Abdul Salam Abid - مولانا عبدالسلام عابد

نحمده و نصلي علي رسوله الكريم وبعد!
برادروخواهرم!
به یاد داشته باش:
شیطان تنها به گناهِ تو دل‌خوش نمی‌شود؛ بلکه بیش از آن، زمانی شادمان می‌گردد که در گوشت زمزمه کند: «پس از این لغزش، دیگر راه بازگشتی نیست و همه چیز پایان یافته است.»
اما مؤمن، اسیر این فریب نمی‌شود. هر بار که بلغزد، برمی‌خیزد؛ هرگاه گناهی از او سر زند، با اشک ندامت به درگاه پروردگار بازمی‌گردد. او شکست را در افتادن نمی‌بیند، بلکه در ماندن و تسلیم شدن می‌داند.
مؤمن تا واپسین لحظهٔ عمر، در میدان مجاهده با نفس خویش ایستاده است؛ توبه می‌کند، اصلاح می‌شود و دوباره راه بندگی را در پیش می‌گیرد، تا سرانجام خداوند را در حالی دیدار کند که در مسیر بازگشت و تلاش برای رضای او گام برداشته است.
پس هرگز از رحمت خدا مأیوس مشو؛ زیرا تا زمانی که درِ توبه باز است، هیچ لغزشی پایان راه نیست.
الفقيرإلى الله عبدالسلام "عابد"

الحمدلله والصلاة والسلام علي رسول الله وبعد!
برادران و خواهران گرامی!
فرزندان خویش را چنان تربیت کنید که در میدان زندگی سرگردان نمانند:
اندکی از سیاست به آنان بیاموزید، تا قربانی نیرنگ‌ها و بازی‌های قدرت نگردند؛
اندکی از اقتصاد به آنان بیاموزید، تا اسیر استثمار و وابستگی نشوند؛
اندکی از هوش اجتماعی به آنان بیاموزید، تا در جامعه منزوی و طردشده نمانند؛
و بسیار از دین و ایمان به آنان بیاموزید، تا بنده هیچ‌کس جز خداوند نباشند.
زیرا کسی که خدا را بشناسد، در برابر باطل سر فرود نمی‌آورد؛
کسی که ایمان را در دل داشته باشد، نه فریب زر را می‌خورد و نه مرعوب زور می‌شود؛
و کسی که با قرآن و سنت پرورش یابد، آزادگی را با هیچ بردگی عوض نخواهد کرد.
الله متعال می‌فرماید:
﴿يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ﴾
«خداوند کسانی را از شما که ایمان آورده‌اند و آنان را که دانش داده شده‌اند، درجاتی بلند می‌بخشد.» (المجادلة: 11)
پس فرزندان خود را با علم، آگاهی، اخلاق و ایمان مجهز سازید؛ زیرا آینده امت در دستان آن است.
الفقير إلى الله عبدالسلام «عابد»

حامداً ومصليا ًوبعد!
عزيزانم!
در زمانه‌ای که بسیاری به دنبال خواهش‌های نفس و زرق‌وبرق دنیا هستند، کسی که راه حق، تقوا و اصلاح را برگزیند، ممکن است خود را تنها و متفاوت بیابد. اما این تنهایی نشانه شکست نیست؛ بلکه نشانه استقامت بر حق است. پس از کم بودن یاران حق دلسرد مشو و با اطمینان و پایداری در مسیر رضای الهی گام بردار. زیرا ارزش انسان به همراهی اکثریت نیست، بلکه به ثابت‌قدمی او بر راه خداست

الفقيرإلى الله عبدالسلام "عابد"

نحمده ونصلی علی رسوله الکریم وبعد!
برادران وخواهران عزیزم.
درپشت مشکلات که از روزگار واحوال خود ميبينيم حكمت هاي نهفته است
الله تعالى ارشاد ميدارد :
﴿وَلَوۡ بَسَطَ ٱللَّهُ ٱلرِّزۡقَ لِعِبَادِهِۦ لَبَغَوۡا۟ فِی ٱلۡأَرۡضِ وَلَـٰكِن یُنَزِّلُ بِقَدَرࣲ مَّا یَشَاۤءُۚ إِنَّهُۥ بِعِبَادِهِۦ خَبِیرُۢ بَصِیرࣱ﴾.
و ﴿بَسَطَ﴾ به معنای گسترش دادن و فراخ ساختن است؛ چنان‌که خداوند فرموده است: ﴿وَاللَّهُ يَقْبِضُ وَيَبْسُطُ﴾. و عبارت ﴿لِعِبادِهِ﴾ همه بندگان را در بر می‌گیرد.
﴿لَبَغَوۡا۟ فِی ٱلۡأَرۡضِ﴾؛ یعنی اگر روزی برای همه بندگان به گونه‌ای گسترده می‌شد، بسیاری از آنان از طاعت خدا غافل می‌گشتند و به لذت‌ها و شهوات دنیا روی می‌آوردند؛ در نتیجه حرص و آز آنان را به دنبال خواسته‌های نفسانی می‌کشاند، هرچند همراه با گناه و ستم باشد. و سرگذشت قارون و فرعون برای عبرت گرفتن کافی است.
ابن عباس رضی‌الله‌عنهما گفته است: مقصود از بَغی آنان این است که همواره خواهان مقام بالاتر، مرکب بهتر، لباس فاخرتر و امکانات بیشتر باشند. چنان‌که پیامبر ﷺ فرمودند:
«لَو أنَّ لابنِ آدَمَ واديًا مِن ذَهَبٍ أحَبَّ أن يَكونَ له واديانِ، ولَن يَملَأَ فاه إلَّا التُّرابُ»
«اگر فرزند آدم یک دره پر از طلا داشته باشد، دوست دارد دو دره داشته باشد، و دهان او را جز خاک پر نخواهد کرد.»
و در فرمایش الهی: ﴿وَلَـٰكِن یُنَزِّلُ بِقَدَرࣲ مَّا یَشَاۤءُۚ﴾ آمده است؛ یعنی خداوند روزی را به اندازه‌ای که بخواهد و مطابق حکمت کامل خویش برای بندگان نازل می‌کند.
قتاده رحمه‌الله گفته است:
«خير العيش ما لا يلهيك ولا يطغيك»
«بهترین زندگی آن است که نه تو را از یاد خدا غافل سازد و نه به طغیان و سرکشی بکشاند.»
خداوند این حقیقت را در جای دیگری نیز بیان کرده است:
﴿وَإنْ مِن شَيْءٍ إلّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ وما نُنَزِّلُهُ إلّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ﴾
بنابراین، او سبحانه و تعالی ﴿بِعِبَادِهِ خَبِيرٌ بَصِيرٌ﴾ است؛ از آنچه به صلاح بندگانش می‌باشد آگاهی کامل دارد. می‌داند چه کسی با فراخی روزی اصلاح می‌شود و چه کسی با تنگی آن. از همین رو، به مقتضای حکمت خویش برخی را بی‌نیاز می‌گرداند و برخی را نیازمند می‌سازد؛ به بعضی عطا می‌کند و از بعضی بازمی‌دارد؛ برای گروهی روزی را گسترده و برای گروهی محدود می‌سازد. اگر همه را ثروتمند می‌کرد، بسیاری به سرکشی و فساد می‌افتادند و اگر همه را فقیر می‌ساخت، هلاک می‌شدند.
گفته شده است که این آیه درباره گروهی از اهل صفه نازل شد که آرزوی فراوانی مال داشتند. خباب بن الأرت رضی‌الله‌عنه می‌گوید:
«این آیه درباره ما نازل شد؛ زیرا به اموال بنی‌نضیر، بنی‌قریظه و بنی‌قینقاع نگاه کردیم و آرزو کردیم که آن ثروت‌ها از آنِ ما باشد؛ پس این آیه نازل گردید.»
همچنین پیامبر ﷺ فرمودند:
«لأَخْوَفُ ما أخافُ علَيْكُم ما يُخْرِجُ اللَّهُ لَكُمْ مِن زَهْرَةِ الدُّنْيا… إنَّ هذا المالَ خَضِرَةٌ حُلْوَةٌ، فمَن أخَذَهُ بحَقِّهِ، ووَضَعَهُ في حَقِّهِ، فَنِعْمَ المَعُونَةُ هُوَ، ومَن أخَذَهُ بغيرِ حَقِّهِ، كانَ كالَّذِي يَأْكُلُ ولا يَشْبَعُ»
«بیشترین چیزی که درباره شما از آن بیم دارم، زینت و شکوفه‌های دنیاست… این مال، شیرین و دل‌فریب است؛ هرکس آن را از راه حق به دست آورد و در راه حق مصرف کند، چه نیکو یاوری است؛ و هرکس آن را از غیر راه حق به دست آورد، مانند کسی است که می‌خورد اما هرگز سیر نمی‌شود.»
ابن القیم رحمه‌الله می‌گوید:
«فحظ العبد الصادق من عبوديته، الشكر عند العطاء، والافتقار عند المنع.»
«بهره بنده راستین از بندگی آن است که هنگام عطا شکرگزار باشد و هنگام محرومیت و منع، نیازمندی خود را به خداوند اظهار کند.»
از فواید این آیه کریمه:
1. بسط و تنگی روزی تنها به دست خداوند است.
2. خداوند متعال روزی بندگان را ضمانت کرده و عهده‌دار آن شده است.
3. روزی هر بنده نزد خداوند اندازه و تقدیر مشخصی دارد و به مقدار مصلحت او نازل می‌شود.
4. باید از رفاه‌زدگی و تجمل‌گرایی پرهیز کرد؛ زیرا ممکن است سبب سرکشی و فساد گردد.
5. لازم است به حکمت الهی در تقسیم روزی و چگونگی توزیع آن میان بندگان تسلیم باشیم.
چالش امروز:
در روزگار اینستاگرام و تیک‌تاک، ما هر روز با «زَهْرَةُ الدُّنْيا» و جلوه‌های فریبنده دنیا روبه‌رو هستیم؛ خانه‌ها، موترها، سفرها، لباس‌ها و زندگی‌های به ظاهر بی‌نقص.
از خود بپرسیم:
آیا آنچه خداوند برای من مقدر کرده است، برای سعادت و اصلاح من کافی نیست؟
آیا به جای مقایسه زندگی خود با دیگران، شکر نعمت‌های موجود را به‌جا می‌آورم؟
و آیا یقین دارم که خداوند ﴿بِعِبَادِهِ خَبِيرٌ بَصِيرٌ﴾ است و بهتر از هر کسی می‌داند چه چیزی به صلاح من است؟
اللهم نوِّر قبورنا، ويسِّر حسابنا، وثبِّت أقدامنا يوم نلقاك، واستر عيوبنا، واغسل خطايانا، واجعل خير أعمالنا خواتيمها، وخير أيامنا يوم نلقاك.
الفقيرإلى الله عبدالسلام "عابد"

الحمدلله والصلاة والسلام علي رسول الله وبعد!
برادران وخواهران عزيز!
سورهٔ عادیات از سوره‌های کوتاه قرآن کریم است؛ اما در عین کوتاهی، معانی عمیق و پیام‌های بزرگی را در خود جای داده است. این سوره در یازده آیه، صحنه‌ای پرتحرک و باشکوه را به تصویر می‌کشد، سپس به تحلیل دقیق طبیعت نفس انسانی می‌پردازد و در پایان با یادآوری قاطع روز حساب خاتمه می‌یابد. جمهور مفسران آن را سوره‌ای مکی دانسته‌اند و از ویژگی‌های آن، آهنگ سریع و تصاویر نیرومندی است که هم دل را متأثر می‌سازد و هم اندیشه را به تأمل وا می‌دارد.
این سوره به نام العاديات نام‌گذاری شده است؛ زیرا با سوگند به اسب‌هایی آغاز می‌شود که در راه خدا به سرعت می‌تازند. «العاديات» جمع «عادیة» و از ریشهٔ «عدو» به معنای دویدن و شتاب گرفتن است.
قرآن کریم در آغاز سوره، صحنه‌ای زنده از حرکت اسبان را ترسیم می‌کند و می‌فرماید:
﴿وَالْعَادِيَاتِ ضَبْحًا • فَالْمُورِيَاتِ قَدْحًا • فَالْمُغِيرَاتِ صُبْحًا﴾
مفسران گفته‌اند: «ضبح» صدای نفس‌های اسب‌ها هنگام تاختن شدید است. «الموريات قدحاً» اسب‌هایی هستند که سم‌هایشان به سنگ برخورد می‌کند و جرقه می‌افشاند. «المغيرات صبحاً» نیز اسب‌هایی‌اند که بامدادان بر دشمن یورش می‌برند. این تصاویر پی‌درپی، صحنه‌ای از حرکت، صدا، گردوغبار و هجوم را در برابر چشم خواننده مجسم می‌سازد؛ گویی انسان خود شاهد تاختن اسب‌ها و نفوذ آنان در میان صفوف دشمن است.
اما سوره در همین صحنه متوقف نمی‌شود؛ بلکه از آن پلی می‌سازد برای بیان حقیقتی مهم دربارهٔ سرشت انسان؛ آنگاه که دلبستگی‌های دنیوی بر او چیره شود.
الله تعالى می‌فرماید:
﴿إِنَّ الْإِنسَانَ لِرَبِّهِ لَكَنُودٌ﴾
«کنود» به معنای ناسپاس و کفران‌کنندهٔ نعمت‌های الهی است. برخی گفته‌اند: کنود کسی است که سختی‌ها و مصیبت‌ها را به یاد می‌آورد، اما نعمت‌ها و لطف‌های بی‌شمار خداوند را فراموش می‌کند.
ازاین‌رو انسان گاه چنان در محبت مال و بهره‌های دنیا غرق می‌شود که فضل و احسان پروردگار را از یاد می‌برد؛ چنان‌که خداوند می‌فرماید:
﴿وَإِنَّهُ لِحُبِّ الْخَيْرِ لَشَدِيدٌ﴾
یعنی او در محبت مال و دارایی، دلبستگی شدیدی دارد.
سپس سوره نگاه انسان را به حقیقت بزرگی معطوف می‌سازد که بسیاری از مردم از آن غافل‌اند؛ حقیقت روز قیامت، روزی که مردگان از قبرها برانگیخته می‌شوند و رازهای پنهان آشکار می‌گردد:
﴿أَفَلَا يَعْلَمُ إِذَا بُعْثِرَ مَا فِي الْقُبُورِ • وَحُصِّلَ مَا فِي الصُّدُورِ﴾
در اینجا مقصد اصلی سوره آشکار می‌شود: هشدار به انسان در برابر ناسپاسی و آزمندی، و یادآوری این حقیقت که خداوند از اسرار دل‌ها آگاه است و همهٔ بندگان را بر اساس اعمال و نیت‌هایشان مورد حسابرسی قرار خواهد داد.
بدین‌سان، سورهٔ عادیات از یک سو فداکاری، ایثار و آمادگی برای جهاد در راه خدا را می‌ستاید و از سوی دیگر، نفس انسانی را هنگامی که اسیر محبت دنیا می‌شود مورد نقد قرار می‌دهد تا دل‌ها را به سوی عمل صالح و آمادگی برای روز حساب بیدار سازد.
در پایان، در این آیه تأمل کنیم:
﴿إِنَّ الْإِنسَانَ لِرَبِّهِ لَكَنُودٌ﴾
عزيزانم!
به نظر شما
کدام جلوه از ناسپاسی نعمت‌های الهی را بیشتر در زندگی روزمره مشاهده می‌کنیم؟ یک نمونه را بیان کنید و بیندیشید که چگونه می‌توان آن را به شکرگزاری و سپاس از خداوند تبدیل کرد
اللهم لا تجعل الدنيا أكبر همِّنا ولا مبلغ علمنا، واجعل حبك وحبَّ طاعتك أحبَّ إلينا من كل شيء.
الفقيرإلى الله عبدالسلام "عابد"

امروز سالروز شهادت دکتور محمد ایاز نیازی است.
عالمی که صدایش برای بسیاری از مردم، صدای امید، آگاهی و دعوت به اعتدال بود. سال‌ها از آن شام خونین می‌گذرد، اما جای خالی او هنوز در محراب، منبر و دل هزاران شاگرد و دوستش احساس می‌شود.

شهادت او تنها از دست رفتن یک خطیب و استاد نبود؛ بلکه خاموش شدن چراغی بود که با دانش، اخلاص و سخنان تأثیرگذارش دل‌های بسیاری را روشن می‌کرد. یاد و نام او همچنان در ذهن مردم زنده است و خاطرهٔ لبخندها، نصیحت‌ها و تلاش‌هایش برای خیر و اصلاح جامعه فراموش نخواهد شد.

خداوند متعال دکتور محمد ایاز نیازی را در اعلیٰ علیین جای دهد و راه و پیام نیک او را تا همیشه در میان مردم زنده دارد.

(فرستنده یکی از مخلصین)

در سالروز شهادت استاد دکتور محمد ایاز نیازی رحمه الله
الحمدلله والصلاة والسلام علي رسول الله و علي آله وصحبه أجمعين وبعد!
برادران وخواهران گرامي!
فردا سیزدهم جوزا، سالروز حادثه‌ای دردناک و فراموش‌ناشدنی در تاریخ معاصر افغانستان است؛ روزی که دست جنایت، یکی از صداهای رسای اعتدال، دعوت، اصلاح و همبستگی را از میان ما گرفت و محراب عبادت را با خون عالمی آراسته به علم، اخلاق و اخلاص رنگین ساخت.
سال‌ها از آن حادثه تلخ می‌گذرد، اما خاطره آن روز همچنان در حافظه مردم ما زنده است؛ زیرا مردان بزرگ تنها با جسم خویش زندگی نمی‌کنند، بلکه با اندیشه، اخلاق، آثار و خدمات‌شان در دل‌ها باقی می‌مانند.
استاد دکتور محمد ایاز نیازی رحمه الله از جمله شخصیت‌هایی بود که زندگی خود را وقف دعوت به سوی الله، اصلاح جامعه، تربیت نسل جوان و بیدارسازی فکری امت نمود. او نه تنها یک استاد دانشگاه و خطیب توانا بود، بلکه مصلحی دغدغه‌مند، دلسوز وطن، خیرخواه مردم و مدافعی صادق برای وحدت و همبستگی اجتماعی به شمار می‌رفت.
در روزگاری که آتش اختلافات قومی، حزبی، سمتی و لسانی بارها دامان این سرزمین رنج‌دیده را فرا گرفته بود، آن مرحوم با شجاعت علمی و مسئولیت دینی، مردم را به اخوت اسلامی، احترام متقابل و همزیستی برادرانه دعوت می‌کرد. او باور داشت که افغانستان بیش از هر چیز به وحدت، عدالت، علم، آگاهی و بازسازی اخلاقی نیاز دارد و هیچ ملتی با نفرت‌پراکنی و تعصب به عزت و پیشرفت نمی‌رسد.
رحمه الله، در برخورد با مسائل اختلافی فقهی نیز راه اعتدال و وسطیت را برگزیده بود؛ نه اهل غلو و افراط بود و نه طرفدار بی‌قیدی و تفریط. تلاش می‌کرد که نصوص شرعی را در پرتو فهم سلف صالح، قواعد فقهی و مقاصد شریعت تبیین کند و جامعه را از نزاع‌های بی‌ثمر و کشمکش‌های فرساینده دور نگه دارد.
از ویژگی‌های برجسته آن شهید بزرگوار، ادب در گفتار و احترام به مخالف بود. در زمانی که بسیاری زبان خشونت و تخریب را برگزیده بودند، او زبان نصیحت، حکمت و خیرخواهی را انتخاب کرده بود و مصداق این فرمان الهی بود:
﴿ادْعُ إِلَىٰ سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ﴾
«مردم را با حکمت و پند نیکو به راه پروردگارت دعوت کن.»
او می‌دانست که اصلاح پایدار، از مسیر علم، اخلاق، صبر و گفت‌وگو می‌گذرد، نه از راه خشونت، تکفیر و خون‌ریزی.
جنایت هولناکی که به شهادت آن عالم فرهیخته انجامید، تنها قتل یک فرد نبود؛ بلکه حمله‌ای بود بر علم، دعوت، آگاهی، اعتدال و امید. دشمنان اصلاح همواره از عالمانی هراس داشته‌اند که با منطق، دانش و اخلاص، دل‌ها را تسخیر می‌کنند و مردم را از جهل، تعصب و افراط‌گرایی نجات می‌دهند.
قرآن کریم حرمت خون انسان را از بزرگ‌ترین حرمت‌ها قرار داده و می‌فرماید:
﴿مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا﴾
«هر کس انسانی را بدون حق بکشد، چنان است که گویی همه مردم را کشته است.»
و درباره قتل عمد مؤمن می‌فرماید:
﴿وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِدًا فِيهَا وَغَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَلَعَنَهُ وَأَعَدَّ لَهُ عَذَابًا عَظِيمًا﴾
این آیات به روشنی نشان می‌دهد که هیچ توجیه سیاسی، حزبی، قومی یا فکری نمی‌تواند ریختن خون بی‌گناهان را مشروع سازد و هیچ فتوا یا تأویلی قادر نیست حرام خدا را حلال گرداند.
از این رو، نه تنها عاملان مستقیم چنین جنایت‌هایی محکوم‌اند، بلکه آنان که زمینه‌های فکری، تبلیغاتی و فتوایی این فجایع را فراهم می‌کنند نیز مسئولیت سنگینی در پیشگاه خداوند متعال دارند.
رسول الله ﷺ فرمودند:
«إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ وَأَعْرَاضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ»
«خون‌ها، اموال و آبروهای شما بر یکدیگر حرام است.»
و در حدیث دیگری فرمودند:
«لَزَوَالُ الدُّنْيَا أَهْوَنُ عَلَى اللَّهِ مِنْ قَتْلِ رَجُلٍ مُسْلِمٍ»
«نابودی دنیا نزد خدا آسان‌تر از ریخته شدن خون یک مسلمان است.»
تاریخ گواهی می‌دهد که بسیاری از قاتلان و ستمگران گمان می‌کردند با حذف اشخاص می‌توانند اندیشه‌ها را دفن کنند؛ اما سنت الهی چیز دیگری است. جسم‌ها از میان می‌روند، اما حق باقی می‌ماند و نام نیک در دل‌های مردم زنده می‌ماند.
امروز اگرچه استاد نیازی رحمه الله در میان ما نیست، اما صدای دعوت او، درس‌های او، نصیحت‌های او و آرزوهای او برای وحدت، اصلاح و پیشرفت جامعه همچنان زنده است. نسل جوانی که از محضر او بهره برد، شاگردانی که از اخلاق او آموختند و مردمی که سخنانش را شنیدند، بهترین گواه بر این حقیقت‌اند.
با تأسف باید اعتراف کنم که دوری از وطن، پراکندگی روزگار و دشواری‌های زندگی، فرصت آن را از من گرفت که در حد توان در خدمت خانواده محترم آن شهید باشم یا دست‌کم بیشتر از احوال ایشان جویا شوم. اما محبت و احترام نسبت به آن عالم مصلح و دعای خیر برای بازماندگان گرامی او هرگز از دل بیرون نرفته است.
در این سالروز اندوهبار، از خداوند متعال مسئلت داریم که استاد دکتور محمد ایاز نیازی رحمه الله را در جوار رحمت خویش جای دهد، قبرش را نورانی سازد، درجاتش را در زمره انبیا، صدیقین، شهدا و صالحین بلند گرداند و خدمات علمی و دعوتی او را در میزان حسناتش قرار دهد.
همچنین از پروردگار متعال می‌خواهیم که ملت ما را از فتنه افراط‌گرایی، تعصب، خشونت و خون‌ریزی نجات دهد، دل‌های مسلمانان را به هم نزدیک
سازد و به همه ما توفیق دهد که راه علم، اعتدال، حکمت و اصلاح را ادامه دهیم.
رحم الله الشيخ الدكتور محمد أياز نيازي رحمةً واسعة، وأسكنه فسيح جناته، وجعل ذكراه الطيبة باقيةً في قلوب المؤمنين، وجزاه عن الإسلام وأهله خير الجزاء.
إنا لله وإنا إليه راجعون.
الفقیرالی الله عبدالسلام “عابد”
ترکیه استنبول ۲۱/ جوزا۱۴۰۵

درس‌های بزرگ از خطبه حجةالوداع
الحمدلله والصلاة والسلام علي رسول الله وبعد!
برادران وخواهران عزيز!
پیامبر اکرم ﷺ در سال دهم هجری عزم حج فرمودند و این حج، «حجةالوداع» نام گرفت؛ زیرا در آن با مردم وداع کردند و پس از آن دیگر حج نگزاردند. در این خطبه تاریخی، اصول و رهنمودهای بزرگی برای امت بیان شد که برخی از مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:
۱. حرمت جان، مال و آبروی مسلمانان.
رسول الله ﷺ فرمودند:
«فإنَّ دِماءَكُمْ وأَمْوالَكُمْ، وأَعْراضَكُمْ، حَرامٌ علَيْكُم، كَحُرْمَةِ يَومِكُمْ هذا، في بَلَدِكمْ هذا، في شَهْرِكُمْ هذا».
وفي رواية:
«أَلَا إنَّ المسلمَ أَخُو المسلمِ، فليس يَحِلُّ لمسلمٍ من أَخِيهِ شيءٌ إلا ما أَحَلَّ من نَفْسِهِ»
«همانا خون‌های شما، اموال شما و آبروهای شما بر یکدیگر حرام است؛ همان‌گونه که حرمت این روز، در این شهر و در این ماه محترم است.»
و در روایتی دیگر فرمودند:
«آگاه باشید که مسلمان برادر مسلمان است و هیچ چیز از مال او برای دیگری حلال نیست مگر آنچه با رضایت خود او باشد.»
یعنی تجاوز به جان، مال و حیثیت مسلمانان به شدت ممنوع و گناهی بزرگ است؛ همان‌گونه که مردم حرمت روز عرفه، سرزمین مکه و ماه‌های حرام را رعایت می‌کنند.
١. یادآوری دیدار حتمی با پروردگار
پیامبر ﷺ فرمودند:
«وسَتَلْقَوْنَ رَبَّكُمْ فَيَسْأَلُكُمْ عن أعْمالِكُمْ»
«و به زودی پروردگار خود را ملاقات خواهید کرد و او شما را درباره اعمالتان بازخواست خواهد نمود.»
این سخن، یادآور روزی است که هر انسان در پیشگاه خداوند خواهد ایستاد و پاسخگوی کردار خویش خواهد بود؛ روزی که نه مال سود می‌دهد و نه مقام، بلکه تنها ایمان و عمل صالح نجات‌بخش است.
١. هشدار از فتنه و خونریزی پس از رحلت پیامبر ﷺ
آن حضرت ﷺ فرمودند:
«فلا تَرْجِعُنَّ بَعْدِي كُفَّارًا، أوْ ضُلَّالًا، يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقابَ بَعْضٍ»
«پس از من به کفر و گمراهی بازنگردید که گردن یکدیگر را بزنید.»
یعنی مبادا با تکفیر یکدیگر و دشمنی‌های جاهلانه، راه قتل و خونریزی میان مسلمانان گشوده شود؛ زیرا وحدت و برادری از بزرگ‌ترین نعمت‌های اسلام است.
١. مسئولیت رساندن دین به دیگران
رسول الله ﷺ فرمودند:
«ألا لِيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الغائِبَ، فَلَعَلَّ بَعْضَ مَن يُبَلِّغُهُ يَكونُ أوْعَى له مِن بَعْضِ مَن سَمِعَهُ»
«آگاه باشید! حاضران این پیام را به غایبان برسانند؛ چه بسا کسی که این سخن به او می‌رسد، آن را بهتر از شنونده نخستین درک کند.»
این سفارش نشان می‌دهد که هر مسلمانی به اندازه دانش و توان خود مسئول نشر حق، آموزش دین و دعوت به خیر است.
١. سفارش ویژه درباره زنان
پیامبر ﷺ فرمودند:
«فاتَّقوا اللهَ في النِّساءِ فإنَّكم أخَذْتُموهنَّ بأمانِ اللهِ واستحلَلْتُم فروجَهنَّ بكلمةِ اللهِ…»
«درباره زنان از خدا بترسید؛ زیرا آنان را با امانت خداوند گرفته‌اید و با کلمه خداوند بر شما حلال شده‌اند…»
اسلام زن را امانتی الهی در دست مرد قرار داده و مرد را به نیکی، مهربانی، تأمین معاش و رعایت حقوق او موظف ساخته است. این سفارش در بزرگ‌ترین اجتماع مسلمانان بیان شد تا اهمیت آن آشکار گردد.
٦. تمسک به قرآن؛ راه نجات از گمراهی
رسول الله ﷺ فرمودند:
«وقد ترَكْتُ فيكم ما لَنْ تضِلُّوا بعدَه إنِ اعتصَمْتُم به: كتابَ اللهِ»
«در میان شما چیزی را باقی گذاشتم که اگر به آن چنگ زنید، هرگز گمراه نخواهید شد: کتاب خدا.»
قرآن کریم چراغ هدایت، معیار حق و باطل و راهنمای سعادت دنیا و آخرت است. هرگاه امت به قرآن تمسک کند، از گمراهی و پراکندگی در امان خواهد ماند.
عزيزانم!
خطبه حجةالوداع منشور جاودانه‌ای برای امت اسلامی است؛ منشوری که بر حفظ جان و آبرو، یاد آخرت، دوری از فتنه، نشر علم، رعایت حقوق زنان و تمسک به قرآن تأکید می‌کند. هر مسلمان با عمل به این وصایای گران‌بها می‌تواند راه سعادت و رستگاری را در دنیا و آخرت بپیماید.
اللَّهُمَّ اجعل القرآن العظيم ربيع قلوبنا، ونور صدورنا، وجلاء أحزاننا، وقائدنا إلى رضوانك وجناتك، وثبتنا على الحق حتى نلقاك وأنت راضٍ عنا.
وصلِّ اللهم وسلم وبارك على نبينا محمد، وعلى آله وصحبه أجمعين
الفقير إلى الله عبدالسلام "عابد"