Kuntil Butil sa Kasaysayan- KBK

On April 21, 1899, the Presbyterian Mission headed by Reverend James B. Rodgers became the first official Protestant mission to arrive in the Philippines from the United States. This comes in the midst of the Filipino-American War, and would occur after the first recorded worship service in the Philippines, which was presided by Methodists, conducted on August 28, 1898. Rodgers's congregation would eventually constitute the Ellinwood Malate Church, and in extension, establish the Ellinwood Bible School (later merged with the Methodist Florence Nicholson Seminary to form the Union Theological Seminary by 1920).

One of Ellinwood's early students would be Felix Manalo in 1907, who would leave the Presbyterians a year later to join the Disciples of Christ (Church of Christ, or Iglesia ni Cristo 1901). Six years after studying in Ellinwood, on December 25, 1913, Manalo established the new church called Iglesia ni Kristo (INK, later Iglesia ni Cristo by 1948) with the baptism of their first members along Pasig River.

Rodgers, meanwhile, would continue serving in the Philippines until his death in April 1944.

It was the Presbyterian Church in the United States, now known as the Presbyterian Church (U.S.A.), which sponsored the said Presbyterian Mission in the Philippines. Later on, they were the first to propose the creation a comity agreement with other Christian missionaries who would come subsequently to preserve the peace of evangelism between denominations, and to ensure that churches would not overlap in their mission fields. By April 26, 1901, the different Protestant Christian churches in the Philippines formally united under the collective name Iglesia Evangelica (Evangelical Church). As for the Presbyterians, they had the following provinces as their mission areas: Rizal, Cavite, Laguna, Tayabas, Batangas, Camarines Norte, Albay, Sorsogon, Masbate, Cebu, Leyte, Bohol, Negros Oriental, Samar. Manila itself was to be divided among the member denominations.

The Presbyterians were also credited for the creation of Silliman University on August 28, 1901, the anniversary of the first recorded worship service in the Philippines. Named after the philanthropist Dr. Horace Silliman, it was the first Protestant Christian school in the Philippines.

Religious nationalism, meanwhile, caught up with the Presbyterians in the Philippines. In 1913, following the example of Bishop Nicolas Zamora and his Methodist congregation (IEMELIF), Reverend Gil Domingo, Sr. spearheaded the establishment of a self-sustaining Presbyterian church led by Filipinos with Iglesia Evangelica de los Cristianos Filipinos (Evangelical Church of the Filipino Christians). On January 3, 1932, Domingo's church heeded the call for unification, and joined the Iglesia Evangelica Unida de Cristo (United Evangelical Church of Christ, also known as Unida Christian Church) with five other churches.

On December 25, 1918, Reverend Domingo was one of the bishops and pastors who ordained Manalo as minister of the Iglesia ni Cristo ("sa tungkuling pagka-Pastor at Tagapamahala ng Iglesia").

During the Second World War, segments of the Presbyterians under Unida and other previous church unions (such as the United Evangelical Church or UEC) joined the Japanese-sponsored Evangelical Church of the Philippines (福音教会). According to INC history, Manalo rejected the Japanese offer for him to lead the church union. Reverend Dr. Enrique Sobrepeña, Sr. was elected as its first and only Presiding Bishop in April 1943.

After the Second World War, significant remnants of the American era Presbyterian churches joined the United Church of Christ in the Philippines (UCCP) when it was organized on May 25, 1948.

Presbyterianism would have a resurgence in the Philippines with the arrival of Korean missionaries. In March 1977, Reverend Kim Hwal-young (Gerardo Kim) of the Presbyterian Church in Korea (HapDong) began to preach the Gospel in the Philippines, thus becoming regarded as the first Korean Christian missionary in the country.*

When he saw how few missionaries were in the Philippines at the time (there were six Korean missionaries for the period 1973-1981), he reportedly prayed for a hundred missionaries to be made available to evangelize in the archipelago. By the time the Presbyterian Church of the Philippines was established in 1987, there were 266 Korean missionaries serving in the Philippines.

On June 29, 1983, the Korean-sponsored Evangelical Presbyterian Mission, primarily through the efforts of Reverend Gerardo Kim and Reverend Park Kiho (Timothy Park), founded the Presbyterian Theological Seminary (PTS). The institution began to offer its Doctorate in Ministry by 2018.

In 1979, Reverend Kim Yoo-shik (Joseph Kim), also of the Presbyterian Church in Korea (HapDong), came to the Philippines to evangelize, the second Korean Christian missionary on record to follow Reverend Gerardo Kim's mission in the country. By 1983, however, he forged a separate path from his fellow HapDong missionary to spearhead the establishment of the Reformed Presbyterian Church in the Philippines, and in extension, the All Nations College. Their collective efforts to share the Word of God sparked a new Korean wave of evangelism for Reformed theology in the Philippines.

Learn more about the Evangelical movement: https://history-ph.blogspot.com/2017/01/evangelicalism.html

https://facebook.com/becomesupporter/historyphils/



*Note: Although Reverend Han Sang-hyu of the Methodist Theological University in Seoul arrived in the Philippines in 1973 to preach the Gospel, he only had a student visa at the time, while Reverend Kim Hwal-young had a missionary visa. Reverend Han was instrumental in the establishment of the Korean Union Church of Manila a year after, in 1974.

𝗜𝗞𝗔-𝟮𝟵 𝗡𝗔 𝗔𝗡𝗜𝗕𝗘𝗥𝗦𝗔𝗥𝗬𝗢 𝗡𝗚 𝗣𝗔𝗚𝗣𝗔𝗡𝗔𝗪 𝗡𝗜 𝗗𝗜𝗢𝗦𝗗𝗔𝗗𝗢 𝗠𝗔𝗖𝗔𝗣𝗔𝗚𝗔𝗟

Noong Abril 21, 1997, pumanaw si Pangulong Diosdado Macapagal sa Lungsod Makati. Napabantog siya sa pag-angat mula sa buhay-mahirap at nagsikap na magpatupad ng mga reporma para sa mahihirap.

Isinilang siya sa Lubao, Pampanga noong Setyembre 28, 1910 at lumaki sa kahirapan na nagbigay sa kaniya ng palayaw na “Poor Boy from Lubao.” Pinagsabay niya ang pag-aaral at pagtatrabaho para makatulong sa pamilya. Bagaman mahirap, nagsumikap siyang makapagtapos. Nagtapos siya sa Unibersidad ng Pilipinas at Unibersidad ng Santo Tomas at nanguna sa eksamen sa pagka-abogado noong 1936. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, nagtrabaho siya bilang abogado at palihim na tumulong sa kilusang kontra Hapon. Nagpatibay ito sa kaniyang reputasyon ng pagiging makabayan at handang maglingkod.

Nang matapos ang digmaan, pumasok siya sa serbisyong pampubliko. Noong 1946, naging bahagi siya ng dibisyong legal ng Kagawaran ng Ugnayang Panlabas (Department of Foreign Affairs) at nang sumunod na taon ay naging pinuno nito. Noong 1948, itinalaga naman siya bilang pangalawang kalihim ng Embahada ng Pilipinas sa Washington, D.C. Bilang bahagi ng kagawaran, inasikaso rin niya ang paglipat ng pamamahala ng Turtle Islands mula sa Gran Britanya patungong Pilipinas.

Umuwi siya sa Pilipinas upang pumasok sa pulitika. Nahalal siya bilang kinatawan ng unang distrito ng Pampanga sa Kongreso. Bilang mambabatas, kaniyang isinulat ang Minimum Wage Law at Rural Bank Law na naglalayon na iangat ang mahihirap na komunidad.

Noong 1957, nahalal siya bilang bise presidente, kasama ni Carlos P. Garcia mula sa katunggaling Partido Nacionalista. Bagaman hindi itinalaga sa gabinete, naging abala siya sa paglibot sa buong bansa upang alamin ang mga suliranin nito. Nakadagdag ito sa reputasyon ng pagiging makamasa at tutol sa katiwalian, lalo nang tumakbo siya at manalo bilang pangulo noong 1961.

Nagpatupad siya ng mga repormang nagsulong ng pag-asenso ng ekonomiya at ng pagkakapantay-pantay at patas na lipunan. Pinangunahan niya ang programa ng decontrol, isang polisiyang pang-ekonomiko na tinanggal ang kontrol ng gobyerno sa impluwensiya ng foreign exchange at pag-aangkat. Nagdulot ito ng pag-iwan sa Philippine peso na lumutang at mabigyang halaga base sa merkado. Isa pa sa kaniyang mga ginawa ang Agricultural Land Reform Code of 1963, kung saan nagbabayad ng renta ang mga magsasaka sa may-ari ng lupa. Ibinalik niya rin ang pagdiriwang ng Araw ng Kalayan mula sa Hulyo 4 sa Hunyo 12.

Noong eleksyon ng 1965, natalo siya at napalitan ni Ferdinand Marcos, Sr. Nilisan niya ang buhay retirado nang mahalal bilang kinatawan, at sa kalauna'y pangulo, ng Kumbensiyong Konstitusyonal ng 1971. Sinulat ng kumbensiyon ang isang saligang batas na naipasa noong 1973, bagaman mayroon nang mga pagbabago dahil sa pangingialam ni Marcos matapos ideklara ang Batas Militar noong 1972.

Matapos hindi pakinggan ni Marcos, Sr. ang hiling niyang buuin na ang Batasang Pambansa noong 1976, inilabas niya ang aklat niyang Dictatorship in the Philippines. Mula noon ay naging hayagan ang pagtutol niya sa diktaduryang Marcos. Matapos magpalibot-libot sa iba't ibang bansa, sumama siya sa mga protesta lalo na nang paslangin ang dating kapartidong si Ninoy Aquino noong 1983.

Matapos ang People Power Revolution noong 1986, nagbalik siya sa pagiging retirado ngunit patuloy na kinilala bilang "elder statesman." Ipinagpatuloy niya ang pagsulat ng mga aklat at pagiging bahagi ng iba't ibang samahan at kumpanya. Sinuportahan niya ang kampaniyang pulitikal ng mga anak na si Cielo para sa pagka-bise gobernador at gobernador ng Pampanga at Gloria para sa pagka-Senador.

Inilibing siya sa Libingan ng mga Bayani. Ang pook kung saan siya isinilang ay pinananatili ngayon bilang NHCP Museo at Aklatan ni Diosdado Macapagal.

Mga Sanggunian:

“Common Man’s President.” 1961. Time. Nobyembre 24, 1961. https://time.com/archive/6625023/world-common-mans-president/.

“Diosdado Macapagal.” 2026. Encyclopaedia Britannica, Abril 17, 2026. https://www.britannica.com/biography/Diosdado-Macapagal.

Espiritu, Augusto Caesar. 1993. How Democracy was Lost: A Political Diary of the 1971-1972 Constitutional Convention. Lungsod Quezon: New Day Publishers.

Macapagal, Diosdado. 1993. Constitutional Democracy in the World. Maynila: University of Santo Tomas Press.

Macapagal, Diosdado. 1976. Democracy in the Philippines, Abridged Edition. Maynila: sariling-limbag, 1976.

Macapagal-Arroyo, Gloria. 2022. Deus ex Machina. Maynila: Manila Bulletin Publishing Corporation.

Macapagal Salgado-Llanes, Ria. 2010. My Lolo, Diosdado Macapagal. Maynila: Adonai Printing House.

People’s Judgment. 2002. Lungsod Quezon: Philippine Academy for Continuing Education and Research.

Ocampo, Ambeth R. 2010. “Macapagal at 100.” Philippine Daily Inquirer. Setyembre 29, 2010. https://www.pressreader.com/philippines/philippine-daily-inquirer-1109/20100929/page/15.

Reynolds, Quentin at Geoffrey Bocca. 1965. Macapagal The Incorruptible. New York: David McKay Company, Inc.

Serrano, Cecilia P. 2005. Beating the Odds: The Life, the Times, and the Politics of Diosdado P. Macapagal. Lungsod Quezon: New Day Publishers.

. .
May saysay ang kasaysayan. Ikalat pa natin:
🖐 I-like at i-follow ang Project Saysay at Project Vinta
👉 Bisitahin ang www.psaysay.org
🤙 Usap tayo paano pa natin mapapalakas ang public history sa [email protected]

Ang Pagsilang ng Chavacano: Wika ng Pag-angkop at Kaligtasan sa Zamboanga

Ang pag-usbong ng wikang Chavacano sa Zamboanga ay isa sa mga pinakamakulay na kabanata sa kasaysayan ng wika at lipunan sa Pilipinas. Kadalasang tinatawag na kaisa-isang "Spanish-based creole" sa Asya, ang wikaing ito ay hindi produkto ng pormal na edukasyon, kundi ng mahigpit na pangangailangan ng mga tao na magkaunawaan sa gitna ng isang komplikadong kalagayang militar at panlipunan.

Noong Hunyo 23, 1635, pormal na itinatag ng mga awtoridad na Espanyol ang Fort San Jose (na kalaunan ay tatawaging Fort Pilar) sa dulong bahagi ng Zamboanga peninsula. Ang layunin ng pamahalaang kolonyal ay malinaw: magtatag ng isang matibay na kuta upang bantayan ang katimugang karagatan at mapigilan ang mga pagsalakay mula sa mga kalapit na sultanato. Upang maisakatuparan ang proyektong ito, nagpadala ang Espanya ng humigit-kumulang 300 sundalong Kastila, na sinuportahan ng tinatayang 1,000 mga katutubong Pilipinong sapilitang kinuha (conscripts) mula sa mga lalawigan ng Cebu, Iloilo, Pampanga, at maging sa rehiyon ng Tagalog.

Sa loob ng kuta, umusbong ang isang praktikal na problema. Ang mga katutubong sundalo at manggagawa ay nagasalita ng iba't ibang wikang hindi magkakaintindihan. Sa kabilang banda, ang mga opisyales na nagbibigay ng utos ay nagsasalita lamang ng Espanyol. Upang makaraos sa pang-araw-araw na trabaho at mabuhay sa loob ng kampo, pinaghalo ng mga Pilipino ang bokabularyong Espanyol at ang balangkas (grammar) ng kanilang mga katutubong wika, partikular ang mga wikang Bisaya. Dito nagsimula ang "pidgin" na kalaunan ay naging isang ganap na wika: ang Chavacano.

Habang ginagamit ang wika sa loob ng kuta, mayroon ding namumuong tensyon at ugnayan sa labas nito. Ang mga lokal na komunidad ng Sama-Banguingui at Tausug ay nakaramdam ng banta sa pagdating ng mga dayuhan at pagtayo ng malaking kuta sa kanilang teritoryo. Ang pag-aangkin ng mga Espanyol sa lupain ay direktang sumalungat sa tradisyonal na kalakalan at pamumuhay ng mga katutubo. Gayunpaman, kinailangan ng kuta ang mga lokal na produkto tulad ng isda at sariwang pagkain. Sa pamamagitan ng pamilihan sa labas ng kuta, ang wikang Chavacano ay naging tulay sa diplomasya at kalakalan sa pagitan ng mga sundalong Pilipino-Kastila at ng mga lokal na mangangalakal, na pumigil sa madugong tunggalian sa pang-araw-araw.

Noong 1662, iniwan ng mga Espanyol ang kuta upang depensahan ang Maynila mula sa banta ng piratang Tsino na si Koxinga. Ang mga conscript at ang kanilang mga pamilya ay napilitang lumipat sa iba't ibang lugar, ngunit dala-dala nila ang wikang Chavacano. Nang muling buksan ang kuta noong 1718, bumalik ang mga inapo ng unang komunidad. Sa panahong ito, ang Chavacano ay hindi na lamang wika ng militar; ito ay naging wika na ng tahanan, pamilya, at komunidad na may halong lahing Espanyol, Pilipino, at katutubong Mindanaoan.

Sinasalamin ng kwento ng Chavacano ang "labanan ng dalawang panig"—ang obhektibong militar at kolonyal ng mga mananakop, laban sa hangaring mabuhay, magkaunawaan, at makabuo ng sariling komunidad ng mga Pilipino. Ipinapakita nito na sa kabila ng dominasyon ng isang makapangyarihang puwersa, ang mga karaniwang tao ay may kakayahang bumuo ng sarili nilang pagkakakilanlan mula sa mga piraso ng kanilang sitwasyon.

Disclaimer: Ang nilalamang ito ay binuo sa tulong ng Artificial Intelligence at sinikap na ibatay sa mga naitalang kasaysayan. Hindi ito dapat maging pangunahing batayan para sa akademikong pananaliksik. Mangyaring sumangguni sa mga lisensyadong historyador at mga opisyal na aklat pangkasaysayan para sa mas malalim na pag-aaral.

Mga Sanggunian (Reliable Sources):

Warren, James Francis. "The Sulu Zone, 1768-1898: The Dynamics of External Trade, Slavery, and Ethnicity in the Transformation of a Southeast Asian Maritime State."

Lipski, John M. "Chabacano/Spanish and the Philippine Linguistic Identity."

Majul, Cesar Adib. "Muslims in the Philippines."

Ang Pulang Ngiti: Ang Matapang na Kultura ng Pagnguya ng Buyo sa Panahon ng Kolonyalismo

Bago pa man dumating ang armada ni Ferdinand Magellan sa kapuluan ng Filipinas noong 1521, mayroon nang isang malalim at pang-araw-araw na gawi ang mga sinaunang Pilipino na nagbuklod sa kanilang mga pamayanan: ang pagnguya ng buyo. Kinikilala rin sa tawag na "nganga," ito ay isang simpleng pinaghalong sangkap na binubuo ng bunga ng areca (areca nut), sariwang dahon ng betel (ikmo), at kaunting apog (lime) na ginawa mula sa dinurog na kabibe.

Sa pre-kolonyal na lipunan, ang buyo ay hindi lamang isang simpleng pampalipas-oras. Ito ay itinuturing na panlipunang pandikit. Walang mahalagang pagtitipon, kasunduan sa kalakalan, o ritwal ng kasal ang magaganap nang walang pagpapalitan ng buyo. Ang bawat datu at karaniwang tao ay may kanya-kanyang lalagyan ng nganga. Ang pamumula ng ngipin at laway na dulot ng kemikal na reaksyon ng mga sangkap ay itinuturing na simbolo ng kagandahan at kalusugan. Sa katunayan, ang mga unang ulat ng mga kronikel na Kastila, tulad ng kay Antonio Pigafetta, ay naglalarawan sa mga katutubong laging may nginunguya sa kanilang mga bibig bilang bahagi ng kanilang natatanging pagkakakilanlan.

Ngunit noong ganap nang naitatag ang kapangyarihan ng España sa kapuluan pagsapit ng dekada 1560 hanggang 1600s, nagsimula ang malaking pagbabago sa estrukturang panlipunan. Sa pagkakabuo ng sistemang encomienda at ang pagtatag ng mga pueblo sa ilalim ng kampanang (bajo de las campanas), ipinakilala ang kulturang Europeo sa mga katutubo. Dito nagsimula ang malaking sagupaan ng kultura.

Para sa mga fraile na namumuno sa misyon ng pagpapalaganap ng pananampalataya, ang pagnguya ng buyo ay isang nakakadiring gawain. Ang pulang laway na mistulang dugo ay madalas iniluluwa sa mga kalye, sa paligid ng mga plasa, at kahit sa sahig ng mga banal na simbahan. Sa paningin ng mga opisyal na Kastila, ang gawaing ito ng mga Indio ay walang urbanidad, marumi, at isang paalala ng kanilang "pagiging barbaro." Maraming mga panuntunan ang inilabas upang ipagbawal o limitahan ang pagdudura at pagnguya sa mga pampublikong lugar na nasa ilalim ng pamamahala ng mga Kastila.

Subalit, dito nakita ang tahimik na paglaban ng mga Pilipino. Sa kabila ng pagbabawal at panlalait ng mga kolonyalistang dayuhan, ang kultura ng buyo ay sadyang tumangging mamatay. Ito ay matigas na ipinagpatuloy ng lahat ng antas ng lipunang Indio. Mula sa mga nagsasaka sa malalayong bukirin hanggang sa mga kagalang-galang na gobernadorcillo at mga miyembro ng principalia na nagsusuot ng barong at pormal na kasuotan, patuloy ang pag-ikot ng mga gintong lalagyan ng buyo sa loob ng kanilang mga tahanan.

Ang hindi mapigilang pag-iral ng nganga sa loob ng mahigit tatlong daang taong pananakop ay isang napakalakas na patunay ng katatagan ng kulturang Pilipino. Ang pagnguya ng buyo ay naging higit pa sa bisyo; ito ay naging manipestasyon ng katangiang Pilipino na hindi kayang burahin ng anumang dekreto galing España. Hanggang sa pagtatapos ng ika-19 na siglo, bago ang pag-usbong ng sigarilyong Kanluranin, ang pulang ngiti ng mga ninuno ay nanatiling isang matibay na pamana ng kanilang kalayaan sa isip at kaluluwa.

Disclaimer: Ang artikulong ito ay binuo sa tulong ng Artificial Intelligence bilang isang malikhaing dokumentasyon at panimulang kaalaman. Hindi ito dapat gawing pangunahing batayan para sa pormal na akademikong pananaliksik. Mangyaring kumonsulta sa mga lisensyadong historyador at mga peer-reviewed na akademikong dyornal para sa malalim na pag-aaral.

Mga Maaasahang Sanggunian:

- Pigafetta, Antonio. First Voyage Around the World (Salin sa Ingles).

- Morga, Antonio de. Sucesos de las Islas Filipinas (1609).

- Scott, William Henry. Barangay: Sixteenth-Century Philippine Culture and Society (1994).

- Blair, Emma Helen, and Robertson, James Alexander. The Philippine Islands, 1493-1898.

On This Day - April 20, 1874
A revolutionary spirit was born.

Today we remember General Servillano Aquino, born on April 20, 1874 in Murcia, Tarlac - a man whose life reads like a saga of courage, conviction, and unwavering love for country.

Known as "Mianong", he fought in both the Philippine Revolution and the Philippine-American War, rising to become a respected general of the Katipunan. His revolutionary journey included imprisonment, escape, and a return to the battlefield - a testament to his refusal to surrender the dream of Filipino freedom.

Beyond his military role, he later served in the Malolos Congress and continued advocating for national dignity long after the wars ended. His legacy lives on not only in history books but in the generations of Filipinos inspired by his bravery.

Let's honor his life and the countless heroes who fought so we could stand free today.

Learn more: https://tinyurl.com/24mcn7vt

Did you know the city of Valenzuela is named after a doctor who was also a revolutionary mastermind? 🇵🇭🩺

Meet Dr. Pío Valenzuela y Alejandrino, a key figure in the struggle for Philippine independence. More than just a physician, he was one of the "Big Three" leaders of the Katipunan, forming a powerful triumvirate with Andrés Bonifacio and Emilio Jacinto.

Here are a few quick facts about this Filipino hero:

🔹 The Power of the Pen: Dr. Pío was the force behind Ang Kalayaan, the Katipunan's official newspaper. He suggested its name and managed its secret printing. After the paper began to circulate, the society's membership skyrocketed from just 300 to an estimated 30,000 in only a few months!

🔹 A Master of Disguise: In 1896, he was sent on a high-stakes secret mission to Dapitan to consult the exiled Dr. José Rizal. To elude Spanish guards, he traveled under the alias "Procopio Bonifacio" - the name of Andrés Bonifacio's brother!

🔹 A Leader of Integrity: Beyond the battlefield, he was a dedicated civil servant. He served as the Governor of Bulacan (1921–1925), where he was legendary for his zero-tolerance policy on graft and corruption.

🔹 The People's Doctor: Even after retiring from politics, he continued to practice medicine for free, earning him the nickname "Don Pío" from the poor he served so selflessly.

Today, his birthplace of Polo, Bulacan, is known as Valenzuela City, ensuring his legacy of service and patriotism lives on. 🏛️✨

Learn more: https://tinyurl.com/4347x9z8

On April 20, 1898, US President William McKinley signed the joint resolution of Congress to demand Spanish withdrawal from Cuba and allowing the use of military force if necessary. With Spain's refusal and severance of diplomatic relations, the Spanish-American War began. Earlier in February 1898, rumblings of war between the two nations escalated with the sinking of USS Maine off Havana, Cuba, despite the willingness of the Spanish government to conduct investigations. The conflict would eventually extend to the Philippines, when on April 27 the Asiatic Squadron under Commodore George Dewey sailed from Hong Kong to Spanish territory.

While Cuban independence would be assured by the Teller Amendment to the joint resolution, introduced by Colorado Senator Henry Teller, it did not indicate how the United States would deal with other Spanish overseas territories. Learn more about the Battle of Manila Bay: https://history-ph.blogspot.com/2021/04/manila-bay.html

https://facebook.com/becomesupporter/historyphils/

Ang pitong kaharian sa Pilipinas bago dumating ang ekspidisyon ng mga Kastila

Ang Kingdom of Tondo na tinayo pa noong 900 Common Era ang pinakamatagal na kaharian sa Pilipinas, nang dumating ang mga mananakop, kontrolado ito ni Lakan Dula.

Ang kahariang ito ay sinasakop ang buong Kamaynilaan, karatig-lugar, buong Cagayan Valley at Northern Luzon, napatunayan ang kaharian sa pamamagitan ng Laguna Copper Plate, ang pinaka-lumang datos na hindi nasira ng panahon. 1571 ito sumailalim sa mga Kastila.

Ang Kingdom of Mai-i, ay ilang beses ding naisulat sa mga tala mula 950 Common Era sa Tsina, dito na-i-record na sa Mindoro Island, tumatanggap ang Tsina ng kalakal mula sa kanila, gaya ng; Bees wax, bulak at Herbal plants. Sinasabing ang kaharian na ito ay kasabayan ng Kingdom of Tondo, taong 1339 ang huling ibidensya na naisulat ito sa talaan ng Tsina.

Ang Kingdom of Butuan naman ay sumibol noong 1001 Common Era, ito ang sentro ng kalakalan ng ginto sa Asya, binura ng mga Espanyol sa mapa ang kaharian at tinunaw ang mga ginto at dinala lahat sa Espanya. Ninakaw nila ang karangyaan ng lungsod at binaon ang lahat ng ibidesya ng kanilang kasaysayan.

Mula sa kaguluhan sa (Borneo) na parte na ng Malaysia ngayon, sumibol ang Kingdom of Madja-As noong 1200s sa pamumuno ni Datu Puti, ito ang isla ng Panay na ngayon ay (Aklan, Antique, Capiz, Iloilo)

Ang Kingdom of Cebu ay nagsimula kasabayan ng Kingdom of Madja-As, dito unang dumaong ang mga mananakop at naging kristyano ang mga mamamayan noong 1565.

Parte ng Kaharian ng Cebu ang isla Mactan, pero ang lider nila ay hindi umayon sa pagpapalit ng relihiyon na nooy Animismo, pinatay ng tauahan ni Calipu-lapu si Ferdinand Magellan nang magpumilit itong makipag-isap.

Ang Sultunate of Sulu naman ay hindi kailanman nasakop ng mga Kastila, pinakamalakas na pwersa na maging ang mga kastila ay kinatatakutan sila. Noong 1915 na lamang ito napasailalim dahil sa mga mapanlinlang na Amerikano, na nakipagkasundo 'yun pala para 'di makisali sa labanang Filipino-Amerikano.

Ang Maguindanao Kingdom na nasakop man ng kastila, pero hindi nito napasunod ang mga naroon, hati ang karapatan at pwersa dahil sa lakas ni Sultan Kudarat, ito ang huling kaharian na napasailalim sa mga mananakop.

Patunay, na bago maging 'Pilipinas' ang ating bansa may kanya-kanya ng pagkakakilanlan ang mga tao dito, at maituturing na wala tayong utang na loob sa Espanya.

Posted: Head Admin

On April 19, 1849, Leona Florentino was born in Ilocos Sur. Regarded as the "Mother of Philippine women's literature," she began her career in poetry at the age of 10. Getting married at 14 years old to politician Elias de los Reyes and being unable to go to university did not dampen her desire to pursue writing, developing her own distinct Filipina style.

Florentino's works, already considered avant-garde for their time, critiqued gender roles, societal structures, public spaces, and many more. Nonetheless, perhaps owing to her affluent background and limited exposure to the larger scale of the world, they fall short into tackling oppression and revolution, among subversive themes. Her literary career would be cut short by her death on October 4, 1884.

However, it would only be later when her works would gain even greater recognition, as 22 of her poems would be featured in the 1887 Exposición General de las Islas Filipinas (Philippine Exposition) in Madrid. Although her works would be translated thereafter, it was said some of her works were destroyed. One of her poems could be witnessed in the following:

---

As-Asug Ti Maysa A Napaay
Mga Hinanakit Ng Isang Nabigo
The Lamentations of Unrequited Love

Nasnebanak ti nasaem a sasainnek, ay ayat!
ta diman la agtanak ti lak-amen a tuok ken rigat;
isuna kadin isunan; ala isunan yantangay detoy biag,
diak duaduaenen a suminan itoy bagik a daksanggasat.

O Pag-ibig, sa makikirot na hibik ako’y natitigmak
Sapagkat ayaw pumayapa ng dusa at hirap;
O maanong tumigil ka na sa pananalasa
Pagkat walang alinlangang buhay ko’y papanaw na.

Ay, ayat, ayaunayen ti sanaang
ni patay sumken nakalkaldaang
ta iti maysa nga agayat a dida pagayatan,
nakasaksakit nakem a maimatangan.

O Pag-ibig, anong hapdi, anong sakit,
Kamatayan kang sumasanib
Dahil ang umiibig na hindi iniibig
Napakasakit, napakakirot sa pangmasid.

Narangas dagiti laingmo ken sayaksakmo naulpit,
nadawel, kitaem man toy silaladingit;
ta naallilaw man dagitoy matak idi a buybuyaek,
ta iti inanama ken talek isuda kaniak ti namatalged.

Kay lupit, kay lupit ng kilos mo’t sigla,
Iniiwan akong nagdurusa;
Nalinlang na ganap ang aking mata
Winasak ang tiwala at aking pag-asa.

Narangas dagiti laingmo ken sayaksakmo naulpit,
nadawel, kitaem man toy silaladingit;
ta naallilaw man dagitoy matak idi a buybuyaek,
ta iti inanama ken talek isuda kaniak ti namatalged.

Ngunit ang umasa’y walang katuturan
Hindi ko akalaing ito ang kahihinatnan
Bangkay ako ngayong naturingan
Pagkat wala nang halaga ang aking katawan.

---

Gawad Leona Florentino was named in her honor. Learn more about women's history: https://history-ph.blogspot.com/

Subscribe to further support the continuing cause for history, civics, and culture: https://facebook.com/becomesupporter/historyphils/

GENERAL BARRAS OF MARIKINA AND ANTIPOLO

On April 19, 1866, General Hermogenes Bautista was born in Bayan-Bayanan, Marikina. Serving as a cochero (kutsero) after stopping formal education, he was later conscripted as an infantry soldier to fight in Lanao, and later on, to take part in Governor General Emilio Terrero's campaign against Datu Utto of Buayan. After his service in Mindanao, he became a guardia civil veterana in Manila. For a while, he was imprisoned for trying to rescue a lady in need.

At the outbreak of the Philippine Revolution, Bautista was said to be among the Katipuneros who participated in the Battle of San Juan del Monte on August 30, 1896. His experience in the battlefield would prove useful in the Philippine Revolution, with which he organized the efforts in Marikina and Antipolo with other key figures such as Andres Eustaquio, Jose Eustaquio, Leoncio Bautista, Arcadio Sanvictores, and Tomas Medina. He was promoted as a general by October 1896, becoming second in command to General Francisco de Asis.

In a letter dated December 12, 1896, Andres Bonifacio recognized the victory of Bautista's troops, which integrated Remontado and Dumagat contingents, at the Battle of Antipolo. Know more about this triumph: https://history-ph.blogspot.com/2020/08/supremos-only-victory-andres-bonifacio.html

https://facebook.com/becomesupporter/historyphils/