ندای حق

23/11/2025

دو ستون واقعی خدمت‌گذاری در افغانستان

در روزگاری که درد و رنج مردم ما پایانی ندارد، هنوز انسان‌هایی هستند که نه برای نام، نه برای مقام، بلکه برای رضای خدا و محبت به مردم، قدم در راه خدمت می‌گذارند.

✨ استاد عبدالصمد قاضی‌زاده
✨ استاد شهرام وفایی

دو عالم دین، دو دعوتگر، دو انسان بااخلاق و شریف که سال‌هاست در سخت‌ترین لحظات در کنار مردم ایستاده‌اند.

از زلزله‌های ویران‌کننده گرفته تا حادثات طبیعی مختلف در نقاط مختلف افغانستان—این دو بزرگوار همیشه اولین کسانی بودند که قدم پیش گذاشتند، کمک رساندند و دست نیازمندان را گرفتند.
نه با نمایش، نه با دوربین، فقط با نیت پاک و قلبی که برای مردم می‌تپد.

در کشوری که درد، فقیر زیاد دارد اما انسانِ واقعی کم، وجود افرادی مثل این دو استاد بزرگ یک نعمت است.

خداوند به کارهای خیرشان برکت بدهد و قدم‌هایشان را استوار نگه دارد.
آمین 🤲✨

01/05/2024

((( نيکي با والدين )))
فرد مسلمان بايد همواره در حق والدين خويش نيکي کند، به آنها غذا داده، حقشان را ادا کند، و آنها را نرنجاند. خداوند مي‌‌فرمايد: ﴿وَقَضَىٰ رَبُّكَ أَلَّا تَعۡبُدُوٓاْ إِلَّآ إِيَّاهُ وَبِٱلۡوَٰلِدَيۡنِ إِحۡسَٰنًا﴾ [الإسراء: 23]. يعني: «و پروردگار تو مقرر كرد كه جز او را مپرستيد و به پدر و مادر [خود] احسان كنيد...».
((( نيکي با خويشاوندان )))
فرد مسلمان با نزديکان خود رئوف و مهربان است، بخصوص با خانواده‌ي خود، برادران و نزديکان و والدينش، به ديدار آنها رفته و صله‌ي رحم را بجاي مي‌‌آورد. خداوند متعال مي‌‌فرمايد: ﴿وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ ٱلَّذِي تَسَآءَلُونَ بِهِۦ وَٱلۡأَرۡحَامَ﴾ [النساء: 1]. يعني: «...پروا داريد و از خدايى كه به [نام] او از همديگر درخواست مىكنيد پروا نماييد و زنهار از خويشاوندان مبريد..».
حضرت پيامبر مبارك صلى الله عليه و سلم مي‌‌فرمايند: «مَنْ سَرَّهُ أَنْ يُبْسَطَ لَهُ فِى رِزْقِهِ (يُوَسَّع له فيه)، وَأَنْ يُنْسَأَ لَهُ فِى أَثَرِهِ (يُبارك له في عمره)، فَلْيَصِلْ رَحِمَهُ». [متفق عليه] يعني: «کسي که دوست بدارد اينکه روزي‌اش فراخ گرديده و عمرش طولاني گردد، بايد صله‌ي رحمش (پيوستگي با نزديکان) را پيوسته بدارد».[متفق عليه] و باز پيامبر مبارك صلى الله عليه و سلم مي‌‌فرمايند: «مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيَصِلْ رَحِمَهُ». [بخاري] يعني: «...آنکه بخدا و روز آخرت ايمان دارد، بايد در انجام صلهء رحم پيوسته اقدام کند...».[بخاري]
فرد مسلمان بهتر است صدقه را به نزديکان خود بدهد، حضرت پيامبر مبارك صلى الله عليه و سلم فرمودند: «الصَّدَقَةُ عَلَى الْمِسْكِينِ صَدَقَةٌ وَهِىَ عَلَى ذِى الرَّحِمِ ثِنْتَانِ صَدَقَةٌ وَصِلَةٌ». [ترمذي]. يعني: «صدقه بر مسکين يك صدقه است، اگر براي قرابت دهد دو تا است: هم صدقه، و هم صله‌ي رحم».[ترمذي].

27/01/2024

شیخ القراء قاری برکت الله سلیم درگذشت
انالله و انا الیه راجعون

01/01/2024

📝دعای سیدالاستغفار

🌺پیامبر (ﷺ) فرمود: هر کس در روز این استغفار را بخواند در حالی که به آن یقین دارد، سپس قبل از فرا رسیدن شب فوت کند، اهل_بهشت است. و هر کس شب از روی یقین آنرا بخواند و قبل از فرا رسیدن روز فوت کند، اهل بهشت است.

📝این دعا به شرح زیر است🔻

🌸اللَّهُمَّ أَنْتَ رَبِّي، لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ، خَلَقْتَنِي وَأَنَا عَبْدُكَ، وَأَنَا عَلَى عَهْدِكَ وَوَعْدِكَ مَا اسْتَطَعْتُ، أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا صَنَعْتُ، أَبُوءُ لَكَ بِنِعْمَتِكَ عَلَيَّ وَأَبُوءُ بِذَنْبِي، اغْفِرْ لِي، فَإِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْت

📖خداوندا پروردگارم تویی، معبودی جز تو نیست ؛ تو مرا آفریده ای و من بنده تو هستم و من تا آنجا که بتوانم بر عهد و پیمان تو هستم. از شر آنچه انجام داده ام به تو پناه میبرم؛ به نعمتت بر من و به گناهِ خودم اعتراف میکنم. پس مرا بیامرز زیرا کسی جز تو گناهان را نمی آمرزد

📕صحیح بخاری - 6306

▫️بیاید این استغفار را حفظ کنیم!

31/12/2023

در صحیحین بر روایت ابن عباس رض مروی است که حضور اکرم صلی الله علیه وسلم در وقت غم این دعا را میخواندند.

«لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ الْعَظِيمُ الحلِيمُ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ رَبُّ السَّمَوَاتِ وَرَبُّ الْأَرْضِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ»

این دعا معروف به دعای کرب است یعنی غمها و اندوه ها را دور میکند. بسی بندگان الله این دعا را وقت مصائب جان و مال و اولاد تجربه کرده اند و ثابت شده است.
بهتر آنست که وقت غم ها و مصائب اول صدبار درود شریف و بعد این دعا را خوانده شود و در آخر باز هم صدبار درود شریف خوانده شود.

25/02/2023

08/02/2023

توجه کنید ⚠️
پدر با تمام وجود خود دروازه خانه را بخاطر همسر و دختران و پسران اش می بندد تا بیگانه ها وارد نشوند.
این بیچاره فراموش کرد که بیگانه ها هر روز از طریق صفحه کوچک پر از شبکه های اجتماعی وارد خانه او می شوند!
مواظب همسران، پسران و دختران خود باشید از این خطر بزرگ که وارد خانه های اکثر مسلمانان شده است چقدر مشکلات طلاق، روابط حرام و اخاذی از دختران را از پشت این سایت ها دیده ایم؟
پس توجه کن پدر خوب:
شما مسؤل خانواده های تان هستید و کوشش کنید که کنترل داشته باشید.
از خداوند متعال سلامتی و تربیه سالم خانوداه استدعا داریم.

25/10/2022

کفالت و سرپرستی یتیم از جمله اعمال صالحه بشمار می آید، خصوصا اگر یتیم از اقارب و نزدیکان شخص باشد، همین فرموده پیامبر صلی الله علیه وسلم درباره فضیلت سرپرستی یتیم کفایت می کند که فرمودند :

رسول الله صلی الله علیه وسلم با اشاره دو انگشت سبابه و میانه که قدری میان آنها فاصله انداخته بود ، فرمود: من و سرپرست یتیم در بهشت، اینگونه خواهیم بود».

امام نووی در "شرح صحیح مسلم" درباره سرپرست یتیم می گوید : «یعنی کسی که کاروبار و امورات (زندگی وی) از قبیل نفقه و تادیب و تربیت و غیره را انجام دهد، و این فضیلت برای کسی حاصل می شود که بوسیله مال خود و یا از مال یتیم کفالت وی را برعهده گیرد».

«أَنَا وَکَافِلُ الْیَتِیمِ فِی الْجَنَّةِ هَکَذَا وَأَشَارَ بِالسَّبَّابَةِ وَالْوُسْطَی وَفَرَّجَ بَیْنَهُمَا شَیْئًا» بخاری (5304) ومسلم (2983)

#یتیم #بهشت #دوزخ

01/06/2022

احیاناً وقتی‌که از خداوند متعال چیزی میخواهیم و برای‌مان اجابت نمی‌کند، اندوهگین می‌شویم.
یکی از عرفا می‌گوید: هنگامی‌که از خداوند متعال چیزی میخواهم تا برایم‌ ببخشد پس تنها یکبار خوش‌حال می‌شوم و اگر آن‌را برایم اعطاء نکند، پس آن وقت ده بار خوشحال می‌شوم. بخاطر این‌که اولی انتخاب خودم است و دومی انتخاب پروردگارم…

کاش این‌را درک کنیم که وقتی خداوند متعال ما را از داشتن چیزی محروم می‌کند بخاطر خیر و صلاح خودمان است و کاش همیشه با کلمه‌ی (الحمدلله) از آنچه برای‌مان اتفاق می‌افتد استقبال کنیم.

#سلسله‌دروس‌علمی‌ومعنوی
کاپی از صفحه مولانا عبدالسلام عابد

15/05/2022

اين لحظه را گاهى فكر كرديد؟

11/05/2022

زندگی نامه امام ابو حنیفه، از پیدایش تا وفات:

اگر وقت نداریند اول شیَّر کنید بعداً بخوانید.

سال تولد امام ابوحنیفه (رح) ۸۰ھ است اسم مبارک شان نعمان و کنیت شان به ابوحنیفه (رح) شهرت دارد.

سلسله نسب امام ابو حنیفه(رح):

نعمان بن ثابت بن زوطی بن ماه یا مرزبان، عجمی النسل و از دیار پر افتخار افغانستان می باشد.
خطیب بغدادی(رح) از نواسه امام ابو حنیفه اسماعیل (رح) روایت می کند: که اسماعیل شجره خود را طوری بیان فرمود: اسماعیل بن حماد بن نعمان بن ثابت بن زوطی بن ماه است، جدم نعمان (رح) درسال۸۰ھ در خلافت عبدالملک بن مروان تولد یافته است پدر جدم ثابت در ایام صباوت خویش بشرف لقاء حضرت علی (رض) نیز پیوسته و اونها درحق شان دعا خیر فرموده.

امام ابو حنیفه تابعی است:
تابعی کسی را میگوید که با صحابه رسول الله ﷺ ملاقات و دیدار نموده باشد؛
امام علامه نووی (رح) شارح صحیح المسلم، علامه ذهبی (رح)، حافظ حجر عسقلانی (رح)، خطیب البغدادی (رح)، علامه سمعانی مصنف کتاب الانساب (رح)، زین الدین عراقی (رح)، سخاوی (رح)، ابوالمحاسن دمشقی (رح)، حماد (رح)؛ می نویسند:
شکی نیست که امام ابو حنیفه (رح) در سنه ۸۰ھ تولد شده و در آن ایام بسیاری از صحابه رسول معظم اسلام ﷺ حیات بودند و ابوحنیفه با بسیاری از صحابه رسول الله ﷺ ملاقات شرف حاصل نموده و در تابعی بودن امام ابوحنیفه هیچ شکی نمیباشد، اختلاف فقط در روایت است نی در رویت.
صحابه کرام (رض) که امام ابو حنیفه ملاقات نموده است:
(1) حضرت انس بن مالک(رض)
(۲)عبدالله بن اوفی (رض)
(۳حضرت طفیل (رض)
وغیره صحابه کرام که به روایات مختلف تا ۸۰ تن می رسد. (مقدمه ابن صلاح)

محدث بودن امام ابوحنیفه(رح):

ابو الحفص کبیر در کتاب خود می‌نویسد:
ابوحنیفه (رح) کم از کم از چهار هزار محدث روایت کرده است.
این امر چندان مبهم و پیچیده نیست چون علامه سخاوی (رح) در فتح المغیث به شمار کردن این محدثین پرداخته و نام های شانرا را ذکر نموده.
حافظ ابو المحاسن الشافعی (رح) در کتاب خود عقود الجمان تعداد محدثین و اساتیذ امام صاحب (رح) را سه صدتن ذکر و قید قلم نموده است.
تاریخ مختصر بغداد، تهذیب الکمال، تذکرة الحفاظ، تهذیب الاسماء واللغات، ملخص طبقات حافظ، تهذیب التهذیب، انساب سمعانی، موطا امام محمد، کتاب الاثار امام محمد، اینها همه به روایت محدث بودن امام ابو حنیفه(رح) و اخذ احادیث از محدثین مشهور وثقه که تعداد شان به هزاران می رسد تاید می کنند.

اولاد امام ابو حنیفه(رح):

اولاد حضرت امام ابو حنیفه به روایت نواسه و پسر شان حماد (رح) و اسماعیل(رح) چنین است؛ امام ابو حنیفه فقط یک پسر داشت بنام (حماد) که از مشهور ترین علماء عراق و عصر خود محسوب می شود که در سنة ۱۷۶ھ وفات نموده و چهار پسر از خود گذاشته است؛ ۱. عمر ۲. اسماعیل ۳. ابوحیان ۴. عثمان.

کنیت امام ابو حنیفه(رح):

کنیت امام ابو حنیفه(رح) به اسم اولاد شان ثابت نبوده و هیچ اولاد شان بنام حنیفه نمی باشد.
بلکه کنیت امام ابو حنیفه(رح) به اعتبار معنی وصفی (ابوالملة الحنیفة) است که خداوند متعال در قرآن کریم می فرماید: "واتبعوا ملة ابراهیم حنیفا"؛
پس کنیت امام ابو حنیفه به اساس همین آیة شریف نام گذاری شده.

تصنیفات امام ابو حنیفه(رح):
(۱) فقه اکبر؛
(۲) العام والمتعلم؛
(۳) مسند؛
(۴) کتاب الاثار؛

◀️ ️فقه اکبر: رساله مختصر در عقاید مسایل طبق عقاید (نسفی و شریفی) و دیگر کتب عقاید میباشد مثل محی الدین بن محمد بهاوالدین سنة۹۵۳ مولوی الیاس بن ابراهیم ایسنوبی مولوی احمد بن محمد المغادی حکیم اسحاق شیخ اکمل الدین ملاعلی قاری؛

◀️ العالم والمتعلم: رساله ایست که بیشر شاگردان امام صاحب انرا نقل نموده است.

◀️ مسندات: مسندات امام ابوحنیفه (رح) را ابو المویلد محمد بن محمود الخوارزمی المتوفی سنه ۶۶۵ھ است زمانی جمع آوری کرد که سفر به شام داشت و بعضی از اجهال شامی مانند اجهال امروزی وهابیون میگفتند که امام صاحب از خود هیچ اثری ندارد پس خواستم آثار ابوحنیفه (رح) را جمع آوری کنم:
(۱) مسند امام ابوالقاسم طلحه بن محمد بن جعفر شاهد؛
(۲) مسند حافظ ابوالحسن محمد بن المظفر بن موسی بن عیسی؛
(۳) مسند حافظ ابو نعیم الاصفهانی؛
(۴) مسند حافظ ابو عبدالله بن محمد بن یعقوب الحارثی البخاری المعروف بعبدالله؛
(۵) مسند شیخ ابوبکر محمد بن عبدالباقی بن محمد الانصاری؛
(۶) مسند ابو احمد عبدالله بن عدی الجرجانی؛
(۷) مسند امام حافظ عمر بن الحسن الاشنانی؛
(۸) مسند ابوبکر احمد بن محمد خالد الکلاعی؛
(۹) مسند امام احمد؛
(۱۰) مسند حماد بن امام ابو حنیفه؛
(۱۱) مسند آثار امام محمد؛
(۱۲) مسند امام ابوالقاسم عبیدالله بن العومام العدی، حسین بن محمد ابن خسرو بلخی المتوفی سنة ۵۲۳ ھ مسند حفصکی که بروی ملا علی قاری شرح نوشته و مسند امام وردی و مسند ابن البراز بر آنها شرح نوشته و قلمبند نموده است.

کتاب الاثار:
تالیف امام ابوحنیفه (رح) المتوفی سنة ۱۵۰ھ
روایت محمد بن الحسن الشیبانی (رح) المتوفی ۱۸۹ھ است.

کتاب هایکه در شان و سیرت امام ابو حنیفه (رح) نوشته شده است قرار ذیل است:
(۱) عقود المرجان، امام احمد بن محمد طحاوی (رح) المتوفی سنة۳۲۱ھ؛
(۲) قلائد عقود الدرر والعقبان، امام احمد بن محمد الطحاوی (رح)؛
(۳) الروضة العالیه المنفة، امام احمد ابن محمد طحاوی (رح)؛
(۴) مناقب النعمان؛ امام محمد بن احمد بن شعیب (رح) المتوفی سنة۳۵۷ھ.؛
(۵) مناقب النعمان، شیخ ابو عبدالله الضمیری حسین بن علی (رح)؛
(۶) شایق النعمان فی مناقب النعمان، علامة جارالله زمحشری (رح) المتوفی سنة۵۳۸ھ؛
(۷) مناقب النعمان سیرة النعمان، ابوالعباس بن الصلت الحمانی (رح) المتوفی سنة۳۰۸ھ؛
(۸) مناقب النعمان، موفق الدین ابن احمد الملکی الخوارزمی المتوفی سنة ۵۶۸ھ؛
(۹) کشف الاثار فی سیرت النعمان، امام عبدالله بن محمد الحارثی (رح)؛
(۱۰) مناقب النعمان، امام ظهیر الدین مرغینانی (رح) المتوفی سنة۵۰۶ھ.؛
(۱۱) مناقب النعمان، امام محمد بن محمد الکروری (رح)؛
(۱۲) کتاب الانتهاء فی مناقب الثلاثة الفقهاء قاضی بن عبدالله المتوفی سنة ۴۶۳ھ فی مناقب ابوحنیفه (رح) امام مالم(رح) امام شافعی(رح)؛
(۱۳) مناقب النعمان، ابوالقاسم بن کاس؛
(۱۴) مناقب النعمان، ابوالقاسم بن عبدالله بن محمد المعروف بابن ابی العلوم؛
(۱۵) مناقب الحنفیة وتذکرة الحفاظ، امام ذهبی(رح)؛
(۱۶) المواهب الشریفه المشهور فی تحفة السلطان فی مناقب النعمان؛
(۱۷) بستان فی مناقب النعمان و جواهر المضیه فی طبقات الحنفیة، شیخ محی الدین عبدالقادر القریشی (رح) المتوفی سنه۷۷۵ھ.؛
(۱۸) تبیض الصحیفة، حافظ جلال الدین سیوطی (رح)؛
(۱۹) عقود الجمان فی مناقب النعمان، محمد بن یوسف دمشقی (رح)؛
(۲۰) الخیرات الحسان فی مناقب النعمان، حافظ ابن الحجر المکی(رح)؛
(۲۱) مناقب امام الاعظم (رح) شیخ ابوسعید (رح)؛
(۲۲) رساله فی فضل ابی حنیفة، عتیق بن داود الیمانی (رح)؛
(۲۳) نظم الجمان، شیخ صارم الدین ابراهیم بن محمد بن دقماق المتوفی سنة۸۰۹ھ.؛
(۲۴) مناقب الامام الاعظم، مستقیم زاده سلمان سعید الدین افندی (رح)؛
(۲۵) مناقب الامام الاعظم، مولنا کامی افندی قاضی البغدادی(رح)؛
(۲۶) تحفة الامان فی سیرة النعمان، علامه شبیلی نعمانی(رح)؛
این یک تالیفات اکابرین مشت نمونه خروار است، ورنه هزاران تالیفات موجود است.

تدوین مسایل فقهی امام ابو حنیفه(رح):

امام ابو حنیفه(رح) برای اسباط، استخراج و تدوین فقه اسلامی حلقه را تشکیل داد که بشمول خود امام صاحب، تلامیذ هوشیار ولایق خود را نیز درین حلقه جابجا نمود و به مشوره و تحقیق یک دیگر توانستند که بنیاد فقه اسلامی را نهادینه سازند.
(1) یحیی بن ابی زائد(رح)؛
(۲) حفض بن غیاث(رح)؛
(۳) قاضی ابو یوسف(رح)؛
(۴) داود طائی (رح)؛
(۵) حبان (رح)؛
(۶) مندل(رح)؛
(۷) امام زفر(رح)؛
(۸) قاسم بن معن(رح)؛
(۹) امام محمد (رح)؛
و غیره تلامیذ امام صاحب (رح) که در تدوین فقه با امام صاحب (رح) اشتراک داشتند: که امام طحاوی (رح) به سند متصل از اسد بن فرات روایت می کند، تلامیذ امام ابو حنیفه (رح) که در تدوین مسائل فقه اشتراک و معاونت کرده بودند تعداد شان ۴۰ چهل نفر بود. که ممتاز شان ابو یوسف (رح) داود طائی (رح) زفر (رح) اسد بن عمر (رح) یوسف بن خالد التمیمی (رح) یحیی بن ابی زائده (رح) بود و نیز امام طحاوی (رح) روایت می کند که بخدمات تحریر این مجلس یحیی ابن زائده مأمور بود که تا سی سال آنهم انجام وظیفه خدمت مشاغلت داشت؛ و نیز می فرماید: عافیه (رح) اوزی (رح) عزی (رح) علی مسعر (رح) قاسم بن معن (رح) نیز اهل این مجلس بودند، عقود المرجان لامام الطحاوی(رح)، تلامیذ ارشد امام صاحب (رح) در علم حدیث و فنون؛ حافظ ابوالمحاسن شافعی(رح) اسماء (۹۱۸) تن از تلامیذ ارشد و مشهور امام صاحب (رح) قید نسب و مسکن تحریر داشته است.
امام شافعی میگوید من از نزد شاگرد امام ابو حنیفه (رح) امام احمد یک بارِ شتر علم حاصل نموده ام.

(1) یحیی بن سعید القطان (رح): سلسله فن رجال از او ابتداء یافته است، علامه ذهبی (رح) در تذکرة الحفاظ میفرماید، اولین کسیکه فن الرجال را نوشته یحیی بن سعید القطان (رح) است و بعد از او درین فن شاگردان او یحیی بن معن (رح) علی بن المدنی (رح) امام احمد ابن حنبل (رح) عمروبن علی الفلاس (رح) ابوخشیمه (رح) و بعد از آنها امام بخاری (رح) و امام مسلم (رح) و غیره مذاکرات نموده اند. مراتب آن آنقدر در فن حدیث بالا بود وقتیکه بر مسند تدریس می نشست امام احمد ابن جنبل(رح) و علی بن المدنی و غیره مودبانه در پیشگاه او ایستاده می‌شدند و درس می آموختند.(فتح المغیث وجواهر المضیئة)؛
امام احمد ابن حنبل (رح) در شان او می نوسید:
ما رایت بعینی مثل یحیی بن سعید القطان (رح) یعنی من به چشمانم نظیر او را ندیده ام.
این محدث بزرگ در اکثر مسایل پیروی از امام صاحب می کرد و می‌گفت: قداخذنا باکثر من اقواله؛
ما در بسیاری مسایل پیروی از امام صاحب را بالای خود لازم شمرده ایم.
امام ذهبی (رح) در باره وکیع بن الجراح می فرماید:
(یفتی بقول ابی حنیفة وکان یحیی بن القطان یفتی بقوله) وکیع به قول امام ابو حنیفه فتوی میداد وهمچنان یحیی بن القطان، درسنة۱۲۰تولد و در سنة ۱۹۸ھ در بصره وفات نموده است.

(۲) عبدالله ابن مبارک(رح): امام محدث نووی(رح) در تهذیب الاسماءواللغات می نویسد: عبدالله ابن مبارک آنچنان امامی است که به امامت و جلالت وی در هر باب علی العموم اجماع کرده شده است، رتبه و مقام که عبدالله ابن مبارک در فن حدیث کسب کرده عموم محدثین ایشان را به لقب امیر المومنین درحدیث داده اند.
روزی یکی از شاگردانش برایش در مجلس بنام یا عالم المشرق خطاب کرد، درین مجلس امام سفیان سوری (رح) که محدث مشهور است موجود بود، خطاب درجواب طلبه گفت، ای طلبه چرا روا دار ظلم می شوید که عبدالله را عالم مشرق می گوید حالانکه او عالم الشرق و الغرب است.
امام احمد ابن حنبل(رح) می گفت: بیشتر از عبدالله ابن مبارک احدی در تحصیل احادیث کوشش ننموده است. درصحیح المسلم و بخاری شریف هزار حدیث از وی روایت شده؛ خلاصه تهذیب الکمال، تاریخ ابن خلدون، او از شاگردان ارشد امام صاحب (رح) است.
همیشه می گفت: (لولا ان الله اغاثنی بابی حنیفه وسفیان ثوری) اگر الله دستگیری مرا به ابو حنیفه (رح) و سفیان ثوری نمی کرد من شخصی معمولی می بودم. تهذیب التهذیب در وصف ابوحنیفه.

(۳) یحیی بن زکریا بن ابی زائده (رح): یکی از محدثین مشهور ی بود، علامه ذهبی اینرا نیز در فهرست و طبقه اول محدثین ثقه و حافظ حدیث بیان نموده است.
تذکرة الحفاظ، استاد مشهور امام بخاری (رح) علی بن المدنی می فرماید: در زمان یحیی بر یحیی خاتمه علم بود. (میزان الاعتدال)
درصحاح سته از وی هزاران حدیث روایت شده و نیز از بزرگترین محدث و فقیه عصر خود محسوب می شود.
علامه ذهبی (رح) درباره یحیی (رح)می فرماید:
(احد من الفقهاء والمحدثین الاثبات) وی از ارشد ترین شاگردان امام صاحب (رح) محسوب می شود که مدت مزید وطویلی به صحبت امام صاحب (رح) نایل بود. در تذکرة الحفاظ امام ذهبی (رح) او را به لقب صاحب ابی حنیفه یاد کرده است که در تدوین مسائل فقه نیز شریک امام اعظم (رح) بود.
امام طحاوی (رح)' می نویسد: که وی تا مدت طویلی با امام ابوحنیفه (رح) در ترتیب مسائل فقه شمولیت داشت، خدمت تصنیف و تحریر آنرا بدوش می‌کشید. (جواهر المضیة)در مدائن به منصب قضاء ممتاز بود و در همانجا درسنة ۱۸۲ھ به عمر۶۳سالگی وفات نمود.

(۴) وکیع بن الجراح (رح): وی از ارکان فن حدیث و محدث بزرگ پنداشته می شود، یحیی بن معین یک رکن اعظم فن رجال بود می‌گفت، من چنین شخصی را ندیدم که او را بر وکیع ترجیح دهم، اکثر محدثین در باره وی چنین نظر داشتند.
بخاری و مسلم شریف از وی روایات متعددی کرده اند و او از مشهور ترین و مستند ترین شخص در فن الرجال پنداشته می‌شود. یکی از شاگردان خاص امام صاحب (رح) محسوب می شود که از وی احادیث بسیاری را روایت کرده در اکثر مسائل تقلید امام صاحب (رح) را می‌نمود و بر قول امام صاحب (رح) همواره فتوی میداد.
خطیب بغدادی(رح) می‌نویسد: (کان یفتی بقول ابی حنیفة وکان سمع منه شیئا و حدیثا کثیرا؛ (تاریخ خطیب بغدادی)
علامه ذهبی (رح) نیز در تذکرة الحفاظ به تاید این قول پرداخته است.
امام احمد ابن حنبل (رح) به شاگردی وی فخر می کرد وقتیکه از وی حدیثی را روایت می کرد قبل از روایت می‌فرمود این حدیث از شخصی روایت شده که چشمانم تا حال نظیر وی را ندیده است. (تهذیب الاسماء واللغات نووی) اودر سنة ۱۹۷ھ وفات نموده است.

(۵) یزید بن هارون (رح): امام مشهوری است در فن حدیث وائمة بزرگی مانند امام احمد ابن حنبل (رح) علی بن المدنی (رح) یحیی بن معین (رح) و ابن ابی شیبه (رح) وغیره محدثین به شاگردی وی افتخار می نمودند.
علامه نووی (رح) می‌نویسد: ممکن نیست که تلامیذ وی حساب کرده شود.
یحیی ابن ابی طالب (رح) می‌فرماید: من در حلقه تدریس وی نشستم خواستم تخمین تلامذه او را بکنم آنها را هفتاد هزار کس قیاس نمودم.
علی بن المدنی (رح) میفرماید: من هیچ کس را از وی حافظ الاحادیث ندیده ام خودش اظهار می داشت که من بیست هزار احادیث را به یاد دارم.
اما ذهبی (رح) وی را از ممتاز ترین شاگردان امام صاحب (رح) پنداشته که بسیاری احادیث را از امام صاحب (رح) اخذ کرده. (تذکرة الحفاظ)
یزید بن هارون (رح) می فرماید: من با بسیاری از اساتذه و شیوخ ملاقی شده ام مگر احدی را بیشتر از امام صاحب ابی حنیفه (رح) که صاحب علم و کمال باشد نیافته ام. (تهذیب الاسماء اللغات)
در سنة ۱۱۷ھ تولد و در سنة ۲۰۶ وفات کرده است.

(۶) حفص بن غیاث (رح): محدث بزرگی بود خطیب البغدادی (رح) او را کثیر الحدیث می‌گوید.
علامه ذهبی (رح) اورا بهترین حفاظ حدیث می نامد.
امام احمد ابن حنبل (رح) و علی بن المدنی از ایشان روایات متعددی نموده است، تمامی احادیث در حافظه آن موجود می بود و حاجت به قلم و کاغذ نداشت تقریباً چهار هزار حدیث می رسید.
(میزان الاعتدال)
شهرت علم و زیرکی وی او را مشهور ساخت تا آنکه در سنة ۱۷۷ھ از طرف خلیفه هارون الرشید به منصب قضا متمکن نمود.
قاضی ابو یوسف (رح) می‌فرماید: باحفص تأیدأت خداوندی رفیق است، درسنة ۱۱۷تولد ۱۵سال در منصب قضاء بود و درسنة ۱۹۶ھ وفات نمود.
مراجعه شود تاریخ مختصر بغداد و جواهر المضیه.

(۷) ابوعاصم النبیل (رح): نام اصلش ضحاک بن مخلد است از مشهور ترین محدثین وثقه ترین اشخاص در علم حدیث ازیشان نام برده شده.
امام ذهبی (رح) می‌فرماید: وی بسیاری احادیث روایت شده و بر توثیق وی تمامی علماء متفق اند.
(میزان الاعتدال)
امام بخاری (رح) درباره وی می‌فرماید: یک محدث ثقه بود و چنین روایت میکند که خود ابوعاصم بیان نموده از وقتیکه دانستم غیبت حرام است من در زندگی غیبت کسی را نکرده ام.
لقب نبیل از طرف شعبه (رح) بر او داده شده در آزادی غلام که در بدل قسم شعبه (رح) انجام داد، شعبه (رح) برین شوق همت و فیاضی او تعجب کرد و حیرت زده گفت (انت نبیل) جواهر المضیه ترجمه ابوعاصم)
خطیب بغدادی (رح) در تاریخ بغداد نقل نموده است، روزی کسی از وی پرسید: سفیان ثوری فقیه تر است یا امام ابوحنیفة (رح)؟؟؟؟؟
فرمود موازنه در اشیایی می‌شود که یک چیزی با چیزی دیگری تعلق و مناسبت داشته باشد، ابوحنیفه (رح) بنیاد فقه را گذاشت است و سفیان ثوری یک مرد فقیه بود. (تاریخ البغداد) در سنة ۲۱۲ھ به عمر ۹۰ سالگی وفات یافت.

(۸) عبدالرزاق بن همام (رح): علامه ذهبی (رح) می‌فرماید: احد من الاعلام الثقات محدث ناموری بود بخاری مسلم و غیره کتب احادیث از روایات او مالا مال است.
از امام احمد (رح) پرسیدن که آیا شما بزرگتر از عبدالرزاق کسی را در علم حدیث سراغ دارید؟ گفت نخیر؛ ائمه بزرگ مانند سفیان بن عینیه یحیی بن معین علی بن المدنی امام احمد در فن حدیث شاگردان وی بودند. (ترجمه عبدالرزاق در کتاب معانی الاثار وتاریخ یافعی) در فن حدیث تألیف بزرگ او بنام (جامع عبدالرزاق مشهور است).
امام بخاری (رح) معترف است که من از آن کتاب استفاده اعظمی کرده ام.
امام ذهبی (رح) در تعریف کتاب مذکور در (میزان الاعتدال می‌نویسد: خزانه علم است وی در فن حدیث التلمیذ از شاگردان امام صاحب (رح) بود
وی بیشتر در صحبت با امام صاحب (رح) مانده است چنانچه می فرماید: من احدی را بیشتر حلیم و بردبار از امام اعظم (رح) ندیده ام. عقود الجمان
در سنة ۱۲۶ھ تولد ودر سنة ۲۱۱وفات یافته است.

(۹) داود طائی (رح): الله (ج) به وی عجب حسن و زیبایی عطا نموده بود، صوفیه او را مرشد کامل خویش میدانند در تذکرة الاولیاء مقامات عالیه او مذکور است.
فقهاء تماما به علمیت و تفقه او تاید کرده اند و محدثین نسبت به شان او می‌فرمایند(ثقة بلازیغ)
محارب بن دثار (رح) محدث مشهور نسبت به وی می‌فرماید: اگر داود در زمانه سابق می گذشت همانا که ایزد پاک (ج) قصه او رادر قرآن می‌فرمود.
خطیب البغدادی (رح) و علامه ذهبی (رح) به وصف وی پرداخته و ویرا بخصوصیات تام یاد کرده است. (تاریخ البغداد جواهر المضیه میزان الاعتدال)
یکی از شاگردان ارشد امام صاحب (رح) می‌باشد که در سنه۱۶۰ھ وفات کرد.

(۱۰) علاوه برین محدثین دیگر ی نیز از جمله تلامیذ امام صاحب (رح) است که تعداد شان به هزاران می‌رسد:
مانند فضل بن وکیع، حمزه بن عبدالزیاد، ابراهیم بن طهمان، سعد بن اوس، عمرو بن میمون، فضل بن موسی و غیره...
این شاگردان امام صاحب (رح) مشت نمونه خروار است.

وفات امام صاحب (رح):

وفات امام صاحب (رح) بعد از سلسله دوبار محبوسیت و عدم قبولیت عهده قضاء را حسب الحکم خلیفه منصور که درسال۱۴۶ھ بوقوع پیوست زندانی شد وچون منصور دریافت که امام صاحب به سخنش بی اعتناء است توسط یک جاسوس خود که این خبیث خود را شخص نیک برای امام صاحب (رح) جلوه داده بود در طعام برایش زهر قاتل نوشانید وقتیکه امام صاحب (رح) اثر زهر را در وجود خود حس کرد شهادتین بر زبانش جاری گشت سر به سجده نهاد و در سنة ۱۵۰ھ جانش را به جان آفرین تسلیم نمود. (انالله وانا الیه راجعون)
حسن بن عماره (رح) وی را غسل و تکفین نمود در حین تکفین میگفت؛ والله شما از همه فقهاء وعابدان برتر إ ید.
نعش مبارک امام صاحب (رح) قریب عصر حسب وصیت امام صاحب (رح) در موضع شرقی (حیزران) بغداد که حسب مفکوره امام صاحب (رح) زمین مغصوبه نبود دفن گردید.
خطیب بغدادی می نويسد: شش بار نماز جنازه اش نسبت به کثرت مردم ادا شده که در هربار تقریبا پنجاه هزار نفر شرکت نموده بود همچنان خطیب مرقوم داشته است که بعد از تدفین امام صاحب (رح) تا بیست روز دیگر مردمان جوق جوق آمده بر مقبره شان نماز جنازه ادا می‌نمودند. (تاریخ البغداد خطیب البغدادی)
بعد از رحلت امام صاحب (رح) شاگردش عبدالله ابن مبارک (رح) قصد زیارت مقبره امام صاحب(رح) را نمود زار زار گریسته می‌گفت خداوند متعال ترا مورد انعام و اکرام خود گرداند.
حینی ابراهیم نخعی (رح) وفات کرد بجا نیشینی خود حماد (رح) را گذاشت و حماد (رح) بعد از رحلتش شما را جانشین خویش ماند و اسفا که شما بیدون ازینکه نائب و خلیفه از طرف خویش برای ما می گذاشتید جان بجانان تسلیم کردید.
تفصیل این واقعه در (عقود الجمان) دیده شود.

از شما عزیزان التماس دعاء خیر دارم✍

نشرمطلب صدقه جاریه برای آخرت | شیر کنید...
--------------------------------------------------------------------------
گاه: عشاء، ۲۹-۷-۱۴۰۰
❣
Ⓐ-ⓚ-ⓟ