پنجشیر من

آزادی
اولین نام که در زندگی‌ آموخته‌ام

خشمِ قومی به سرافرازیِ صدها رستم
ارثِ آباییِ من،‌دار و ندار آزادی
اوّلین نام که در زندگی آموخته‌ام
آخرین گفتنی‌ام روزِ شمار آزادی

تو نیستی که ببینی چگونه هندوکش
بلند مانده مگر اقتدار کم دارد.

هژده سنبله ۱۴۰۲ بیست‌دومین سالروز شهادت قهرمان ملی کشور تسلیت باد!

به نمایندگان پانترکیسم؛
نوشته‌ی فدا محمد تورانیان

خواب ترکستان‌خواهی‌و هزارستان‌خواهی را از سرتان دور کنید. این خوابی که شما می‌بینید برای همیشه خواب خواهد بود و هرگز هم در بیداری نخواهید دید. تورانی‌ها یا سکاها نه ترک اند، نه ثابت شده، نه اسنادی در این مورد است‌و نه چنین ادعایی از نگاه علمی‌و تاریخی، قابل تایید خواهد بود. اصطلاح ترکستان افغانی هم هدیه‌ی استعمار شوروی‌ست که تاریخ آن به پایان رسید و دگر قابل برگشت نخواهد بود. تورانی‌ها/سکاها همان آریانی‌های شرقی اند که ماه‌بانویان، کیداریان، کوشانیان، اشکانیان، یفتلیان، کابل‌شاهان‌و شیران بامیان از همان سلسله بود و در شکل‌گیری تاجیک‌ها و سپس اقوام پشتون‌، پشه‌ای‌، بلوچ‌و‌...نقش کلیدی داشته‌اند. هزاره پس از آمیزش مغل‌ها با همان قبیله‌های بیابانگرد ترک‌زبان‌و تاجیک‌ها، ازبک‌ها به اثر آمیزش ترک‌زبانان‌و مغل‌ها و تاجیک‌ها بوجود آمدندو ترکمن‌ها هم یعنی ترک مانند، نه ترک. به فرموده‌ی روانشاد پروفیسور عزیز احمد پنجشیری، در این کشور بیش از دوصد گروه تباری زیست دارند و تمامیت‌خواهی تباری اگر بد است، جعل تاریخی اگر بد است‌، برای همه باید بد باشد، نه تنها برای آن‌هایی که هم‌تبار ما نیستند. هرگاه از تجزیه گپ می‌زدید، یک‌بار اقوام نورستانی، پشه‌ای، بلوچ، سادات، عرب، براهوی‌و از همه مهم‌تر در مورد دو تبار بزرگ تاجیک‌و پشتون این سرزمین درست مطالعه کنید و سپس دهن‌تان را باز کرده‌و چیزی بگویید یا بنویسید. شما گمان کرده‌اید که با چهارتا روشن‌فکر فیسبوکی تاجیک در مورد تاجیک‌ها هم تصمیم می‌گیرید؟ همان روشن‌فکرانی که در بین مردم خود جای ندارند و روز یک‌بار روی خودشان را با سیلی سرخ می‌کنند؟ تاجیک‌ها در فاریاب، جوزجان، بامیان، دایکندی چه روزی داشته اند؟ این را چند روشن‌فکر تاجیک می‌داند و شما پان‌ترک‌ها می‌توانید اقرار کنید؟ و آیا همین روشن‌فکران تاجیک می‌دانند که تاجیک‌ها در لغمان، لوگر، غزنه، قندهار، نیمروز، ننگرهار چه خواهد شد؟ یا پاسخ شان همینه که آن‌ها پشتونیزه شده‌اند؟ همان روشن‌فکرانی که در عین حال به تاجیک‌های پشتو‌زبان پاکستانی می‌بالند. خلاصه چه درد سرتان بدهم تا پاسخ‌های کلیشه‌یی بدهید یا اصلن جدی نگیرید، خواستم به دوستانم اینجا بنویسم که تاریخ بخوانید عزیزانم! تاریخ بخوانید و فریب گپ‌ها و سفسطه‌گویی‌های بی‌سر و ته به اصطلاح روشن‌فکران را نخورید که جامعه‌ی تاجیک با همه اقوام کشور سرنوشت مشترک دارند. نقد معامله‌گران اخوانی تاجیک هم به این معنا نیست که این گروهک‌های به اصطلاح انقلابی‌و چپی، می‌توانند سرنوشت مارا تعیین کنند. جامعه‌ی تاجیک مذهبی‌ست‌و متوجه باش که با سکولار بودن من‌و تو نمی‌شود چناق دلخواه شکست. زیرا؛ اگر برای مردم مبارزه می‌کنید و برای مردم چیزی می‌خواهید پس مردم‌تان را بشناسید که با تحمیل‌و جبر و آنهم بطور مجازی به نتیجه نمی‌رسید.

به بهانه‌ی روز مادر؛
نوشته‌ی دکتر ساعی

نگاهی به خاستگاه و ریشه‌ی نام‌واژه‌ی ننه
==================
از نام‌واژه‌های پرکاربرد به ویژه در زبان گفتاری جهت نامیدن "مادر" در سرزمین ما یکی هم نام‌واژه "ننه" است. شمار زیادی از ساکنان این سرزمین به ویژه آنان که در حوالی هندوکش زندگی دارند، در زبان گفتاری این نام‌واژه را به جای نام‌واژه مادر و یا همراه با آن به کار می برند. اما ریشه این نام‌واژه چیست و خاستگاه آن کدام است؟

با نگاهی به متون و مدارک تاریخی می‌توان دریافت که نام واژه ننه تاریخ خیلی‌ها کهن دارد و یکی از اصیل‌ترین، بومی‌ترین و مقدس‌ترین واژه‌ها در زبان و فرهنگ باستانی مردم ما می‌تواند قلمداد گردد. ننه/نانا (NANA یا Nanaia) نام یکی از معروف‌ترین ایزدبانوان آریایی پیش از اسلام بوده که به عنوان ایزدبانوی باروری، خرد و گاه هم اداره کننده آب ها مورد پرستش بوده است که از این جهت شماری از پژوهش‌گران آن را با اننه-ایشتر یا نانای (ایزدبانوی بابلی) و نیز آناهیتا (ایزدبانوی دیگر آریایی) یکسان یا هم آمیخته‌ی از آن‌ها دانسته اند.

براساس داده‌های باستانی، سکه‌های ساپادبیزس (از پادشاهان باستانی بلخ/باختر که در مورد وی در فرصت مناسب خواهم نوشت) قدیمی‌ترین مدارک تاریخی هستند که نام ننه/نانا در آن ها به کار رفته است. بعدها و با رویکار آمدن دولت کوشانی این نام در سکه‌ها و مهرهای شاهنشاهان کوشانی از جمله کنشکای بزرگ و هویشکا قابل دید است. در سنگ نبشته رباطک که از قدیمی‌ترین آثار برجای مانده از زبان باختری-تخاری (مادر زبان پارسی دری) به شمار می‌رود و در دوره کنشکای کبیر نگارش یافته است، نام ننه در کنار سایر ایزدان مقدس دوره کوشانی به کار رفته است.

به نظر می رسد واژه‌های ننو (خواهر شوهر) در گویش کابلی، اَنَه (خواهر شوهر) در گویش بدخشانی و به همین ترتیب واژه نَهن (Nahn) که در گویش شغنانی، سنگلیچی و واخی به مادر اطلاق می گردد، همریشه با واژه ننه باشند. لازم به ذکر است که این نام واژه از طریق زبان‌های آریایی شرقی به ویژه سغدی وارد زبان ترکی نیز گردیده و امروزه در زبان ترکی استانبولی مادر را با نام اننه (Anne)، مادر کلان را با نام اننه اننه (Anneanne) و مادر شوهر را با نام کای ننه (Kaynana) یاد می کنند. به نظر می رسد در زبان پشتو نام واژه ناوی (عروس) که همانا نماد باروری و ادامه نسل در خانواده می باشد نیز برگرفته از واژه مقدس باستانی ننه/نانا باشد.

نگاره ۱: سکه ساپادبیزس از پادشاهان باستانی بلخ/باختر که حدود سال دهم پیش از میلاد (دوهزار و سی سال پیش از امروز) ضرب زده شده و در یک طرف آن تصویر پادشاه مذکور و در طرف دیگر تصویر ننه به صورت شیر و نیز نام ننه در سمت چپ آن قابل رویت است.

نگاره ۲: سکه دوره کوشانی مزین با تصویر ننه که در سمت چپ آن نام ننه/نانا (NANA) به چشم می خورد.

نگاره ۳: تندیسی از ایزدبانوی ننه/نانا که در سده پنجم یا ششم میلادی (حدود هزار و پنجصد سال پیش از امروز) ساخته شده و در آن ایزدبانوی ننه به گونه نشسته به تصویر کشیده شده است.

زیبایی‌های پنجشیر!
شما بگویید کجای پنجشیر است؟

زادگاه مولانا در بلخ(افغانستان)
و آرامگاه مولانا در قونیه(ترکیه)
نوشته‌ی اکرام اندیشمند

پير رومي مرشد روشن ضمير
کاروان عشق و مستي را امير
منزلش برتر ز ماه و آفتاب
خيمه را از کهکشان سازد طناب
نور قرآن در ميان سينه اش
جام جم شرمنده از آئينه اش

اگر مولانا جلال الدین محمد بلخی در بلخ ماندگار می شد و در این دیار آرام می گرفت او به قول علامه اقبال لاهوری به امارت کاروان عشق و مستی می رسید؟

آیا او‌ منزلی برتر ز ماه و آفتاب می پیمود و مثنوی معنوی را می سرود؟

جغرافیای افغانستان نه در گذشته مکان و سرزمینی برای مولانا ها، بوعلی سینا ها و فارابی ها بود و نه امروز است. آینده اش را نمیدانم.

این واقعیت را از همین تصویر های زادگاه و آرامگاه مولانا می توان دریافت.

تذکر:
آبی كه به پاكستان ميرود خير است؛ اما به ايران اگر برود خير نيست. تجاوز و حمله‌ی پاكستان به خوست افغانستان مشكلی ندارد؛ اما در مقابل ايران حس وطندوستی باید شعله‌ور ‌شود.

وقتی یک افغان بگويد پاكستان خانه‌ی دوم من است، نه جاسوس است و نه هم خايين؛ اما اگر يك فارسی زبان بگويد ايران يا تاجيكستان خانه‌ی دوم من است، هم خايين است و هم جاسوس.
افغان‌، لر و بر گفته بخاطر هم‌زبان بودن‌شان از پاکستان دفاع کنند خیر است؛ اگر یک فارسی زبان از یک شخصيت تاجيكستان و يا ايران چيزی بنويسد، جاسوس است.
نوشيدن قهوه رييس استخبارات پاكستان در كابل مهمان نوازی است؛ اما عكس گرفتن ديگران با دپليمات‌های خارجی جاسوسی.

در اين مسئله، متاسفانه منطق تالب و غیر تالب (افغان‌‌ها) هیچ تفاوتی ندارد.

از زیبایی‌های پنجشیر!
شما بگویید کدام دهکده پنجشیر است؟

از زیبایی‌ها پنجشیر!
شما بگویید کجای پنجشیر است؟

ادعای پته خزانه چیست؟
نوشته‌ی دکتر ساقی

۱- نخستین اسناد مکتوب زبان پشتو، حدود چهار صد تا پانصد سال، قدامت دارد، اما پته خزانه ادعا می‌کند که اسناد مکتوب زبان پشتو، بیشتر از هزار سال قدامت دارد.

۲- شواهد حضور پشتون‌ها در خراسان یعنی در کابل و هرات و قندهار در منابع موجود، کم و بیش به دوران هوتکیان تعلق دارد. اما پته خزانه، حضور پشتون‌ها را در خراسان ۱۲٠٠ سال قبل، ادعا می‌کند.

۳- پته خزانه ادعا دارد که پشتون‌ها یا بخش مهمی از آنها اصلا از غور بوده‌اند. یعنی پشتون‌ها غوری هستند و غوری‌ها پشتون. بنابراین غور و هرات و ارزگان و قندهار و زمین داور، از قدیم سرزمین پشتون‌ها بوده است.

۴- امیر فولاد غوری در زمان ابومسلم خراسانی زندگی می‌کرده است. جوزجانی می‌گوید بعد از امیر فولاد تا زمان امیر محمد سوری، یعنی دوران سلطان محمود، کسی نمی‌داند که در غور چه کسی حاکمیت می‌کرده است.
پته خزانه، این خلا را پر کرده و ادعا دارد که امیر کرور فرزند امیر پولاد است و شعر مشهوری به نام او ذکر کرده که در تمام ادبیات دولتی به شمول کتاب‌های مکتب درج شده است. پته خزانه، فرزندان امیر کرور را ردیف می‌کند تا به امیر محمد سوری برسد.

۵- پته خزانه ادعا دارد که کتاب پته خزانه، به نام تذکره محمود هوتک است که در قرن دوازدهم قمری می‌زیسته است. این کتاب گویا بعدا به دست استاد عبدالحی حبیبی افتاده و به نام پته خزانه یا گنج پنهان چاپ شده است. استاد حبیبی گفته نسخه اصلی کتاب که مربوط به قرن دوازدهم بوده است را من دیده ام، اما فعلا گم شده است.

۶- نسخه اصلی کتاب وجود ندارد که در لابرتوار قدامتش تعیین شود. محتویات کتاب نیز، در هیچ سند تاریخی دیگر دیده نشده است.

۷- دانشگاه‌ها و محققان معتبر دنیا، پته خزانه را به رسمیت نشناختند و از آن به عنوان منبع استفاده نکردند. محققان پشتوزبان در پاکستان نیز علیه پته خزانه، کتاب نوشتند و آن را جعلی خواندند.

۸- در افغانستان، دولتی که پشت خلق پته خزانه قرار داشت، به صورت وسیعی کتاب و محتویات آن را تبلیغ کرد. امروزه تقریبا تمام پشتون‌های افغانستان آن کتاب را واقعی می‌دانند و تمام غیرپشتون‌ها جعلی.

۹- ما مردم غور، که در خط اول دعوا هستیم و کشمکش کتاب در مورد ما هم هست، بیشتر ما طبعا مانند دیگر فارسی‌زبانان، پته‌ خزانه را کتاب جعلی می‌دانیم. گرچه در مناطق جنوبی غور، کسانی هستند که رگ و ریشه پشتونی به خود قائل هستند.

فتبارک الله احسن الخالقین ❤