16/09/2026
හෙල්ල විසි කිරීමේ ලෝක ශූර ශ්රී ලාංකික දක්ෂ ක්රීඩක රුමේෂ් තරංගගේ ක්රීඩා භාණ්ඩ (හෙල්ල) Turkish Airlines ගුවන් යානයකින් ලංකාවට රැගෙන එන විට හානි වූ පුවතත් සමඟ මුළු සමාජ මාධ්ය ජාලයම එකහෙළාම වරද පැටවුවේ තුර්කි ගුවන් සමාගම පිටටයි.
රුපියල් මිලියන 2කට කට වඩා වැඩි වටිනාකමකින් යුතු මේ තරඟකාරී ක්රීඩා භාණ්ඩ වලට වූ හානිය ගැන කටුනායක බණ්ඩාරනායක ජාත්යන්තර ගුවන්තොටුපොළේදී ගුවන් සමාගම වෙත පැමිණිල්ලක් පවා යොමු කර තිබෙන අතර, සම්පූර්ණ වරද තුරිකි ගුවන් සමාගම වෙත පවරා වයිරල් වන සමාජ මාධ්ය ක්රියාකාරකම් වල අපි දකිනවාට වඩා ලෝක ගුවන් සේවා නීතිය ඇතුළේ මේ කතාවේ යථාර්ථය සෑහෙන්න වෙනස් වෙනවා.
ජාත්යන්තර ගුවන් ගමන් වලදී මගීන්ගේ බෑගජ් සම්බන්ධයෙන් බලපාන්නේ 1999 මොන්ට්රියල් සම්මුතියයි (Montreal Convention). ශ්රී ලංකාව මෙන්ම තුර්කියත් මෙයට අත්සන් තබා ඇති අතර මෙහි 17(2) වගන්තියට අනුව මගියාගේ බෑගජ් භාරගන්නා මොහොතේ සිට නැවත ලබාදෙන තෙක් සිදුවන හානිවලට ගුවන් සමාගම වගකිය යුතුයි.
නමුත් එම පනතේම ඇති ප්රධාන නිදහස් කිරීමේ වගන්තියක් වන්නේ, අදාළ භාණ්ඩයේ ඇති "සහජ දුර්වලතාවයක් හෝ ස්වභාවය" (Inherent defect, quality or vice) නිසා හානිය සිදුවූයේ නම් ගුවන් සමාගම එයින් නිදහස් වන බවයි. ජැවලින් හෙල්ලයක් එකක් යනු සාමාන්ය බෑගයකට වඩා දිගු, නම්යශීලී නැති සහ තෙරපීම් හමුවේ පහසුවෙන් කැඩී යා හැකි ක්රීඩා භාණ්ඩයක් නිසා, මෙම සිද්ධියේදී ප්රධානම තීරකයා වන්නේ එම ජැවලින් හෙල්ලය අසුරා (Pack කර) තිබූ ආකාරයයි.
Turkish Airlines හි නිල නීතිවලට අනුව ක්රීඩා භාණ්ඩ ගෙන යා යුත්තේ ශක්තිමත් ආරක්ෂිත ආවරණයක (Sturdy, protective case) බහාලා වන අතර මගියා අතින් නිසි ආරක්ෂිත ආවරණයක් නොමැතිව භාණ්ඩය භාරදී තිබේ නම්, සිදුවූ හානියට ගුවන් සමාගම වගකිව යුතු නැති බවට නීතිමය තර්කයක් ගොඩනැගීමට ගුවන් සමාගමට හැකියාව තිබෙනවා.
බොහෝ දෙනෙක් සිතන්නේ බෑගයේ බිදෙනසුලුයි "Fragile" කියා ස්ටිකරයක් ඇලවීමෙන් හෝ කවුන්ටරයට පැවසීමෙන් ගුවන් සමාගමේ වගකීම වැඩි වන බවයි. නමුත් එවැනි ස්ටිකරයක් යනු මෙහෙයුම් කටයුතු සඳහා දෙන සංඥාවක් මිස නීතිමය වගකීම වැඩි කරන ලියවිල්ලක් නෙවෙයි.
වන්දි සීමාව ඉහළ දමාගැනීමට නම් මොන්ට්රියල් සම්මුතියේ 22(2) වගන්තිය යටතේ "Special Declaration of Interest" එකක් තබා අමතර ගාස්තුවක් ගෙවිය යුතුයි. එසේ නොමැති නම් හිමිවන උපරිම වන්දිය සාමාන්ය නීතිමය සීමාවට යටත් වනු ඇත.
තවත් ප්රශ්නයක් වන්නේ කටුනායකදී බෑග් හසුරුවන්නේ තුන්වන පාර්ශවීය Ground Handling සමාගමක් වීමයි. නමුත් නීතිය හමුවේ මගියාට එයින් වෙනසක් නොවන අතර, ගිවිසුම පවතින්නේ මගියා සහ ගුවන් සමාගම අතර නිසා මගියාගේ පැමිණිල්ල භාරගත යුත්තේ ගුවන් සමාගමයි. ග්රවුන්ඩ් හැන්ඩ්ලර්ගේ වරදක් තිබේ නම් ගුවන් සමාගම විසින් පසුව ඔවුන්ගෙන් එම පාඩුව අය කරගනු ඇත.
එසේම, මගියා ගන්නා පුද්ගලික Travel Insurance එක සහ ගුවන් සමාගම තබාගත යුතු Carrier Liability Insurance එක යනු දෙකක් වන අතර පළමුවැනියෙන් මගියාට වන්දියක් ලබාගත හැකි අතර, දෙවැනියෙන් සිදුවන්නේ ගුවන් සමාගමට මෙවැනි වන්දි ගෙවීමේ මූල්යමය ශක්තිය තිබෙන බව නීත්යානුකූලව තහවුරු කිරීම පමණයි.
එක්වරම ගුවන් සමාගම පිට වරද පැටවීම සාධාරණ ලෙස පෙනුනද, නීතිමය වශයෙන් වන්දිය තීරණය වන්නේ ක්රීඩා භාණ්ඩ අසුරා තිබූ ආකාරයේ ආරක්ෂිතබව, Special Declaration එකක් කර තිබේද යන්න සහ දින 7ක් ඇතුළත කටුනායකදී Property Irregularity Report (PIR) එකක් හරහා ලිඛිතව කළ පැමිණිල්ලේ නීතිමය පදනම මතයි.
(මෙය මොන්ට්රියල් සම්මුතිය පිළිබඳ සාමාන්ය නීතිමය විශ්ලේෂණයක් වන අතර, අදාළ සිදුවීමේ නිශ්චිත ලේඛන, ඇසුරුම් කළ ආකාරය සහ ගුවන්තොටුපොළ වාර්තා මත අවසාන තීරණය වෙනස් විය හැක.)
මූලාශ්රය - Aviation Voice