Trường Đại học Trần Đại Nghĩa (SQKT Quân Sự)

THAM THÌ THÂM: TRUNG QUỐC ĐANG TỰ “SẬP BẪY” ĐƯỜNG LƯỠI BÒ!

Nhiều thập niên qua, TQ không những không từ bỏ “đường lưỡi bò” (ĐLB) mà còn ngày càng leo thang căng thẳng như: Bồi lấp, xây dựng đảo nhân tạo; quân sự hóa các tiền đồn xây dựng tại Biển Đông; đặt tên chính thức cho hàng chục thực thể, thiết lập cái gọi là “thành phố Tam Sa”, đồng thời lập ra các quận đảo; cấm đánh bắt cá; xua đuổi, bắt nạt, đe dọa, thậm chí đâm chìm tàu cá của các nước... dù bị lên án và vạch trần những sai trái, trong đó có cả việc không tuân thủ phán quyết Tòa trọng tài ở Hague. Thay vì từ bỏ ĐLB, TQ vẫn tìm cách hợp pháp hóa, tạo ra chuyện đã rồi ở Biển Đông.

Theo chuyên gia Hoàng Việt (ĐH Luật TP.HCM), có 4 cách giải thích từ giới học giả TQ và quốc tế về nội hàm của ĐLB: (1) Đường biên giới quốc gia trên biển; (2) Đường thể hiện liên quan đến lịch sử (quyền lịch sử hoặc vùng nước lịch sử); (3) Đường thể hiện phân định biển trong tương lai; (4) Đường thể hiện yêu sách chủ quyền đối với các đảo và các thực thể bên trong đường này. 2 cách hiểu đầu tiên đã bị phán quyết 2016 bác bỏ, trong khi cách hiểu thứ 3 chỉ là cách nói lấp liếm của TQ nhằm xoa dịu dư luận, khó chấp nhận. Vậy nên Bắc Kinh tìm cách thúc đẩy cách hiểu thứ 4, đó là ĐLB thể hiện yêu sách chủ quyền của TQ với tất cả nhóm đảo và các thực thể bên trong đường này.

Điều này lý giải vì sao TQ thời gian gần đây ít tuyên truyền thuật ngữ “ĐLB”, thay vào đó là yêu sách Tứ sa hay Nam hải chư đảo. Bản chất vẫn là 4 nhóm thực thể ở Biển Đông mà TQ gọi là quần đảo: Đông Sa (đảo đá Pratas), Tây Sa (quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam), Nam Sa (quần đảo Trường Sa của VN) và Trung Sa (bãi ngầm Macclesfield).

Các nước ở ĐNA (Malaysia, Indonesia, Philippines, Việt Nam) đã gửi công hàm lên LHQ bác bỏ yêu sách Tứ sa của TQ. Tương tự, Mỹ, Úc và liên minh Anh, Pháp, Đức cũng tham gia vào “cuộc chiến công hàm”, bác bỏ yêu sách phi pháp của Bắc Kinh. Quan điểm của cộng đồng quốc tế hiện nay rất rõ ràng: Yêu sách của TQ, dù dưới tên gọi ĐLB hay Tứ sa, Nam hải chư đảo... đều trái ngược với tinh thần và nội dung của UNCLOS-1982; cách hành xử của TQ ở Biển Đông vừa mang tính bắt nạt, đe dọa các nước khác, vừa gây mất an ninh và phá hủy môi trường sinh thái biển; Việc TQ không tuân thủ phán quyết 2016 là không thể chấp nhận.

Chắc chắn sẽ còn nhiều quốc gia tiếp tục phản ứng ĐLB của TQ cũng như cách hành xử của nước này ở Biển Đông. Nền tảng chung của thế giới sẽ là luật pháp quốc tế, cụ thể là UNCLOS, cho đến nay TQ chỉ đứng một mình một chiến tuyến.

Như vậy, với việc theo đuổi ĐLB suốt nhiều thập niên và bây giờ TQ bị rơi vào “cái bẫy” do chính họ đặt ra: Từ bỏ ĐLB cũng khó, tiếp tục theo đuổi ĐLB càng là một nhiệm vụ bất khả thi.
Đúng là tham thì thâm!

LOẠI BỎ “SÂU MỌT” RA KHỎI HÀNG NGŨ CÁN BỘ

Vai trò, tầm quan trọng của cán bộ trong thúc đẩy sự vận động, phát triển tiến bộ xã hội đã được minh chứng trong mỗi tiến trình lịch sử nhân loại nói chung và ở nước ta nói riêng. Để thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn xác định: Cán bộ là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng; công tác cán bộ là khâu “then chốt” của công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị; đồng thời, nhất quán nguyên tắc: “Đảng thống nhất lãnh đạo trực tiếp, toàn diện công tác cán bộ và quản lý đội ngũ cán bộ trong hệ thống chính trị” và luôn lãnh đạo, chỉ đạo tốt việc thể chế thành pháp luật, xây dựng các quy chế, quy định, hướng dẫn, tạo sự thống nhất trong tổ chức thực hiện công tác này. Theo đó: “Cán bộ là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở Trung ương, ở tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (sau đây gọi chung là cấp tỉnh), ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (sau đây gọi chung là cấp huyện), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước”2.

Những năm qua, thực hiện Nghị quyết Trung ương 3 khóa VIII về Chiến lược cán bộ, nhất là Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI, XII), cùng các nghị quyết, chỉ thị, văn bản của Đảng, các bộ luật của Nhà nước, công tác cán bộ đã bám sát các quan điểm, nguyên tắc, quy chế, quy định của Đảng và đạt được những kết quả quan trọng. Các quy trình ngày càng chặt chẽ, đồng bộ, công khai, minh bạch, khoa học và dân chủ hơn. Công tác đào tạo, bồi dưỡng, cập nhật kiến thức mới được quan tâm, từng bước gắn với chức danh, quy hoạch và sử dụng cán bộ. Công tác kiểm tra, giám sát, bảo vệ chính trị nội bộ được tiến hành chặt chẽ, ngày càng hiệu quả. Đại đa số cán bộ các cấp trong hệ thống chính trị có bước trưởng thành, phát triển về nhiều mặt; năng lực, phẩm chất, uy tín được nâng lên, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược luôn kiên định chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, mục tiêu, lý tưởng cách mạng, có tư duy đổi mới, năng lực hoạch định đường lối, chính sách và lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện nhiệm vụ theo trọng trách được giao. Hầu hết cán bộ lãnh đạo các cấp trong lực lượng vũ trang được đào tạo cơ bản, tuyệt đối trung thành với Đảng, sẵn sàng chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân và được rèn luyện, thử thách qua thực tiễn. Nhiều cán bộ khoa học tâm huyết, say mê nghiên cứu, có đóng góp tích cực cho đất nước; cán bộ doanh nghiệp nhà nước thích ứng nhanh với cơ chế thị trường, tổ chức sản xuất, kinh doanh hiệu quả, v.v.

Có thể nói, sự trưởng thành, lớn mạnh và phát triển của đội ngũ cán bộ là nhân tố then chốt, quyết định những thành tựu to lớn có ý nghĩa lịch sử, ngang tầm thời đại, góp phần đưa cách mạng nước ta đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác trong quá trình hiện thực hóa mục tiêu: “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”, xây dựng Việt Nam trở thành một quốc gia hùng cường, thịnh vượng, sánh vai với các cường quốc năm châu như Bác Hồ hằng mong ước. Hiện nay, nước ta nằm trong nhóm các quốc gia đang phát triển, với mức thu nhập bình quân gần 3.000 USD/người/năm (năm 2019); tham gia hầu hết các tổ chức quốc tế, trở thành một thành viên tích cực, có trách nhiệm trong các hoạt động của cộng đồng quốc tế. Đặc biệt là, với “phép thử” của đại dịch Covid-19 thời gian qua, Việt Nam một lần nữa minh chứng sự hòa quyện chặt chẽ giữa “ý Đảng” với “lòng dân”, tạo thành sức mạnh tổng hợp trong thực hiện “mục tiêu kép” và trở thành hình mẫu, biểu tượng đẹp về phòng, chống đại dịch này, được thế giới ghi nhận; đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín như ngày nay.

Tuy vậy, công tác cán bộ và một bộ phận cán bộ vẫn còn bộc lộ những khuyết điểm, yếu kém, suy thoái,... trở thành “ung nhọt”, gây nhức nhối, bức xúc xã hội; trong đó, nổi cộm là biểu hiện của những “sâu mọt” cần loại bỏ ra khỏi hàng ngũ cán bộ trong tình hình hiện nay.

1. Một bộ phận cán bộ gục ngã bởi những “viên đạn bọc tiền” và lợi ích vật chất. Với quyết tâm chính trị cao, Đảng ta đã và đang đặc biệt quan tâm lãnh đạo quyết liệt nhiệm vụ đấu tranh phòng, chống tham nhũng - thứ “giặc nội xâm” và đã đạt được những kết quả quan trọng. Đồng chí Tổng bí thư, Chủ tịch nước, Trưởng Ban chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng nhấn mạnh: “Đấu tranh phòng, chống tham nhũng đã trở thành phong trào, xu thế của cả xã hội”; đồng thời, lấy hình tượng “đốt lò” để nói về “cuộc chiến” này, trong đó chỉ rõ: “Cái lò đã nóng lên rồi thì củi tươi vào đây cũng phải cháy”. Từ đầu khóa XII, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, cơ quan chức năng các cấp trên cả nước đã tiến hành kiểm tra, thanh tra, điều tra, xét xử công khai hàng chục vụ vi phạm kỷ luật Đảng, pháp luật Nhà nước; hàng trăm cán bộ các cấp đã bị xử lý kỷ luật, nhiều người bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Đến tháng 8/2020, có 02 Ủy viên Bộ Chính trị, nhiều Ủy viên, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nhiều người từng giữ cương vị bộ trưởng, thứ trưởng và nguyên bộ trưởng, thứ trưởng, cán bộ chủ trì, chủ chốt, nguyên là chủ trì, chủ chốt một số tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và một số tướng lĩnh, cán bộ giữ những trọng trách quan trọng trong lực lượng vũ trang,... đã phải chịu các hình thức kỷ luật của Đảng, sự trừng phạt của pháp luật. Đa số cán bộ vi phạm đều do thiếu tu dưỡng, rèn luyện dẫn đến “tham nhũng quyền lực”, suy thoái về phẩm chất đạo đức, lối sống, sa ngã trước lợi ích vật chất và bị những “viên đạn bọc tiền” bắn gục. Điển hình là các vụ án đã được báo chí phanh phui, như: “Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng”, “Tham ô tài sản” xảy ra tại Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN); “Nhận hối lộ, đưa hối lộ, vi phạm quy định về quản lý và sử dụng vốn đầu tư công gây hậu quả nghiêm trọng” xảy ra tại Tổng công ty viễn thông MobiFone; “Sử dụng mạng Internet thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản”, “Tổ chức đánh bạc”, “Đánh bạc”, “Mua bán trái phép hóa đơn”, “Rửa tiền”, “Đưa hối lộ” và “lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ” xảy ra tại tỉnh Phú Thọ và một số địa phương; “Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng”, “Vi phạm quy định về cho vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng”, “Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản” và “Tham ô tài sản” xảy ra tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Đại Dương – Ocean Bank và thậm chí ngay thời điểm cả nước cùng cộng đồng thế giới đang nỗ lực cao nhất để phòng, chống đại dịch Covid-19 vẫn có một số ít cán bộ lợi dụng chức vụ, nâng khống giá máy xét nghiệm Virus Corona (Covid-19) để trục lợi, vi phạm pháp luật, quy định của Thủ tướng Chính phủ, v.v. Đó là những “con sâu mọt” đục khoét kinh tế, tài sản, vật chất,... gây ra hệ lụy tiêu cực về mọi mặt đối với “thân thể” xã hội cần được loại bỏ công khai. Qua đó, khẳng định quyết tâm chính trị và không có “vùng cấm” trong “cuộc chiến” chống “giặc nội xâm” của Đảng, Nhà nước ta. Với cách làm thận trọng, bài bản, rõ đến từng cá nhân vi phạm, không còn là “lỗi của tập thể”, đặc biệt là công khai trước dư luận, sai phạm đến đâu xử lý đến đó, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật đã góp phần củng cố niềm tin của nhân dân với Đảng, Nhà nước và chế độ. Đánh giá về thực trạng này, Đảng ta chỉ rõ: “tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống, chủ nghĩa cá nhân, “lợi ích nhóm”, bệnh lãng phí, vô cảm, bệnh thành tích ở một bộ phận cán bộ, đảng viên chưa bị đẩy lùi”3.

2. Tình trạng lợi ích nhóm, tham nhũng vặt trong công tác cán bộ diễn ra ở nhiều nơi. Quá trình tiến hành công tác cán bộ ở các cấp, các ngành, các địa phương tuy đã bám sát nguyên tắc, quy chế, quy trình, thủ tục,... hết sức chặt chẽ, nhưng vẫn để xảy ra tình trạng “con voi chui lọt lỗ kim” dẫn đến việc bổ nhiệm những cán bộ không đủ tiêu chí về trình độ, năng lực, suy thoái về chính trị, đạo đức, lối sống, thiếu tu dưỡng, rèn luyện bản thân,... trong đó có cả cán bộ cao cấp thuộc diện Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị quản lý. Hiện tượng “chạy chức”, “chạy quyền”, “chạy quy hoạch”, “chạy phiếu bầu”, “cánh hẩu”, “ái nữ”, “nâng đỡ không trong sáng”,... dẫn đến nhiều người thiếu tiêu chí “nhưng cho nợ” nên vẫn được bổ nhiệm và vẫn đúng “quy trình” diễn ra ở nhiều cấp, ngành, lĩnh vực, địa phương trên cả nước. Tình trạng bổ nhiệm cán bộ “thần tốc”, “ồ ạt”, “cả nhà làm quan”, “cả sở làm lãnh đạo”,... xảy ra ở một số địa phương, v.v. Thật đáng buồn là, một số cơ quan ở các cấp, ngành, lĩnh vực, địa phương, tỷ lệ các chức danh cán bộ hưởng lương từ ngân sách nhà nước lớn gấp nhiều lần so với chuyên viên, nhân viên; trong đó, có những nơi tỷ lệ này là: cán bộ = 100%; chuyên viên, nhân viên = 0%. Các vụ việc được xử lý công khai thời gian qua cho thấy, tính chất ngày càng nghiêm trọng, gây tổn thất nặng nề về kinh tế, hệ lụy tiêu cực ngày càng lớn đối với xã hội; phạm vi, quy mô ngày càng rộng, kéo theo hàng loạt cán bộ vi phạm, v.v. Thực tế đó, đã và đang đặt ra yêu cầu có tính đột phá trong quá trình tiến hành công tác cán bộ nhằm khắc phục triệt để tình trạng lợi ích nhóm, tham nhũng vặt trong công tác này.

3. Công tác quản lý, giáo dục, kiểm tra và thanh lọc cán bộ còn nhiều hạn chế. Nghị quyết Hội nghị Trung ương 7 khóa XII (gọi tắt là Nghị quyết số 26-NQ/TW), ngày 19/5/2018 “Về tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ” đánh giá: “Công tác quản lý cán bộ có nơi, có lúc bị buông lỏng; chưa có cơ chế sàng lọc, thay thế kịp thời những người yếu kém, uy tín thấp, không đủ sức khỏe”. Thực tế cho thấy, việc kiểm tra, giám sát thiếu chủ động, chưa thường xuyên, còn nặng về kiểm tra, xử lý vi phạm, chưa có nhiều giải pháp hữu hiệu để phòng ngừa, ngăn chặn sai phạm. Vì thế, có những cán bộ suy thoái phẩm chất, năng lực yếu nhưng vẫn được đánh giá, nhận xét tốt, xếp loại hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, thậm chí được khen thưởng, cất nhắc, bổ nhiệm và ngày càng “leo cao, chui sâu” vào bộ máy với vỏ bọc đó. Vậy nên, nhiều vụ việc vi phạm được xử lý thời gian qua là do nhân dân tố giác, hoặc do báo chí, các phương tiện thông tin, truyền thông phản ánh, sau đó cơ quan chức năng mới vào cuộc giải quyết. Công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ chậm đổi mới; việc sắp xếp, bố trí, phân công, bổ nhiệm, giới thiệu cán bộ ứng cử vẫn còn tình trạng “đúng quy trình” nhưng chưa đúng người, đúng việc. Chất lượng công tác tuyển dụng, thi nâng ngạch công chức, viên chức còn hạn chế, nhiều nơi còn xảy ra sai phạm, tiêu cực. Tình trạng sử dụng bằng giả để “leo cao, chui sâu” vào hệ thống chính trị chưa chấm dứt. Mới đây, có địa phương đã phát hiện trường hợp được quy hoạch vị trí chủ chốt cấp sở, nhưng lại dùng Bằng cấp 3 giả. Sự việc “khôi hài” này cũng diễn ra ở nhiều nơi, điển hình như: một nữ Trưởng phòng Quản trị - Văn phòng thuộc Tỉnh ủy Đăk Lăk dùng bằng cấp 3 giả suốt 20 năm, hay Chủ nhiệm Ủy ban kiểm tra Đảng ủy, Bí thư Chi bộ, Trưởng phòng Bảo vệ chính trị nội bộ thuộc Ban Tổ chức Tỉnh ủy Hải Dương không có bằng tốt nghiệp cấp 3, v.v. Những hiện tượng đó, phần lớn là do động cơ, mục đích cá nhân không trong sáng, họ tìm mọi cách có thể để “luồn, lách” qua cửa hẹp để lọt vào bộ máy, song trách nhiệm chính vẫn là sự yếu kém trong công tác quản lý, giáo dục, kiểm tra và thanh lọc cán bộ. Vì thế, đòi hỏi công tác này ở tất cả các cấp, các ngành, lĩnh vực, địa phương cần có sự đổi mới, thực sự phát huy tốt vai trò, chức năng của mình, giúp Đảng, Nhà nước thanh lọc những phần tử cơ hội, bất tài,... ra khỏi hàng ngũ cán bộ từ Trung ương đến địa phương.

4. Chưa phát huy đầy đủ vai trò giám sát, phản biện xã hội trong đánh giá, sử dụng cán bộ. Nguyên nhân của hạn chế, yếu kém trong công tác cán bộ thời gian qua được Nghị quyết số 26-NQ/TW chỉ rõ: “Chưa phát huy đầy đủ vai trò giám sát của cơ quan dân cử; giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội; thiếu cơ chế phù hợp để cán bộ, đảng viên gắn bó mật thiết với nhân dân; chưa phát huy có hiệu quả vai trò, trách nhiệm của các cơ quan truyền thông, báo chí”. Một thực tế là, công tác xây dựng đội ngũ cán bộ tuy đã phát huy vai trò của cấp ủy, tổ chức đảng, người đứng đầu, cơ quan chức năng các cấp và đã đạt được những kết quả quan trọng. Nhưng, việc đánh giá cán bộ vẫn là khâu yếu, chưa phản ánh đúng thực chất, kết quả chưa gắn với sản phẩm cụ thể; nhiều trường hợp còn duy tình, cảm tính, nể nang, dễ dãi hoặc định kiến. Công tác sơ kết, tổng kết thực tiễn để bổ sung, phát triển lý luận về cán bộ và công tác cán bộ chưa thực sự chú trọng. Cơ chế phản biện xã hội nhằm phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, các cơ quan truyền thông, báo chí và các tầng lớp nhân dân trong tiến hành công tác cán bộ và xây dựng đội ngũ cán bộ chưa hiệu quả. Việc lấy tín nhiệm cán bộ, nhất là lấy ý kiến của các tổ chức quần chúng, các tầng lớp nhân dân trong giám sát, phản biện xã hội làm kênh tham khảo để nhận xét, đánh giá cán bộ chưa phổ biến, chưa phản ánh đúng phẩm chất, năng lực thực tiễn của cán bộ.

Tình hình đó cùng với sự vận động, phát triển của thực tiễn và yêu cầu nhiệm vụ cách mạng nước ta hiện nay, đang đặt ra những yêu cầu mới về phẩm chất, trình độ, năng lực của cán bộ và đòi hỏi quá trình tiến hành công tác này phải có tính chất đột phá, triệt để khắc phục những tình trạng nổi cộm trên, loại bỏ những “sâu mọt” ra khỏi hàng ngũ và xây dựng cho được đội ngũ cán bộ tốt, để việc gì cũng xong.

HẢI ÂU – VĂN THẢNH
.............................................
1 - Hồ Chí Minh– Toàn tập, Tập 5, Nxb CTQG, H. 2011, tr. 313.
2 - Luật cán bộ, công chức, Nxb CTQG, H. 2013, tr. 8.
3 - ĐCSVN – Dự thảo các văn kiện Đại hội XIII của Đảng, tháng 02/2020, tr. 6.

XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH - NHÂN TỐ QUYẾT ĐỊNH MỌI THÀNH CÔNG

Trong bài viết: “Chuẩn bị và tiến hành thật tốt Đại hội XIII của Đảng, đưa đất nước bước vào một giai đoạn phát triển mới”, Tổng Bí thư - Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng tiếp tục khẳng định tầm quan trọng của việc vận dụng trung thành, sáng tạo tư tưởng của Hồ Chí Minh về xây dựng, huấn luyện cán bộ cách mạng.

Vì thực tiễn đã chứng minh để làm tròn được sứ mệnh cách mạng, đòi hỏi Đảng phải đào tạo, bồi dưỡng, xây dựng đội ngũ cán bộ có đủ phẩm chất và năng lực để hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng, đây là nhân tố quan trọng quyết định đến sức mạnh và sức chiến đấu của Đảng.

Theo đó, trong bài viết Tổng Bí thư - Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng khẳng định: “Phải hết sức chú trọng xây dựng và làm trong sạch đội ngũ cán bộ, nhất là xây dựng đội ngũ cán bộ cấp chiến lược đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ; phát huy trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên; chức vụ càng cao càng phải gương mẫu”. Vì khi có đội ngũ cán bộ tốt thì công việc nhất định giành được thắng lợi, nên Đảng phải đào tạo được đội ngũ cán bộ có đủ phẩm chất, năng lực để hoàn thành nhiệm vụ cách mạng vẻ vang của mình.

Mặt khác, sức mạnh của Đảng chỉ thực sự được phát huy khi Đảng tập hợp được đại bộ phận quần chúng nhân dân đứng quanh mình để thực hiện mục tiêu lý tưởng của Đảng. Muốn vậy, Đảng phải phát huy mạnh mẽ ảnh hưởng của mình vào trong quần chúng, phải giác ngộ, giáo dục và động viên được quần chúng. Khi đó đường lối chủ trương của Đảng mới thành hiện thực. Theo Hồ Chí Minh: “Cán bộ là những người đem chính sách của Đảng, của Chính phủ giải thích cho dân chúng hiểu rõ và thi hành. Đồng thời đem tình hình của dân chúng báo cáo cho Đảng, cho Chính phủ hiểu rõ, để đặt chính sách cho đúng”. Nên yêu cầu người cán bộ cần phải có cả phẩm chất, năng lực tốt. Trong điều kiện mới của sự nghiệp cách mạng, với thời cơ và thách thức đan xen, nhiệm vụ cách mạng ngày càng khó khăn và phức tạp, do vậy người cán bộ phải không ngừng trưởng thành và tiến bộ để đáp ứng yêu cầu đòi hỏi của thực tiễn đặt ra. Vì thế, người cán bộ phải được đào tạo, bồi dưỡng và mỗi cán bộ phải tự tu dưỡng suốt đời. Xuất phát từ lý luận này, Hồ Chí Minh khẳng định: “Huấn luyện cán bộ là công việc gốc của Đảng”. Vì vậy, huấn luyện cán bộ cần phải toàn diện và phải có sự tổ chức tốt, có đội ngũ quản lý và phụ trách nhiệm vụ huấn luyện tốt để thu được kết quả tốt trong quá trình huấn luyện đó; nhờ vậy, nắm vững cán bộ của mình, biết cất nhắc cán bộ, sử dụng cán bộ, giúp cán bộ và giữ gìn được cán bộ.

Để xây dựng được đội ngũ cán bộ có đủ cả phẩm chất, năng lực đòi hỏi Đảng phải nắm vững quy luật và tuân theo quy luật trong quá trình huấn luyện cán bộ. Xây dựng cán bộ là khoa học về con người, xây dựng con người. Nhằm tạo ra con người mới xã hội chủ nghĩa để xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội từ những con người vốn sinh ra và lớn lên từ một nước nông nghiệp lạc hậu đó là một khoa học thực sự cách mạng và triệt để.

Xây dựng người cán bộ theo tư tưởng Hồ Chí Minh đó là phải có đủ đức và tài, nhưng bao giờ cũng được đặt lên hàng đầu việc giáo dục và rèn luyện đạo đức cách mạng. Vì theo Người: “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân”.

Xuất phát từ yêu cầu đó việc rèn luyện đạo đức cách mạng cho cán bộ luôn được Người đặc biệt quan tâm. Xây dựng đạo đức cho người cán bộ cũng phải theo chuẩn mực, đó là: Suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng, suốt đời hy sinh phấn đấu, hết lòng hết sức phục vụ nhân dân. Đã là người cán bộ của Đảng thì phải suốt đời quyết tâm đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng. Có như vậy, mỗi cán bộ đảng viên mới sẵn sàng chấp nhận mọi hy sinh, gian khổ, luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm trước dân, trước Đảng luôn chủ động sáng tạo trong công việc.

Ngược lại người cán bộ không có nền tảng đạo đức ấy thì vô dụng, theo Hồ Chí Minh: “Có tài mà không có đức ví như một anh làm kinh tế tài chính rất giỏi nhưng lại đi đến thụt két thì chẳng những không làm được gì ích lợi cho xã hội, mà còn có hại cho xã hội nữa”. Để kiến thiết và xây dựng đất nước đi lên chủ nghĩa xã hội, cần phải có những con người mới xã hội chủ nghĩa có cả phẩm chất, năng lực tốt để gánh vác công việc của cách mạng. Do đó, Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến việc bồi dưỡng năng lực cho đội ngũ cán bộ, vì nếu có đức mà không có tài sẽ không làm cách mạng được, công việc của người cán bộ đòi hỏi họ phải có năng lực tương ứng, nên đặt ra vấn đề phải xây dựng đội ngũ cán bộ tương xứng với nhiệm vụ cách mạng với yêu cầu đòi hỏi của thực tiễn. Người nói: “Có tài phải có đức. Có tài không có đức, tham ô hủ hóa có hại cho nước. Có đức không có tài như ông Bụt ngồi trong chùa, không giúp ích gì được ai”. Rõ ràng, đức và tài có quan hệ thống nhất biện chứng trong người cán bộ, không thể thiếu một mặt nào, có như vậy mới làm được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang của mình.

Đức và tài là hai mặt thống nhất trong người cán bộ, không được xem nhẹ mặt nào. Đức và tài của người cán bộ được thể hiện trong công việc của họ, biểu hiện ở tinh thần sáng tạo, dám nghĩ, dám làm và ở kết quả thu được trong công việc. Do đó, xây dựng đội ngũ cán bộ không chỉ huấn luyện mà còn phải có quan điểm đúng trong việc bố trí và sử dụng cán bộ; tư tưởng về “dùng cán bộ” và “cất nhắc cán bộ” là phải coi trọng nhân tài, phải căn cứ vào tài năng của từng người, nhằm vào việc thực hiện mục đích chính trị. “Phải trọng nhân tài, trọng cán bộ, trọng mỗi một người có ích cho công việc chung của chúng ta”. Như vậy, lúc nào chúng ta cũng phải xuất phát từ công việc, có như vậy mới biết trọng nhân tài, tìm nhân tài và sử dụng họ. Xuất phát từ quan điểm đó, nếu bất kỳ công việc gì cũng chọn người có đủ phẩm chất và năng lực thì công việc sẽ thành công. Theo đó, bố trí và sử dụng cán bộ phải có thái độ khách quan khoa học, giữ vững tính Đảng và tính nguyên tắc.

Từ lý luận và thực tiễn Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu ra, thông qua bài viết Tổng Bí thư – Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng nhắc nhở các tổ chức Đảng và cán bộ, đảng viên rằng, phải lựa chọn thật tốt những người có đủ cả đức và tài để bầu vào Đảng, làm “Đầy tớ” của nhân dân. Đặc biệt, trước thềm Đại hội lần thứ XIII của Đảng và Đại hội nhiệm kỳ (2020-2025) các tổ chức Đảng cần phát huy dân chủ, sáng suốt lựa chọn những người có đầy đủ phẩm chất, đạo đức cách mạng để bầu vào Ban Chấp hành Đảng bộ các cấp. Tuyệt đối không đưa vào Đảng những phần tử cơ hội, nịnh bợ sẽ làm yếu Đảng. Và việc lựa chọn những đại biểu ưu tú đứng vào hàng ngũ của Đảng là trách nhiệm và vinh dự của mỗi cán bộ, đảng viên chúng ta.

Trung tá, PGS, TS TRẦN HẬU TÂN - Phó trưởng phòng Khoa học Quân sự- Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng

ÁP LỰC “HÀNH QUAN” - KHOẢNG TỐI DƯỚI CHÂN ĐÈN

Từ một ý nghĩa tích cực, mong muốn “một người làm quan cả họ được nhờ” của ông cha ta là tìm được người tài đức để chở che cho dòng họ, xóm làng thì giờ đây, quan niệm “một người làm quan cả họ được nhờ” đã bị biến tướng với ý nghĩa tiêu cực.

Nó trở thành một đòi hỏi rất vô lý, tạo sức ép khiến không ít cán bộ thiếu bản lĩnh đã sa ngã, cố tình làm sai để ưu ái người thân, dẫn đến hiện tượng “cả họ làm quan”... Tư tưởng "hành quan” này rất đáng phê phán.

1. Lâu nay người ta thường chỉ nói đến chuyện “quan hành dân”, đó là việc một số cán bộ, công chức cố tình gây khó khăn cho người dân khi giải quyết công vụ. Nhưng ở chiều ngược lại, chuyện “hành quan” lại đang khá phổ biến trong xã hội. Đó chính là những đòi hỏi, nhờ vả của người thân, dòng họ, làng xóm, quê hương... đối với những cán bộ giữ cương vị công tác quan trọng. Vì những lý do tế nhị mà áp lực “hành quan” ít được chia sẻ, ít được nói ra. Đó là suy nghĩ rất phổ biến nhưng thật tiêu cực: Anh sinh ra và lớn lên ở đâu thì sau này, nếu trở thành cán bộ sẽ phải quan tâm, ưu ái đến gia đình, dòng họ, làng, xã mình. Cán bộ cấp càng cao thì “trách nhiệm” này càng lớn để gia đình, dòng họ, làng xóm được “nở mày nở mặt”. Từ chuyện đóng góp kinh phí hơn người, đến lo công việc, cất nhắc người thân quen... Rồi chuyện làng, xã kỳ vọng đồng chí cán bộ ấy phải đóng góp cho quê hương, nhẹ thì ủng hộ làm đường làng, đường xóm, góp quỹ, tạo việc làm cho người trong làng, xã; đòi hỏi hơn nữa thì phải đưa về quê một vài dự án, công trình, dù trên thực tế, những công trình, dự án ấy chưa cần thiết, không phù hợp điều kiện, tiềm năng địa phương. Không ít bài học về kiểu ưu ái đầu tư không phù hợp với quy hoạch phát triển của địa phương dẫn đến các dự án không phát huy hiệu quả, gây lãng phí nguồn lực, làm mất cơ hội phát triển của địa phương khác.

Cũng một suy nghĩ khá tiêu cực đang tồn tại, đó là mặc nhiên cán bộ có chức vụ, giữ cương vị càng cao thì đương nhiên là nhiều tiền, nhiều nhà nên phải có trách nhiệm "chia sẻ", giúp đỡ người thân. Không chỉ thế, trong nhiều trường hợp, cán bộ giữ vị trí quan trọng còn bị người thân quen mượn oai, mượn danh để thị uy, dọa dẫm người khác. Trên thực tế, không phải đồng chí "cán bộ to" nào cũng có nhiều tiền, nhiều nhà, cũng “một tay che khuất bầu trời” bởi họ làm việc vô tư, trong sáng, đúng nguyên tắc, không tham nhũng, tiêu cực. Nhiều khi, chính những áp lực, nhờ vả của những người thân quen khiến cán bộ làm sai, lạm dụng quyền lực được giao. Rất nhiều cán bộ khi bị xử lý kỷ luật mới lộ ra khoảng tối đó.

Tư tưởng “một người làm quan cả họ được nhờ” cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến hiện tượng “cả họ làm quan”. Tư tưởng này xuất hiện từ xa xưa và tiếp tục chi phối rất lớn trong công tác, trong đời sống của không ít cán bộ hiện nay. Đây cũng là một trong những bất công, rất phi lý và đối lập với mục tiêu mà chế độ xã hội chủ nghĩa của dân tộc ta hướng tới: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Sớm nhìn nhận thấu đáo vấn đề này, ngay sau khi cách mạng thành công, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, trong “Thư gửi Ủy ban nhân dân các kỳ, tỉnh, huyện và làng” đăng trên Báo Cứu quốc, số ra ngày 17-10-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã cảnh báo: “Tư túng-kéo bè, kéo cánh, bà con bạn hữu mình, không tài nǎng gì cũng kéo vào chức này chức nọ. Người có tài có đức, nhưng không vừa lòng mình thì đẩy ra ngoài. Quên rằng việc là việc công, chứ không phải việc riêng gì dòng họ của ai”. Cảnh báo của Bác đến nay vẫn nguyên tính thời sự.

2. Lý giải về quan niệm và áp lực “một người làm quan cả họ được nhờ”, luật gia Nguyễn Thành Minh, người có nhiều năm nghiên cứu về hệ thống pháp luật Việt Nam, cho rằng: “Tư tưởng này đã ăn sâu, bám rễ trong tâm thức của người Việt, xuất hiện trong thời kỳ phong kiến. Bởi khi đó quan hệ cộng đồng, dòng họ và bộ máy tổ chức nhà nước với đơn vị làng, xã làm nòng cốt. Mọi luật lệ, quy định cũng phải gắn hoặc xuất phát từ làng, xã, bị chi phối rất mạnh bởi tính cố kết cộng đồng mà dòng họ giữ vai trò chủ đạo”. Rộng hơn nữa có thể thấy, dân tộc Việt là một dân tộc trọng tri thức, trọng danh nên chúng ta luôn quan niệm “con hơn cha là nhà có phúc”, “làm quan phát tài”. Quan niệm này về bản chất là tích cực, là động lực để mọi người đều phải phấn đấu, thế hệ sau phải phấn đấu vượt thế hệ trước. Tuy vậy, mặt trái của nó chính là tâm lý ăn thua nên nhiều người muốn đạt được bằng mọi cách. Vì quá nặng về việc phải đạt được điều đó đã dẫn tới sự cục bộ lợi ích trong gia đình, dòng họ. Câu chuyện về bổ nhiệm cán bộ của tỉnh Bắc Ninh gây bức xúc dư luận mới đây bộc lõ rõ kiểu suy nghĩ này. Trước đó, một số địa phương cũng có tình trạng ưu ái bổ nhiệm người thân, dẫn tới hiện tượng “cả họ làm quan”, “gia đình trị”, khiến dư luận rất bức xúc.

Sức ép từ quan niệm “một người làm quan cả họ được nhờ” khiến không ít cán bộ, trong đó có những cán bộ giữ vị trí quan trọng “ngã ngựa”. Đó là một sức ép vô hình nhưng rất nặng nề. Cùng với việc cố tình làm sai để trục lợi, thì việc vì phải cố gắng lo cho người thân, người quen mà nhiều cán bộ sinh ra cục bộ, thu vén lợi ích cá nhân, bỏ qua mọi nguyên tắc, quy chế trong công việc, chuyên quyền độc đoán, thậm chí tha hóa, biến chất.

Vì sao một cán bộ như Nguyễn Xuân Anh, khi là Bí thư Thành ủy Đà Nẵng chỉ trong một thời gian ngắn đã để xảy ra hàng loạt sai phạm rất nghiêm trọng? Nhiều cán bộ được chính người thân bổ nhiệm theo kiểu “đốt cháy giai đoạn”, “vô nguyên tắc”, “lách luật” cũng chỉ một thời gian ngắn đã bộc lộ hàng loạt hạn chế, thậm chí sai phạm phải xử lý rất nặng. Từ mối quan hệ biện chứng, điều này được lý giải: Những cán bộ "non, yếu" mà được ưu ái trao quyền lực lớn (nhất là người đứng đầu ở các cơ quan, đơn vị, địa phương), lại có "ô" nâng đỡ, dựa dẫm thì rất dễ "cậy thế", tha hóa, bất chấp tất cả, sẵn sàng làm trái nguyên tắc. Nghị quyết Trung ương 4, khóa XII của Đảng đã chỉ rõ một biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị là: “Tranh thủ bổ nhiệm người thân, người quen, người nhà dù không đủ tiêu chuẩn, điều kiện giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý hoặc bố trí, sắp xếp vào vị trí có nhiều lợi ích”. Từ chuyện “cả họ làm quan” sẽ dẫn đến “lợi ích nhóm”, “nhóm lợi ích”. Đây là vấn đề tiêu cực đang là trở lực lớn kéo lùi sự phát triển, nguy cơ phá hỏng thượng tầng kiến trúc, chế độ xã hội, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín, vai trò lãnh đạo của Đảng; khiến dư luận bất bình.

3. Thực tế không phải cán bộ nào cũng đồng tình với quan niệm “một người làm quan cả họ được nhờ”, hay bị gục ngã bởi chuyện “hành quan”. Rất nhiều cán bộ cấp cao đã thể hiện tấm gương sáng về sự liêm chính, giữ mình. Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, cứu nước của dân tộc ra, không ít đồng chí lãnh đạo đã gương mẫu hy sinh lợi ích riêng, đặt ra những yêu cầu nghiêm khắc với con cái, người thân của mình để họ được rèn luyện, trưởng thành mà không phải do sự ưu ái, nâng đỡ trái nguyên tắc, thiếu công tâm. Có vị tướng quyền cao, chức trọng nhưng vẫn gương mẫu không can thiệp vào tổ chức, thậm chí còn yêu cầu con trai mình ra chiến trường, dù trường hợp này có thể được miễn; hay nhiều cán bộ cấp cao vẫn đưa con đến những nơi khó khăn, gian khổ để rèn luyện... Xa hơn chúng ta gần nửa bán cầu, trong cuộc chiến chống phát xít Đức của Hồng quân Liên Xô, con trai của Tổng tư lệnh tối cao Hồng quân Liên Xô-Đại nguyên soái I.V.Xtalin-là một chiến sĩ Hồng quân xông pha ngoài mặt trận. Khi anh bị bắt giam trong trại tập trung của phát xít Đức, lãnh tụ Xô Viết đã từ chối không đổi Thống chế Paolus (của phát xít Đức) bị Hồng quân bắt làm tù binh để lấy lại con trai của mình. Xtalin đã nói một câu bất hủ: “Tôi không đổi một nguyên soái lấy một người lính”. Hành động ấy đã tạo nên sức mạnh tinh thần vô cùng to lớn để Hồng quân Liên Xô giành chiến thắng.

Để ngăn chặn hiện tượng “cả họ làm quan”, việc rất quan trọng là phải đấu tranh phê phán tư tưởng tiêu cực “một người làm quan cả họ được nhờ”, loại bỏ những kiểu “hành quan” như đã nêu trên. Bên cạnh đó, cần rà soát, ban hành chặt chẽ các quy chế, quy định trong thực hành công vụ, nhất là trong công tác cán bộ để không thể cố tình ưu ái người thân quen, người không xứng đáng. Đảng, Nhà nước ta rất quan tâm, đặc biệt coi trọng và đang từng bước thắt chặt mọi lỗ hổng trong quy trình công tác cán bộ bằng việc ban hành nhiều quy định cũng như thực hiện nghiêm kỷ luật Đảng, pháp luật Nhà nước trong phát hiện và xử lý sai phạm.

Một xã hội văn minh không bao giờ chấp nhận những đòi hỏi vô lý như chuyện “làm quan thì phải ưu ái lo cho họ hàng, người quen". Do đó, chuyện “hành quan”, “hành cán bộ” cần phải nghiêm túc loại bỏ. Đất nước, chế độ sẽ ra sao nếu đồng chí lãnh đạo nào cũng lo vun vén, kéo lợi ích cho gia đình, dòng họ của mình? Điều hiển nhiên nhìn thấy nhất đó là sự bất công, làm thui chột động lực phấn đấu của người khác. Dân chủ, công bằng, văn minh là khát khao của mọi người và nó cũng là xu hướng tiến bộ xã hội.

NGUYỄN HÀ MY