عبدالبشیر فکرت

در نشست بیست‌وچهارم، ادامه‌ی داستان «جهود متعصب و نصرانیان...» را از دفتر اول مثنوی معنوی پی گرفتیم. مولانا در بخش به یکی از مهم‌ترین موضوعات عرفانی اشاره می‌کند و آن نسبت میان دویی و وحدت، ظاهر و معناست. این موضوع نه تنها در عرفان، بل در فلسفه نیز از مباحث بنیادی محسوب می‌شود. اینکه مولانا به چه دریافتی از این مساله رسیده است و چگونه آن‌را بیان می‌کند، جالب و شنیدنی است. تفصیل این موضوع را از پیوند زیر دنبال کنید.

منبسط بودیم یک جوهر همه
بی‌سر و بی پا بدیم آن سر همه

یک گهر بودیم همچون آفتاب
بی گره بودیم و صافی همچو آب

چون به‌صورت آمد آن نور سره
شد عدد چون سایه‌های کنگره

گنگره ویران کنید از منجنیق
تا رود فرق از میان این فریق

نشست بیست‌وچهارم: ادامه‌ی داستان جهود متعصب و نصرانیان... در نشست بیست‌وچهارم، ادامه‌ی داستان «جهود متعصب و نصرانیان...» را از دفتر اول مثنوی معنوی پی گرفتیم. مولانا در ادامه به یکی از مهم‌ترین موضوعات عرفانی اشاره ...

مدتی این مثنوی تاخیر شد

قرار است نشست‌های عرفان اسلامی نورنبرگ که به علت اولویت‌های دیگر موقتاً توقف یافته بود، از سر گرفته شود.

از دو سه سال پیشتر، بر حسب پیشنهاد برخی از دوستان گرانمایه، نشست‌هایی را در مورد عرفان اسلامی با محوریت مثنوی معنوی راه اندازی کردیم که روی‌همرفته تا بیست‌وسه جلسه ادامه یافت. در این میان، اولویت‌هایی پیش آمد که نگذاشت جلسات ما ادامه یابد.

اینک قرار است نشست‌های مذکور به ادامه‌ی گذشته از سر گرفته شود. این جلسات هر دو هفته یکبار برگزار خواهد شد و اولین جلسه‌ی آن روز شنبه، مورخ 16 می 2026، مصادف با 26 ثور (اردیبهشت) سال جاری دایر می‌شود. دوستانی که در آلمان، به‌ویژه ایالت بایرن مونیخ و نورنبرگ حضور دارند، می‌توانند حضور به‌هم رسانند.

صورتِ جلسات گذشته را می‌توانید از کانال یوتیوب در کمنت اول دریافت است.

برخی دوستان از پرسیده‌ بودند. این نوار، پاسخی کوتاه و اجمالی‌ست به آنچه که ضرورت تجدد در اسلام نامیده می‌شود.

«تغییر» و «تجدد» در اسلام شماری از دوستان، از ضرورت تجدید در‌ اسلام پرسیده‌اند. این نوار، پاسخی کوتاه و اجمالی‌ست به آنچه که ضرورت تجدد در اسلام نامیده می‌شود.

برف؛
نشانگاه غربت است
در اقیانوس بی‌کرانه‌گیِ درد
برف "غریب" است
معنای هبوط را می‌داند
و افق‌های آواره‌گی را

آدمی هبوط کرد از بهشت
و برف؛
تکرار هبوط اوست
تا در فصل‌های روبه‌زوال
فراموش نشود

چندی پیش فرصتی دست داد تا دقایقی در پیوند به عقل و ایمان سخن بزنم. در این نشست که به دعوت شماری از دوستان فرهیخته برگزار شده بود، پس از طرح و تفکیک گرایش‌های مختلف در پیوند به عقل و ایمان، از دو راه‌حل ممکن در این باب سخن گفتیم: راه‌حل اول بر تکثر نظام‌های معرفتی اشاره دارد و اینکه، علم، دین و فلسفه سه نظام آگاهی متفاوت‌اند، بدون اینکه هیچ داد و ستد و نقطه‌ی مماسی میان‌شان برقرار باشد. راه حل دوم اما، به‌رغم آنکه بر تمایز نظام‌های معرفتی پیش‌گفته نظر دارد، تامل فلسفی (عقلانی) در باب ایمان و اعتقادات دینی را ضروری می‌داند. این تامل با حفظ معیارهای دین صورت می‌گیرد و بنابراین، از جنس فلسفه‌ی دین است تا فلسفه کردن دین. تفصیل بیشتر این مبحث را از دریچه‌ی زیر دنبال کنید.

نسبت عقل و ایمان؛ عبدالبشیر فکرت چندی پیش فرصتی دست داد تا دقایقی در پیوند به عقل و ایمان سخن بزنم. در این نشست که به دعوت شماری از دوستان فرهیخته برگزار شده بود، پس از طرح و تفکیک گرایش‌های...

از مدخلِ کتاب "تاملاتی در باره‌ شر":

از آن پس، سوال اصلی‌ این بود که آیا انتساب شر به خدا –چون از یکسو شر امر عرضی است و از سویی نیز خداوند خالق آنست- جایز است؟ شاید بتوان پاسخ چنین پرسشِ مهمی را در اندیشه‌ی ابوحامد غزالی (450-505 هـ) سراغ کرد؛ متفکّری که از استوانه‌های اصلی تفکّر اشعری پنداشته می‌شود. پاسخ غزالی این بود که خدا ذاتِ بی‌نیاز –فارغ از مصلحت و ضرر- است و بنابراین، شر را نمی‌توان به خدا نسبت داد؛ چنانکه غفلت را نمی‌توان به سنگ منسوب کرد؛ زیرا سنگ اصولاً نمی‌تواند موضوع غفلتِ واقع شود و کما ذاتِ باری تعالی. این رویکرد، بر نوعی خداشناسی سلبی اتکا دارد و لذا پرسش از تلائم صفاتِ ایجابی خداوند (عادل‌‌‌بودن، قادربودن و ...) با شرور را کماکان لاینحل می‌گذارد. ماتریدی‌ها، به جای نظریّه‌ی کسب، اصل اختیار را مطرح کردند و راهی را رفتند که از وسطِ معتزله و اشاعره می‌گذشت. اصل اختیار هم در فلسفه و هم در کلام اسلامی با موانع الهیاتی‌یی چون: علم ازلی خدا، قضا و قدر و توحید افعالی اوتعالی مواجه بود. بسیاری از متفکران اختیارگرا ناچار بودند اصل اختیار را به نحوی طرح کنند که با اعتقادات اسلامی در تعارض واقع نشود. اصولاً گرایش به جبر یا اختیار، موقف گروه‌های کلامی را در برابر شرور، به‌ویژه شرهای اخلاقی معین می‌کرد.

در این نشست در باب عجز و خداشناسی سخن گفتیم. بیدل‌دوستان می‌توانند تفصیل آن‌را از پیوند زیر دنبال کنند.

عجز و خداشناسی- نشست ششم و پایانی در این جلسه، در باب "عجز و عظمت"، "عجز و عنایت الهی" و "عجز به عنوان حد فاصلِ انسان و خدا" و فی‌الجمله "عجز در گستره‌ی الهیات (خداشناسی)" سخن گفته‌ام؛ کمااین...