia e këtyre emrave përcaktohet nga mënyra e shqiptimit të fundit të fjalës. a) Nëse fundi i shkurtimit shqiptohet sipas tipit shkronjor, marrin mbaresat e gjinisë femërore: NTAU-ja, -në, -së etj. b) Nëse fundi i shkurtimit shqiptohet sipas tipit tingullor, marrin mbaresat e gjinisë mashkullore: NTAU-i, -it, -in etj.
4) Sa i takon numrit, shkurtimet e emrave të përbërë lakohen nëpër rasa si një emër i numrit njëjës, me mbaresat rasore të gjinisë siç shpjeguam në pikën 1, 2 dhe 3, edhe pse mund të jetë shkurtim i një emri në numrin shumës. Kështu kemi: SHBA-ja, SHBA-në, SHBA-së dhe jo SHBA-të, SHBA-ve etj.
Urojmë t’ju kemi ndihmuar sadopak!

SHBA-ja apo SHBA-të?
PNUD-së apo PNUD-it?

Si t’i lakojmë nëpër rasa shkurtimet e emrave të përbërë? 🤔

Sot kemi zgjedhur të sjellim për ju një rregull të rëndësishme të gjuhës shqipe, nisur edhe nga pyetjet e shumta në këtë faqe.
Atëherë, në gjuhën shqipe edhe shkurtimet e emrave të përbërë lakohen nëpër rasa. Pra, marrin trajtat rasore përkatëse. Por ne shumë herë hasim vështirësi, se çfarë trajtash rasore duhet të marrë një shkurtim: të gjinisë mashkullore apo femërore, të numrit njëjës apo shumës?
Gramatika e gjuhës shqipe e ka dhënë “zgjidhjen” edhe për këtë çështje.
MBANI MEND!
1) Kur këta emra mbarojnë me zanore, si NATO, SEATO etj., marrin mbaresat rasore të gjinisë femërore. Kemi: NATO-ja, NATO-s, NATO-n etj.
2) Kur këto shkurtime mbarojnë me bashkëtingëllore, si KFOR, FUD etj., marrin mbaresat rasore të gjinisë mashkullore. Kemi KFOR-i, KFOR-it KFOR-in etj.
3) Por kemi emra të tipit të përzier, shkronjor-tingullor ose tingullor-shkronjor, ku gjinia e këtyre emrave përcaktohet nga mënyra e shqiptimit të fundit të fjalës. a) Nëse fundi i shkurtimit shqiptohet sipas tipit shkronjor, marrin mbaresat e gjinisë femërore: NTAU-ja, -në, -së etj. b) Nëse fundi i shkurtimit shqiptohet sipas tipit tingullor, marrin mbaresat e gjinisë mashkullore: NTAU-i, -it, -in etj.
4) Sa i takon numrit, shkurtimet e emrave të përbërë lakohen nëpër rasa si një emër i numrit njëjës, me mbaresat rasore të gjinisë siç shpjeguam në pikën 1, 2 dhe 3, edhe pse mund të jetë shkurtim i një emri në numrin shumës. Kështu kemi: SHBA-ja, SHBA-në, SHBA-së dhe jo SHBA-të, SHBA-ve etj.
Urojmë t’ju kemi ndihmuar sadopak!
Një ditë dhe javë të mbarë dhe të bukur!
Përgatiti: S.A.

Dita e hënë është ideale për një testim në gjuhë! Si thoni? 😃😅
Gjeni si dalin këto folje në vetën e parë, njëjës të së tashmes dëshirore. Zilja bie për pak 🫣😆
Kam – unë paça
Jam –
Shkruaj –
Shtyj –
Lyej –
Nis –
Pres (dikë) –
Pres (mollën) –
Rri –
Ha –
Dua –
J*p –
Shoh –
Vij –
Flas –
Di –
Vesh –

Lakimi i emrit ATË

Si ta përdorim saktë emrin “atë” nëpër rasa?

Emri “atë”, i cili sipas fjalorit të gjuhës shqipe përkufizohet: "Prindi mashkull kundrejt fëmijëve të vet, baba", lakohet nëpër rasa të në dyja trajtat: në të pashquar dhe të shquar. Ky emër më shumë përdoret me nyjë dhe me përemra pronorë të paravendosur. Ai ka një lakim të dallueshëm nga emrat e tjerë dhe për këtë arsye kumbon si arkaik. Në rasat gjinore, dhanore dhe rrjedhore të të dyja trajtave ai e shndërron zanoren e temës -a në -e (i vetmi ndërrim fonemash në lakimin e njëjësit). Në po këto rasa të trajtës së shquar del pa mbaresë, ndërsa në kallëzore të shquar grupi i lashtë i tingujve -tn (atnë) është asimiluar në -n (anë).

Ja lakimi i saktë i këtij emri!
Trajta e pashquar Trajta e shquar
Emërore: im atë i ati
Gjinore: i/e tim eti i/e t’et
Dhanore: tim eti t’et
Kallëzore: tim atë t’anë
Rrjedhore: tim eti t’et
Përgatiti: S. A.

Sot një bashkëpunëtore më pyeti:

Cili është dallimi mes redaktimit dhe korrektimit?

Atëherë:
Redaktimi është një procesi mjaft i rëndësishëm në botimin e një teksti. Ai përfshin rishikimin dhe përmirësimin e tij, në mënyrë që të bëhet më i qartë, më i saktë dhe më i përshtatshëm për lexuesin. Në redaktim përfshihen:
• Korrigjimi i gabimeve gjuhësore: drejtshkrim, pikësim, gramatikë.
• Rregullimi i stilit dhe i rrjedhshmërisë së tekstit, që fjalia të kuptohet më lehtë, të mos jetë e ngatërruar ose e përsëritur.
• Saktësimi i përmbajtjes: kontrollohet nëse idetë janë të qarta, të logjikshme dhe të plota.
• Përshtatja me qëllimin dhe lexuesin. P.sh., ndryshe redaktohet një tekst shkollor, ndryshe një artikull gazete, ndryshe një tekst letrar apo një punim shkencor.
Pra, redaktimi nuk është vetëm rregullim gabimesh, por edhe përmirësim i cilësisë së përgjithshme të tekstit. Redaktimi i një teksti është një proces më i thellë se korrektimi. Pra, përveç gabimeve gjuhësore, korrektimit, merret edhe me:
• mënyrën si është e ndërtuar fjalia, paragrafi, teksti;
• saktësinë e përmbajtjes;
• stilin e të shprehurit;
• përshtatjen me lexuesin të cilit i drejtohet etj.
Sot redaktimi nuk është “luks”, por domosdoshmëri!
JEPINI VLERËN E DUHUR BOTIMIT TUAJ!

Si shkruhet saktë: QËKUR apo QË KUR? 🙄🤔

As "ChatGPT" nuk ju ndihmon dot në këtë drejtim, se në fushën e gjuhës shqipe nuk është aq inteligjent, sa në fusha të tjera! 😀😀
Prandaj ne përpiqemi t'u japim përgjigje të qartë dhe të thjeshtë pikëpyetjeve të ndryshme në fushën e gjuhës shqipe, pa pyetur "ChatGPT", pa hapur drejtshkrim, fjalorë e gramatika, edhe pse duam që edhe ata t'i hapni!😀😀

Dhe mos harroni! Vërtet rregullat e gjuhës shqipe mund t’ju duken pak të vështira, por, në fund të fundit, çdo gjuhë në botë ka rregullat e veta gramatikore dhe gjuha shqipe është gjuha jonë, një ndër gjuhët më të rralla në botë!

Atëherë, QËKUR apo QË KUR?
Të dyja këto trajta janë të sakta, por janë dy pjesë ligjërate të ndryshme të gjuhës shqipe: a) “qëkur” (pra bashkë) është ndajfolje kohe dhe b) “që kur” (ndaras) është lokucion lidhor.
a. QËKUR shkruhet bashkë kur është ndajfolje kohe, që tregon shumë kohë më parë, prej kohësh etj. P.sh.: /Ka ardhur qëkur. /Dielli kishte lindur qëkur/. Ia ka thënë qëkur/. Ka qëkur kjo punë/.
b. QË KUR shkruhet ndarazi kur është lokucion lidhëzor dhe vihet kryesisht në krye të fjalisë së varur dhe tregon kohën. P.sh.: /Që kur erdhe ti, nuk kam dalë asnjëherë/. Që kur ndodhi ajo ngjarje, nuk kam vënë gjumë në sy! Që kur ishim të vegjël, lexonim shumë./
Mbani mend për ta dalluar lehtë dhe për ta shkuar saktë: si ndajfolje zakonisht ndodhet në mes ose fund të fjalisë, kurse si lokucion lidhëzor zakonisht gjendet në fillim të fjalisë.
Përgatiti: S.A.

Si shkruhet saktë: QËKUR apo QË KUR? 🙄🤔

Ah, ç'na lodhi kjo gjuha shqipe!

As "ChatGPT" nuk ju ndihmon dot në këtë drejtim, se në fushën e gjuhës shqipe nuk është aq inteligjent, sa në fusha të tjera! 😀😀
Prandaj ne përpiqemi t'u japim përgjigje të qartë dhe të thjeshtë pikëpyetjeve të ndryshme në fushën e gjuhës shqipe, pa pyetur ChatGPT, pa hapur drejtshkrim, fjalorë e gramatika, edhe pse duam që edhe ata t'i hapni!😀😀

Dhe mos harroni! Vërtet rregullat e gjuhës shqipe mund t’ju duken pak të vështira, por, në fund të fundit, çdo gjuhë në botë ka rregullat e veta gramatikore dhe gjuha shqipe është gjuha jonë, një ndër gjuhët më të rralla në botë!

Atëherë, QËKUR apo QË KUR?
Të dyja këto trajta janë të sakta, por janë dy pjesë ligjërate të ndryshme të gjuhës shqipe: a) “qëkur” (pra bashkë) është ndajfolje kohe dhe b) “që kur” (ndaras) është lokucion lidhor.
a. QËKUR shkruhet bashkë kur është ndajfolje kohe, që tregon shumë kohë më parë, prej kohësh etj. P.sh.: /Ka ardhur qëkur. /Dielli kishte lindur qëkur/. Ia ka thënë qëkur/. Ka qëkur kjo punë/.
b. QË KUR shkruhet ndarazi kur është lokucion lidhëzor dhe vihet kryesisht në krye të fjalisë së varur dhe tregon kohën. P.sh.: /Që kur erdhe ti, nuk kam dalë asnjëherë/. Që kur ndodhi ajo ngjarje, nuk kam vënë gjumë në sy! Që kur ishim të vegjël, lexonim shumë./
Mbani mend për ta dalluar lehtë dhe për ta shkuar saktë: si ndajfolje zakonisht ndodhet në mes ose fund të fjalisë, kurse si lokucion lidhëzor zakonisht gjendet në fillim të fjalisë.
Përgatiti: S.A.

TE apo TEK

A kanë të njëjtin funksion dhe a mund të përdoren në vend të njëra-tjetrës?

Si t'i përdorim saktë këto parafjalë?

TE dhe TEK janë dy parafjalë të rasës emërore, që përdoret përpara një emri, një përemri a një numërori etj., dhe shënojnë vendin a sendin pranë të cilit ndodhet dikush a diçka ose kryhet një veprim.
Edhe pse kanë të njëjtin funksion, ka një rregull se kur duhet përdorur njëra dhe kur tjetra, që është:
1. Parafjala TE përdoret gjithmonë kur fjala që vjen pas fillon me bashkëtingëllore. P.sh.: /Era shkoi te gjyshja. Përgjigjen e gjeti te libri. U mbështetën te njëri-tjetri. Shkoi te tezja etj./
2. Parafjala TEK përdoret gjithmonë kur fjala që vjen pas fillon me zanore. P.sh.: /U takuan tek ura. Shkoi tek ajo me një frymë. Erdhi tek unë. E gjeti tek oborri etj./
Kohët e fundit gjuhëtarët kanë shprehur mendimin që parafjala TEK të përdoret dhe para fjalëve që fillojnë me bashkëtingëllore të tingullt, si: m,n,nj, l, ll, si dhe bashkëtingëlloret e shurdhëta t dhe k, për shkak të përplasjes së bashkëtingëllores “k” të parafjalës TEK me fjalët që fillojnë me këto bashkëtingëllore, por kjo deri tani nuk është kthyer në normë, ndaj dhe ne do të vazhdojmë të ndjekim rregullën që është normative!