Một Sàn

Như một chú ốc sên bò, bò mãi rồi cũng đã bò được ngót nghét 1 năm rưỡi nay, đều đặn mỗi cuối tuần. Ngày mai là bọn tớ bước sang tháng cuối của năm học!

ĐỒ CHƠI
R.Tagore

Em bé ơi, em sung sướng biết bao
Khi em ngồi suốt cả buổi mai trong đất bụi
Chơi với một cành cây gẫy.
Ta mỉm cười chế giễu
Cái trò chơi với cành cây gẫy của em.
Ta, ta còn bận những công việc tính toán,
Còn lo cộng những con số hàng giờ chưa hết
Có lẽ em liếc nhìn ta và nghĩ:
“Sao lại phí cả buổi mai vào một trò chơi dại dột nhường kia!”
Em bé ơi,
Ta đã quên mất lòng say mê
đối với những cành cây
và những viên bùn, viên đất.
Ta tìm kiếm những đồ chơi rất đắt
Và nhặt thu khối bạc, khối vàng.
Với bất cứ một thứ gì em đã tìm ra
Em đều tạo được những trò chơi thú vị.
Ta đã tiêu phí cả thời gian và sức khoẻ
Vào những vật ta sẽ không chiếm được bao giờ
Ta ngồi trong một chiếc thuyền con
Và cố sức vượt qua biển đục
Ta quên rằng việc này đây cũng chỉ là một trò chơi.

Playthings, R.Tagore
Bản dịch của Đào Xuân Quý.

Ở lớp học nọ

Có em đang vẽ Trái đất và bầu khí quyển
Có những em vẽ đại dương, còn đủ trong lành cho sứa, bạch tuộc, và cho nàng tiên cá

Ở chỗ khác, có em thì thầm:
Cuốn sách của em có 3 câu chuyện
"Không khí,"
"Hành tinh,"
Và gì nữa nhỉ?
A mình nghĩ ra rồi!

Rồi em đặt bút chì lên giấy,
Nắn nót, sột soạt:
"Yêu thương."

Hôm qua, Một Sàn rất vui được mời các em tham gia vào những câu hỏi về tự nhiên thông qua các thí nghiệm với nước: minh hoạ cách người La Mã và Ai Cập cổ đại dùng nước để đo thời gian, và minh hoạ hiện tượng tràn dầu trên biển.

Một thí nghiệm nói với em rằng: nước là bạn của con người (Nếu không nói là, chúng ta không thể tồn tại nếu không có nước. Thales, triết gia đầu tiên, nói rằng nước là căn nguyên của vạn vật, theo Aristotle).
Thí nghiệm kia cho thấy: con người đã và đang gây ra biết bao hiểm hoạ cho hệ sinh thái nơi chúng ta cùng muôn loài chung sống.

Những cuốn sách khoa học và triết học cho trẻ em được giới thiệu trong buổi học không chỉ giúp chúng mình tìm hiểu về nước, mà còn đặt ra những câu hỏi về lựa chọn của con người trong bối cảnh tự nhiên - ngôi nhà duy nhất của chúng ta đang lâm nguy.

Buổi học hôm trước, các em bé của chúng ta đã tưởng tượng về khu vườn, mà em nói là nếu được thì em sẽ làm nó ở ngay trong nhà, hoặc trên mái nhà của mình!

Việc nghĩ về thiên nhiên hẳn cũng quan trọng không kém gì, và cũng không thể thiếu được, so với việc tận hưởng những gì thiên nhiên đem đến. Các em đều cho rằng cây cối cũng có suy nghĩ và cảm nhận, chẳng hạn như là "chúng thích mọc ở đâu thì mọc", chúng muốn "khi nào sẽ mọc lên hoặc khi nào sẽ héo" thì chúng sẽ làm như thế!... Cả lớp đều yêu thích một thành phố có nhiều cây, vì nó "xanh mát, vui, trong lành".

Xoay quanh câu chuyện, các em cũng tự đặt ra những câu hỏi quan trọng, dẫn dắt tới các thảo luận tiếp theo của chúng tôi ở các buổi học sau:
- Tại sao người ta lại xây nhiều nhà máy như thế nhỉ?
- Nhưng người ta xả nhiều rác làm cho cá dưới đại dương ăn phải (thì phải làm sao?).

Cần có gì (Gianni Rodari)

Để làm một cái bàn
cần có gỗ,
để xẻ ra gỗ
cần có cây,
để mọc lên cây
cần có hạt
để đem lại hạt
cần có trái,
để nẩy thành trái
cần có một bông hoa:
để làm một cái bàn
cần có một bông hoa.

[Bản dịch của Vũ Ngọc Thăng]

Gianni Rodari (1920-1980) là nhà báo, nhà văn người Ý chuyên viết cho thiếu nhi.

Chỉ không trông thấy các em có một kỳ nghỉ Tết mà chúng lớn nhanh như chồi non mùa xuân. Và cũng vui mừng biết bao vì các em vẫn không quên những thói quen tốt mà chúng mình đã cùng xây dựng trong lớp học.

Những buổi học với bảng câu hỏi, các em được thoả sức thảo luận về những ý tưởng phong phú không chỉ do cô giáo cung cấp mà còn do chính em nghĩ ra, và sáng tạo không giới hạn! Chẳng hạn với những cuốn sách bị mối ăn đợt nọ, các em làm một bức rèm/tường để bảo vệ sự riêng tư và ngăn kẻ ác, thế là các trò chuyện tiếp tục mở ra.

Một Sàn nghỉ Tết

Một năm mới đến nghĩa là chúng mình lại có thêm cơ hội để đọc, nghĩ ngợi, và làm việc của mình một cách thật thà, với lòng yêu thương con người. Xin hẹn gặp các em trong năm mới!

Với các em, hạnh phúc là những khi:

- Chơi với mèo
- Đóng vai làm con mèo
- Chui dưới ghế sofa
- Hất tung đồ chơi từ trên giường xuống dưới đất
- Đọc sách
- Được nhận quà
- Hoạt động thể thao để cao lớn
- Đi học
- Biết ơn ba mẹ đã chăm sóc mình
..
Trong cuộc thảo luận, một em nói về xe tăng và chiến tranh, thế là chúng tôi có thêm một trò chuyện nhỏ về chủ đề này. Các em cho người lớn chúng ta thấy một thái độ phản biện và đón nhận phản biện tốt đẹp và tự nhiên. Tôi cho rằng đó là một khía cạnh quan trọng cần được gìn giữ và xây dựng để có thể chung sống trong thế giới. Tinh thần triết học cùng với văn chương, nghệ thuật có thể góp phần nuôi dưỡng những điều ấy.

Thêm một buổi học khiến tôi thấy may mắn được làm việc với các em.

Chúng ta cần những người xung quanh ta biết bao, nhưng đôi lúc ta cũng cần được ở một mình để nghỉ ngơi, đọc sách, làm những trò bí mật, hay là nghĩ ngợi viển vông. Đối với các em bé của chúng ta, nghĩ về sự chia sẻ với người khác, trước hết là nghĩ về cha mẹ và bạn bè.