01/07/2026
KỸ NĂNG SỐNG TUỔI TEEN - THÍCH NGƯỜI TA SAO CHO XỊN
Gửi các nam thanh, nữ tú tuổi teen!
Đồng kính gửi ba mẹ các cô cậu tuổi teen!
Các bạn tuổi teen đôi khi từng thấy rung động với người bạn khác giới? “Rồi mẹ chợt thấy: con buồn vu vơ, cánh hồng con giấu trong ngăn bàn”? “Lá thư viết vội, có tên rất lạ... chắc là người con thương rất nhiều…!” Cả các con và ba mẹ loay hoay, hốt hoảng trước rung động đầu đời của con? Vậy phải làm sao? Xin kiên nhẫn đọc hết chuyên đề này!
Thay vì nhận được lời chúc mừng vì con đã đúng giới tính thì các con lại nhận cơn mưa lời khuyên, bão tố dọa dẫm: tập trung vào học hành cho tốt, cấm yêu đương nhắng nhít, tôi biết thì đừng có trách... (Lời cha mẹ); cháu phải biết thương bố mẹ cháu vất vả nuôi mình ăn học, cố học hành tử tế sau này lo tương lai chứ (Lời ông bà)... Đôi lúc thấy bất công cãi ngang: bà cũng lấy ông lúc mười mấy tuổi, mẹ cũng yêu bố lúc mười mấy tuổi... thì lại tiếp tục nhận những lời kiểu: thời bố mẹ, ông bà khác... Và dường như là chưa đủ thuyết phục các con!
Cơn mưa ngôn từ can ngăn, khuyên răn của ông bà, cha mẹ lúc này chỉ dập tắt cảm xúc khát vọng của các con ở bề vỏ. Sự đóng khép có thể xảy ra và có thể cha mẹ sẽ mất kết nối với con, không được con chia sẻ để được cùng con đi qua những rung động đầu đời đúng hướng. Trong thẳm sâu, những tâm hồn tinh khôi chớm nở như ánh dương buổi sớm mai (con trai), như đóa hoa vừa độ hé (con gái) vẫn ấp ủ một ánh mắt, một nụ cười, một lời nói, một bàn tay... Trong trái tim con, vẫn vẩn vơ khoảnh khắc tay trong tay, những chiều trốn học chỉ muốn ở bên người ấy... Nếu cảm xúc được đáp lại, ta có một mối tình học trò, đôi khi là mối tình đầu trong trắng, ngây thơ, hồn nhiên, không vụ lợi. Thế thôi mà sao không nhẹ nhàng được, lại đao to búa lớn như đất trời sụp đổ vậy?
Cô Thanh Huyền xin được mạn đàm một góc nhìn về những rung động tuổi mới lớn để ba mẹ những cô cậu tuổi teen đọc được bài này sẽ nhìn nhận thấu đáo hơn, trân trọng cảm xúc của con trẻ, để các teen sẽ có thêm những lựa chọn: “thích người ta sao cho xịn”; “crush nhưng không crash” (thích mà không thô); “cảm nắng có EQ”...
Rung động đầu đời xuất hiện khi nào? Về độ tuổi, các cụ ta xưa “gái thập tam, nam thập lục”: “Lấy chồng từ thuở mười ba/Đến năm mười tám em đà năm con”. Kim Trọng khi gặp Thúy Kiều cũng đang là một nam sinh. Chị em Thúy Kiều “xuân xanh xấp xỉ tới tuần cập kê” (khoảng 15, 16 tuổi). Thế mà tuổi teen từ lớp 6 đến lớp 12, tức từ 12 đến 18 tuổi thì lại bị cấm rung động, cấm yêu. Trong chương trình môn Ngữ văn các cấp học, nhiều chủ đề yêu cầu cần đạt đặt ra con phải rung động với thơ tình của những ông hoàng, bà chúa Xuân Hương, Xuân Diệu, Xuân Quỳnh... toàn những “yêu tha thiết thế vẫn còn chưa đủ”, “tháng Giêng ngon như một cặp môi gần”, “gần thêm nữa thế vẫn còn xa lắm”. Các con đâu phải cỗ máy, là robot để bật, tắt công tắc vật lý mà dừng lại được. Vậy phải làm sao để vừa trọn vẹn cảm xúc rung động, vừa hoàn thành tốt việc học hành? Chúng ta xem ứng xử với “rung động đầu đời” của những nhân vật trong những mối tình nổi tiếng văn chương nhé!
1. Mối tình Kim Trọng - Thúy Kiều
Không gian Kim Kiều gặp nhau là cánh đồng (nếu không muốn nói là nghĩa địa) khi đi tảo mộ trong tiết Thanh Minh đã dự báo mối tình trắc trở. Thời gian: chiều tà, cùng thời điểm gặp mộ Đạm Tiên. Gặp Kim Trọng, Thúy Kiều đã “tình trong như đã, mặt ngoài còn e”. Kim - Kiều cùng trúng tiếng sét ái tình. Kim Trọng thuê nhà bên cạnh vườn Thúy để trọ học. Nhân dịp cả nhà Kiều về quê, ở lại 1 mình, cô gái của thế kỷ XVIII đã có hành động quyết liệt đến mức các cô gái thế kỷ XXI có lẽ cũng phải sững sờ:
“Dang tay bẻ khóa động đào
Xăm xăm băng lối vườn khuya một mình”
Kiều “quyết liệt” sang bên kia vườn Thúy để cùng Kim Trọng thề nguyền thể thiện sự mạnh bạo, tự do, tìm đến tình yêu bằng sự rung động tột độ.
“Vầng trăng vằng vặc giữa trời
Đinh ninh hai miệng một lời song song”
Trong đêm trăng tại vườn Thúy ấy, hai người tỏ tình, thề nguyền, làm thơ, cắt tóc thề... tất tần tật các việc linh thiêng, nguyện trọn đời gắn bó. Trong không gian lãng mạn và cảm xúc lâng lâng ấy, chàng và nàng tuyệt nhiên không có sự đụng chạm xác thịt sâu sắc nào. Nếu có thì sau này Kiều đã không phải ân hận khi lưu lạc:
“Biết thân đến chốn lạc loài
Nhị đào thà bẻ cho người tình chung”
Đại thi hào Nguyễn Du là bậc thầy trong việc diễn tả những điều thầm kín bằngnhững hình ảnh ẩn dụ, tức là Thúy Kiều ân hận thà trao cho Kim Trọng sự trinh trắng trong đêm trăng ấy thì giờ vào chốn lạc loài sẽ đỡ thương người yêu, đỡ thương thân mình. Tuy nhiên, nếu đêm ấy có chuyện ái ân xảy ra, đôi Kim Kiều ăn trái cấm thì liệu Kim Trọng có suốt đời thương nhớ, tôn trọng, tương tư, đi tìm Kiều mặc dù sống với một người vợ được sắp đặt đẹp như Thúy Vân hay không?
Sự ứng xử của Kim - Kiều trong tình yêu xứng đáng văn minh bậc nhất. Đó là mối tình song phương, hai người đều yêu nhau từ ánh nhìn đầu tiên. Kim Trọng nho nhã, có học hành, tôn trọng bạn gái, gìn giữ để không đi quá giới hạn trong khung cảnh đêm trăng thề nguyền đầy lãng mạn. Thuý Kiều tự quyết liệt đến với nơi hò hẹn, tạo những kỷ niệm đẹp, giữ mình trong khoảnh khắc cực khó, điều hướng cảm xúc của mình và của người yêu đến câu chuyện trăm năm nhất định nên duyên chồng vợ. Để rồi sau này vì cuộc đời xô đẩy, mối tình Kim Kiều tan vỡ, Thuý Kiều suốt đời được Kim Trọng nhớ, yêu, thương.
2. Mối tình Chí Phèo - Thị Nở
Mối tình này được một nhà thơ “tóm tắt” như sau:
Đâu Thị Nở, đâu Chí Phèo,
Đâu làng Vũ Đại đói nghèo Nam Cao
Vẫn hàng chuối lá xôn xao
Dòng Châu vẫn chảy nao nao mạn thuyền
Ả ngớ ngẩn, gã khùng điên
Khi tình yêu đến bỗng nên hóa người
Dòng suông trăng nở nụ cười
Phút giây bỗng chảy vàng mười trong nhau”
Về không gian: Chí Phèo gặp Thị Nở tại vườn chuối cạnh dòng sông Châu Giang. Về thời gian: cũng là đêm trăng. Không phải ngẫu nhiên mà trăng xuất hiện trong những mối tình. Chí Phèo và Thị Nở có hành động làm tình bản năng khi Chí Phèo say rượu và Thị Nở say ngủ. Tiếng nôn oẹ sau đó (chắc do Chí Phèo bị cảm) mới đánh thức Thị Nở. Thị chợt tỉnh, thị hỏi: vừa thổ hả? Và ý nghĩ: người này chỉ ăn cháo hành mới khỏi không hề có dấu hiệu của người dở hơi, ngược lại thể hiện là người biết mẹo dân gian chữa cảm. Rồi thị đi tìm gạo, hành thì may nhà lại còn, thị nấu cháo hành mang sang cho Chí Phèo, cứ như thế hắn và thị ở cùng nhau năm ngày. Câu “tỏ tình”, cầu hôn của Chí Phèo với Thị Nở cũng không có dấu hiệu của kẻ khùng: Giá cứ mãi thế này thì thích nhỉ! Hay đằng ấy dọn sang đây ở với tớ một nhà cho vui? Rồi hai tiếng vợ chồng nghe ngường ngượng mà thinh thích... Sẽ không có chuyện gì xảy ra nếu Thị Nở không nhớ ra có một bà cô ở đời, bà cô đi buôn gạo nội hôm nay sẽ về. Thị nghĩ: hãy dừng yêu để hỏi cô Thị đã. Khi được hỏi thì bà cô Thị Nở lồng lên như con mẹ dại, mắng nhiếc đã nhịn được đến bằng này thì nhịn hẳn, lấy ai thì lấy, ai lại đi lấy ông Chí Phèo? Và rất nhiều lời cay nghiệt khác bà cô trút vào Thị Nở. Sau đó, Thị Nở đã sang trút vào Chí Phèo tất cả những lời bà cô và ngoay ngoáy cái mông ra về. Chí Phèo kéo tay níu giữ thị còn dúi cho một cái: ai mà thèm lại. Hành động này thể hiện Thị Nở chủ động chấm dứt mối tình đã sâu nặng, xác thịt gắn bó dù thời gian ngắn. Chí Phèo một lần nữa bế tắc trước cuộc đời, lại chìm vào cơn say, giết kẻ thù của đời mình là Bá Kiến và tự sát.
Qua hai mối tình của hai người phụ nữ đẹp nhất và xấu nhất trong văn chương Thúy Kiều và Thị Nở, dù khác thời đại ta vẫn thấy đặt ra một số vấn đề cho cả nam và nữ khi có những rung động đầu đời, đó là:
Sự rung động luôn đáng trân trọng song đừng quá vội gặp gỡ riêng tư. Nếu có, tránh những cử chỉ thân mật, tránh những nơi vắng vẻ. Cả hai bạn nên giao tiếp khéo léo để giữ thế chủ động mà vẫn giữ được kết nối. Nói rõ mục đích của buổi gặp gỡ, bạn nam thể hiện phong thái nghiêm túc, đĩnh đạc qua ánh mắt, bạn nữ phong thái thanh lịch, ăn mặc kín đáo, cử chỉ nhẹ nhàng. Tuyệt đối không đi ban đêm, nơi vắng vẻ là dễ bị “thái độ sai”, vượt giới hạn. Vì bất cứ lý do gì mà chia tay cũng không thể trút tất cả sang người kia tránh điều đáng tiếc, án mạng…
Trường hợp các bạn “chót dại”, dù vô tình hay hữu ý cũng đừng nâng cao quan điểm, phóng to chuyện đó thành con voi, bị cuốn vào luồng phán xét của đời để tự dằn vặt hay hủy hoại mình. Nếu vô tình thì hãy coi đó là một tai nạn. Nếu hữu ý thì hãy coi đó là một kỷ niệm đẹp nhé, cả các bạn nam lẫn các bạn nữ tuổi teen!
Xưa nay có nhiều ứng xử đối với “đàn bà cũ”:
Trường hợp 1:
“Giữa đường thấy cánh hoa rơi,
Lấy chân giẫm nát, không chơi hoa thừa”
Nếu các bạn nam ứng xử như vậy, không xứng mặt đàn ông, không phải là kẻ mạnh. Bởi vì kẻ mạnh không phải là giẫm lên vai người khác mà là nâng đỡ người khác trên đôi vai của mình. Còn các bạn nữ nếu bị đối xử như vậy, hãy mạnh dạn rời đi, mạnh mẽ và kiêu hãnh rời khỏi mối quan hệ độc hại, không tôn trọng mình, kéo dài chỉ chuốc thêm đau khổ.
Trường hợp 2:
“Giữa đường thấy cánh hoa rơi
Hai tay nâng lấy ta chơi hoa này”
Đó là những đau khổ bạn gái đã trải qua được thấu hiểu và ứng xử kiểu: “thế giới này làm em đau bao nhiêu, anh sẽ thương em nhiều gấp đôi như vậy; Thế giới này làm tổn thương em bao nhiêu, anh sẽ yêu em nhiều gấp đôi như vậy”. Mối tình sẽ nở hoa mùa mới!
Thế giới có những ứng xử đối với “đàn bà cũ” rất khó lý giải: Hoàng gia Anh với mối tình của Vua Charler III và hoàng hậu Camilla; Thái tử Harry và Meghan. Ở Việt Nam với mối tình của doanh nhân Đức Hải - hoa hậu Jennifer, Thăng Văn Cương - Hoà Minzy, Khánh Thi - Phan Hiển...
Đừng nghĩ đó là thế giới người nổi tiếng, đời thường cũng không thể đếm xuể những mối tình phải lần yêu sau mới gặp được tình yêu đích thực của đời mình. Vì thế các bạn trẻ hãy vui lên đừng đắn đo gì, dù gặp bất cứ cảnh huống nào hãy chọn cho mình một cách ứng xử đúng với lý trí và trái tim. Sau vấp ngã, các gia đình ông bà, ba mẹ hãy ôm đứa con yêu - máu mủ của mình vào lòng, tim đập chung nhịp đập trái tim con, thở chung nhịp thở của con; âu yếm, tỷ tê... hãy cho con một khoảng thở, một sự tôn trọng riêng tư khi con đang dần lớn. Mọi tổn thương sẽ dần được chữa lành!
Cô Thanh Huyền tin rằng thế giới này còn rất nhiều điều tốt đẹp, kỳ diệu, khó lý giải đang chờ đón các bạn trẻ của chúng ta. Bạn đang nghĩ gì? Hãy chia sẻ nhé!
Vừa qua, cô Thanh Huyền bận với lớp Kỹ năng sống dành cho nữ tuổi teen tại Hải Hậu. Vừa gặp gỡ, gắn bó đã phải chia xa cũng ngậm ngùi, nhớ nhung... Khóa học đầu cô thiết kế dành riêng cho nữ tuổi teen mà nhận được nhiều yêu cầu: cô không được thiên vị phái nữ thế, cần dạy cả nam tuổi teen. Ok! Từ khoá này trở đi, cô dạy cả nam teen và nữ teen nhé! Chuyên đề nào cần tách biệt nam - nữ thì nửa kia vui lòng nhường chỗ để đảm bảo sự riêng tuyệt đối nha! Khoá học hè cô thiết kế ngắn gọn, đủ để các con khởi đầu thay đổi, mạnh mẽ trong nhận thức, hành động và vẫn đảm bảo các hoạt động hè khác.
P/s: Từ 01/7 - 10/7 khoá học kỹ năng sống dành cho tuổi teen diễn ra tại Trung tâm giáo dục kỹ năng sống Lumora. Vẫn với ba trụ cột: ngoại hình, tâm thức và ngôn ngữ, cô Thanh Huyền hẹn gặp các bạn tuổi teen trong khoá học thú vị đó nhé!
