Mushfaq Khosti/مشفق خوستی

د اسلامي تاریخ په اړه معلومات او د اوسنیو وګړو ګیله
مولوي ضیاءالحق (حسان)

تاریخ په لغت کې د وخت پیژندلو او پوهیدلو ته وایي او په اصطلاح کې د هغه فن نوم دی چې په عالم کې د زمانې د پېښو د تعین او وخت نه بحث کوي.

موضوع ــ یې انسان، زمانه او د هغه حالات دي.
فایده ــ یې پیژندل د شیانو دي په خپل شان باندې.

اول چا تاریخ تعین کړ له اسلام مخته؟
هرکله چې انسانان په ځمکه کې زیات او خواره واره شول نو تاریخ یې د حضرت آدم علیه السلام له راکوزیدلو شروع کړ تر طوفان د حضرت نوح علیه السلام پوری، بیا یې د حضرت ابراهیم علیه السلام تر اور پورې، بیایې د یوسف علیه السلام تر زمانې پورې، بیا د موسی علیه السلام له وتلو وروسته له بني اسرائیلو د داؤد علیه السلام تر زمانې پورې، بیا د سلیمان علیه السلام تر زمانې پورې بیا د عیسی علیه السلام تر زمانې پورې.
الاعلان بالتوبیخ ص ۸۲ ــ ۸۳.

په اسلام کې اول چا تاریخ تعین کړ (هجري قمري)
د هر امت لپاره مناسبات، شعائر او محفلونه وي لکه د بعضې ځایونو مقدس ګڼل، یا هم د ځینو خاصو کړنو عبادة ګڼل او خاص کول د ورځو لپاره د خوښیو لکه اخترونه همدارنګه د هر ملت لپاره د تاریخ نظام هم شته لکه د یهودو، هنودو، نصاراؤ، رومیانو او ایرانیانو.

د مسلمه امت نظام او قانون زیات پوره دی، ځکه دا د ټولو امتونو اخرنی امت دی، نو هجري تاریخ هم ددې ویاړلي امت له ځانګړنو څخه دی، ځکه خو په حکومتونو، ټولنو او افرادو لازمه ده چې دا تاریخ د خپلو کارونو د تعین لپاره انتخاب کړي.

دلته مشهورې حادثې وې چې باید اسلامي تاریخ پرې شروع وای لکه د نبي اکرم صلی الله علیه والسلام میلاد، شق صدر (د سېنې څیریدل) د وحې شروع، د بدر غزا او نورې مشهورې ورځې او مشهورې واقعې لکن هجرت داسې واقعه وه چې د نورو په شان نه وه ځکه د هجرت په برکت امت د کمال پوړیو ته هسک شو.

مسلمانان په مکه مکرمه کې ضعیف وو، دوی له دیني، سیاسي او اقتصادي حریت نه محروم وو دا ټول وسائل د اسلام د دښمنانو په لاسونو کې وو او هغوی زیات ظالم او متعصب وو.

مدني دور د اسلام د سیاست، اقتصاد او دیانت په بناء لوړ و دلته مسلمانان د کموالي نه په یو واړه دولت بدل شول د کارونو واګي یې په لاس کې واخیستل نو مناسبه وه چې همدا د اسلامي تاریخ د شروع لپاره تعین شي.

په دې کې اختلاف دی چې دا چا تعین کړ، زیات روایات دادي چې امیرالمؤمینین حضرت عمر فاروق رضی الله عنه هجرت د تقویم هجری د شروع نقطه وګرځوله.

له شعبي نه روایت دی، چې حضرت أبا موسی اشعري رضي الله عنه عمر صاحب ته ولیکل: چې ستاسو داسې خطونه راځي، چې تاریخ نه لري.

حضرت عمر رضی الله څو تنه صحابه کرام راټول کړل، ځینو ویل د مبعث (پیغمبر کیدلو) له زمانې به یې شروع کړو، ځینو ویل د هجرت نه به یې شروع کړو.

حضرت عمر رضی الله عنه وویل: هجرت حق او باطل جدا کړل نو تاریخ يې له دې شروع کړ.
وثایق السیاسیه للدکتور حمیدالله ۵۲۱ بیروت.

قدرمنو لوستونکو!
نن مسلمانان له اسلامي تاریخ غافل دي، دوی حسابونه په میلادي تاریخ کوي تر دې چې اکثره کسانو ته د هجري قمري کال د میاشتو معلومات هم نه وي، نو مناسبه ده چې خپله او بچیانو ته د دې توصیه وکړو څو داحساب زده او د خپل روزمره کارونو د تعین لپاره یې وټاکو.

*هجري قمري نېټه او د محرم الحرام مياشتې مهمې پېښې*

ژباړه او زیاتونه: فضل باري مشفق

د ثانيو، ساعتونو، ورځو، اونيو، مياشتو او کلونو په ښه او مناسبه توګه وېش ته په عربي کې تقويم وايي، په انګليسي يې کلينډر بولي او په پښتو کې يې جنتري يا کاليزه يادوي.
وخت خپل مزل کوي روان دی، خو په دې کې پېښېدونکي حالات او واقعات د تاريخ برخه ګرځي چې راتلونکو نسلونو لپاره د پند او عبرت درسونه لري او په همدې اساس ويښ او بيداره خلک خپل ځانونه جوړوي.
د انسانيت له پيل راهيسې ډېرو شيانو او کارونو ته د انساني ټولنې اړتيا احساسېدله چې يو هم په کې تاريخ او تقويم و چې بايد په همغه اساس خلک خپلې ورځنۍ، اونيزې او کلنۍ چارې تنظيم کړي، چې له دا ډول يوې تګلارې پرته د تاريخي يادښتونو په منظمه او ښه توګه ثبت کول ناممکن و، نو همدې اړتيا ته په کتو په نړۍ کې ډېر قسمه تاريخونه دود دي چې مهم يې هجري قمري، هجري شمسي او ميلادي دي.

*د تاريخ ډولونه*
د هجري قمري کال پيل له محرم الحرام څخه کيږي او ذوالحجه باندې پای مومي
هجري شمسي له وري څخه پيل کيږي او کب باندې پای ته رسيږي او ميلادي کال له جنوري پیل کيږي او دسمبر باندې پای ته رسيږي.
که څه هم ډېرو خلکو ته د هجري قمري مياشتو نومونه ياد دي، خو هغوی چې دا نېټه په خپلو ورځنيو چارو کې نه استفاده کوي؛ لا يې هم نومونه نه دي ياد چې دلته يې يادونه اړينه بولو.
محرم الحرام، صفر المظفر، ربيع الاول، ربيع الثاني، جمادي الاول، جمادي الثاني، رجب المرجب، شعبان المعظم، رمضان المبارک، شوال المکرم، ذی القعده، ذی الحجه.
د هجري قمري کال اساس له مکې مکرمې څخه مدينې منورې ته د رسول الله صلی الله عليه وسلم له هجرت د له شپې نه پيل شوی او حسابيږي.
د هجري شمسي کال اساس له مکې مکرمې څخه مدينې منورې ته د رسول الله صلی الله عليه وسلم د هجرت له لومړۍ ورځې نه پيل شوی او حسابيږي.
ميلادي کال د عيسی عليه السلام له پيدايښت نه وروسته پيل شوی دی.
په اوس وخت کې هجري شمسي او هجري قمري کلونه سره فرق لري، حال دا چې دواړه تاريخونه يو ځای پيل شوي، دا ځکه چې هجري قمري کال، په کال کې ۱۰ ورځې له هجري شمسي څخه کم دی.
په اوس وخت کې په بيلابيلو هيوادونو کې له پورته دريو تاريخونو څخه په يوې يې دولتي او شخصي ادارې په خپلو ورځنیو چارو کې استفاده کوي.

*د قمري نېټې اهميت*
قمر په عربي کې سپوږمۍ ته ویل کيږي او پورته يې يادونه وشوه چې دا تاريخ د رسول الله صلی الله عليه وسلم له هجرت سره پيل شو او د قمري میاشتو چې کوم اوسنی ترتيب په اسلام کې پيژندل کيږي، دا الله تعالی ترتيب کړی دی، د رسول الله صلی الله عليه وسلم له هجرت نه مخکې هم دا مياشتې وې او د دې کې په ځانګړو مياشتو کې د الله تعالی ځانګړي احکامات نازل شوي دي، له دې څخه معلوميږي چې په شرعي احکامو کې د الله تعالی قمري سنه معتبره او خوښه ده. نو له همدې امله د قمري نيټې څخه استفاده فرض کفايي ده او د نه استعمال له امله يې ټول اسلامي امامت ګنهګار دی، همدا راز نور تاريخونه استفاده کول هم جائز دي او استفاده ورڅخه کېدلی شي خو غوره په کې هجري قمري تاريخ دی.

*د محرم الحرام مياشتې ځينې مهمې پېښې*
د هجرت په اووم کال د محرم الحرم په میاشت کې د خيبر غزا وشوه.
د هجرت په څوارلسم کال د محرم په مياشت کې د قادسيې جنګ وشو، په دې جنګ کې د مسلمانانو مشر حضرت سعد بن وقاص او د کفارو مشر رستم و، له درې ورځو سختې جګړې وروسته په څلورمه ورځ مسلمانانو ته الله تعالی فتحه نصيب کړه.
د هجرت په اتلسم کال د محرم الحرم مياشت کې په شام او عراق کې د عمواس په نامه وژونکې وبا خپره شوه او په دې کې حضرت ابوعبيده بن الجراح هم چې هغه مهال په دې سيمه کې په جنګ اخته و، د دې وبا له امله وفات شو.
د هجرت په ۲۴ کال د محرم الحرام په مياشت کې د حضرت عمر رضي الله عنه د خلافت په زمانه کې حضرت عمرو بن العاص رضي الله عنه مصر فتحه کړ.
د هجرت په ۶۱ کال حضرت حسين رضي الله عنه له خپلو ملګرو سره شه..يد شو.
د هجرت په ۶۷ کال د کوفې والي عبيدالله بن زياد ووژل شو.
د هجرت په ۷۴ کال د محرم الحرم په مياشت کې عبدالله بن عمر رضي الله عنه وفات شو.

*د محرم الحرام د لسمې نېټې«عاشورا» ځينې مهمې پېښې*

ادم عليه السلام په دې ورځ زېږېدلی دی.
حضرت نوح عليه السلام په همدې ورځ د جودي په غره باندې خپله کښتۍ ودروله.
حضرت يونس عليه السلام په همدې ورځ د ماهي له غېږې راووت.
حضرت ابراهيم عليه السلام په همدې ورځ د نمرود له اور څخه نجات وموند.
له حضرت يوسف عليه السلام سره د حضرت يعقوب عليه السلام ملاقات په همدې ورځ وشو.
حضرت يوسف عليه السلام د بادشاهۍ په تخت په همدې ورځ کېناست.
حضرت موسی عليه السلام په همدې ورځ له خپل قوم سره له فرعون څخه نجات وموند.
په همدې ورځ عيسی علیه السلام نړۍ ته سترګې وغړولې.
په همدې ورځ سليمان عليه السلام ته له ازمېښت وروسته پاچاهي ورکړل شوه.
په همدې ورځ حضرت ايوب عليه السلام ته له ناروغۍ وروسته الله تعالی شفاء ورکړه.
په همدې ورځ عيسی عليه السلام اسمان ته پورته شوی.
په همدې ورځ د رسول الله صلی الله عليه وسلم د زړه ټوټه حضرت حسين رضي الله عنه شه..يد شو.
په همدې ورځ به قيامت قائيميږي.
(فيض القدير، شرح جامع الصغير، معارف القرآن، د محرم الحرام او عاشورا ځانګړتياوې)

۱۴۴۷-۰۱-۰۱
کابل-افغانستان

تېره ورځ (پنجشنبه) د پاکستان پهٔ پنجاب ایالت کې د شدیدو بارانونو لۀ امله ۱۰ کسانو ژوند بایللی او شاوخوا ۴۶ نور ټپیان دي.

د پاکستاني رسنیو د راپور پر بنسټ؛ د دغو اورښتونو لۀ امله پهٔ لاهور کې هم برېښنايي مزي پرې او الوتنې لۀ خنډ سره مخ شوې دي.
#ملي‌تلویزیون