10/10/2023
د یو اقتصاد اساسي مشکلات څه شی دي؟
د اقتصاد اساسي مشکلات 3 دي, که هغه اسلامي اقتصادي نظام وي, که مختلط, بازار اقتصاد او که کمونېزم.
دغه مشکلات په لاندې ډول دي یادری اساسی پوښتنی:
1. څه باید تولید شي؟
2. څه ډول باید تولید شي؟
3. د چا لپاره تولید شي؟
1. څه شی باید تولید شي او څومره تولید شي؟
ددې پوښتنې ځواب ډېر مشکل ده, شاید زمونږ او ستاسو ذهن ته مستقیماً راشي چې غذایي مواد او ټوکر باید تولید شي, خو نه داسې نده ځکه چې منابع محدودې دي او باید اعظمي استفاده ترې وشي. لکه سږ کال لوګر ولایت کې هندواڼې, لوبیا او کچالو زیات کرل شوي, خو بل خوا په نوموړي ولایت کې د غنمو لپاره ځمکه کمه شوې نو ور سره د غنمو عرضه هم بازار کې کمه وه نو نسبتاً عرضې ته يې تقاضا زیاته وه او د غنمو قیمت هم د تېرو شلو کلونو په پرتله لوړ دی, بلخوا د هندواڼو او کچالو عرضه زیاته ده چې د تېرو کلونو په پرتله یې نرخونه ټيټ دي, ځکه چې یو من هندواڼه په 20 افغانۍ او یم من کچالو 80 افعانۍ دی, نو د یو جنس کموالی او د بل زیاتوالی مونږ مجبوروي چې په انتخاب باید دقیق وشي. دې ته وایي د منابعو محدودوالی ځکه د ځمکې عرضه ثابته ده.
2. څه ډول باید تولید شي: یانې یو جنس یا خدمت په څو ډوله تولید کیدلی شي, لکه برېښنا د ازبکستان څخه هم وارد کیدلی شي او هر کال له نوموړي هیواد څخه د 300$ میلیونو ډالرو په ارزښت برېښنا هیواد ته واردیږي, او د هیواد د برېښنا په بندونو له سرمایه ګذارۍ کولو څخه هم برېښنا تولید کیدای شي, ددې دواړو تر منځ تفکیک مهم ده چې کوم یو ګټور تمامیږي. یا د افعانستان د صاداراتو انتقال یانې د ځمکې له لارې هم کیږي او د هوایي دهلیز له لارې هم, نو باید چې د هوا له لارې صادرات وشي, تر څو تازه میوې او تازه سبزیجات خراب نشي.
3. د چا لپاره باید تولید شي: لکه مثال یوې کارخانې هیواد کې دننه پتلونونه او نکټایي تولید کړل خو د چا لپاره, ځکه که همدغه پتلونونه "هلمند ولایت ته صادر شي شاید هلته تقاضا ورته ډېره کمه وي, یا یوه بله کمپنۍ لونګۍ تولیدوي خو دا باید هغو ولایتونو ته صادر شي چې هلته لونګۍ رایج وي, نو د تولیداتو لپاره د افرادو کټګورۍ باید معلومه وي, ځکه دغه اجناس چې تولید شو باید مصرف هم شي, او اجناس په وړیا ډول نه تولیدیږي بلکې مصارف غواړي.
نوټ:
دغه درې هغه مشکلات دي چې د نړۍ هر اقتصادي سیستم ور سره لاس او ګریوان ده, خو هر اقتصادي
