16/08/2026
امروز چند بار مبايل تان را در دست گرفتهاید؟
الحمدلله والصلاة والسلام علي رسول الله وبعد!
برادر وخواهرعزيزم!
شاید دهها کلیپ دیدهاید، دهها مطلب خواندهاید و به خبرها و تحلیلهایی گوش دادهاید که بیشترشان را اکنون به یاد نمیآورید.
گمان میکنید همه اینها لحظههایی گذرا هستند؛ اما قرآن کریم به ما میآموزد که چنین نیست. الله متعال میفرماید:
﴿وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ ۚ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا﴾
[الإسراء: 36]
خداوند در این آیه از پیروی و دنبالکردن چیزی که بر پایه علم و آگاهی نیست، نهی میکند.
ابن عباس رضیاللهعنهما میفرماید: چیزی را که نمیدانی نگو و جز بر اساس علم و آگاهی سخن مگو.
مجاهد میگوید: مردم را به چیزی که درباره آن علم نداری، متهم نکن.
قتاده معنای آیه را چنین بیان میکند: نگو «دیدم» در حالی که ندیدهای؛ نگو «شنیدم» در حالی که نشنیدهای؛ و نگو «دانستم» در حالی که نمیدانی؛ زیرا خداوند درباره همه اینها از تو خواهد پرسید.
محمد بن حنفیه نیز میگوید که این آیه شهادت دروغ را دربرمیگیرد؛ زیرا شهادت دروغ از بزرگترین نمونههای سخن گفتن بدون علم است.
امام طبری بر این باور است که آیه مفهومی گسترده دارد و هر سخن، رفتار یا داوریای را که بر پایه علم و یقین نباشد، شامل میشود؛ از دروغ و بهتان گرفته تا تهمت و پیروی از گمانها.
ابن کثیر نیز همین معنا را تأیید کرده و به سخن پیامبر ﷺ استناد میکند:
«إِيَّاكُمْ وَالظَّنَّ، فَإِنَّ الظَّنَّ أَكْذَبُ الْحَدِيثِ»
از گمان بپرهیزید؛ زیرا گمان، دروغترین سخن است.
قرطبی نیز یادآور میشود که گوش، چشم و دل انسان درباره آنچه با آنها انجام داده است مورد پرسش قرار خواهند گرفت؛ بلکه همین اعضا ممکن است در روز قیامت بر ضد صاحب خود شهادت دهند. آلوسی نیز گستره آیه را شامل باور، گفتار و کردار انسان میداند.
در ترتیب آیه نیز تأمل کنید؛ خداوند از زبان آغاز نکرد، بلکه فرمود:
«شنوایی، بینایی و دل»
زیرا آنچه امروز میشنویم و میبینیم، بهتدریج وارد دل و ذهن ما میشود؛ سپس به اندیشهای تبدیل میگردد، از اندیشه به سخن میرسد و گاهی در قالب یک نوشته، یک پست، یک قضاوت یا یک موضعگیری از ما سر میزند.
در عصر گوشیهای هوشمند و شبکههای اجتماعی، چشم انسان در چند دقیقه چیزهایی را میبیند که در گذشته شاید در ماهها نمیدید؛ گوش او سخنان آمیخته با حق و باطل را میشنود و انتقال یک خبر، یک اتهام یا یک شایعه تنها به اندازه یک لمس صفحه زمان میبرد.
اما آسانشدنِ انتشار، به معنای برداشتهشدنِ مسئولیت نیست.
پس گوش خود را از آنچه سودی برایت ندارد، حفظ کن؛ چشمانت را از آنچه خداوند حرام کرده فروبند؛ و قلبت را انبار شبهات، شایعات و سخنان بیاساس نساز.
هرگاه خواستی خبری را منتشر کنی، شایعهای را باور کنی یا مطلبی را دنبال کنی که رضای خداوند در آن نیست، لحظهای درنگ کن و به یاد بیاور:
همین گوش، همین چشم و همین دل، روزی در پیشگاه خداوند خواهند ایستاد و درباره آنچه با آنها کردهای، گواهی خواهند داد:
﴿كُلُّ أُولَئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا﴾
پس امروز از خود بپرسیم: در زندگی ما چه چیزی بیشتر نیاز به بازنگری دارد؛ آنچه میشنویم، آنچه میبینیم، یا آنچه منتشر میکنیم؟ و مهمتر از آن: چرا؟
عزيزانم باحضورقلب همرايم تكرار كن.
*اللهم سامحني ان غفلت*
*اللهم سامحني إن قصرت* *اللهم سامحني إن نسيت* *اللهم لا تاخذني وأنا غافل* *اللهم لا تأخذني ونا مقصر* *اللهم لا تأخذني ونا ضعيف* *اللهم خذ بيدي إذا تعبت*
*اللهم اجبر قلبي إذا انكسر* *اللهم قربني إليك إذا ابتعدت* *اللهم لا تحرمني لذة القرب* *منك اللهم لا تذقني البعد منك اللهم أجعلني كما تحب وترضى
الفقيرإلى الله عبدالسلام "عابد"
